Önemli olan derinin rengi değil, değerlerinin rengidir. (Topal, 2021) sözü hem kendisi hem de içinde yaşadığı toplumun hürriyeti uğruna ölümü göze almış Nelson Mandela'ya aittir. Onun hayat serüveni, modern insanlık camiasına hiç yakışmayan; bozulmamış her vicdanı sızlatacak kadar acı, keder, ızdırap barındıran ve bu yönüyle tarihin yüzüne kara bir leke olarak kaydedilen bir dramdır. O, bugün dünyanın en saygıdeğer devlet adamlarından biri olsa da yaşadığı acılar onu boğmaya çalışan bir ahtapotun kolları gibidir. Bu yüzden onun hayatı, günümüzün en sıra dışı ve en etkileyici hikayelerinden biridir. Mandela'nın hayat hikayesinden önce onun hürriyete niçin aşık olduğu şöyle özetlenebilir. Güney Afrika, o gün itibarıyla sadece insanlarının renginin kara olduğu bir ülke değil, aynı zamanda yirminci yüzyılın yüz karası ırkçı ve baskıcı bir yönetimin karanlığında boğulmak istenen bir coğrafyadır. Bu yüzden yıllarca toplumun %13'ünü oluşturan beyazlar, ülkeyi istedikleri gibi yönetebilmek için kara kıtanın efsanevi lideri Mandela'yı ömür boyu hapse mahkum eder ve ülkeyi de bir baştan bir başa yarı açık cezaevine dönüştürürler. Durum bu olunca insanlar, ekmekten ziyade hürriyetin hayalleriyle açlıklarını bastırırlar. Mandela işte bu insanların hayallerini hayata geçiren efsanevi liderdir. Bu efsanevi lider, 1918 yılında Güney Afrika'nın Doğu Cape eyaletindeki bir köyde dünyaya gelir. Dedesi Thembu, aşiretin kralı olup babası ise kabile şefidir. Annesi ona, Rolihlahla Dalibhunga adını vermişse de kendi aşireti onu Madiba lakabıyla çağırır. Öğretmeni ise ona Nelson Mandela ismini takar. Annesi Hristiyan olduğu için, orta öğrenimini Metodist mezhebine bağlı okullarda okur. Hukuk eğitimine ise sadece siyahların kabul edildiği tek üniversite olan Fort Heyr'de devam eder. Burada siyasi hadiselere karıştığı için okuldan uzaklaştırılır ve yarım kalan eğitimini Vitvaterstrand Üniversitesi'nde tamamlar. İlk avukatlık bürosunu, ortağı Oliver Tambo ile 1952 yılında Johannesburg'da açarak ülkesinin ilk siyah avukatı unvanını alır (bbc. com, 2013). Onun gençlik yıllarında, yerli halkın beyazlara karşı olan hak mücadelesi gündemin birinci maddesidir. Mandela, bu yüzden henüz 25 yaşındayken Afrika Milli Kongresi'ne katılır ve ANC'ın Gençlik Kolu'nu kurar. 1950'ye gelindiğinde daha aksiyoner bir yapılanmayı savunan Mandela, defalarca tutuklanır. Onunla baş edemeyen baskıcı yöneticiler her zaman olduğu gibi iki seçenek sunar. Aslında bu herkesin bildiği ve tanıdığı bir yaklaşımdır. Çünkü her devirdeki diktatörlerin ve zorbaların davranış biçimi olan bu seçenek; Ya bendensin ya da onlardan. dır. Haklının yanında yer alan Mandela, hiç gözünü kırpmadan onlardan olmayı tercih eder. Bu tercihi sebebiyle 155 arkadaşıyla beraber vatana ihanetle suçlanır. Dört yıl süren duruşmaların ardından geç de olsa adalet tecelli eder ve haklarındaki suçlamalar düşer (Starfikir, 2017). Mandela ve arkadaşları serbest kalsa da ırk ayrımcılığı, özellikle siyahların nerede yaşayıp nerede çalışacaklarını sınırlayan kanunların çıkmasıyla daha fazla hissedilmeye başlar. 1960 yılına gelindiğinde polis, barışçıl direniş gösteren Mandela ve arkadaşlarına orantısız güç kullanır ve 69 siyahın ölümüne sebep olur. Mandela, o sırada ANC'ın başkan yardımcısıdır ve bu olay bardağı taşıran son damla olur. Bu hadiseyi bahane eden siyasiler, Mandela'yı halkı kışkırtarak hükümeti devirmek gibi ağır bir itham ile suçlar ve tekrar tutuklatırlar. Mandela, yargılandığı o meşhur Rivonia davasında, özgürlük ve insan hakları konusundaki görüşlerini şöyle açıklar: Ben, bütün insanların uyum ve eşit imkanlara sahip olduğu, beraberce yaşadığı, demokratik ve özgür bir toplum idealini benimsedim. Bu, benim gaye-i hayalimdir ve bu uğurda gerekirse ölmeye hazırım. (Starfikir, 2017). Maalesef güçlünün haklı olduğu o davada Mandela, ömür boyu hapis cezasına çarptırılır. Cezasının 18 yılını, Pollsmoor hapishanesine nakledileceği güne kadar Cape Town açıklarındaki Robben adasında geçirir. Hürriyetinin elinden alındığı bu ada, onun için bir eğitim merkezine dönüşür. Burada kazandığı tecrübe ona, yıllar sonra barış ve kardeşlik içinde yaşayan bir toplum inşa etmenin sırlarını öğretir. Bunu da şu vecizesiyle tarihe not düşer: Hayattaki en büyük zafer hiç düşmemek değildir, asıl olan her düştüğünde yeniden ayağa kalkmaktır. Şayet dünyayı değiştirmek gibi bir düşünceniz varsa, kullanabileceğiniz en güçlü metot eğitimdir. (Starfikir, 2017). Onun hapiste olduğu yıllarda en büyük destekçisi eşi Winnie Mandela'dır. O da kocası gibi kadınların temsilciliğini yapar ve bu uğurda ciddi işkenceler görür, hapis ve sürgün cezası alır. Ancak her şeye rağmen kocasının yanında durur ve verdiği destekle onun tarihe geçmesine yardım eder. Bu arada sürgünde olan eski ortağı Tambo, 1980 yılında Mandela'nın serbest bırakılması için uluslararası bir kampanya başlatır. Kampanya 1990 yılında sonuç verir ve hükümet, Mandela ile görüşmeye mecbur kalır. Sonrasında Mandela serbest bırakılır ve ülkede bütün ırkları temsil eden bir demokrasi kurulması için görüşmeler başlar. Hayatını hürriyete adayan Mandela'nın o günlerde özgürlük üzerine söylediği şu veciz ifade tarihin sayfalarında yerini alır: Özgür olmak, sadece birisinin zincirlerini kırması değildir. O aynı zamanda başkalarının hürriyetini artırmak ve başkalarının hürriyetine saygı duyacak şekilde yaşamaktır. (Tasasız, 2021). Mandela, bundan sonra hem kendi taraftarlarının hem de ırk ayrımı karşıtlarının yaptığı insan hakları ihlallerini araştırmak üzere bir Uzlaşma Komisyonu kurar. Ayrıca ülkesindeki siyahların hayat standartlarını iyileştirmek için çok sayıda sosyal ve ekonomik programı halka tanıtır. 1996'da çoğunluğa dayalı merkezi bir hükümet kuran ve azınlıklara yönelik ayrımcılığı yasaklayan yeni bir anayasa yapılmasını sağlar. Bundan beş ay sonra da her kesimden adayların katıldığı demokratik bir seçimde Mandela, çoğunluğu alarak cumhurbaşkanı seçilir. Mandela, özgürlüğe giden uzun bir yürüyüş yolunda gelecek nesillere yol gösterecek bir çok esere imza atar. Onun yazdığı bu eserler hayatın içinden konuların ele alındığı, sosyal gerçekliğin vurgulandığı ve aynı zamanda toplumun ihtiyaçlarına cevapların verildiği önemli kaynaklardır. Bu yüzden kendisi her ne kadar bugün hayatta olmasa da fikirleriyle nesilden nesile yaşayacak ve ABD Başkanı Barack Obama'nın dediği gibi O artık bize ait değil. O çağlara ait bir kişiliktir. Bu yüzden eserleri, dünyada yaygın olarak kullanılan birçok dile tercüme edilmiştir. Bu eserlerden bazıları şunlardır: Özgürlüğe Uzun Bir Yürüyüş (1994), Ölmeye Hazırım (1965), Nelson Mandela'nın Hapishane Mektupları (2018), Kendimle Konuşmalar (2010), Mandela (1996), Onun Kendi Sözleri (2003) Madiba Büyüsü (2004) şeklinde liste uzayıp gidiyor. Mandela, yaşadığı toplumu değiştirmesi bakımından modern politikacılar arasında en takdir edilenlerden biridir. Bunun neticesi olarak kırk yılda yüzden fazla ödül almıştır. Bu ödüllerden bazıları şunlardır: Nehru Ödülü, Bruno Kreisky İnsan Hakları Ödülü, UNESCO'nun Simon Bolivar Ödülü ve 1993'te De Klerk ile beraber aldığı Nobel Barış Ödülü'dür. Bütün bunların yanında Dünya Dinleri Parlamentosu yüzyılın son toplantısını 1-8 Aralık 1999 tarihlerinde Cape Town'da yapar. Çeşitli din ve inançtan 6000 civarında kişinin katıldığı bu toplantıda Mandela, şunları dile getirir: Eğer dini inancım olmasaydı bana yapılan zulüm ve işkencelere dayanamazdım. Mücadele ruhumun temel aksiyonunu oluşturan imanımdır. Şayet bugün burada size hitap ediyorsam, bu, dini inancımın bir sonucu ve Allah'ın bir lütfudur. Bizler hapishanede iken dış dünya ile irtibatımız kesikti. Ancak Müslüman, Hristiyan ve Yahudi dindar insanlar ve gruplar bizi yalnız bırakmadılar. Onların sayesinde hapishaneden eğitilmiş insanlar olarak çıktık. Bu nedenle, 21. yüzyılın çatışmaların değil de barışın egemen olduğu bir yüzyıl olması için dinlere ve dindar insanlara çok büyük vazife ve sorumluluklar düşmektedir. Bu bağlamda bu parlamentonun anlamı daha da büyümektedir (Özdemir, 1999). Mandela, en son 2010 Dünya Kupası'nın kapanışında halkıyla buluştu. Bu onun uzun yaşam hikayesini tamamlamadan önce yaptığı son programdır. Daha sonraki günlerde değişik rahatsızlıklar geçirdi ve 5 Aralık 2013'te vefat etti. Başkan Zuma onun vefatını, Ulusumuz en büyük oğlunu kaybetti. diyerek duyurdu (Kurd, 2013). Onun ölümünün ardından neredeyse dünyanın bütün devlet başkanları birer açıklama yaptı. ABD'nin onunla aynı köklere sahip başkanı Barack Obama'nın açıklaması ise şöyleydi: Nelson Mandela'nın yaşamından ilham alan milyonlarca insandan biri de benim. Dünyanın dört bir yanındaki birçok insan gibi ben de Nelson Mandela'nın koyduğu örnek olmadan hayatım nasıl olurdu hayal edemiyorum. Yaşadığım müddetçe ondan öğrenmeye devam edeceğim. İlk siyasi eylemim, hayatımda politikaya dair yaptığı ilk şey Apartheid karşıtı bir protestoya katılmaktı. Mandela'nın söylediklerini ve yazdıklarını okudum. Hapishaneden çıktığı gün benim için insanın korkularının değil umutlarının peşinden gittiğinde neler yapabileceğini hissettim. Bu dünyada birlikte zaman geçirebileceğimiz en etkili, cesaret verici ve son derece iyi bir insanı kaybettik. O artık bize ait değil. O çağlara aittir (dw. com, 2013).


Teşekkür ederim. Bazen hisler yoğun oluyor belki. Yorucu da!


Şiirin bir güzelliği de herkesin kendi bakış açısına göre anlamlar çıkarması. Teşekkür ediyorum. Bilmem ne zaman ekinoks şenlikleri. Ne güzel betimlemeler... Zeynep hanım, kaleminize gönlünüze sağlık! Sizin gibi marjinal bir şairin yorumu mutlu etti. Teşekkürler.


Pavlo Volvach: Ukrayna'nın güneydoğusundaki büyük bir sanayi merkezi olan Zaporizhzhia'da doğdum. Aynı zamanda buralar, efsanevi Khortytsia adası olan Kazakların beşiği de dahil olmak üzere Zaporizhzhya Kazaklarının eski topraklarıdır. Küçük yaşlardan itibaren çizim ve okuma merakım vardı. Sanat ve genel eğitim okullarından mezun oldum. Orduda görev yaptım, çok farklı Zaporizhzhia fabrikalarında çalıştım ve kendi amacımı aramak için birçok meslek değiştirdim: Bir fabrika montajcılığından, çarşıda hamallığa, tasarımcılıktan, televizyon muhabirliğine kadar birçok meslek. Sonuçta yazar oldum. Zaporizhia Ulusal Üniversitesi Gazetecilik Fakültesi'nden mezun oldum. Zaporizhia televizyonunda, Ukrayna Radio Liberty' de, Ukrayna radyosunun 1. kanalında, farklı gazete ve dergilerde çalıştım. Şu anda Radio Kultura'da çeşitli programlarda sunucu olarak çalışıyorum. 10 şiir koleksiyonunun, üç romanın, 20 + 1 veya Ölüler Ülkesi kitaplarının yazarıyım. Ukrayna Ulusal Yazarlar Birliği ve Ukrayna PEN Merkezi üyesiyim. 1999'dan beri Kiev'de yaşıyorum. Evliyim, iki kızım var. P. V: İlk edebi girişimlerim, gençliğimin ilk yıllarında Zaporizhia 'da başladı. Amatör Ukraynaca şiirlerin yanı sıra, aynı derecede Rusça şiirlerim de var. Her iki versiyon da bana uymadı, şiiri bir yaşam stili olarak görmedim. Belki de bu yüzden ilk çıkışımı geç yaptım. İlk şiir kitabım ben 32 yaşındayken yayımlandı. Edebi süreçte şiire böylesine geç bir girişi hatırlamak zordur ve bunun yukarıda bahsettiğim nedenleri vardı; kendini arama. Ancak şiirlerim hızlı fark edildi; koleksiyon, önde gelen Ukraynalı yazarlardan ve eleştirmenlerden hemen yüksek not aldı. Mesela yaşayan efsane Mykola Vingranovsky'den. P. V: Mykola Vingranovsky'den bahsetmiştim. Benim için edebiyat hayatımda neredeyse en önemli kişi Vingranovsky idi. Ve elbette sadece edebi açıdan değil. Mykola, Ukrayna'nın haklı olarak gurur duyabileceği dünya çapında bir yazardır. Ve elbette yaratıcılığıyla kendini dünyaya kabul ettirmiş, tanıtmış bir yazar. 20+1 ve Ölüler Ülkesinde de Mykola Stepnovich hakkında bir şeyler söyledim. Hryhor Tyutyunnyk'in çalışmalarını gerçekten takdir ettim ve hala takdir ediyorum. Aynı zamanda Yevhen Pluzhnyk, Mykola Kholodny, Valeriy Ilya, Ighor Kalynets, Taras Melnychuk benim için değerli yazarlar ve edebiyatçılar. Yabancı yazarlar arasında Georges Amadou, Celine, Bukowski, Miller ve başka birçok yazardan da etkilendim. P. V: Gerçekten de bir trajedi var ortada... Ve kahramanca bir mücadele de. Şimdiye kadar bu trajediye dair herhangi bir yerde konuşmadım. Bu trajedi ile ilgili edebi bir çalışma yapmak hatta o yönde düşünmek için hiçbir mesaj, dürtü yok. Üzerimizdeki yaşanan uyuşukluk, ruhun taşlaşması gibi görünüyor. Yani gerçekten zamansız donukluk. Belki bazı yazar arkadaşlarım için bu olaylar farklı bir şekilde yaşanıyor ama benim için tamamen böyle. Şiir yazmak için bir ilham yok, bir ipucu yok. Genelde nesir hakkında daha sessizim. Evet, büyük ölçekli olaylar hakkında makul bir zaman mesafesinden, her şeyi iyice tarttıktan, analiz ettikten ve anlamlandırdıktan sonra, ikincil olanları ayıklayarak yazmaya değer bir görüş var bende. Bu nedenle, bu yaşananlarla alakalı ne bir eser ne de herhangi başlığı yazılmış bir çalışmam yok şimdiye kadar. Ruhun taşlaşması, donması durumu benimkisi. P. V: Kısmen bu sorunuza cevap verdim. Ukraynalıların çoğunu etkiledi bu trajedi. Her zamanki yaşam biçimini değiştirdi. Kaybedilen büyük bir güven. Hepimizde hayatın kırılganlık duygusunu güçlendirdi. Gerçeklik algısına kasvetli tonlar eklendi. Ama aynı zamanda kişinin kendi halkı ve vatanı için gurur ve mücadele duygusunu güçlendirdi. Birçok şeye yeni bir açıdan bakmamızı sağladı. Özellikle Avrupalı komşularımızda. Ruslarla ilgili olarak uzun zamandır özel bir yanılsama yaşamadım. Ancak salt gerçek, tüm olumsuz duygularımı aştı. Ancak Polonyalıların, savaş sırasında Ukrayna ve Ukraynalılara karşı tutumları tek kelimeyle şaşırtıcıydı. Polonya yardımlarının ve hatta fedakarlıklarının o kadar çok örneği var ki o kadar fazla ki ne söylesem eksik kalır. Ayrıntıya girmeyeceğim bile. Sadece şunu söyleyeceğim: Bu yardımlarda büyük bir kardeşlik minnettarlığını hissediyorum. Ve bence, aynı duygular milyonlarca Ukraynalı tarafından da karşılıklı hissediliyor. P. V: Entelektüel ifadesi için, gülümseyerek hiçbir şey söylemeyeceğim. Vatanseverlik ruhunun güçlendirilmesine gelince, elbette savaş onu reaktif hale getirdi ve çok güçlendirdi. Ukraynalılar açısından bu bir ulusal kurtuluş savaşıdır, kimse bunu inkar edemez. Tek soru, bunun ne zaman biteceği? Çünkü her türlü güç ve kaynak açısından bizi birçok kez ve hatta büyüklük sırasına göre aşan büyük bir canavar düşman. Savaşın her günü Ukrayna'yı kanattıkça kanatıyor. Bu nedenle bizim için medeni dünyanın yardımı son derece önemlidir. Bu yardım olmadan Ukrayna hayatta kalamaz ve Ukrayna olmadan Batı dünyası da çökebilir. En azından Moskova'dan gelen işgalciler o zaman kesinlikle rahat Avrupa sokaklarına girebilir. P. V: Herkes imkanlarına göre bir şeyler yapıyor. İmkanı olan herkes elinden gelenin en iyisini yapmalıdır. Meslektaşlarımın eylemlerinden özel bir beklentim yok ancak tekrar ediyorum ki karanlığa karşı zafer mücadelesinde başarı için her insanın katkısını çok önemsiyorum. Diplomatların, politikacıların, iş adamlarının ve kültür elçilerinin katkıları önemlidir. Ancak en önemli ve belirleyici etken Ukrayna ordusunun eylemleri, Ukrayna askerlerinin kahramanlığıdır. P. V: Dünya edebi hazinesi açısından çalışmalarım o derecede değil. Bence dünya, genel olarak Ukrayna kültürünü ve özel olarak edebiyatını henüz tam olarak keşfetmedi. Bunun için birçok sebep var ama asıl sebep şu anda tüm özüyle kendini gösteren kuzeydoğu mahallemiz. Açık veya kapalı, onların gölgesinde hep onların zulmü altında olduk. Bununla birlikte, en iyi örnekleri küresel açıdan bu koda tam olarak uyan kendi kültürlerini yaratmayı başardılar. Bu nedenle, birincil görevlerimizden biri, dünyadaki en iyi Ukrayna kültürel başarılarının mümkün mertebe en geniş çevreye sunumudur. Klasiklerimizle başlayıp en yetenekli, yüksek kaliteli modern popüler sanatçılarımızın eserlerinin tüm dünyaya duyurumu. Özellikle edebiyatta. Ne yazık ki şimdilik sadece hayal edebiliyoruz; çünkü kültürel devletçi politika bir anabiosis durumunda ve Ukrayna, yetenekleri genellikle yaratıcılık alanında yatmayan çeşitli isimlerle dünyada temsil ediliyor. Ancak esas olarak yaratıcılıktan daha ziyade kendini tanıtma modunda. Gençlere tavsiyeye gelince, bu benim için uygun değil. Bir akıl hocalığı tonunda gençlere yapılacak telkinler benim stilim, tarzım değil. P. V: Evet, Klyasa Türkçe'ye çevrildi ve İstanbul yayınevlerinden biri tarafından yayınlandı. Türkiye'de de harika sunumlar yapıldı ve tüm bunlar için Türk toplumuna çok minnettarım. Ne yazık ki eserlerin geri kalanı farklı dillere sadece parçalar halinde çevrildi. Dolayısıyla bu noktada çok fazla yabancı okuyucumdan bahsetmek biraz abartı olur. Fransa'da, İtalya'da, Sırbistan'da, Polonya'da, hatta İngiltere'de çok sayıda işbirliği örneği ve olası kitap yayını örneklerim oldu ancak ne yazık ki henüz gerçek kitaplara dönüşmediler. Herhangi bir fonun, grubun veya klanın parasıyla desteklenmiyorum ve ne yazık ki kültür alanında ciddi bir devlet politikası yok. En azından yakın zamana kadar olmadı. Bu yüzden yazarlar, eserlerinin bilinirliği açısından, yazarlığın yanında yapımcı, tanıtımcı, mobil satıcı ve -Tanrı bilir- başka hangi rolleri üstleniyorlar? Ayrıca bu yolda, genellikle belirleyici olan yazının kalitesi değil, edebiyatla doğrudan ilişkisi olmayan farklı sebeplerdir Bu yanlış ama gerçek. Yabancı bir okuyucu için ilginç ne olabilir eserlerimde? Her şeyden önce modern bir Ukraynalının hayatını, büyük sanayi şehirleri üzerinden yaptığım reel tasvirler. Tüm insani erdemleri ve kusurları ile Endüstriyel Doğu Toplumlarından, Ukraynalı hayatların kesiti. Arkasında, Ukrayna ve çevresinde gerçekleşen küresel olaylar. Modern Ukrayna edebiyatını Klyasa olmadan hayal etmek zor! Belki başka bir deyişle yeni bir şeyler açığa çıkar. P. V: Yukarıdaki sözlerimin tümü göz önüne alındığında, dünya yazarı tanımını tartışmanın dışında bırakarak cevap vereyim. Sizin dediğiniz gibi günümüz dijital dünyasında edebiyatın rolü hakkında fazla bir şey söyleyemeyeceğim. Çünkü bu rol belirsizdir. En azından sanatsal kelimenin ağırlığı önemli ölçüde azaldı. Sovyet sonrası zaman için bu net. Ve bence, genel olarak Avrupa'da ve dünyada da bu böyle. Öte yandan, edebiyatın ölümünden söz etmek bana büyük bir abartı gibi geliyor. Herhangi bir zamanda, dünyanın herhangi bir yerinde, sanatsal bir ifadeye özlem duyan insanlar var. Ve bu da ümit verici. P. V: Aslında bu röportajda zaten her şeyi söyledim. Kendimize ve bizi takip edenlere Şevçenko'nun Savaş ve kazan! sözlerini hatırlatmamız gerekmez mi? Artık daha önemli bir slogan yok. A. A: Helezon dergisi olarak, bu korkunç savaşın bir an önce sona ermesini, Ukraynalıların acılarının ve ayrılık gözyaşlarının son bulmasını içtenlikle diliyoruz. Zaman ayırdığınız için çok teşekkürler.


Diyemem: Defterden sildin beni! kendi kendime. Şimdi gecemde ne ayladan ne de pustan bir iz! Kaldı hislerim öksüz, düşlerim belli belirsiz. Ne gelir elden? Söyleyin, siz yıldızlar kümesi! Bir bir saymaktan geriye otuz günlük emeli. İlginiz ve yorumunuz için teşekkür ederim Hilal hanım. Mükemmel, Kaleminize yüreğinize sağlık Seher hocam şiirinizi okudum çok beğendim.. Ümmügülsüm hanım, ilginiz ve yorumunuz için çok teşekkür ederim.


Oxford sözlüğünde nehir anlamına gelen Peru, Latin Amerika'nın önemli ve tarihi değer taşıyan bir ülkesidir. Yıllar önce buraya geldiğimde hatırladığım ilk şey, gri bulutlarla kaplı gökyüzü olmuştu. Yaz kış, gece gündüz fark etmez; ne zaman ayak bassanız bu ülke sizi sisli ve gri havasıyla karşılar. Ancak pazar günü gelirseniz alabildiğine parlak güneşle karşılanırsınız. Haftanın altı günü genel olarak bulutlu olan hava, pazar günleri ilginç bir şekilde açılıverir. Pazar güneşi o kadar önemlidir ki bu ülkede, para birimlerinin adı İspanyolca güneş anlamına gelen Sol'dur. Ayrıca Güneş Kapısı ve Güneş Tapınağı adlı mekanlar da güneşin kıymetini göstermesi açısından önemlidir. Tarihi mekanlar demişken İnka medeniyetine değinmemek olmaz. 11. yüzyılda başlayan bu medeniyet, İspanyolların 1532'de Latin Amerika'yı işgal etmesine kadar sürmüştür. Şimdilerde yerli halkın dili ve tarihi neredeyse unutulmuş olsa da uzaydan bakıldığında dahi görülebilen Nazca işaretleri, İnka medeniyetinin varlığını haykırmaya devam etmektedir. Ancak tarihi olarak Nazca işaretlerinin İnka öncesine MÖ 200-700 yıllarında yapıldığı söylenmektedir. Çöl ortasındaki bu ilginç çizimlerin ne anlama geldiği ise sır olarak varlığını devam ettirmektedir. Bir gün yolunuz Peru'ya düşerse İca şehrinde çöl safarisini, Büyük Okyanus'ta feribot gezisiyle müthiş doğa harikalarını görmenizi tavsiye ederim. Bu gezide sizi bir sürpriz de bekliyor olacaktır. Fok balıklarını izlerken birden penguenlerle karşılaşmak size unutulmaz an yaşatabilir. Aynı zamanda çöl safarisinin meşhur olduğu bu yerde serap olduğu zannına kapılacağınız harika bir yer var. Hayır, hayır, yanlış görmüyorsunuz! Bu cidden çölün ortasında bir vaha. Bizzat görmüş olmasam bir fotomontaj olarak düşünebilirdim. Sanırım bu serap, dünya gözü ile görülmesi gereken yerler listesinde ilk sırada yer alır. Uygun fiyatla heyecanlı bir safari ile ziyaret edebileceğiniz bu serap görünümlü yerde, ünlü balık yemeği olan ceviche yiyebilir hatta vahadaki derede yüzebilirsiniz. Ancak ciddi bir güneş yanığı ile karşılaşmamak için önlem almayı unutmamalısınız. Peru ve Latin Amerika güneş ışınlarını diğer kıtalar gibi eğik açılı değil, dik açılı alıyor. Bunu geldiğim ilk yıl, üçüncü derece yanığa maruz kalarak oldukça acı bir şekilde öğrenmiştim. Bizler geldiğimiz yer itibarıyla beyaz tenliyiz ve buradaki koyu tenli insanların aksine güneşe karşı çok hassas bir derimiz var. Bu yüzden bu coğrafyada yanınızda güneş kremi ve Meksika şapkası bulundurmak ayrıntı gibi olsa da oldukça önemlidir. Bu arada Peru'nun sembolü olan Machu Pichu'dan bahsedeyim biraz. İnternet arama motorunda Peru yazdığınızda karşınıza ilk olarak çıkan ve turizm açısından oldukça önemli olan bu yer, Cusco şehrinde bulunuyor. Dünyanın yedi harikasından biri. Giden herkesin hayranlıkla bahsettiği bu yere gitmek bana henüz nasip olmamış olsa da gelmek isteyen herkese ilk sunacağım gezi önerisi 2430 metre yükseklikteki bu harika yer olur elbette. Perulular şaşılacak şekilde Türkiye'yi ve tabii ki bizleri seven bir toplum. Yanlış okumadınız, evet. Bir çoğumuz daha onların haritadaki yerini hemen gösteremezken, onlar bizi neden seviyorlar acaba? Bu topraklara ilk geldiğinizde farklı bir ülkeden olduğunuz anlaşılır ve çok geçmeden nereli olduğunuz sorulur. Cevabınız Türkiye ise, yüzleri gülümseme alır. Sonra da uzun bir muhabbete maruz kalma olasılığınız, tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim ki, yüzde yüz. Ancak çoğu kişi 2000'li yılların dizilerini -onlar da daha yeni İspanyolca dublaj olmasından dolayı- biliyor. Binbir Gece Masalı, Elif gibi diziler yani. Bu dizileri benim gibi buraya geldiğinizde siz de ilk defa duymuş olabilirsiniz ama bunu belli etmemeye çalışmanız iyi olur. İlk anda bir hayal kırıklığı yaşanmasın. Çünkü Perulu dostlar dizilerin kritiğini yapıp spoiler almaya heves ediyorlar bazen. Bunun yanında görünüşümüz, tenimiz, gözlerimizin rengi hatta İspanyolca konuştuğumuzdaki aksanımız onların çok hoşuna gidiyor. Dizilerdeki o ünlülere benzediğimizi söyleyip bize de o insanlarmış gibi davranıyorlar. Bu yüzden biz de kendimize o ünlülerden pay çıkarma eğilimine giriyor ve bundan memnun oluyoruz. Ayrıca verdiğimiz en ufak bir hediye -özellikle Türkiye'den ise- gözlerinde mücevher değerinde! Hatırlıyordum da bir keresinde dil öğretmenime laf arasında gazetelerinin bizdeki gazetelere göre oldukça küçük olduğundan bahsetmiştim. Öğretmenim merak etti ve benden bir Türkiye gazetesi istedi. Biraz zor bir istek olsa da dedem aracılığı ile Peru'ya bir gazete örneği getirttim. Sabah derse giderken sevinçliydim. Gazeteyi öğretmenime teslim ettiğimde onun gözlerindeki heyecan ve sevinci görmenizi isterdim. Peru'da beni şaşırtan başka bir olay Peru'nun başkentinde gördüğüm Atatürk anıtı oldu. Pasifik okyanusunun hemen karşısında, üzerinde; Paz En Casa, Paz En El Mundo yani Cumhuriyet kurulduktan sonra 20 Nisan 1931 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk'ün, seçim nedeni ile ulusa sunduğu yazılı açıklamada söylediği 'Yurtta barış, dünyada barış cümlesi vardı. Bir okyanus ötesinde bulunan ülkede bizden izler olması çok hoşuma gitmişti. Dünyanın bir köy kadar küçük olabildiğini ispatlayan bir olaya şahitlik etmiştim. Pozitif ve parlak bir etkileşim. Hazır şehre inmiş ve okyanus kenarına gelmişken Miraflores ilçesine gidelim. Hemen her gün akşamüzeri pembe ve mor renklerle harikulade bir gökyüzüne şahit olursunuz burada. Bu ferahlatıcı atmosferde yürüyüş yapabilir, isterseniz 12-15 dakikalık paraşüt keyfi deneyimleyebilir veya okyanusun büyüklüğüne rağmen kendinize güveniyorsanız okyanus sörfünü yaz kış demeden yapabilirsiniz. Emin olun ki burada yaşadığım süre boyunca bulunmaktan en çok keyif aldığım yer burasıdır. Denize, okyanusa ilginiz ve zaafınız varsa sizin için de öyle olacaktır, eminim. Ben hiç paraşüt veya okyanus sörfü deneyimlemedim. Anadolu'da bir inşaat çalışmasını izleyen insanlar gibi ben de paraşütçüleri ve sörfçüleri izlemekten zevk alıyorum. Ancak bir gün bunları da deneyimleyeceğim. Artı, spor yürüyüşü yaparken yetenekli insanların ip üstündeki akrobatik hareketlerine ve birçok köpeğin koşarak sahipleriyle eğlenmesini görecek olmanız da aklınızın bir köşesinde dursun. Size bahsetmek istediğim başka bir şey; geldiğimiz yerde büyük bir lüks olsa da burada fakirlerin meyve ve sebzeleri sayılan ürünleri. Ejderha meyvesi, avokado, mango, granada ve daha nicesi. Burada o kadar ucuz ve her evde olması o kadar normal ki bu meyveleri özgürce hiç maddi sıkıntı çekmeden yiyebildiğinize şaşırabilirsiniz. Ayrıca Peru, patatesin ana vatanı. Kiminin 20 bin, kiminin 10 bin tür dediği Peru patatesleri hayatın her yerinde. Bazılarının odunsu görünüşü sizi yanıltmasın. Acıya ve tatlıya çalan türleri ile bütün Peru restoranlarında ana menü yanında mutlaka patates geleceğini bilmelisiniz. Peru'ya has sarı sosları orijinal tadı manipüle etse de ona bir şans vermenizi tavsiye ederim. Burada çok farklı kültürlerden mutfaklar var ve tabi Türk mutfağı da. Bu yüzden ne yesem diye çok araştırmanıza gerek yok. Ayrıca her sokak başında chifa adlı Çin restoranları göreceksiniz. Çinliler hem işlerini hem de yemek kültürlerini buraya oldukça başarılı bir şekilde taşımış durumda. Tabii Kore ve Japon mutfakları da size özel menüleri ile sırada. İster tatile ister yaşamaya gelin, Peru sizin için unutulmaz anılara gebe bir ülke. Elbette her ülkenin kendine göre farklı özellikleri vardır. Sizler de benim gibi ilk zamanlarda alışılmadık uygulamalarla karşılaşabilirsiniz. Bu, bazen güzel heyecanlara bazen hafif şaşkınlıklara sebep olsa da hayatın akışı, size gelecek günün ümitlerini sunmaya devam edecektir. Yani bir ülke genç bir insanın gözünden bu kadar sade, güzel ve doğal anlatılır. Çok tebrik ediyorum. MaşaAllah. Okurken hiç mola vermeden bir solukta okunan yazılar vardır. İşte bu. Peru nun her yerine gitmişsininiz, gezmişsiniz ve o anı hissetmişsiniz gibi oldu. Emel Hanım, yazınızı çok beğendim. Hatta beni çok etkiledi. En kısa zaman da Peru'ya gelmek isterim. Türkiye'den gelen gazeteyle ilgili hatıranız beni ayrıca duygulandırdı. Eminim Peru'lu dostlarınız kendi ülkeleri için yapmış olduğunuz bu güzel tanıtımdan çok menmun kalmışlardır. Böyle başarılı tanıtım ve yazılarınızın devamını dilerim.


Gecenin üçünde sıralamıştım bu Twit dizisini. Yanardağlarımın hesaplanamayan kilometreküplük lavlarını avuç içi kadar yazım karakterine bir güzel sıkıştırıp büzüştürmüştüm. Usanmadan, gözümden tek damla uykunun akmasına müsaade etmeden... Birçok insan: Manyak mıdır nedir, gece gece lüzumsuz işlerle ne diye uğraşıp duruyo bu kadın? diye sorgulamış olabilir. Ya da laf ebeliğinin altında dizi dizi sıraladığım görselleri inceledikten sonra, şu zamanda manyaklık emaresi sergilemenin gerekliliğini cüretkarlıkla gösterdiğim için takdir etmiş de olabilir. Her iki taraf da haklı. Zira şu zamanda sosyal medyada gecenin üçlerinde bir yerleri tırmalamaya çalışan, ciyaklarken kafasına terlik yiyen ne kadar insanoğlu varsa ya delidir ya da hakkaten delidir. Ülkede olan biten, yaşanan her şeyden sonra beyinlerin içinde dönüm dönüm mayın tarlası oluştuğu için birçok insanın bırakın beynini; organizmaları tümden patladı, bazılarının ise patladı patlayacak. Beyinlerinin patlamasına ramak kalanlar son kozlarını oynayıp megafonu kalplerinin eline verdiler. Dolayısıyla sosyal medya ciyak ciyak. Hal böyleyken, ben de çok farklı olamayacaktım sanırım. Beynim nöronlarına ayrılmadan o geç vakitlerde rulette kalbim, kalbimde megafon, megafonda Bu nedir? soruları vardı. Bunca soru soran twitlerin altına Manavgat'tan, Marmaris'ten ya da başka bir kıyı şehrinden resimler koymuştum. Yalnız kastettiğim görsellerle ilgili akıllara mavi denizin şezlongdan süzülen kokusu, yeşil iğne yapraklı, kozalaklı dokunuşlar, kıyısında şampanya patlatılan yakamozlar, selfilerden şıpır şıpır akan turkuazlar gelivermesin. Çay kaşığı şakırtısı, tavşan kanı höpürtüsüne bir son verilmeli artık; çünkü üzerimizden koskoca 2021 Ağustos'u geçti. O Ağustos, Marmaris, Fethiye, Manavgat vs.'nin görünmeyen yanardağlarından hepimize mağmalar içirdi. Lav kadehlerinin tokuşma seslerini duyurdu. Buldozer postunun altında kalbimizi, kemiğimizi kırarken; ejderha kılığıyla ağzından ateşler püskürdü. Hektarlarda nektar bırakmazken, ağaç dallarında elma ısıran kuşların gagalarından sarkan kurtlara dahi 'maktul' sıfatını verdi geçti. Ormanın yanı başında ocağı tüten çiftçinin, köylünün yüreğinde yağ bırakmazken 'söndürülemeyiş' kelimesinin sözlük anlamını köküne kadar bize öğretti. Bu kısımda yangın söndürme helikopterinin gelmeyişi sonrası, olmayan kanatlardan meleklik yapmaya çalışan yurdum insanının görüntüsünü gözünüzün önüne getirmeye çalışın. Hatırlarsınız, hani şu sekiz-on tane iki buçuk litrelik şişelere musluktan su doldurup da sırtına yüklenenler vardı. Bir görüntüleri vardı, bir de hektarları söndürmeye mıhlanmış inançları. Bir fotoğraf vardı, yine görsellerimin arasında: Alevin kıyısında bir adam, yanan kuşun bedenini kendi yanık yüreğine yaslamıştı, ayakta sallanıyordu. Gören de kuşun ölmeden önce kalbinin adama verilmesini vasiyet ettiğini sanırdı. Bu yüzden miydi bilmem, adamın yüreği pır pırdı; dönüp duruyordu acıdan. 2021 Ağustos'u galiba bana kanatlanan yürekleri öğretmişti, bir de karalama defterime kocaman yürekli siyahlıklar çizmeyi. Bu kadar karamsar olmasak mı ki? Ne de olsa; ahırı, harmanı, kuzusu, koyunu yok olan köylüye bıraktığı bir iyilik de vardı: Tarla diplerinde yılın belli zamanlarında gürbüzleşip de köylüyü çapanla, tırmıkla saatlerce uğraştıran yabani otları bir güzel halletti, onları ceset cılızlığında bırakıp kaçtı. İşte görsellerim böyle birbiri ardına sarı, turuncu ve en sonunda siyaha evirilen kömürümsü anılarla dolu. Kömür madeni görmüşleri bilirsiniz: Yüzleri de solukları da siyahtandır. Benim görsellerimin de beş duyu organına maden siyahı hakimdi. 2021 Ağustos'unun eli, ayağı birbirine dolanan bahtsız Anadolu'sunda; sanki masallardaki kötü kalpli cadının hazırladığı alevden bir büyü vardı. Bu büyü dizisine bir fon müziği eklemek istemiştim; daha çok beğeni, daha çok retweet almak istediğimden falan değil; lavlarımı artık daha fazla dizginleyemediğimden. Dilimde günlerdir Fazıl Say'ın 'İnsan İnsan'ı dönüp duruyordu. Bayağı bir uğraştım, twitlerimin arka fonuna koyabilmek için; ama maalesef bu teknolojik işleri beceremedim. Keşke dedim, teknoloji de yağmalansaydı. Hani binlerce hayvan son nefeslerinde itaatkar bir son bakış bırakmıştı ya, teknolojinin bana itaatkarlığı için acaba onun da katlini mi istemem gerekirdi? Hatta şu da aklıma gelmişti; hektarlar yerlerine dikilecek muazzam binalara böylece itaat ettiğinde amel defterleri sağdan verilenlerden mi olacaktı? Bu sorular tıpkı bendeki lavlar gibi büyüdükçe büyümüştü. Bu twit dizisi kaç kişiye ulaşır, kaç 'beğen' tuşunun muhatabı olurdu onu bilmezdim de İyi ki anacığımın bu sosyal medya işlerine aklı pek yatkın değil diye şükrediyordum. Zira Manavgat tarafları onun çocukluğunun geçtiği yerlerdi. Gündemi meşgul eden tüm bu akıl almaz fotoğrafların çekildiği yerler onun bir zamanlar naylondan köy pabuçlarıyla davar güttüğü kızılçam aralarıydı. Elli sene öncesinin tazecik bedeninde pamuklu basma şalvarlarına yapışıp kalmış pıtrakları yolduğu upuzun dağ koridorlarıydı. Amca kızlarıyla kıkırdadıkları sırada yan taraflarında bekleşen davarlarını tümüyle akıllarından çıkardıkları stabil piknik yerleriydi. Komşu köyün oğlanları çamların gövdelerine annemgilin isimlerini kalplerle kazıdıklarında: Elalem duyar da laf söz olur korkularını yaşadıkları üç dört dönümlük mekanlardı. Bir karaçam gölgesinde ayaklarını uzatıp 'Fotoroman' okumalarını; Ses dergisindeki ışıltılara bakıp Tarık Akan mı yakışıklı, Cüneyt Arkın mı? iddilarına kendilerini kaptırmalarını gözümün önüne getiriyorum da pek bir hoşuma gidiyor. Annemin bu tarz paspas altına süpürdüğü anılardan bazılarına eski aile albümlerinde rastlamıştım. Yeşilin kucağına serili köy yaşantılarının tepelerden çekilmiş siyah beyaz karelerini çocukluğumdan beri defalarca elimde döndürüp durmayı adet edinmiştim. 1971, 1973... Keşke o fotoğrafları da twitlerime ekleyebilseydim. Ekrana aynı mekanların 1971 halini bir de 2021 halini yan yana yapıştırıp altına da Yorumsuz yazmak ve gelen binlerce yorumu hayretle, hüzünle, üşenmeden okumak isterdim.


Ne ara 19 Mayıs oldu? Zaman yine çabuk geçme konusunda şaşırtmadı. Hafızamı yoklamakta zorluk çekiyorum. Mart ayında kalmıştım de mi en son? Sonrası sanki ışık hızıyla geçip gitti. Fakat tek bir farkla: Olayları takip etme becerim videodaki Slow motion hızında. Şimdi Poczta Polska'ya doğru yürüyorum. Bir yanım sebebini bilmiyor ama çok heyecanlı diğer yanımsa gitme diyor, gitme! Kulak vermiyorum o sese çünkü artık çok geç. Sahi gerçekten mi çok geç? Bu ifade istemediğin bir karara varırken söylenmiyor muydu? Dedim ya Poczta Polska'ya doğru yürüyorum diye. Ha, elimde ne mi var? El valizi! El valizi mi? Aynen el valizi doğrusu ben de şaşırdım ama doğru duydun! Senin için o kadar da bilindik bir renk olmayan mor el valiziyle Poczta Polska yolunda ne işin var hacı? diye sorma bana. Sen de alıştın benim marjinal huylarıma! Neyse yola devam edelim biz. Hep mi unutur insan bilet almayı? Yoksa içimden İki kişi için de bilet alıp sıraya girmek neden? adlı isyandan mı geliyor bu? diye düşünmekle vakit harcamadan hemen elime valizimi alıp tekrar kapıya doğru bilet almaya gittim. Numaramı aldıktan sonra aklımda kalmayacağını bile bile her seferinde merakla bu sefer hangi numara geldi diye, bakmama şaşırmıyorum artık. Belki bir gün bir yerde lazım olur hastalığı bu; bir kitaba, bir şiire katacağım malzeme diye cepte saklama çabası. Numaramı da usulünce aldığıma göre artık gönül rahatlığı ile kendi sıramı bekliyordum ki amaan yine bir şey unutmuşum: Mor valiz! Yok yok valizi bir yerde unutmadım; onun içindekileri acilen bir koliye boşaltıp öyle sıraya girmem lazımdı. Hemen etrafa bakıyorum ve gözüm raflara takılıyor. Üç farklı boyda koliler... HARİKA! Şimdi de seçme zamanı. Hangi boy? İlki çok küçük, yanındaki orta boy ama ya sığmazsa? En büyüğü? Yok yok, kolinin içinde boşluk kalırsa içindekiler yıpranır. Tamam hızlıca karar vermem lazım diye, sıradan çekilip orta boy koliyi alıp önce güzelce kuruyorum, sonra da yere koyup mor valizin ağzını açıp içindekileri olabildiğince hızlıca koliye yerleştiriyorum. Bir, iki, üç... Yirmi dokuz, otuz. Otuz bir tane. Aklımda tutmalıyım, diyerek tam kalkıp sıraya tekrar girecekken koli bandı getirmediğim gerçeğiyle yüzleşiyorum. Hay Allah! Olacak iş mi şimdi! Saate bakıyorum aceleyle. Tam 29 dakikam var! Gözlüklü hanımefendinin yanına gidip koli bandı satıp satmadıklarını soruyorum. Yokmuş, bitmiş, bir iki gün öncesi olsaymış varmış, üstelik fiyatı da sadece 6 zl imiş. Hanımefendinin konuşmasını sabırsızlıkla, bir o kadar saygısızlık etmeden dinledim. Sonra mor valizi uzatarak dedim ki: Rica etsem şu valizi yanınızda tutsanız, ben hızlıca eve gidip bant getirsem. Önce şaşırdı, sonra tebessüm ederek kabul etti. Kaşlarını biraz çatarak: 'Yalnız, sen o koliyi orada öyle bırakamazsın, onu da getir.' Hiç itiraz etmeden kendisi küçük ama taş gibi ağır, kargo olmak nasibinde olmayan kolimi kaldırıp arka kapıdan hanımefendiye verdim. Elimden: 'Ah bu ne! İçine ne koydun öyle? Çok ağır! Kalsa da olurmuş.' diyerek aldı. Ben de tebessüm ederek uzaklaşıp eve koştum. Kırmızı ışıkta beklerken gözüm yan köşedeki fotokopiciye takılmasın mı! Harika! Hemen rota değiştirip oraya doğru koşuyorum. İçeride yaklaşık otuz yaşlarında bir hanımefendi ile yirmi beş yaşlarında bir beyefendi çalışıyorlar. Burada da sıramı beklemem lazım diyerek sessizce kenarda bekliyorum. Habire saate bakıyormuşum oysa. Hanımefendi sabırsızlığımı fark etmiş olmalı ki gülerek bana seslendi. Yanına gittim. Burası fotokopici, bant satmıyoruz ama kendimizin var. Kullanıp geri getirebilirsin. Benim artık bir adresim yok! Bu anı, yıkıcı anı sonraya bırakıp şu an bir şeyler yazmam lazım. Polonya'dan ayrılıyor olduğum yerin adresini ve gidiyor olduğum yerde de daha bir adresim olmadığı için arkadaşımın adresini yazıyorum. Koliyi uzatırken içimden bir şeyler kopuyormuş gibi hissettim. O an bana ait her şey o koli ile beraber gitti sanki! Hanımefendi, kargonun üç hafta sonra ulaşmadığı takdirde üstteki adrese iade edileceğini söyledi. 'Ulaşmadığı takdirde' kısmına takılı kaldı zihnim ve gözlerimin dolduğunu hissettim. Hemen teşekkür ettim ve ödemeyi de yapıp son iki günümü geçiriyor olduğum eve doğru yürüdüm. YAŞASIIINNN!!! diye haykırmaya başladım. Çocukların sevindiği kadar zıpladım mutluluktan. Hemen geliyorum! dedim ve yola çıktım. Evlerine vardığımda kapılarının önünde benim koli bana bakıyordu. Yıpranmış, bir ucu yırtılmış ve içindekiler gözüküyordu. Bu durum hiç moralimi bozmadı. Olsun, geldiniz ya, şükür! diyerek hepsini tek tek kucakladım. Bakıştık, gözlerimiz gülümsedi! Demek istediklerimi anladığını biliyordum. Sonunda kitaplariniza kavusmaniz guzel olmus. Yazinin tamamini merakla okudum.


Sinemanın icadından bu yana, bir film çekmek aynı zamanda seyirciyi eyleme sevk etmenin de bir yolu olmuştur. Sinemanın diğer sanat dallarından farklı olarak düşünceyi şoka uğratıp hareketli imgelerle kurguladığı gerçekliği izleyiciye iletme işlevi, onun politik, ekonomik ve toplumsal bir değişim aracı olarak kullanılmasına da yarar. Hakim düşüncenin bir nevi propaganda görevini üstlenen sinema, özellikle II. Dünya Savaşı öncesi ve sırasında neredeyse savaşın her iki düşmanı tarafından da sıklıkla kullanılmıştır. İdeoloji olmadan sanat olmaz. görüşünü savunanlara göre her film aynı zamanda politik bir duruş sergilerken İdeolojinin olduğu yerde sanat olmaz. inancını paylaşanlara göre de sinema estetik bir sanat olarak kalmalı, içinde siyaset barındırmamalıdır. Politik sinema denince elbette akla sadece propaganda ve ideoloji gelmemelidir. Haksızlıkları duyurmak, insan hakları, işkence, derin devlet kanunsuzlukları, her türlü adaletsizlik, açlık grevleri, terör tanımı ve yaklaşımı, etnik ayrımcılık, faşizme karşı mücadele ve elbette olmazsa olmaz savaşlar her zaman politik sinemanın konusu olmuştur. Kitleleri büyüleme özelliği fark edilir edilmez politika için kullanılmaya başlanan sinema, icadından kısa bir süre sonra I. Dünya Savaşı sonucu yıkılan imparatorlukların yerine kurulan ulus devletler için çok etkili bir silah olmuştur. Yeni devletlerin halk tarafından benimsenmesi ve kuruluş ideolojilerine halkın ikna edilmesi adına sinema güçlü bir araçtır. Sinema, seyircinin sadece görüp seyretme yoluyla ihtiyaçlarını karşılayabildiği canlı ve şiirsel bir yapıdır ve seyredenlerden de hiçbir beklentisi yoktur, hatta seyircinin okuma yazma bilmesine bile gerek duymaz. İşte bu yüzden seyrederken alınan hazzın içine yerleştirilen ideoloji, hakim güçlere geniş bir alan sağlar. Sinemanın bu sihirli işlevini ilk fark edip kullanmaya çalışan Lenin olmuştur. Sinema bütün sanatlar içinde en önemli olanıdır. diyen Lenin, 1919'da ülkedeki tüm film endüstrisini devletleştirmiş ve ardından Sovyetler Birliği Devlet Sinema Enstitüsü'nü kurmuştur. 1925 yılında çekilen Potemkin Zırhlısı, politik sinemanın ilk ve en başarılı örneklerinden biridir. Devrim öncesi Çarlık Rusyası'nın işçiler üzerinde uyguladığı acımasızlığı anlatan Sergei Einstein yapımı film, Rusya'nın en ücra kasabalarına kadar gösterime sokulmuş ve halka bu film sayesinde sosyalist ideoloji anlatılmaya çalışılmıştır. Hatta yıllar sonra filmi izleyen Hitler'in propaganda bakanı Goebbels bile filmi izleyince neredeyse Bolşevik olacağını söylemiştir. Film teknikleri açısından Potemkin Zırhlısı o yıllardaki imkanlara rağmen o kadar başarılı olmuştur ki 1989'da Brian De Palma tam bir yıldızlar geçidinden oluşan Dokunulmazlar filminde meşhur Odessa Merdivenleri sahnesini kullanmaktan çekinmemiştir. Sinema ve politika dendiğinde elbette Hitler ve Nazi Almanyası'na değinmeden olmaz. 1934 yapımı İradenin Zaferi filmi, Nazilerin sinemayı bir propaganda aracı olarak başarılı bir şekilde nasıl kullandıklarının en büyük örneğidir. Leni Riefenstahl yönetmenliğinde on binlerce figüranın kullanıldığı filmin başarısı sonrası Yahudilerin şeytanlaştırılıp faşizmin kutsandığı pek çok film daha çekilmiş ve böylece halk Nazi iktidarına ve Yahudilere karşı yapılacak soykırıma rıza gösterecek hale getirilmiştir. Bu filmde kullanılan askerlerin topluca yürüyüş sahneleri o kadar etkilidir ki onlarca yıl sonra Yıldız Savaşları ve Yüzüklerin Efendisi İki Kule filminde neredeyse aynen kopyalanarak kullanılmıştır. Nazilerin propagandalarına Amerika'dan verilecek cevap elbette gecikmez. Hitler ve benzeri tüm diktatörlerle dalga geçen Charlie Chaplin, Büyük Diktatör filmiyle gerçekten de sinema tarihine geçen bir komedi çeker. Bu filmle birlikte sinemaya politik komedi kavramı da yerleşmiş olur. II. Dünya Savaşı'nın ardından gelen Soğuk Savaş ve sonrasındaki Vietnam Savaşı, politik sinemanın 1960 -1970'li yıllarda yükselişe geçtiği dönem olur. Bu yıllar ve sonrasında özellikle Vietnam Savaşı'nda verilen kayıpların artması ve Watergate gibi skandallar sinemada işlenmeye başlar. Sinema tarihinin belki de en savaş karşıtı filmi olan 1971 yapımı Johny Askere Gitti o yılların en politik filmlerinden biridir. 1976 yapımı Başkanın Bütün Adamları ise Watergate'i anlatan oldukça cesur bir film olarak tarihe geçer. Stanley Kubrick'in 1987 yapımı Vietnam Savaşı'nı farklı boyutlarıyla işlediği Full Metal Jacket ise savaşı sorgulatan yaklaşımıyla büyük ilgi toplamıştır. Politik sinemanın etkili anlatımlarından biri de biyografik hikayelerdir. Gandhi, Malcom X, Mandela, Ömer Muhtar gibi tarihte yer edinmiş büyük şahsiyetlerin hayatları, savundukları fikirler ve ortaya koydukları mücadele, kitlelere ulaştırılması adına politik sinemanın bir başka yüzü olmuştur. Türk sinemasına baktığımızda ise yeni kurulan cumhuriyet ideolojisinin pekiştirilmesi adına dini geleneklerin eleştirilip modernizmin savunulduğu başarısız filmlerden sonra özellikle 70'li yıllarda başlayan sosyalist eğilimli filmler politik sinemanın en başarılı örneklerini vermiştir. Bu dönemde sosyal haklar, grevler, kan davası, töre, sosyal adaletsizlik gibi konular filme aktarılırken 1980 darbesiyle bu süreç bitmiş ve Türk sineması ciddi bir krize girmiştir. Krizi gayriahlaki filmlere yönelerek aşmaya çalışan Türk sineması, bu dönemde ciddi bir yara almış ve kendisini toparlaması biraz zor olmuştur. 1980 darbesinin etkilerinin geçmeye başlamasıyla darbenin sorgulandığı, o dönemde uygulanan işkencelerin, hapishane koşullarının ve çiğnenen insan haklarının anlatıldığı filmler çekilmeye başlanmıştır. Yılmaz Güney'in Duvar, Tunç Başaran'ın Uçurtmayı Vurmasınlar filmi o dönemin etkili politik filmleridir. Daha sonra çekilen Beynelmilel, Pardon, Mavi Gözlü Dev gibi örneklerin yanında özellikle Takva gibi günümüzde en çok eleştirilen din-siyaset-para ilişkilerinin anlatıldığı konuları, erken dönemlerde işleyen politik filmlerin yanında İki Dil Bir Bavul gibi ana dil konusunu işleyen filmler de listemize girebilir. Tüm bunların yanında başrolünü Kemal Sunal'ın oynadığı akıllara kazınan Zübük, Kibar Feyzo, Davacı, Katma Değer Şaban, Çöpçüler Kralı, Propaganda gibi filmler de politik komediye verilebilecek en güzel örneklerden bazılarıdır. Bu filmlerden bir kısmı her ne kadar politik komedi olsa da aslında politik sinema izlemek çoğu zaman seyirci için zordur, öyle elde patlamış mısır koltuğa yaslanarak izlemenize izin vermez bu filmler. Keyfinizi kaçırır, içinize bıçaklar saplar, göğsünüze oturup nefesinizi keser, en azından canınızı sıkar ama sizi bilinçlendirir, harekete geçirir, inisiyatif almanızı sağlar. İyigüngör, V. (2015). Demokrasi Dışı Rejimlerde Devlet-Birey Devlet-Toplum İlişkisinin Sinemada Temsili. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları. Yetişkin, E. (2010). Güncel Politik Sinemayı Yeniden Düşünmek. Akademik İncelemeler Dergisi, 5(2), 95-116.


Hani sana demiştim ya bir kitap yazacağım diye. Yazdım, vallahi billahi bitirdim. Ancak pek bir para etmeyebilir belki yazdıklarım. Okuyucu eline düşecek olursa Kağıt israfı! diye yafta yeme olasılığı oldukça yüksek. Okumaya başladıktan sonra sen de fark edeceksin zaten; girişlerimin patavatsızlığını, gelişme ve sonuçlarımda labirentin ucunun görünmediğini. On iki puntonun içine sığdırmaya çalıştığım harflerimin artık baston tutan, emeklilik isteyen hallerini. Muhtemelen kelimelerimin aldığı kilolar da gözüne çarpacaktır. Kız Ayşegül bu ne? N'aptın bu kelimelere? Bunlara hormon ilaçları mı içirdin, yağlı Adana mı yedirdin? dediğini duyar gibiyim. Sorma Ahmet'çim, her bir kelimemin basenleri korkularla, baldırları küskünlükle şişti. Ne yazık ki hiçbir cümlem, gülücük emojili, öpücük GIF'li, pipet çekimli, kadeh tokuşturmalı değil artık. Sana işin açığını söyleyeyim mi? İğnesinden ipliğine, noktasından virgülüne kadar yazılarımın her birinden Pollyanna maskesini çıkardığım, onları bir köşede kefenlediğimden beri bu böyle. Yazdığım her şey makyajsız, ekranında filtresi yok. Yalın ayak, dımdızlaklar. Eğer kafamdan maske düşüklüğüne dair bir sendrom uyduracak olursam tam da o hizada dolanacaklar. Bak, özellikle maske diyorum, dikkat et! Burada maske meselesine azıcık ekmek bandırmazsam vallahi içimde kalır. Ben bu zımbırtıyla alakalı ne diyorum biliyor musun? Hani kapalı alanlarda maske kullanma zorunluluğuna rağmen, korona vücudumuzda gerdan kırıp halaya tutuşmuştu ya, bu Pollyanna maskesi de bana biraz öyle gibi geliyor. Allah aşkına bir Allah'ın kulunu gördün mü? Bu maske üzüntü virüslerini gık diye kesiyor; aha bak, ben nasıl musmutluyum. diyen... Bana sorarsan vaktiyle Elenor H. Porter'ın çoluk çocuğu sevindirip bu kitabı yazmasına Eyvallah! derim demesine de maskesini icat etmek bizim bu koltuk değnekli ruhlarımıza pek bir yavan durdu sanki. Adides, Fuma, Sunbacks Cafe, Coca Cola vb. bunların her biri neyse, bizim bu Polyanna maskeleri de bir o kadar ucuz, asidi kaçmış, naylona boğulmuş gibi geliyor bana. Benim kitabın yaşadığı serüvene dönecek olursak, sana harflerimin ebesinden, kelimelerimin sülalesinden ve hatta cümlelerimin dıdısının dıdısından gelen sitemli selamlarla sözüme devam etmek isterim. Her biri bu süreçte okuyucuyu sürükleyebilmek için var güçleriyle küpeştelerini ittirip küreklere sarıldılar. Çok çabaladılar, Yelkenler fora! demek için ama ben yelken direklerini de ılıman rüzgarı da onlardan epey bir esirgedim. İçimden de dışımdan da hep aynı şeyi söyledim: Öyle kolaya kaçmak yok! Zavallı metinlerim, cümle içlerine yerleştirdiğim kimi ifadelerin çıkardığı hortumlarda boğulma tehlikesi atlata atlata bugünlere geldiler. Altı yıldır yavrularıma geceleri etten kemikten 'baba' hikayeleri okuyorum! ifadesinde ünlem işaretinin nefesi kesilmişti. Yavrularımın babası hücreden gönderdiği bu mektubunda ise iki nokta üst üstenin kısa süreli bitkisel hayata girdiğini görmüştüm. Ben var ya, bazen kendimi gişe rekortmeni bir aksiyon filminin hasis yönetmeni gibi hissediyorum. Başroldeki kahramanlarımın acı çeken sahnesi ne kadar fazla olursa bu filmden o kadar ekmek yeriz. diyenlerden. Normalde kırmızı halıda yürüyen Tom Hanks'in, Natalie Portman'ın makyajı ve kıyafeti eyvallah yerinde olur da benim Natalieler, Tomlar aynı zamanda metin içinde dublörlük vazifesi de yaptıkları için kafaları, gözleri yarılmış vaziyette yürüyorlar. Yumuşak G'lerimin şapkası parça pinçik, K'lerim karnına yediği yumruklar yüzünden biraz geriden geliyor. B'lerim dersen gözlerinin morluğundan kafasını yerden kaldıramıyor... Ara sıra kulak kabartıyorum. Bana; Yaşadıkların mızrak, bizlerse sanki çuvaldık. Mızrak çuvala sığmaz, dediysek de sana bir türlü dinletemedik. Bizi deldin, kanattın, yırttın. diyorlar. Haklılar. Bu altı yıllık cehennemi onlara anlatmanın, anlattırmanın sabıkalısıyım ben. Günün birinde Harflerden uzaklaştırma cezası verilecek olursa, herhalde metinlerim beni ihbar etmek için zil takıp oynayacaklardır. Ama neylersin harf görmeden, onlara içimde yürüyen TOMA'lardan travmalarımızı püskürtmeden, savrulduğumuz fırtınaları estirmeden ben de yaşayamıyorum. Bakalım ben ne derim ünlü yayınevi organizatörlerine? Harflerim aynı Orhan Pamuk'un harflerinden, pamuk gibi, oku be abi! Yumuşacık, kadife gibi değil mi bu yazılar? Öyle deme be abi, yazıların canına okumak kim, ben kim? Telefonu niye yüzüme kapattın be abi? Sen şimdi bu kısımda kocaman kocaman gülücük emojileri yerleştirdiğimi farz et. Benimki hayal zinciri işte Ahmet'çim! Fırtınaların kucağında bire yedi yüz veren sararmış kelimelerimi akşam pazarında iskontoya serme mücadelesi. İmamesi husufa, boncukları küsufa, ipliği arafa doğru yol almış bir tespihin tüttürdüğü sarı çizmeli Mehmet Ağa türküsü. Allah'a emanet ol hayat arkadaşım. Seni çok seviyorum.


Bir iki Fredy senin için geldi. Devlet hastanesinin çay bahçesinde oturuyordu. Halasını ziyarete gelmişlerdi. Annesi hasta odasında, halasının yanındaydı. Saat gece yarısını geçmişti ama etraf kalabalıktı. Birkaç adam, büfe önünde sıraya girmiş; çocuklara meyve suyu, çikolata ve şeker almayı bekliyordu. Hiç durmadan çay ve kahve servisi yapılıyor, masaya ilave şeker isteniyordu. Yaşlı çınar ağaçları ile kaplı; aynı acıları, dertleri paylaşanların rutubetli uğultusunun hakim olduğu bu küçük çay bahçesinde hasta yakınlarının sesleri çay kaşığı seslerini bastırıyordu. Arya meyve suyunu höpürdetene dek içine çekti. Ardından kendisini masaya bırakıp çenesini kollarının üzerine yerleştirdi. Uğultuyu duymuyor, sesleri ayırt etmeye çalışmıyordu. Çoğu zaman bir düğün salonu dolusu insanın içinde dahi bulunduğu ortamdan ruhen uzaklaşır ve yalnızlaşırdı. Çay bahçesinin istisnasız her masasından kolaylıkla görünen bir ağacına küçük bir televizyon monte edilmişti. Televizyona en yakın masaya geçip pür dikkat izlemeye başladı. Henüz ilkokulda olmasına rağmen korku filmlerini çok severdi. Filmde bir salgın anlatılıyordu. Salgının bulaştığı herkes yavaş yavaş mazoşist oluyor ve kendilerine zarar veriyorlardı. İki sevgili kendilerini bir hücreye kilitliyorlar, burada en azından bir süre dinlenebilmeyi umut ediyorlardı. Sonrası malum; sarılıp korkuyla uykuya dalıyorlardı. Birkaç saat sonra çocuk gözlerini açtığında maalesef kız arkadaşına da virüs bulaşmış olduğunu ve kızın etrafta bulduğu iğne gibi eşyaları kendine sapladığını görüyordu. Cesaretini toplaması uzun sürmedi. Film bitmemiştir inşallah. diye dua ederek: Anne, ben bir terasa çıkıyorum! nidasını salonun orta yerine bıraktı. Nasılsa kısa zamanda yankısı o sırada mutfakta olan annesine ulaşacaktı. Apartman iki katlıydı. Üst katta dedesi ve babaannesi oturuyordu. Teras kardeşleri ile ikinci evleri gibiydi. Bu sebeple bu eyleminin başkaldırı gibi hissedilip soruna dönüşeceğini sanmıyordu. Terasın geriliminden ve de TV'nin çalışıp çalışmamasından önce aşılması gereken kocaman bir engel vardı. Ya merdivenin ışığı yarı yolda sönerse! Hep böyle olurdu. Ablası tek nefeste çıkabiliyordu ama Arya henüz bunu başaramıyordu. Bu yüzden yarı yolda kalıp ışıkta görünmeyen, karanlıkta ortaya çıkan ve ne olduklarını bilmediği birtakım sıfatsızlar tarafından yakalanabilirdi. Yine derin bir nefes alıp lambayı yaktı ve yayından fırlamış ok gibi merdivenleri soluksuz tırmandı. Terasın ışığını açması ile merdivenin ışığının sönmesi aynı ana denk gelirse o gün tüm evrenin kendi etrafında döndüğünü sanırdı. Ama o gece de yine birkaç basamak önce ışık söndü. Çünkü bunu başarabilmek v=x:t'ye tersti. Arya, her şeyden korkan ama bunu kendi içinde aşmaya çalışan bir çocuktu. Her zaman arkasından birileri takip ederdi. Yatağının altı başka bir boyuta açılan tavşan delikleri gibiydi. Tuvalet deliğine kapak alınınca Allienın kapağı açamama ihtimali biraz içini rahatlatmıştı ama yine de orda olduğu düşüncesinden kurtulamamıştı. Doğup büyüdüğü ev çoğu zaman kendi iç dünyasında ona yabancılaşırdı. O apartmanı tabandan tavana dedesinin yaptığını bilse de Sanki başkasınınmış da varlığı ile hazretlerini rahatsız ediyormuş. gibi hissederdi. O geceyi de diğer geceler gibi yorganına sıkıca sarılarak geçirdi. Sadece oksijen girebilecek küçük bir hava boşluğu bırakarak uykuya daldı. Sıfatsızlar kesinlikle uyuduğunda etrafında olamıyorlardı. Bunu zihnine derin bir şekilde kodlamıştı. O Oscar'lık performansı takip eden gecelerden birinde babası terastan vida getirmesini istedi. Eline de örnek bir vida tutuşturdu. Vidalar terasın koltuklu kısmında değil, odunluk tarafındaydı. Baba, korkumdan altıma yaparım ben orada. diyemedi. Elm Sokağı Kabusu filminde geçen tekerleme. Çoğu kişinin çocukluğuna dokunmussunuz. Keyif aldım. Tek nefeste okudum. Alya'nın başka maceralarını da okumak ümidiyle.. Tebrikler. 48 yaşımdan 8 9 yaşlarıma hızlı bir dönüş oldu. Sanki çatıya Alya değilde ben çıktım. Elinize sağlık. Yazinizi geç okuyabilmekle beraber, okumuş olmaktan dolayi mutluluk duydum. Buyumuş olamamiza rağmen hepimiz icimizde bir yerlerde hala yorganin altinda korkuyla uyuyan ve korkulari ile yuzleşmeyi bekleyen cocuklariz aslinda. Kucukken abimle izledigimiz korku film sonrasi banyoya bile gidemeyişlerimizide gulumseyerek hatirladim Kaleminize sağlik cok keyifle okunasi bir hikaye. Keyifle okudum, çocukluğuma bir yolculuk gibiydi. Kaleminize sağlık. Merhaba Elif hanım, ben 48 yaşındayım bende çocukluğuma gittim. Çok güzel olmuş emeğinize yüreğinize sağlık. Soluksuz okudum. Kelimeleri kullanis tarzınız ve kaleminiz cok yakın hissettirdi. Emeğinize sağlık. Himayeyi hissettirebildigime çok sevindim. Değerli yorumunuz için teşekkür ederim. Çok teşekkür ederim. Ben de yeni yazını heyecanla bekliyorum. Bunu basarabildiysem ne mutlu... Değerli yorumunuz için teşekkür ederim. Bizi her şeyden koruyan yumuşak yorganlarımız 🙂 Yorumunuz için teşekkür ederim. Çok çok güzel bir hikaye. Çocukluğumuzun aynı döneme rastladığını düşünüyorum. Aynı hisler aynı korkular. Keyif alarak, anı yaşayarak okudum. Kaleminize sağlık. Çocukluğumuz aynı dönem, korkularımız ortak 🙂 yeni hikayeni heyecanlanla bekliyorum. Geçmişime gittim bu güzel yazıyı okurken... Asıl korkmam gereken şeyleri hiç bilmeden suni korkularka cevrili küçücük dünyama... Ne güzeldi korktuklarının gerçek olmadığını bilmek ve ne kadar kötü hiç bilmediklerinden korkacağın kötü günlere kalmak???? Kaleminiz daim olsun, iyi geldi. çocukluk korkuları korkular hepimiz çok tanıdık. cok teşekkür ederim. Çocukluğu geçtim neredeyse 20 li yaşlara kadar ardımda hep birileri gelir gibiydi 🙂 korku filmi izleyip wc ye kardeşimle giderdim merak ve korku anlaşan ikili.... Belli bir yaştan sonra korku filmleri komedi gibi geliyor 🙂 Yinede kapüşonu kürklü bir gölge yüreğimi hoplatmıyor değil 🙂 kaleminize sağlık....


Babaannemden dinlemiştim doğduğum günü. Bahçedeki erik ağaçlarının ortasına reçel kazanları kurup tüm çocuklarına kış için reçeller yapardı. Kayısı, erik, vişne, çilek reçelleri. Bu tatlı telaşın olduğu bir gün, henüz doğumuma iki hafta varken birdenbire annemin çığlıklarıyla telaş kaplamış haneyi. Mavi pervazları olan kapının yanı başındaki gizli bölmede, radyodan etrafa yayılan Türk halk müziği eşliğinde olmuş doğumum. Giden gitti, bense bir türkü eşliğinde yaptım ilk erik reçelimi. Radyodan yükselen Türk halk müziği ve yüzümde bir gülümsemeyle. Eşyaları ve anları değerli ılan insanın yaşanmışlıkları. Benim basımdan geçmese de kahramanımızın başından geçen güzel bir anı gerçekten. Teşekkürler. Bütün yaşanmışlıklar güzel olsun. Yorumunuz için teşekkür ederim. Bu hikayeyi yasamadım. Yaşamış gibi hissederek yazdım. O kadar seviyorum ben de. Bu arada gerçekten iyi ki doğmuş kahramanımız kim ne yapsın reçeli Handan Hanım. Yorumunuz için teşekkürler. Simdilerde babaannen yok belki, ama sen bizimde recelimizsin. Akılda taptapli bir anı bırakmış. Kaleminize sağlık.


bu ne işve, bu ne naz! Sevgili Elif hanım, güzel ve kıymetli yorumunuz için çok teşekkür ederim. Sağ olun.


Ayb arama gel gör nefsin savletin, Etme can, et icabet, gel hicab et.. Aman derim zann, haset harab ede, Etme can, et icabet, gel hicab et.. Sokma sakın nefs ki mekkar işe, Billur taş ser dil'de her bir karışa, Gel kulak ver şu fakir yakarışa,


O, müziğe o denli gönül vermişti ki onun dışında hiçbir şey umurunda değildi. Öyle ki bu yolda karşılaştığı bütün engelleri aşıyor ve önüne set çekenleri her seferinde hayrete düşürüyordu. Onun en çetin engeli ise babasıydı. Zira o, oğlunu bir diplomat olarak görmek istiyordu. Dolayısıyla onu vazgeçirmek için öyle gayret sarf etti ki seslendirme sanatçısı Fikri Çöze'nin jübile konserinde Elvis Presley şarkıları söyleyen oğlunu mahcup edebilmek için adam tutup onu yuhalattı. Ancak o, müziğe öylesine inanmıştı ki hal diliyle babasına Kır kalemi kes cezamı, yaşamayı neyleyim? diyordu. Müzik hayatında grup kurduğu arkadaşlarıyla bazen fikir ayrılıklarına düştüğü oluyor ve ayrılıyorlardı. Ancak o, her seferinde düştüğü yerden kalkıp yola devam etmenin bir hal çaresini buluyordu. Dolayısıyla gittiği her yerden heybesinde müzikle dönüyor ve sanki bu tavrıyla hep Bekle beni, döneceğim... diyordu. Evet, yukarıda genel karakterini vermeye çalıştığımız sanatçı, rock ve protest müziğin gür sesi Cem Karaca'dır. O, aynı zamanda türkünün modern zamanlardaki Dadaloğlu'su olup bizim irfani geleneğimizin de sanata yansıyan yüzüdür. Güftesi ve bestesi kendine ait birçok müzik eserine imza atan bu sanatçının aynı zamanda tiyatro ve sinemada da ustalığı vardır. 5 Nisan 1945'te, Toto ve Mehmet Karaca çiftinin oğlu olarak İstanbul'da dünyaya geldiğinde ailesi, ona Muhtar Cem Karaca adını verdi. Annesi Ermeni, babası ise Azeri asıllı olup sanat aşığı bir aileydi. Böylece sanatla iç içe büyüyen Karaca, ortaöğrenimini Robert Kolejinde tamamladı. (biyografya. com, 2022). Aslında o da, her çocuk gibi altı yaşına kadar normal çocukluğunu yaşıyor ve akranları gibi ileride doktor ya da mühendis olmayı hayal ediyordu. Ancak bir tatil döneminde teyzesi Rosa Felegyan, ona piyano notaları öğretince annesi oğlunun müziğe olan yatkınlığını fark etti. İşte, müzikle tanıştığı o günden itibaren Karaca'nın tüm çocukluk hayalleri yerini notalara bıraktı. O dönem dünyada giderek yaygınlaşan rock müzik, onun da en büyük tutkusu haline geldi. Özellikle karşı cinsten arkadaşlarını etkilemek için rock starlarının şarkılarını her ortamda söylemeye başladı. Bu şekilde arkadaş çevresi genişleyince Beyoğlu Spor Kulübünde (1962) sahneye çıktı. Bu, onun profesyonelliğe doğru attığı ilk adım oldu ve arkadaşlarıyla 1963'te Dinamikler (muzikdefterim. com, 2022) grubunu kurdu. Kurdukları bu grup maalesef yıl sonunda dağıldı. Ancak ilk başta da söylediğimiz gibi o bir kere müziğe gönül vermişti. Dolayısıyla bu durum onu ne müzikten, ne de yeni gruplar kurmaktan vazgeçirebilirdi. Kısa zaman sonra Cem Karaca ve Bekledikleriniz (muzikdefterim. com, 2022) adlı bir grupla şarkılarını söylemeye başladı. Yıl bitmeden de Cem Karaca ve Jaguarlar grubunu kurdu. Bu arada 1965'te tiyatro sanatçısı Semra Özgür ile ilk evliliğini yaptı ve üç gün sonra da askere gitti. Hatay'da askerliğini yaparken nöbetçi olduğu bir gün, Parsel parsel eylemişler dünyayı / Bir dikili taştan gayrı nem kaldı sözleriyle başlayan Nem Kaldı (Kalitenin Kanalı, 2021) türküsünü ilk defa duydu. Sazın tellerinden dökülen bu yanık nağmeler, onu Anadolu müziğine hayran bıraktı. Bu durumu da bir röportajında şöyle dile getirdi: Ben o güne kadar ne gariptir ki o tür müzikleri ilkel bir müzik diye düşünürdüm. Bir de baktım ki benim o anda içinde bulunduğum hissiyatı o müziğin canlandırdığını, dile getirdiğini ve anlattığını fark ettim (yenicag. info, 2021). Askerlik dönüşü (1967) Apaşlar ile başlayan Karaca, artık yüzünü Batı müziğinden Doğu'ya döndürdü. O dönem bir gazetenin düzenlediği Altın Mikrofon Yarışmasına katılan Karaca, Erzurumlu Emrah'ın şiiriyle ikinci oldu. Aynı grupla 1968'de Almanya'ya giden Karaca, Ferdy Klein Orkestrası ile 45'likler kaydetti. 1969'da siyasi müziğe yönelince grupla fikir ayrılığına düştü ve Bu Son Olsun/Felek Beni (muzikdefterim. com, 2022) plağını kaydettikten sonra ayrıldılar. Artık istediği gibi siyasi müzik yapmaya başlayan Karaca, Kardaşlar (1970) grubuyla Dadaloğlu/Kalender 45'liğini çıkarttı. Fakat Trabzon'daki konseri sırasında (1971) patlatılan bombalar neticesinde 30 kişi yaralandı. Bu hadiseden sonra grubun gitaristi ile anlaşamadı ve Kardaşlar'dan da ayrıldı. Bundan sonra dönemin rock müziğinin güçlü ismi Moğollar, Karaca ile birleşti. Moğollarla hızlı başlayan Karaca, yine bir gazetenin anketinde En İyi Erkek Şarkıcı kategorisinde ikinci seçildi. Karaca, Moğollar ile 1973'te Obur Dünya/El Çek Tabip 45'liğini çıkarttı. Arkasından çıkardığı Namus Belası/Gurbet 45'liği yok satınca özellikle Namus Belası onun hit şarkıları arasına girdi. Ancak Moğollar uluslararası bir kimlik kazandırmak için Fransa'ya gitmeyi planlayınca Cahit Berkay, bu gruptan da ayrıldı. Bunun ardından Dervişan'ı (1974) kurdu ve bu grupla ilk olarak Kıbrıs harekatından sonra hava kuvvetlerine yardım konserleri verdi. 1975'te onun hit şarkıları arasına Tamirci Çırağı girdi. Yıl bitmeden bir dergi, Karaca'yı En İyi Erkek Şarkıcı seçti. Yıl sonuna gelindiğinde Dervişan, Mutlaka Yavrum/Kavgam 45'liğini çıkarttı. Ancak Urfa'daki (1977) bir konserde grubun gitaristi ve bateristi saldırıya uğradı. Bu tatsızlıkla morali bozulan Karaca, tamamı kendi bestelerinden oluşan Yoksulluk Kader Olamaz ilk uzunçalarını yaptıktan sonra bu grupla da yollarını ayırdı. Ardından, Kurtalan Ekspres üyeleriyle bir araya gelen Karaca, Türkiye'nin iki uç şehri olan Edirne ve Ardahan şehirlerinin isimlerinden oluşan Edirdahan grubunu kurdu. Fakat, bu grupla sadece bir tekli kaydedebildi. Bu arada Londra'nın (1979) dünyaca ünlü Rainbow Arena'sında konser verme fırsatı yakalayan Karaca, kariyeri adına enfes bir başarıya imza attı. 1979 yılında konser için gittiği Almanya'da ülkeye dönünceye kadar kaldı. Bu arada Türkiye hasreti, kültürel farklılıklar, çalışma şartları, eşitsizlik gibi problemlerin ağırlığı altında ezilen gurbetçilerin sorunlarını dinleyen Karaca, Almanca öğrenmeye de başladı. Ayrıca gurbetçilerin hayatını benimseyerek onlar gibi yaşamaya ve sorunlarına çözüm bulmaya odaklanan Karaca, bu dönemin ilk meyvesi olarak, Alamanya, Entegrasyon Dedikleri ve Alamanya Berbadı şarkılarını çıkardı. Bu arada tiyatro oyunları için Almanya'ya gelen annesiyle bir nebze hasret giderseler de Toto Hanım'ın oğluna olan özlemi asla bitmedi. Dolayısıyla Almanya'da yaşayan Türk müzisyenlerden oluşan Kanaklar grubuyla tek Almanca albümü olan Die Kanaken'i yayınladı. Bu şarkıların teması ise genel olarak iş, emek ve gurbetçilerin sorunları üzerineydi. Alman öykü yazarı Harry Böseke tarafından bu albüm, Ab in den Orient-Express adlı bir tiyatro oyununa çevrildi. Ayrıca Wilkommen, Mein Deutscher Freund ve Was Sagst Du parçalarını bu albüm için özel hazırladı. Karaca, 1 Mayıs plağı bahanesiyle Mart (1980) ayında yargılandı. Açılan davada kesin ceza alacağı endişesiyle Almanya'ya gitti. Bu arada babası vefat edince yaşadığı hüznü giderme adına Hasret adını verdiği albümü çıkarttı. Bu arada 13 Mart 1981 tarihine kadar yurda dönme çağrısı yapıldı. Ancak dönmeyince 6 Ocak 1983'te vatandaşlıktan çıkartıldı. Bu dönemde oğlu Emrah ile sekiz yıl boyunca sadece telefon ve mektupla görüşebildi. Bağrını yakan bu hasretin bir neticesi olarak Oğluma ve Bekle Beni şarkılarını yaptı. Almanya'da şarkılarını özgürce söyleme imkanı bulsa da ülkesinin hasreti giderek içinde büyüdü. 1985'te Münih'e gelen Özal'a ulaşarak ülkeye dönme isteğini bildirdi. Özal, olumlu sinyal verince hukuki işlemleri başlattı. Bu girişimlerin neticesinde hakkındaki tutuklanma kararı kaldırıldı ve 29 Haziran 1987'de ülkeye döndü. Hemen müzik çalışmalarına başlayan Karaca, aynı yıl çıkardığı ilk albümüne Merhaba Gençler ve Her Zaman Genç Kalanlar adını verdi. Kalpten gelen bu selamlaması karşılık buldu ve albüm yılın en çok satanları arasına girdi. Ancak Özal ile görüşmesini hazmedemeyen eski çevresi ona dönek dedi. O da, Ben döneksem döndüm diye memleketime / Döndüm baba, döndüm işte, oh be! (Kumrular, 2019) şeklinde şarkı sözleriyle cevap verdi. O daha sonra Kahya Yahya (1990) ile sevenleri karşısına çıktı. Sözleri kendisine, bestesi ise Cahit Berkay'a ait bu şarkı, ona Altın Güvercin (Kumrular, 2019) ödülünü getirdi. Ancak beklenmedik bir anda bu sefer annesinin ölümüyle sarsılan Karaca, her şeye rağmen Nerde Kalmıştık albümü ile yoluna devam etti. Albümdeki Islak Islak ve Raptiye Rap Rap çok beğenildi ve hit şarkıları arasına girdi. Karaca'nın müzikle olan bağı onu tiyatro ve sinemaya sürükleyince ilk tiyatro deneyimini Hamlet (1961) ile yaptı. Daha sonra Münir Özkul'un da oynadığı General Çöpçatan (1964) oyunuyla büyük bir sahne tecrübesi kazandı. Bu tecrübesini askerdeyken Cahit Atay'ın Pusuda ve Aziz Nesin'in Toros Canavarı oyunlarını sahneleyerek ilerletti. Askerlik dönüşü İstanbul Tiyatrosu'nda Anahtarı Bendedir oyununu hem Türkçeye çevirdi hem kendisi de bu oyunda oynadı. Nerde Kalmıştık albümünden sonra bir süre müziğe ara veren Karaca, TRT'de Raptiye (1994) adlı bir program yaptı. Flash TV'de ise Karaca Show (1995) ve Efendime Söyleyeyim (1996) ile seyirci karşısına çıktı. Bu arada bir sanatçı grubu ile destek için Bosna-Hersek'e (1995) gitti. Bundan sonra, 1997'ye kadar aktif müziğe ara veren Karaca, o günlerde vizyona giren Ağır Roman filmi için seslendirdiği Resimdeki Gözyaşları ile müziğe tekrar döndü. Filmin ana müziği olan bu şarkı sayesinde, bundan sonraki film müziklerinin aranan ismi oldu. Bu arada Cahit Berkay ve arkadaşlarının desteğiyle Bindik Bir Alamete (1999) adını verdiği albümü çıkarttı. Cem Karaca, Türk usulü rockun folktan beslenen protest ve gür sesli prensi olarak bizim irfani geleneğimizin kılcal uçlarına doğru sızmayı başaran nadir sanatçılarımızdandır. Karaca, 59 yıllık kısa denebilecek hayat yürüyüşüne çok şey sığdırdı ve Anadolu rock türünün kurucuları arasına girdi. Robert Kolejinde, bir kızı etkilemek üzere başladığı müzik hayatı, bir musiki cenneti olan geleneksel dergahlarımızdan Allah yar, yar! isimli bir besteye kadar uzandı. Özellikle son zamanlarda Anadolu musiki geleneğine şiddetli bir arzu duyan Karaca, sanki zamanının daraldığını biliyormuşçasına bir vasiyette bulundu. Bunun ardından 8 Şubat 2004 sabahı geçirdiği kalp kriziyle hastaneye kaldırıldı. Bu protest ve gür sesli prens bir anda hayata gözlerini kapadı. O, sessizliğe bürününce yerine eşi İlkin Hanım konuştu: Son zamanlarda herkesle vedalaşır gibi sohbet ediyordu. Bayramın ilk günü babasının mezarı başında dua ederken 'Babam beni çağırıyor.' dedi ve hepimize babasının mezarına alkışlarla değil tekbirlerle gömülmek istediğini söylemişti. (bilgileri. net, 2022). Bu vasiyeti üzerine tekbirler eşliğinde bir ikindi namazı sonrası Karacaahmet Mezarlığına uğurlandı.


Ocak ayı sıcak ve nem demekti, dünyanın öbür ucunda. Kumsalın bulunduğu sokağın hemen sonunda kahve satışı yapan bir işletme vardı. Saatine baktı; Açılmış, kahve kokusundan belli! dedi mırıldanarak. Adımlarını hızlandırarak ulaştı. Kapısı ve pencereleri açık olan küçük işletmeden, sıcakla birlikte beyninin en uç noktasına kadar ulaşan kahve çekirdeklerinin kokusu, iştahını bir kat daha arttırmıştı. Karton bardaklarının baskı kalitesi ve üzerindeki sanatsal renkler göze çok iyi hitap ediyor. diye geçirdi içinden, üzerine sabah güneşinin aksi vururken. Biraz daha gittiğinde denizin uçsuz bucaksız, masmavi görüntüsüyle karşılaştı. Bir çıplak yamacın altına, Pasifik'in veda köpüklerinin vurduğu kayalıklara oturdu. Tatlı bir esinti eşlik ediyordu kahvesini yudumlarken. Sarı enerjinin zarafeti ve turkuaz inceliği, manzaranın inanılmaz güzelliğini oluşturuyordu. Kahvesinden bir yudum daha aldı. O anda sahildeki dalgaların erişemediği kum tanelerinden oluşan, mezara benzer bir şekil almış birkaç yosunu fark etti. Bu yeşilimsi ve siyahımsı yosunların üzerinde ufacık bir dal parçası vardı. Sonra küçük ve yeni mezar şeklindeki tepeciğe ilişiverdi gözleri. Doğruldu ve birkaç adım atarak yaklaştı. Tepeciğin çevresindeki karınca kolonisini fark etti. Hepsi cenaze namazı kılar gibi dizilmişlerdi. Vefat eden arkadaşlarına matem tutuyorlardı. Yas tutmaları ve ölüm sonrası özen gösterme davranışları... Bir an donakaldı. Avustralya'ya geleli 4 yılı geçmişti. Bu küçücük karınca dünyası, onda bir farkındalık oluşturmuştu. Ne bir cenaze törenine katılma fırsatı bulabilmiş ne de bir mezarlık ziyaret edebilmişti. Saatine baktı. Gün yeni başlıyordu. Bugün kesinlikle bir mezarlık ziyaret etmeliyim. diye düşündü. Nasıl olur da bugüne kadar bu ziyareti unuturum? diye hayıflandı. Telefonundan en yakın mezarlığa baktı. Bulunduğu yere çok fazla uzakta olmayan, üstelik deniz manzarasına sahip bir mezarlık olduğunu fark etti. Yol kılavuzunu ayarlayarak kabristana doğru yol almaya başladı. 30-35 dakika sahil boyunca yürüdükten sonra tepedeki mezarlığı görmüştü. Denizin masmavi rengini izleyen bu mezarlık, -konumundan olsa gerek- kendisine huzur vermişti. Farklı duygular arasında kaybolmaya başlayalı çok da olmamıştı. Mezarlığın içinde belirli aralıklarla dikilmiş küçük aydınlatma direkleri ve yemyeşil ağaçlar vardı. Genelde gece ortaya çıkan, gündüzleri ise ağaçlarda asılı olarak dinlenen ve Avustralya'ya özgü yarasaların çığlıkları, yaşlı tropik ağaçlar arasında belirli aralıklarla yankılanıyordu. Uçan tilkiler, biraz içini ürpertmiş olsa da yürürken tabiatın tüm seslerini duyabiliyordu. Girişteki sol taraf, Hristiyan mezarlarının olduğu kısımdı. Bazı mezarların üzerinde mermer, granit veya mermer-granit karışımı devasa haçlar, bazılarının üzerinde gösterişli melek heykelleri vardı. Sağ tarafı ise Müslüman mezarlarının olduğu kısımdı. Zaten doğrudan fark ediliyordu. Müslüman mezarlarında baş taraf batıyı, ayaklar doğuyu gösteriyordu. Hristiyan mezarlarının ise baş tarafı güneyi gösteriyordu. Müslüman ülkelerde mezar taşları ve minareler de kıble istikametine bakardı. Çevrede cami yoktu. Büyük ihtimalle o kurala uyulmuştur. diye düşündü. Mezarlıkta Müslümanlara ayrılmış kısımda her ülkenin vatandaşı olduğu gibi neredeyse tüm farklı mezhep ve düşüncede Şii, Alevi, Sünni, Vehhabi ve Selefi mezarları yan yanaydı. İnce işçiliğin ve zarafetin surete bürünmüş hali olan bu mezar taşlarının ruhlarla diyaloğu onu mest etmişti. El emeği, göz nuru sanat vardı her birinde. Biraz daha ilerleyince Katolik, Ortodoks, Ermeni, Rum, Asuri-Süryani, Budist, Hindu, Yahudi, Agnostik ve Ateist mezarlarının olduğu kısımları gördü. Karıncaların tek saf olduğu gibi tüm insanlık tek saf. diye içinden geçirmeye devam etti. Hepsinin üzerlerinde bulunan dini, kültürel ve sanatsal kısımlarına ayrı ayrı büyülenmişcesine baktı. Aklına Çanakkale'nin ilk şehitleri Gül Muhammed ve Molla Abdullah geldi. Bunlar Afganistanlı 2 Müslümandı. Ekmek parası için Avustralya'ya gelmişler, Broken Hill'e yerleşmişlerdi. Bu iki mücahit, Çanakkale'nin ülke dışındaki ilk şehitleriydi. Yerinden hafifçe doğruldu ve yan tarafındaki çalışma masasına yöneldi. Avustralya'daki mezarlar hakkında bilgi almak için bilgisayarının arama motoruna Avustralya'daki mezarlıklar diye yazdı. Dünyanın en iyi mezarlıklarının Avustralya'da ve en iyi mezarlığının da Victoria eyaletindeki Melbourne şehrinde yer alan Springvale Mezarlığı olduğunu öğrenince aslında çok da şaşırmamıştı. Kabir ziyareti, dünya bağını kırar, ahireti hatırlatırdı. Oğluna okuduğu bir hikaye, onu sanal mezarlığa kadar getirmişti. Her toplumu kucaklayan mezarlıklarda, ruhların diyaloğu huzur içinde dinleniyordu. Bir yandan şimdilerde mezarların pek çokları için bir şey ifade etmediğine hayıflanırken diğer yanda da ruhların diyaloğuna bir kez daha hayran kalmıştı.


... sezon açılınca Tatlı Dillim, Beyoğlu Saray Sinemasına geldi. İlk gün, ilk seansta en arka koltukta yerimi aldım. Salonun ışıkları söndü ve film başladı. Perdede 8 kere ancak görünüyorum. Her görünüşümde salon yıkılıyordu adeta. Suratımı görür görmez büyük alkış koptu ve herkes kahkahayla gülüyordu. Filmin sözlerini duymuyorlardı bile. Filmdeki basketçi duruşumla, mimiklerimle salak bir tipi andırıyordum. Suratım enteresan geldi seyirciye. Sıcak ve kendinden birini buldu sanırım. O zaman şöyle arkama yaslanıp, 'Bu iş tamamdır' dedim. (Yaman, 2020). Bu paragraftaki cümleler, tahmin edeceğiniz gibi Türk sinemasında hala yeri doldurulamayan ve 56 yıllık kısa denebilecek ömre 82 film sığdıran güldürü ustası Kemal Sunal'a aittir. Tam adı, Ali Kemal Sunal olup aslen Malatyalıdır. Mustafa ve Saime Hanım çiftinin ilk çocuğu olarak 11 Kasım 1944'te İstanbul'da doğmuştur. İlköğretimi Mimar Sinan'da okuduktan sonra Vefa Lisesine devam eder. Ardından üniversiteye başlamışsa da 12 Eylül döneminde devam edemez. Ancak yıllar sonra üniversiteye geri döner ve 1995'te Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema Bölümünden mezun olur. Mezuniyetin ardından yüksek lisans yapmaya karar verdiğinde tez konusu olarak kendi filmlerinin sosyolojik incelemesini seçer. Daha sonra Televizyon ve Sinemada Kemal Sunal Güldürüsü adıyla bu tezi bir kitap haline getirir. Sunal'ın yeteneğini ilk defa Vefa Lisesinde iken felsefe öğretmeni fark eder ve onu Kenterler Tiyatrosu'na kaydettirir. Dolaysıyla o, tüm oyunculuk serüvenini felsefe öğretmenine borçludur. İlk olarak Fadik Kız ve Deli İbrahim gibi oyunlarda oynar. Ardından Pendik Tiyatrosu'na geçer ve Orhan İyiler'in Şarkıcı Kız adlı oyununda rol alır. 1967 ile 70 yıllar arasında Ulvi Uraz Tiyatrosu'nda oynayan Sunal, daha sonra buradan da ayrılır ve Devekuşu Kabare Tiyatrosu'na geçer. Burada ileriki dönemde sık sık görüşeceği Zeki Alasya, Metin Akpınar ve Ayşen Gruda gibi sanatçılarla tanışır. Kısa denebilecek tiyatro hayatına 12 oyun sığdırır (Sunal, 1998, s. 107-108). Tiyatrolarda farklı tiplere ve karakterlere bürünen Sunal, oyunculuğunu burada pekiştirdikten sonra profesyonel oyunculuğunu beyaz perdede sergiler. Beyaz perdeye geçişi ise onu tiyatroda izleyen Münir Özkul ve Ertem Eğilmez'in sayesinde olur. Eğilmez, onu ilk defa 1973 yılında Tatlı Dillim filminde oynatır. Filmde tüm figüranlara konuşmaları için bazı cümleler yazılıp verilir. Sunal'a gelince söylenecek söz bitmiştir ve ona, Sen de gülersin. denir. İşte tüm seyircinin içini ısıtan gülüşü bu filmden sonra keşfedilir (Yaman, 2020). Bu tavsiye, filmin en komik sahnesini oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda Sunal'ın ölümüne kadar beyaz perdede göstereceği performansını da belirler. Oynadığı filmlerde genellikle saf ama aynı zamanda şanslı ve iyi yürekli bir karakteri canlandıran Sunal, bu yönüyle Yeşilçam'ın komedide aranan yüzü olur. İlk rol aldığı birkaç filmde yardımcı oyuncu statüsünde oynarken daha sonra seyircinin gönlünde oluşturduğu sevgiyle başrol oyuncusu olur. 1974 yılında çekilen ve senaryosunu Eğilmez'in yazdığı Salako filmi, onun başrol oynadığı ilk filmidir. Onun arkasından aynı yönetmenin çektiği Salak Milyoner, güldürü türü olarak en başarılı filmlerinden birisi olur. Filmin konusu, define bulma hayaliyle İstanbul'a göç eden dört kardeşin büyük kentteki hikayesini anlatırken aynı zamanda paranın toplum üzerindeki etkisine değinir. Sunal, Salako ve Salak Milyoner filmlerinden bir yıl sonra, Hababam Sınıfı (1975-1977) serisiyle seyircinin karşısına İnek Şaban olarak çıkar. Ve bu karakteriyle sinema seyircisinin sevilen yüzü olur. Bu seri sırasıyla; Hababam Sınıfı (1975), Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1975), Hababam Sınıfı Uyanıyor (1976), Hababam Sınıfı Tatilde (1977), Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor (1979) ve Hababam Sınıfı Güle Güle (1981) olmak üzere altı filmden oluşur. Bu serinin ilk filmi, Hababam Sınıfı ismiyle bilinen 6A edebiyat öğrencilerinin entrikalarını anlatır. Serinin ikinci filmi, Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı ilk filmin devamı niteliğinde olup öğrenci ve okul ilişkilerini anlatır. Ondan sonra çekilen Hababam Sınıfı Uyanıyor (1976) ise Hababam'a yeni katılan Ahmet isimli çalışkan bir öğrencinin etrafında örgülenir. Dördüncü film olan Hababam Sınıfı Tatilde (1977) Sunal'ın bu seride oynadığı son filmdir. Konusu, daha fazla para kazanmak için Hababam'a alınan kız öğrencilerin gelmesiyle gelişen yeni olaylara dayanır. Bu filmleri izleyenler hatırlayacaklardır. Hababam'ı seyirci nazarında sevdiren en önemli faktör, Sunal'ın canlandırdığı İnek Şaban karakteridir. Zira Halit Akçatepe bu serinin 4'üncüsünde, Tarık Akan ise hem 3'üncü hem de 4.'üncüsünde yoktur. Ancak onların yokluğu hiç fark edilmediği gibi Sunal olmaksızın çekilen Hababam serisinin son iki filmi de ilk dördün havasını asla yakalayamaz. Usta sanatçı, Hababam Sınıfı serisine başlarken aslında Şaban tiplemesini oluşturduğunun farkında değildir. Tüm güldürü tipleri içinde onun canlandırdığı Şaban, seyircinin en çok tuttuğu karakter olur. Saf ve salak bir karaktere sahip olan Şaban, tüm arkadaşları tarafından alay konusu olsa da aynı zamanda çok sevilen bir tiptir. Dolayısıyla Şaban tiplemesi onunla bütünleşmiş olup daha sonraki filmlerde de o karakter üzerinden seyirciye ulaştırılmıştır. Hababam serisi dışındaki Şaban filmlerinden biri, Şabanoğlu Şaban'dır. Konusu, Şaban ile Ramazan arasındaki komik olayları anlatır. Bu karakterin çok beğenilmesi, senaristlere aynı tipleme üzerinden yeni senaryolar yazdırır. Bu senaryolardan biri de Osman Seden'in (1978) yönettiği İnek Şaban filmidir. Konusu, biri futbolcu diğeri karpuzcu olup birbirine benzeyen iki karakter üzerinde yoğunlaşır. Yine Seden'in yönettiği Yüz Numaralı Adam (1978) filmi de aptallığı yüzünden hiçbir işte tutunamayan Şaban'ın bir reklam şirketiyle olan güldürüsünü anlatır. Bu filmde, tüketiciye belli mesajlar verilirken aynı zamanda tüketici haklarının korunması da dile getirilmektedir. Onun ardından Bekçiler Kralı filmi de aynı yönetmen tarafından çekilmiş olup görev yaptığı mahalledeki vatandaşları sömürenlere karşı başkaldıran Bekçi Şaban'ı anlatır. Daha sonra yönetmenliğini Kartal Tibet'in yaptığı Şark Bülbülü (1979) filmi ise başlık parası için İstanbul'a gidip sonradan köyüne türkücü olarak dönen Şaban'ı anlatır. Onun ardından Umudumuz Şaban (1979) filmi çekilmiştir. Filmde, mahalleli ile arsa ağası arasındaki sürtüşme neticesinde bir cinayet işlenir. Kovboy filmlerinin etkisindeki Şaban, bu giysilerle dolaşırken cinayetle suçlanır ve suçsuz yere hapse atılır. Hapisten çıktıktan sonra tüm mahalleli ona kurtarıcı nazarıyla bakar. O da muhtarı seçimde yenerek kendine umut bağlayanların kahramanı olur. Ardından tekrar Tibet'in yönettiği En Büyük Şaban (1983) filmi de tarlasını satmak için İstanbul'a gelen, ancak burada dolandırıldıktan sonra cebindeki son parasıyla çiçekçi ama bir kızdan çiçek alan ve o kızla arkadaş olan Şaban'ı anlatır. Bu film, aslında Charlie Chaplin'in Şehir Işıkları filminden uyarlanmıştır (Yaman, 2020). 1984 yılında Atla Gel Şaban filmi çekilir. Bunun yönetmeni de Natuk Baytan'dır. Filmde, aylık geliri ailesine yetmeyen Niyazi, can sıkıntısıyla hep doğru çıkan at yarışı tahminleri yapar. At yarışı oynayan bir çete, bunu öğrenince onu kaçırır. Umudunu bunun gibi şans oyunlarına bağlayan insan tipini anlatan bu film, hala gerçekliğini korumaktadır. 1984 yılında Tibet, tekrar devreye girer ve bu defa Şabaniye adıyla yeni bir film çeker. Filmin hikayesi ise kocası kan davası sonucu katil olup cezaevindeyken ölen Hatice Ana ve oğlu üzerinden gelişir. Şaban'ı davadan uzak tutmak için İstanbul'a göçen Hatice Ana bir gazinoda çalışır. Davalıları onları keşfedince Hatice Ana oğlunu kadın kılığına sokar ve Şaban ismini de Şabaniye olarak değiştirir. Sunal'ın kadın kılığında oynadığı tek filmdir bu. Evet, artık Şaban ismiyle çekilen her film gişe rekorları kırmaktadır. Bunu fark eden yönetmenler, Sunal'ın rol alacağı her filme -ismi ne olursa olsun- mutlaka Şaban ismini ekleyip bir yenisini çekerler. İşte bunlardan biri de yine Tibet'in yönettiği Sosyete Şaban (1985) filmidir. Bu filmde, Perihan Savaş ile Şaban beşik kertmesidir. Fabrikatör babasını iflastan kurtarmak için Peri, köylü Şaban'la evlenmeye razı olur. Bu şekilde ilerleyen film her zamanki gibi çok beğenilir. Uzun lafın kısası, Sunal'ın oynadığı 82 filmin neredeyse üçte biri Şaban tiplemesi ile devam eder. Diğer filmleri her ne kadar farklı isimlerle çekilmiş olsa da yönetmenler, dikkatleri çekmek için afişlerde her daim, Şaban ismini yazarlar. Örneğin bunlardan biri Atla Gel Şaban filmidir. Bu filmde Sunal'ın oynadığı karakterin adı Niyazi olmasına rağmen filmin adında Şaban geçmektedir. Yine, Gerzek Şaban'da Sunal'ın canlandırdığı iki farklı karakterin adı da Şaban değildir. Şaban, her ne kadar saf ya da aptal gibi görünse de gerçekte çelişkilerle dolu bir takım değerleri ya da değersizlikleri alaya almakta çok mahirdir. Tabiri yerindeyse aptal tiplemesiyle dalgasını geçerken aynı zamanda zekidir ve hazırcevaptır. O, bu yönüyle bir yandan güldürürken diğer yandan da düşündürmeyi başarmıştır. Sunal, özellikle Şaban'ın toplumsal yapıdaki işlevini ve eleştirel yaklaşımlarını kendi kaleminden şöyle anlatır: ... Sunal klasikleri, bütün itilmelerin arkasındaki sosyal çelişkileri, bu itilmenin bahanesi düzleminde tutarak, itilmenin oluşturduğu karakteristik özelliği ayağa diker. Bu açıdan, Şaban karakteri, Türk sinemasında ilk 'korkak' askerdir. Paşalığı, hizmetkarlığı, gangsterliği, şarkıcılığı vs. aklınıza gelebilecek her türlü sistemi, yıkıcı bir anarşinin hedefine çevirir. Bunun yapılabilmesinin ön koşulu olarak o, bu düzen içinde kendine tutunacak bir yer aramaz. Bulsa da kısa süre sonra orada anarşiyi egemen kılar. Şaban, anarşinin içinde yüzerken, utanma başta olmak üzere, bütün bu değerlerin, kendine ait olmayan o dışın içine geldiğini bilircesine, onları daha baştan dışlar. Bol bol küfredişi de bu yüzdendir. (Sunal, 1998, s. 45-46). Şaban karakterinin yoğun eleştirilerini anarşi olarak adlandıran Sunal, bu tipleme üzerinden doğal insanı sosyal ilişkilerin göbeğine oturtur. Yani bir bakıma, komedinin en ilkesel ilişkisini yeniden kurar. Bu doğal olanın kırsal insanda temsil edilmesidir. Çünkü sanayileşmenin, toplumun bütün düzlemlerini yuttuğu, kırsal-kent ayrımını biçimlendirdiği bir dünyada doğal karşıtlık, buradaki kadar kolay anlatılamaz. Zira o, orada köydedir. Ancak o doğallık, kentte ağırbaşlı bir karşı öneri olmaktan çıkıp anarşinin enerjisine dönüşür. Kaldı ki Şaban, o kırsal alanın içinde de insana aykırı bir düzenin pekala hüküm sürebileceğini anımsatarak kargaşayı Şaban tipiyle oluşturduğu anarşiye teslim eder (Sunal, 1998, s. 46-47). Evet, o, özellikle kendisinin karar verdiği senaryolarda önce mizahla onu kolaj yapmış ardından da güldürüye dökerek kaşla göz arasında toplumsal sorunları seyirciye ulaştırmıştır. Diğer yandan oluşturduğu Şaban tiplemesine fazla anlam yüklemeden yıllarca aynı karakter üzerinden eleştiri üslubunu tereyağından kıl çekme inceliğiyle takdim etmiştir. Seyirci onun karakterine gülerken yaptığı eleştirinin dozunu fark edemez. Tabiri yerindeyse izleyiciyi hipnotize eder. Onun Şaban tiplemesi dışındaki filmlerine Davacı (1986) filmi üzerinden kısaca değinmek gerekirse şöyle denebilir: Bu filmlerinde güldürü yerini korurken genellikle dram daha ağır basar. Zeki Ökten'in yönettiği Davacı gerçek bir hikayeden alıntıdır. Konusu, ülkemizdeki adalet sisteminin ne kadar ağır işlediğini, tabiri yerindeyse atı alanın Üsküdar'ı geçtiğini anlatır. Uzun lafın kısası Sunal, sadece eleştiri amaçlı değil aynı zamanda ezilen ya da hakkını arayanların sesi olmak için sosyal sorumluluk projesi diyebileceğimiz filmlere de imza atmıştır. Sonuç olarak Sunal, İnek Şaban serisiyle çıktığı aktörlük yolunda bu karakteri zirveye taşımıştır. En son (83'üncü) Balalayka filminin çekimleri için bindiği Trabzon uçağında, takvimler 3 Temmuz 2000'i gösterirken kalp krizi sonucu hayata veda etmiştir. Cenaze namazı Teşvikiye Camii'nde kılınan sanatçı, Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir. Sunal, A. K. (1998). TV ve Sinemada Kemal Sunal Güldürüsü, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yaman, Y. Ş. (2020). Kemal Sunal filmlerinde toplumsal eleştiri biçimlerinin analizi. , İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Vefat yıl dönümünde Kemal Sunal'ın anılmasına vesile olan, onu çok iyi anlatan ve keyifle okunan güzel bir biyografi yazısı. Tebrikler.


Helezon dergisi olarak, mart sayısıyla birlikte Beş Kıta Beş Şair isimli yeni bir projeye başlıyoruz. Projemiz, dünyanın beş ayrı kıtasından birer şairle yapılacak röportajları içeriyor. İlki bu ayda yayımlanmaya başlayan röportajlara, birbirini takip eden diğer aylarda devam etmeyi planlıyoruz. Bu proje sayesinde, dergimizin bir misyonu olan edebiyatın evrensel yüzünü yansıtmak, sanatın inceliklerine ayna tutmak ve birbirinden zengin birikimleri bir araya getirmek suretiyle, edebiyat ve sanat dünyasına da bir katkıda bulunmayı umuyoruz. Bu vesileyle bizler de proje çerçevesinde, her ay yeni bir şairi tanımış olurken, aynı zamanda onların duygu ve düşünce perspektiflerinden, günümüz şiir dünyasını okuma fırsatı bulacağız. Beş Kıta Beş Şair Projesi kapsamında, bu ayki konuğumuz Romanyalı şair Ilinca BERNEA. Ilinca Bernea roman yazarı ve şair. Ayrıca tiyatro oyunları ve film senaryoları yazdı. Felsefe alanında doktorası var. O, aynı zamanda ulusal ve uluslararası sergilere katılan ve Romanya Yazarlar Birliği ödülü kazanmış bir görsel sanatçı. Bükreş'in çeşitli üniversitelerinden öğrenciler için seminerler verdi ve atölyeler düzenledi. Sanat teorisi ve küratörlük alanında uzmanlaşmış olan şair, Liternet Dergisi'nde sanat eleştirmenliği yapıyor. Aynı dergide sürekli yazdığı bir şiir köşesi var. Bağımsız bir sanatçı olarak, profesyonel oyuncular tarafından sahnelenen çeşitli şiir ve tiyatro gösterileri yönetti. 2017 yılında Convorbiri Literare tarafından edebiyat ödülüne de layık görüldü. Roman: Adın ve Diğer Sapkınlıklar / Numele tau şi alte erezii (2017), Polirom Yayınevi. Roman: Kara Kutu / Cutia Neagra (2015), Timpul Yayınevi, Iaşi. Roman: Androjen Efsaneleri / Legende Androgine (2004), Cartea Romaneasca Yayınevi. Düzyazı: Deli Gömleğinde Aşk / Iubiri in camaşa de forta (2003), Cartea Romaneasca Yayınevi. Helezon dergisi olarak başlattığımız Beş Kıta Beş Şair Projesi kapsamında öncelikle bizimle röportaj yapmayı kabul ettiğiniz için çok teşekkür ederiz. Şimdi izninizle şu soruyla röportajımıza başlamak istiyorum. Ilinca Bernea: Çok erken başladım. Sanırım ilk şiirimi on iki yaşındayken yazdım. O dönemlerde serbest dizeleri ile modern şiirden çok etkilenmiştim; ama aynı zamanda hece ölçüsünden de hoşlanıyordum: Soneler, kafiyeler... Lisede bir yorum bile yazmıştım. Modern ruhu klasik şekille birleştiren ve harika soneleriyle beni ilk etkileyen şair olan Constanta Buzea ile tanışma ve yakınında olma şansım da olmuştu. Zaman içerisinde başkalarını da sevdim ve etkilendim. Açıkçası ilk başta orijinal bir şey yoktu. Tüm yaptığım, verilen formlar üzerinde değişiklik ve üslup alıştırmalarıydı. O yaşta, yani ergenlikte yalnızca belirsiz bir kişiliğe sahip olabilirsiniz. Şiiriniz okumanıza ve kültürel içeriklere fazlasıyla bağlı; çünkü henüz hayata dair hiçbir şey bilmiyorsunuz. Henüz kendi deneyimlerinize sahip olacak fırsatınız oluşmamış. En sevdiğim şair Shakespeare'dir. Hatta o kadar ki onun sonelerinin önemli bir bölümünü Romenceye çevirdim. Yurttaşlarım arasında kendime en yakın hissettiklerim Matei Vişniec, Traian T. Coşovei ve Ruxandra Cesereanu. Angela Furtuna, Dan Sociu, Lia Faur, Violeta Pintea, Ciprian Popescu büyük bir zevk ve duyguyla okuduklarım arasında. Birçok var aslında, aklıma ilk gelen isimler bunlar. Ruhuma en yakın Türk şairleri Ataol Behramoğlu ve Nilgün Marmara. Ama benim kuşağımdan şairler olan Can Yücel ve Efe Duyan'ın şiirleri de bana heyecan veriyor. Pablo Neruda'yı ve aslen Bağdatlı olan ama ABD'de yaşayan çağdaş bir şair, Dunya Mikhail'i de severim. Modern Japon şair Ryuichi Tamura'yı ve Sun Wenbo adlı Çinli bir şairi ve Nijeryalı olan Chris Abani'yi de çok takdir ediyorum. Ayrıca ünlü İran şairi Nizar Kabbani ve Füruğ Ferruhzad'ın şiirlerine karşı duyarlı bir eğilimim var. Sonuncu ama bir o kadar önemlisi, iyi de bir arkadaşım olan çağdaş İngiliz şairi: Sam Brenton. I. B: Olmazsa olmaz mı? Bilmiyorum. İlham kaynakları çok çeşitlidir... Asla aynı değildirler. Şiirimin felsefi bir tarafı var, bu yüzden tema aşktan insan aptallığına kadar her şeyden ilham alabilir. Nerede ve ne zaman istersem yazıyorum. Çok yürüdüğümde, -özellikle yaz günlerinde gezmeyi severim- yanımda bir not defterim olur. Ansızın ilham gelirse, sokakta bir bankta durur ve yazarım. I. B: O yıllar benim en iyi yıllarımdı. Orada yaşadım büyük aşk hikayemi... Gerçek tutkuyu kastediyorum: Çılgın arzuyu, derin duyguları ve özlemi; hepsi bir arada. Elbette bu sadece şiirimi değil, varoluşa bakışımı da kökten değiştirdi. Aşk, karşılıklı olduğunda her zaman bir aydınlanmadır. I. B: Fransızca benim ikinci ana dilim ve doğrusu İngilizceyi de akıcı bir şekilde konuşuyorum. Üstelik İngilizceden şiirler çeviriyorum. Kendimi her dilde farklı tarzlara sahip birisi olarak algılıyorum. Az da bir fark değil bu. Demek istediğim, bu sadece bir kelime dağarcığı meselesi değil. Dil organik olarak belirli bir duyarlılık türüne bağlıdır, her birinin bir dehası vardır. Fransızcada Romenceden farklı bir mizahım var ve hatta İngilizcedeki mizah anlayışım daha da fazla. Ayrıca Romencede daha az sentetiğim. Latin halkı sohbet etmeyi çok sever. Konuları uzatmayı ve genişletmeyi severler. Benim şiirim kesinlikle Romence için türetilmiştir. Onu İngilizceye çevirdiğimde sonuç, aslında başka bir şiir. I. B: Her nedense kaçınılmaz surette. Sanatçılarda bence estetik duygu gereksinimi var. Tıpkı bazı insanlarda glikoz, serotonin yahut kalsiyum, demir eksikliği olması gibi. Onlar, içlerinde yalnızca şiirin, sanatın ya da sevginin söndürebileceği bir çeşit ateş barındırırlar. Burada bir tür kişisel ihtiyaçtan söz ediyoruz... Elbette bilgi, anlama ve iletişim arzusu da paralel bir sendrom üretir. Sanatla bağ bir seçim, oyalanmak değil; bir tür ateş, bir basınç, neredeyse zorunludur... Şiirle ve diğer çeşitli güzellik kaynaklarıyla temas kurmak benim için hayati bir gereklilik. I. B: Ne diyeceğimi bilmiyorum. Belli bir perspektiften bakıldığında, herhangi bir konu siyasi olabilir. Çok pragmatik, alaycı ve ego yönelimli olan postmodern ve tüketici toplumlarda romantik aşk veya geleneksel değerler hakkında yazmak, politik imaları olan hümanist bir protesto olabilir. Her kamuya açık konuşma ve geniş bir kitleye yönelik olarak ifade ettiğimiz her şeyin siyasi sonuçları olabilir. Her zaman sosyal ve kültürel bir ana akım vardır. İyi sanatçıların bir şekilde yıkıcı olduklarını düşünüyorum; çoğunlukla eserlerinde egemen söylem vardır ya da değerlere açıkça muhalefet ederler, eleştirirler yahut en azından belli ölçüde onları kabullenmezler. Yaşadığım dünyada egemen söylem zaten hümanist kavramlarla yapılandırılmıştır. Görünüşe göre, en azından. Postmodernizm paradigması ana akımdır. Diğerlerinde olduğu gibi aşırılıkları, istismarcı yaklaşımları ve görüşleri vardır. Bir sanatçı olarak kesinlikle bir felsefeyi benimsiyorum. Önem verdiğim ve zamanımızda yok olmak üzere olan şeylerin, nesli tükenmekte olan değerlerin yanındayım. Elbette beni en üst düzeyde ilgilendiren bazı sosyal konular var. Şiirimin yüzleştiği birkaç canavar var: Yoksulluk, insan kaçakçılığı, sosyal izolasyon ve marjinalleştirme, kabul görmeme, yalnızlık, istismarcı davranışlar, metropol yaşamının gizli veya açık sefaleti. I. B: Eski Yunanlılar gibi, şiirin mutlaka kelimelerle ilgili olmadığına, tüm sanatların özü olduğuna inanıyorum. Estetik bir deneyimin derin özüdür. Dolayısıyla bana göre şiir, sözcükleri veya hareketleri, jestleri veya gülümsemeleri, bakış alışverişlerini şekillendirebilen bir incelik durumudur. Şiir elbette sadece metinsel bir mesele değildir. Beden dilinin bile onu gören gözleri olan biri için, hikayeleri ve ortak şiirleri vardır. Benim şiirsel metinlerim bazen bir hayat hikayesine, bazen de felsefi sezgilere bağlıdır. Yazdığım her şiirin arka planındaki her bir olay örgüsünü hatırlarım. I. B: En çok hayatla ilgileniyorum. Kendimi varoluşçu olarak görüyorum. Edebiyat, hayatı keşfetmenin ikinci bir yoludur. 20. yüzyıl edebiyatını daha çok seviyorum. Takdir ettiğim yazarların hepsi büyük hümanistler ve varoluşçulardır: Albert Camus, Marguerite Yourcenar, Hermann Hesse, Aldous Huxley, Stanislaw Lem, Andre Malraux, Aleksandr İsayeviç Soljenitsin, Antoine de Saint-Exupery, Thomas Mann, Heinrich Böll, Marguerite Duras, Jorge Luis Borges, Vladimir Nabokov, Italo Calvino, Milan Kundera, Danilo Kis. 21. yüzyıldan en sevdiğim, açık ara Orhan Pamuk. Bilim kurgudan savaş dramalarına veya seyahat günlüklerine kadar birçok türe değer veriyorum... Ama en çok felsefe okuyup yazıyorum. Bu benim akademik eğitimim. I. B: Tavsiye almaktan hoşlanmadığım için genellikle tavsiye vermekten kaçınırım. S. S: Değerli Ilinca Hanım, kıymetli zamanınızı bize ayırdığınız için Helezon dergisi olarak çok teşekkür ederiz. I. B: Ben de size teşekkür ederim. Yazacağımı yazardım ve o tekrar başlardı. Ekmek aldım, bütün bir mahalleye yetecek! O ise beni hiç terk etmedi. On yıldır sadece çiğ sebze yiyorum. Şimdi bile sözlerim anlamsız! Biliyorsun, taşımaktan başka bir şey yapmıyorum. Teşekkür ederim. Beş Kıta Beş Şair projemizle beş ay boyunca yeni şairler tanımaya ve tanıtmaya devam edeceğiz. Çok keyifli bir röportaj olmuş. Proje harika????Teşekkürler Seher Hanım. İlginiz için ben teşekkür ederim Feride Hanım. Sağ olun.


Helezon dergisi olarak Mart sayısında başladığımız Beş Kıta Beş Şair adlı projemiz devam ediyor. Bilindiği üzere projemiz dünyanın beş kıtasından şairlerle yapılan röportajları kapsıyor. Bu proje ile gayemiz, dergimizin misyonu olan edebiyatın evrensel yüzünü yansıtmak, sanatın inceliklerine ayna tutmak zengin birikimleri bir araya getirerek edebiyat ve sanat dünyasına katkı sağlamak. Bunun da sonucu olarak proje çerçevesinde bir yandan yeni bir şairi tanımış olurken, diğer yandan günümüz şiir dünyasını onların duygu ve düşünce perspektifinden okuma fırsatı da bulmuş oluyoruz. İlk olarak Romanyalı şair Ilinca Bernea ve Kırgızistanlı şair Dogdurbek Yusupov'un ardından Beş Kıta, Beş Şair Projesi kapsamında dergimizin Haziran sayısının konuğu Kenyalı şair Shailja PATEL. Shailja Patel, Amazon ve Seattle Times'ın şiir kategorisinde en çok satanlar listesine girmiş olan ve İtalya'nın Camaiore Ödülü için kısa listeye giren Migritude'un yazarıdır. Dünya çapında 150'den fazla kolej ve üniversitede öğretilmekte olan Migritude, Patel'in dört kıtada ayakta alkışlanan ve çok beğenilen tek kadın tiyatro gösterisine dayanıyor. Patel'in şiirleri 17 dile çevrildi. Makaleleri ve yorumları, Guardian, Le Monde Diplomatique ve Internazionale'de ve daha başka yayın organlarında yer almaktadır. Kendisi BBC, Al-Jazeera ve NPR'de yayınlara çıkmıştır. Aldığı ödüller arasında Sundance Tiyatro Bursu, Uluslarımızın Sesleri Şiir Ödülü, Fanny-Ann Eddy Şiir Ödülü, Brittle Paper Yıldönümü Ödülü, İskandinav Afrika Enstitüsü Afrika Yazar Bursu ve Jozi Kitap Fuarı Konuk Yazar Ödülü gibi ödüller bulunmaktadır. Afrikalı Kadınları Geliştirme Fonu, onu Elli İlham Veren Afrikalı Feministlerden biri olarak seçti. ELLE India Magazine, 25 Yeni Muhafız Etkileyicisinden birisi olarak kabul ederken Poetry Africa ise ünlü apartheid karşıtı aktivist şair Dennis Brütüs'ün mirasını sürdüren Şair Dennis'e Mektuplar olarak onurlandırdı. Londra Kültür Olimpiyatları'nın şiir yazma kategorisinde Kenya'yı temsil etti. Çalışmaları şu anda Smithsonian Müzesi'nin çığır açan Beyond Bollywood sergisinde yer alıyor. Nobel Kadın Girişimi, Patel'i, 2019'da Küresel Feminist Projektörü ile onurlandırdı. Halen Civitella Ranieri 2021-2023 Üyesi olan şair, Massachusetts, ABD'deki Five College Kadın Çalışmaları Araştırma Merkezi'nde araştırma görevlisi olarak çalışmaktadır. Shailja Patel: Şiir, gerçeğin bulabildiğimiz en güçlü ve unutulmaz dile damıtılmasıdır. Kalbimiz yoluyla içimize girer. Görmeye, bilmeye, hissetmeye karşı savunmamızı atlar. Bilinçaltımıza derinden dokunur. Bu yüzden şiir beni hep çağırdı. S. P: Kültürel melezlik, göç ve enternasyonalizm, bana dünyaya birçok farklı mercek ve yararlanabileceğim birçok farklı edebiyat ve şiirsel gelenek sunuyor. Şiir ve edebiyattan çoğul olarak bahsetmeyi tercih ederim: Şiirler ve edebiyatlar. Şiir bizim için sıradan olanı tuhaflaştırır. Yeniden görmemizi ve yeniden hissetmemizi sağlar. Çalışmalarımın çoğu okuyucunun bakışını değiştirmek, onları merkezden uzaklaşmaya ve görme çerçevelerini genişletmeye davet etmekle ilgili. S. P: Hayır. Kitapların pahalı bir lüks olduğu bir dünyada büyüdüm. Eserimi okuyan her insan benim için bir hediyedir ve eserim bu kadar çok okunduğu için kendimi çok şanslı hissediyorum. Ben de geleneksel olmayan bir yoldan yayıncılığa başladım. Kitabım bir tiyatro gösterisi olarak başladı. Bu nedenle çalışmalarıma yönelik izleyici kitlesi, bir sanatçı olarak yıllarca süren turnelerle oluştu. S. P: Bunlar benim için temalar değil. Yüzdüğüm sular, yürüdüğüm toprak, soluduğum hava onlar. Yaşadığım, gördüğüm ve bildiğim hayatları, her gün müzakere ettiğim şiddet olaylarını yazıyorum. S. P: En kötü alışkanlıklarım kahve ve şeker. Yazarken onlara ulaşıyorum hatta yazmaktan uzak dururken daha da fazla. Yazmamı en iyi destekleyen alışkanlıklar; günlük yürüyüşler, gerilme ve sıvı tüketme, sabah internete girmeden veya sosyal medyayı kontrol etmeden önce ilk iş olarak yazmak ve onları tekrar ettiğimde yüksek sesle şiir okumaktır. S. P: Beni etkileyenler listesi çok büyük. Diğer şair ve yazarların çok ötesine uzanır. Şiirimi yerel işçiler, dansçılar, ekonomistler, sanatçılar, siyaset bilimciler, davulcular, mekanikçiler, fizikçiler, atık toplayıcılar, kodlayıcılar, vücut işçileri şekillendiriyor; öğretmenlerim her yerde. S. P: Çalışmalarım bazen şiir yoluyla anlatılan siyasi tarih olarak tanımlandı. Ve aynı zamanda lirik denemeler olarak. Kendimi belirli bir kategoriye yerleştirmekten çok, türün yapay sınırlarını ortadan kaldırmakla ilgileniyorum. S. P: İnternet şiir için muazzam bir hediye olmuştur. Erişimin önündeki pek çok yapısal engeli ortadan kaldırır. Uluslararası şiir topluluklarını ve sınır ötesi dayanışmaları kolaylaştırır. Şimdi görevimiz, bir kamu malı olarak evrensel dijital erişimi talep etmektir. Herkes, her ülkede, ücretsiz internet erişimine sahip olmalıdır. S. P: Umut, bu kıyamet zamanında kullandığım bir para birimi değil. Özgürlük, adalet, acıların hafifletilmesi ve kaynakların radikal bir şekilde yeniden dağıtılması için olanaklara yatırım yapıyorum. Ben de bu işi yapan şairlerle cemiyet ve dayanışma kuruyorum. S. P: Evrenselliği hedeflemeyin. İnsanlığınız üzerinde çalışın. Olabileceğiniz en büyük, en cesur, en dürüst ve şefkatli kişi olun. Elinizden gelenin en iyisini yapın, dünyaya yayın ve ihtiyacı olanlara ulaşacağına güvenin. Sevgili Shailja Patel, Helezon dergisi olarak değerli zamanınızı bize ayırdığınız için çok teşekkür ederiz.