Hiç düşündünüz mü, yazarlık maddeten ne kazandırır yazana? Neden çoğu yazar maddi imkansızlıklar içinde yaşar? Yeri gelir, neden paltosunu satacak hale bile gelir? Yazdıklarını okuyanlardan hiç mi maddi, manevi vefa görmez? Öncelikle ifade etmem gerekirse hem dünyevi bir işle meşgul olup hem de çok iyi bir şair veya yazar olan kimse çok azdır. Çoğu kalem erbabı Bir koltukta iki karpuz taşınmaz. deyip daha işin başında kendilerine bir yol çizmişlerdir. Bir kısım ehl-i kalem ise şairlik ve yazarlıklarına yakın muharrirlik, gazetecilik, öğretmenlik, müderrislik vb. işleri icra etmişlerdir. Eskiden şairler iki kısımdı; divan şairi ve saz şairi. İlk kısımdaki şairler şehirli ve tahsilli kimselere, diğerleri ise ekseriyetle köylü ve tahsilsiz insanlara matuf eserler vermişlerdir. Divan şairleri umum itibariyle şimdi bir belediye veya valiliğin kültür-sanat dairesine girmek gibi; bir bey, paşa veya sultanın himayesine girerlerdi. Onların sünnet, düğün ve bayram gibi önceden tarihi bilinen merasimlerine ıydiyye ve suriyye gibi kasideleriyle katkıda bulunurlar ve konukları mest ederlerdi. İkinci bir yanıyla da cenaze ve seferlerin akabinde mersiye ve methiyeler düzerlerdi. Şiirlerinin hüsnükabulüne ya da hamisinin maddi imkanına vabeste atiyyelere mazhar olurlardı. Halk ozanları, halkın bir araya geldiği merasimleri kollardı. Bayramlar, düğünler, panayırlar ve bağ bozumu şenlikleri bu kabildendi. Sahne aldıkları şenliklerde, dinleyenleri sazlı sözlü coşturmaya çalışırlardı. Bazen de karşılıklı atışmalara girip vadedilen hediyeyi kazanmaya gayret ederlerdi. Neticede hem divan şairleri hem de halk ozanları ikinci bir işin yanında şairlik ya da ozanlığın gitmediğini göstermişlerdir. Üçüncü bir sınıf olarak hem divan hem de halk şiiri yazan tekke şairleridir. Bu sınıf şairlerin ekserisi okuma ve yazma faaliyetlerinin temel olduğu bir vasatta yaşamaktaydılar. Bu yüzden yazmaya vakitleri vardı ve yazdıklarını elden ele, dilden dile yayacak vasata sahiplerdi. Sonraki devirlerde matbaanın icadı, muvasala araçlarının gelişmesi ve nüfusun artışıyla birlikte divan şairleri halk içine çıkmadan da eserlerini daha geniş kitlelere ulaştırma imkanına kavuştu. Halk ozanları ise at sırtında köy köy ve şehir şehir dolaşmaya devam etti. Günümüzde divan şairlerinin yerinde şiir ve sanat eserlerini önceden yazan veya yapan sanatkarların olduğunu söyleyebiliriz. Halk aşıklarının çalışma usulü ise günümüzde de çoğunlukla aynı şekilde devam ediyor. Köylerdeki derneklerde ve şehirlerdeki festivallerde sahne alıyorlar. Televizyonlarda az da olsa arzıendam ediyorlar. Ancak o eski kural hiç değişmedi. İki işi bir arada götürebilen neredeyse hiç olmadı. Başlarda sanattan başka işlerde çalışanların da birçoğu, zamanla mürekkebin ya da sanatın cazibesine dayanamayıp kendilerini sadece yazmaya veya söylemeye verdi. Son dönemde şarkıdan, türküden para kazananlar da oldu. Bunlar bir yandan sanatlarını icra ile meşgulken diğer yandan kazandıklarından ilerisi için yatırımlar yaptılar. Yakınlarından birilerini de bu işletmelerine nezaret için tuttular. Şarkı, türkü ve sinemadan iyi para kazananlar çıktı sanatçılar arasından. Fakat ressamlar, şairler, romancılar, heykeltıraşlar gibi erbab-ı sanatın kahir ekseriyeti hayatlarını zar zor idame ettirdiler. Tiyatrocuların bir kısmı tiyatroyu önceleri radyoya, sonrasında televizyona ve günümüzde internete de taşıdılar. Böylece hem sanatlarını icraya devam edebildiler hem de maddi imkanlarını daha iyi bir noktaya taşımış oldular. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde şair ve yazarlar, sanatlarını ancak bir devlet memurluğunun yanında icra edebilmekteydi. Az bir kısım ise kendi ayakları üzerinde durmaya kararlıydı. Maddi imkan elde etmenin yollarından biri de ülkedeki ana siyasi akımlardan birinin taraftarlarından destek görmekti. Böylece vilayet ve belediyeler, günümüzde adı sponsorluk olan destekler veriyordu. Yazarlardan son dönemde piyasada çokça görünerek kitaplarının satışını artırma yolunu seçenler de ortaya çıktı. Bu, bir nevi eskiden şiirini öven şairlerin yaptığına benzer bir haldi. İnternetin icadı kağıt ve dağıtım masraflarını büyük ölçüde ortadan kaldırdı. İstenen şair ve yazarın eserlerine kağıt baskıya nazaran çok cüzi ödemelerle ulaşma imkanı hasıl oldu. Dileyenler yine matbu nüshaları alabiliyor. Tiyatro oyunları ve sinema filmlerine internet üzerinden küçük bir ödemeyle veya birkaç saniyelik reklam seyrederek ulaşmak artık mümkün. Bununla birlikte bizzat gidip seyretmenin yolu da hala açık. Tiyatro salonlarında farklı fiyatlarla satılan koltuklar var. Sinema salonlarında ise iki, üç ve hatta dört boyutlu seçenekler sunulmaya başlandı. En son biz de ailecek Avatar 2 filmini dört boyutlu salonda seyrettik. Birinci filmini ise evimizde, televizyondan seyretmiştik. Arada alınan ciddi keyif farkı vardı ama aynı zamanda da fiyat farkı. Sonuçta sanat eseri üretmek bir kabiliyet ve zaman harcama işi. Çoğu zaman ciddi masraflı da bir sektör. Mukabilinde çoğunlukla takdir ve iltifat beklenen bir uğraşı. Okuyan, dinleyen ve seyredenlerin, hayatlarında sanat olmasaydı ne olurdu, diye düşünmeleri icap etmez mi? Sanat, şekli her ne olursa olsun hep bir ihtiyaç, insani duygular taşıyana. Bize insan olduğumuzu hissettiren sanat eserleri, her devirde olduğu gibi günümüzde de gerçek değerini görmeyi hak ediyor. Bize insan olduğumuzu hissettiren sanat eserleri, her devirde olduğu gibi günümüzde de gerçek değerini görmeyi hak ediyor. Başlığı okuyunca ilk tepkim 'doyursa iyi olur' oldu ama ne yazıkki çoğu sanat karın doyurmuyor. Sanırım bu konuda biz fotoğrafçılar epey şanslıyız.


Bu günlerde yaşadığım şehrin sokaklarını mor çiçekleriyle jakarandalar süslüyor. Kuzey ülkelerine ise çoktan sonbahar geldi. En son Moğolistan'da güz yaşamıştım. Moğolistan'a sonbahar çok erken gelir. Ağustosta otlar sararır. Ayın sonunda ise ağaçlar sararmaya başlar. Eylülde çamlar hariç bütün ağaçlar sararmış olur. Ekim ayında sıra çamlara gelir. Çamların da sararıp yaprak döktüğünü ilk kez Moğolistan'da gördüm. Altın sarısı çamlar arasında dolaşmayı çok severdim orada yaşadığım yıllarda. Rüzgarla birlikte toplu iğne büyüklüğünde ışıl ışıl yapraklar yağardı her yana. Bu zamanlarda hem gezmek hem de fotoğraf çekmek için kendimi dışarıya atardım. Yine kendimi sonbahar rüzgarlarına bıraktığım bir gündü. Ağaçların arasından büyülü bir masal evi gibi çıkıveren bu ahşap kulübeye rastlamıştım. Sonbaharda sararan dünya ve akşam üzeri sararan gün... Her şey gibi güneş de veda edecekti az sonra ama bu görüntünün zihnime kazınacağını biliyordum.


-Üç, iki, bir! Kayıt başlıyor. -Merhaba sevgili takipçilerim! Ben Murat, eşim Selda ile yine yayındayız. Nasılsınız? Umarım hepiniz iyisinizdir. Bugün sizlerle şeker hamurundan çiçek yapacağız. Beğenmeyi ve yorum yapmayı unutmayın lütfen! -Hayatım, Mustafa Bey, Zeliha Hanım selam veriyor. Ayşenur yine bizi takipte. Ümmühan kızıyla beraber izliyor. -Bizi takip edip destek verdiğiniz için ne kadar teşekkür etsem az. Eşim Selda yorumları okumaya devam edecek. Haydi biz başlayalım. Daha önceki videolarda kek ve kremanın nasıl yapıldığını anlattım. Kabaran pandispanya ve pasta kreması başlığıyla aratabilirsiniz. Selda bir yandan kamera takibi yapıyor diğer yandan da yorumları okuyordu. Youtube canlı yayınını dikkatle yönetiyordu. -Şimdi çiçeklerimizi yapmaya geçebiliriz. Murat daha önceden hazırladığı renk renk şeker hamurlarını gösterdi. Şekil verici aparatları tanıttı. -İnce uçlu ve kalın uçlu fırça, kürdan, makas, kalem uçlu parça, küçük merdane. -Siz bu yöntemlerle başka çiçekler de yapabilirsiniz. Papatya yaparken küçük küçük kestiği parçaları fırçaya aldığı azıcık suyla yapıştırdı. Selda, yorumlarda ısrarla sorulan Bu işe nasıl başladınız? sorusunu özellikle es geçiyordu. Murat bahar çiçeklerine kürdandan çizikler atarken bir noktaya daldı gitti. Eşinin konuşmasını duymadı. Bu küçük odadan yirmi yıl öncesine seyahat etmekteydi. Zihninde on yaşındaki Murat'ın yanına gitti. Özel günleri çok da önemsemeyen babası Murat'ın yanındaydı. Murat pastanın üzerindeki mumları üfledi. Babası Aslan oğlum! deyip alnından öptü. Sert bakışları aynı olsa da gözlerinin içi gülüyordu. Herkes şaşkındı. Murat gururla etrafına baktı. Hem LGS'de Türkiye üçüncüsü olmuştu. Bu kadarcık olsun şımarsındı. Başını daha da dikleştirdi. Kardeşleri gıpta ile belki de kıskançlıkla babalarına ve ona bakıyorlardı. Çocuklarınıza en güzel ve özel pastaları bu tarifle sizin yapacağınızdan eminiz. cümlesini duyduğunda eğik başını kaldırdı Murat. İrkildi. İri bedeninde yüzü sanki daha küçük duruyor, yeşil gözleri kanlanmış görünüyordu. Hamurdan çiçeklere özenle, ağır ağır ince uçlu bıçakla şekil vermeye devam etti. O sırada telefonu çaldı. Titreşim masayı zınlatıyordu. Murat hemen telefonunu sessize aldı. Ters çevirip tekrar masaya bıraktı. Elleri titreyerek gözlüğünü çıkardı. Vücudundaki ani harareti dindirmek için bir bardak su aldı. Selda kamerayı Murat'ın ellerinden mutfağa çevirdi. Bakın, merak ettiğiniz mutfağımız. Murat çok temiz çalışır. derken Selda, Murat'a kaş göz hareketi yapıyordu. Murat esmer teninden süzülen terleri peçeteyle sildi. Çiçeklerin yanına pembe kurdela yaptı. Telefon susmuştu. -Evet arkadaşlar, pastamızın son hali karşınızda. Yorumları videonun altına bırakmayı ve beğenmeyi unutmayın lütfen. -Murat, sen bir şey demek ister misin? -Bizi takipte kalın. Görüşmek üzere sevgili takipçilerimiz... Bilgisayar tuşuna basan Selda, kıvırcık saçlarına parmaklarını geçirdi. -Bir video çekmek için ne kadar emek veriyoruz, biliyorsun di mi Murat? Beni kızdırıyorsun. Koca adamsın ama hala baban aradığında kızacak diye panik oluyorsun. Canlı yayında girdiğin hallere bak. Başını sağa sola istemsizce sallayan Murat Selda'ya sinirle baktı. Sakalıyla oynarken çıkıştı. -Bilmiyormuş gibi konuşma. Babam o benim. Ne emeklerle okuttu beni. Öğretmen olduğu halde cumartesi günleri pazarda satış yaptı. Sırf altı çocuğunu okutmak için... Anlıyor musun? Sesi çatallandı. Selda bir şey diyecekti ki elini ona doğru aniden uzattı. -Yeter meseleyi uzatma. Aynı şeyleri anlattırıyorsun bana. Selda bu defa hızla söze girdi. -Asıl sana yeter. Bunca şey yaşadın. İşinden atıldın. Beş parasızken ne yaptı baban? Laf saymaktan başka. -Ne olursa olsun o benim babam. Atamam. Hakkını ödeyemem. -Ben sana at demiyorum. Her aradığında konuşmak zorunda değilsin. Bu kanal için ne kadar çok uğraştık. Ödün kopuyor işten atıldığını insanlar öğrenecek, takibi bırakacak diye. -Sus, sus!!! -Susmuycam. Psikolojin düzeldi mi? Kardeşlerin mi destek verdi? Sevindiler hatta babanın gözünden düştün diye. Sakalınla oynamaya, kafanı sallamaya devam ediyorsun. Annen, Oğlum başımızı öne eğdirdin. demedi mi? Murat, masanın üzerindeki çiçekleri, aparatları yere fırlattı. Selda önce irkildi, sonra devam etti. -Sen Brüksel'e göreve giderken övünmeyi biliyorlardı ama. Oğlumuz üç dil biliyor. diye. Şimdi ne oldu? İki pasta siparişi alıcaz diye canımız çıkıyor. Sense hala ailemi bırakamam deyip yurt dışına çıkmayı bile reddediyorsun. Murat hınçla yerinden fırladı. Çarpılan kapının sesi geldiğinde Selda hala söyleniyordu. Hem hıçkırıklarla ağlıyor hem de yerden rengarenk çiçekleri eline almış onlara bakıyordu. Zayıf, uzun bedeni yorgundu. Bilgisayar kamerasındaki ışık dikkatini çekti. Koştu. Yorumlar yağıyordu. Canlı yayını açık unuttuğunu anlayan Selda Hiiihhh! diye uzunca nefes aldı. Açık kalan ağzını eliyle kapattı. Yayını sonlandırdığında yere yığılmıştı. Okuyucuyu beklenmedik bir sonla şaşırtan, akıcı bir hikaye... Tebrikler Zehra hanım. Sürpriz sonlu bir hikaye. Tebrikler Zehra Canbaz. Kaleminize sağlık. Tebrikler Zehra Hanım. Çok akıcıydı. Okurken tüylerim diken diken oldu. Hele ki son kısım müthiş heyecan katmış. Kaleminize sağlık.


Onlarsa bir çift paslı raya boyun eğmekte. Geçmişin suskun hülyaları her şeye rağmen, Bu istasyona dönüşte de gelinse, değer.


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.888) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.671) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585)


Anadolu'da güllerin yanında uzayan gül dalına benzeyen ama asla gül açmacak ayrıksıya verilen ad. Nagihan hanım, bu güzel şiirinizi paylaştığınız için teşekkürler.


Dünya zıtlıklar üzerine kurulu bir hayat sistemidir. Sıcak soğuk, uzak yakın, iyi kötü, yüksek alçak... İnsan da dünya toprağından yaratılmış bir canlı olarak içinde birçok zıtlıklarla yaşar hayatını. Sevgi nefret, ümit inkisar, öfke sükunet... Kader dünyanın dengesini zıtlıklarla sağladığı gibi insan da kendi dengesini içindeki bu uçlarda bulabilir. İnsanın bu uçlarda dengeli düşünmesi, dengeli yaşaması ise içindeki sonsuz ve coşkun bir sevgi kaynağına bağlıdır. Fark etmektir önemli olan. Sanatın ve bilimin sunduğu inceliklerin nasıl aktığını fark ettin mi hayata? Zamanı kuşatan bütün görsellerin senin dünyanı nasıl doldurduğunu bildin mi? Bir boşluk olsaydı ne ederdin? Bir dağ yamacından süzülen pınar olmak istemez misin? Ya da bir yaz akşamı ruhlara sürur veren bir yakamoz? Kuş cıvıltılarının kulaklara ipek gibi dokunduğu bir yemyeşil orman? Adına rahmet denmiş bir yağmur damlası? Bunlar sevgi değil de nedir? Beklemekten vazgeç. Sevgi boyutunda beklemek diye bir şey olmaz. Ah bir bilsen her yer sevgiden nasıl da renk renk, desen desen. Gerçekten sevgi olmayı dene istersen. Düşünsene kainat kadar büyümeyi. Zorluk mu? Elbette. Sevgiyi her şeyiyle hayata katmak, onu sözde bırakmayıp heyecan verici yaşantıların kollarına takmak kolay değildir. Ne duygusal savaşlar olur bu süreçte, bilirsin. Kırılır, dökülür ama yeniden toparlanırsın. Umudun biter, dermanın kalmaz, olmuyor dersin. Anka kuşudur biraz da bu boyut. Kendi küllerinden doğman gerekir nihayetinde. Mücadeleden vazgeçmeyen kazanır. Yol uzundur, sabır da yeteri kadardır. Geri dönme sakın. Orada seni bekleyen kömürleşmiş sönük bakışlar bulursun. Sen azmedince yanında, üstünde beklemediğin ne yüce duyguların kanat çırptığını görürsün. Gözünü aç, gönlünü aç, etrafına bak. Yüksektesin işte. Aç kanatlarını. Gör ve hisset; acıları, sevinçleri, hasretleri, kavuşmaları, hüzünleri... Sonra yeryüzündeki her toprak parçasına bak. Sen de her yerdensin işte. Siyahsın, beyazsın, grisin, kahverengisin. Bu yüzden ses veren her sese ses vermelisin. En güzel sesler kalplerden geçer. En güzel vadiler de kalplerdedir. Ey dışarda bahar arayan gözler! Solup solup gitmiyor mu o gördüğün çiçekler? O halde durma, insanlara koş. Sadece insanlara. Elini ver, gönlünü ver, güzellikler ikram et. Nasıl olur, deme. Adım at, gerisi gelecek. Yol yokuş deme, az gayret et yokuş bitecek. Sen yürü nice gözler seni zaten görecek. Sevgide körlük vardır, derler. Yerinde doğrudur belki ama sevgi görmektir, derim ben de. Tüm renkleri kendi güzelliği içinde sımsıcak görmektir. Kalplerden gökyüzüne süzülen kanatlar gibi yükselen güzellikleri, evrensel fotoğraf galerisinde sergilemek ve onları gelen gidene anlatmaktır. Ne güzel düşünmüş, ne güzel hissetmiş, ne güzel bakmış deyip her kalbin yerini, değerini göstermektir. Aklın en uçarı zirvelerinde sisten dumandan serüvenlerle tozmaktır. Sevgi görür, sevgi bilir, bilerek kabul eder, görerek kabul eder. İçtendir. İçten içe coşan nehirlerdendir. Sen bir dağsın, ne kadar da güzelsin; sen bir çölsün, kumdan tepelerin, inanılmaz vahaların ve şafak vakti göz kamaştıran güneşinle ne çok hayret veriyorsun; sen bir denizsin, beni ruhumdan tutmuş ha bire çekiyorsun. Sen bir rüzgar gibi geliyorsun kapımdaki ağacın dallarına ve her gelişinde o nadide ellerinle bana inanılmaz bir bahar bırakıyorsun. Bir iş yapmak gibi değildir sevgi. Mesaisi yoktur onun. Hani kuantum varlığına benzer biraz. Kıpır kıpırdır. Vardır ama o boyuta sıçrarsan bulursun onu. İnsan onda şekillenir durur an be an. Bir bakarsın başı göklere ermiş, anla ki sevgi ile gezip tozmuş, yarenlik etmiş. Bir bakarsın yerlerde yalnız taşlar gibi verimsiz, anla ki terk etmiş onca güzellikleri ve öylece kalakalmış. Mevsimi olur mu sevginin? Sanmam. Mevsimler sevgiyle gelip gitmez mi zaten? Ey gönlümün çağlar aşan mermer heykeli, seninle bu zamana her çağdan nice düşler gelmeli! Dökülmeli bir bir doğan günün şafağına ve bir tebessüme hasret nice yüzleri güldürmeli. Dokunmalı bulutlarla aklın en vahşi yamaçlarına, bir işaret olmalı hayatın en kıvrımlı yollarına. Canlılık yeniden hem bakmalı hem akmalı heyecanla, insan olmanın onuruna. Güneşi bilirsiniz. Hani çok uzaktadır. Ama o uzaklıktan sayısal ifade ile sekiz saniye gibi kısa bir zaman diliminde geliverir evimize, bahçemize, içimize. Onun ışığı kendine değildir. O yanar. Bak milyonlarca çiçek onunla açar. Korkma, sevince çoğalırsın güneş gibi. Yoksa paylaşmaktan korkuyor musun? Kendine saklasan ne kadar saklarsın dünyayı? Kendini sevdiğini söylemen de yalan olmaz mı bu durumda? Sevgi dar mekanları sevmez ki. Bak bir atmosfer olmuş sarmış hepimizi. O kadar çok ve o kadar canlı ki. Sadece dokunmak, sadece hissetmek ve kabul etmek... Ama onu kendine saklamayı düşünme sakın, yazık edersin. Kalbin güneş gibi olsun ya, işte daha ne istersin? Bedenin gurup etse de sen her gün fecir vakti yeniden tulu edersin. İşte o zaman mecazlar aleminden hakikatler şehrine inersin. Sevgi dar mekanları sevmez, demiştim. Gerçekten sevgi mekanları genişletir, sevgisizlik ise aynı mekanları daraltır. Bunu temsil eden ne çok zavallı var dünyada. Koca dünyayı dar ederler insanlara. Daraltırlar mekanları; ışıktan, çiçekten mahrum, taş ve demir kesilmiş kendi kalpleri gibi. Ama bilmez onlar o dar ve karanlık mekanların sevgiyle nasıl aydınlandığını, genişlediğini. Biz vadi deriz nehirlerin aktığı yerlere. Dedim ya sevgi dar mekanları sevmez, sevgi üç boyuta sığmaz. Sevginin olduğu yer dar olmaz. İnsan sevgi boyutunda ise uzun süre darlanmaz ki. Maddenin üçüncü boyutunda duyguları yorumlamak için kelimeler yetersiz kalıyor. Fiziki alemde bir buhar zerresinin, gözüne bir toz tanesi kaçınca nasıl yağmur olup yağdığını izah etmek mümkün. Ancak bir kötü sözden dolayı iki insan arasındaki mesafe birdenbire nasıl oluyor da kilometrelerce açılıyor, kim izah edebilir? Sevginin genişliğini, nefretin darlığını, kim resmedebilir? İnsan sevgi alemine girince içinde gezdiği boyutları hayretle izler. Yanlış anlaşılmasın sevginin bütün boyutları, örnekleri var bu alemde. Bir çocuğun elini tutup onunla şarkı söyleyin ya da dua edin. Umutları suya düşmüş bir gönle yaklaşın, onun umudu olun, sıcaklığınızı samimiyetinizi ona hissettirin. Yalnızlığın çekingen, tedirgin ayak izlerinde bir gölgeyi takip edin. Sonra güneş gibi açın ufkunu. Hangi dili konuşursan konuş, sevgi alfabesini kullan veya hangi alfabeyi kullanırsan kullan sevgi dili ile konuş. Gördün ya sen de bir nehrin üzerine kurulmuş köprünün korunaklarına renk renk kilitler asılmış. Kilitlerin üstlerine de kalpler çizilmiş ve anahtarlar suya atılmış kilitler sonsuza değin açılmasın diye. At anahtarı suya. Anladın ya suyun, anahtarın, kilidin dilini. Bu bir temsil sadece. Kaç dünya bir sevgi eder düşünsene. Ancak bu kadar güzel anlatılabilirdi sevgi herhalde. teşekkür ederim hocam. hasbel kader böyle güzel bir platformda olmanın semeresi belki..


Geçmiş zaman mezarlığında, isimsiz milyonlarca insan ve onların hiç bilmediğimiz işleri yatmakta. Tozlarla kaplı koca bir arşiv olan mazi, birçoğu itibarıyla unutulmuş insanlar çöplüğü. İstisna olarak çok azı geleceğe taşınabilmiş; ne yazık ki onların da bir kısmı hakikaten kötüler. Neden oldukları tahribat büyük olduğu için insanlar lanet ve utançla anıyorlar onları. Çağdaşlarının yapamadıklarını yapıp adaletsizliklerine, zulümlerine, acımasızlıklarına başkaldırıyorlar. Öte yandan bir de çığır açmış iyiler var. Onlar, bazen tek başlarına kalma pahasına, gidişata, bozuk düzene Dur! demişler. Yeri gelmiş, milyonları peşlerinde sürüklemiş; onlarla tek yürek olup gerçeği haykırmışlar. İkinci grup olan bu kimseler, imar için çalıştıklarından dolayı asla unutulmamışlar. Sana yazmamdaki en büyük etken, milyonlarla birlikte yürüdüğün halde hep baba olarak kalman. Öyle bir baba ki sadece kendi dört oğlunun değil; aynı zamanda dil, din, ırk ayırt etmeksizin herkesi kucaklamaya azmetmiş, tıpkı kendinden yüzyıllar önce yaşamış Rumi gibi sineni dünyaya açmışsın. Sana yazmam, ötekileştirildiğimiz ve ötelendiğimiz bir dünyada davetkar ve içten bir dost sıcaklığına ihtiyacımdandır. İnsanı sevmek için ortak noktalar bulmaya çabalamadın. İnsan olması yeterli sebepti senin için. Sana göre insan ve onun işleri iki ayrı şeydi, birbirinden ayrı düşünülmeliydi. İyi ve güzel işleri her zaman alkışlamak, kötülükleri de yermek gerekir. İyi ve kötü iş yapanlar, yaptıkları iyilik ve kötülük nispetinde ya takdir edilmeli ya da tenkit edilmelidir. Günahtan nefret edilmelidir, günahkardan değil. demen de o yüzdendi. Ahimsa ise doğruyu aramanın esasıydı senin için. Doğruyu aramak isteyenin bu ilkeden uzak kalması düşünülemezdi. Bir insanı değersiz görmek Tanrı'yı değersiz görmektir ve bu yaklaşım insanlık için zararlıdır. diyordun. Ruhun, yenilip içilenle alakasının olmadığı görüşünün aksini savunman, ayrıca dikkate değer bir mesele oldu benim için. Hayatının her anında yeme içmeyle içli dışlı olan bizlere sesleniyor gibiydin: Ruh bir şey yiyip içmez. Ruh için dışarıdan içeriye dökülenlerin önemi yoktur. Tanrı sevgisi ile doğruluğu aktaran bir insan için yemeğin miktarı ve çeşidi çok önemlidir. Düşünce ve konuşmaya edilen dikkat kadar bu konuya da dikkat edilmelidir. Yeme içmedeki bu sadeliğin hayatının her alanına yansıdığı dikkatli gözlerden kaçmayacaktı. Kullandığın eşyadan giydiğin kıyafete kadar hayatındaki her ayrıntı bize minimal yaşam tarzından örnekler sunuyordu. Hayatına dair yaptığım araştırmalarda yer yer kendimden bir şeyler bulmam hem merakımı kamçıladı hem de beni sana dair daha fazla şey öğrenmeye itti. İlkokulda zor şartlar altında okula gittiğini öğrendim. Alfabeyi parmağınızla toprağa yazdığınızdan bahsediliyordu senin ve arkadaşların için. Sonra yerel bir okula burslu gitmiştin. Sene sonu raporunda, İngilizcede iyi, matematik normal, coğrafyası zayıf, el yazısı kötü denilmişti. Yorum yapmak bana düşer mi bilmem ama demek ki her mükemmel insanın her şeyi mükemmel olmak zorunda değil. On üç yaşında kendinden bir yaş büyük biriyle evlendirildiğini duyunca şaşırdım. Ama senin şikayet ettiğine dair hiçbir bilgiye rastlamadım. Yalnızca eşine yeterince zaman ayıramamaktan ve sorumluluk alamayacak yaşta evlendirildiğin için ona karşı olan vazifelerini eksik yapmış olmaktan kaynaklanan bir mahcubiyet vardı. Kasturba, sana hep destek olduğu için görünmeyen kahraman bana göre. Onu sevdiğini onun da seni sevdiğini okudum. Önceleri bir şaşkınlık, çocuksu bir utanç olduysa da sonradan senin ifadenle Onu daha çok sevdiğimi itiraf etmeliyim. Hatta okulda sürekli onu düşünürdüm akşam olsa yine beraber olsaydık. Ondan ayrı kalmak benim için dayanılmazdı. Genelde anlamsız sözlerimle onun geceleri uyanık kalmasına sebep olurdum. Sosyal işlere meyletmeseydim ona olan bu kadar aşırı bağlılığım büyük ihtimalle beni hasta edecek ya da erken ölüme sürükleyecekti. Doğduktan kısa bir süre sonra ölen bir oğlunun olduğunu öğrendim. Bir anne olarak kendimi Kasturba'nın yerine koyunca içim yandı. Çok zor olmalı. On altı yaşında babanı kaybettiğini, son anlarında yanında olamadığın için kendini suçladığını fark ettim. Ölürken son anlarında sevdiklerimizin yanında olma arzusu gayet doğal. Yanlarında olamadığımızda ruhumuzda derin yaralar açıldığı kesin. En azından kendim için öyle diyebilirim. Bir Brahman olan aile dostunuz, senin eğitim için İngiltere'ye gitmen gerektiğini söyleyince annenin şiddetle karşı çıktığını okudum otobiyografinde. Dindar bir kadındı annen Putlibai. Zamanını ailesi ve tapınak için ikiye ayırmış, ne mala ne de mülke tenezzül etmiş. Hindu Tanrısı Vishna'ya inanan bir insan olarak hayatı perhizle, oruçla geçmiş. Şiddetten uzak durma, kainattaki her şeyin sonsuz oluşuna inanç var hayatında. Ağzına et koymamış bu yüce kadın; Ahimsa felsefesine, yani hiçbir canlıya zarar vermeme kuralına göre yaşamış ve seni de öyle bir ortamda büyütmüş. Bozulacağından, inancını kaybedeceğinden, et yiyeceğinden korkmuş. Bana güvenmiyor musun? dedin. Sana olan güvenini boşa çıkarmadığını hep beraber gördük. Ama o göremedi. Eğitimin bitip de geri döndüğünde öldüğünü öğrendin. İngiltere'deki hukuk eğitimin esnasında vejetaryenliğin, önce bir utanç kaynağı iken sonrasında kişiliğini ve siyasi görüşünü şekillendiren bir unsur oldu. Vejetaryen topluluğunun bir üyesi olduktan sonra makaleler yazdığını, burada önemli insanlarla tanıştığına şahit olduk. Eğitimini tamamlayıp memleketine döndüğünde seni Hindistan'da maişet derdi karşıladı. Aileni geçindirmek için öğretmenlik de dahil çeşitli işler yaptın. Kendine ait hukuk bürosu açtın, olmadı. Sonunda Güney Afrika'dan gelen cazip iş teklifine evet deyince 21 yıllık Afrika hayatın başladı. Güney Afrika hem zorluklar hem fırsatlar ülkesi oldu senin için. İlk yıllarında zengin bir avukat olarak yaşadın. Batılı gibi giyindin mesela. Bir gün Pretoriya'ya yapacağın tren yolculuğu hayatını değiştirdi. Birinci sınıf yolcu biletine rağmen renginden dolayı senin orada yolculuk yapamayacağını söylediler. İtiraz edince trenden attılar. Trenden atılınca hukukun kişinin haklarını koruması için yeterli olmadığını fark ettin. Artık avukat olarak hayatını devam ettiremeyeceğini, ama mazlum halkı savunabileceğini düşündün. Çünkü renginden dolayı ikinci sınıf insan muamelesi gören binlerce Hindistanlı vardı Güney Afrika'da. Kalıp eşitlik için savaşmaya karar verdin. Yine merkezde Ahimsa vardı. Barışçıl bir yol izledin. 1915'te Hindistan'a 45 yaşında bir aktivist olarak döndün. Fakir halkın giydiği geleneksel kıyafet vardı üstünde. Trenden atıldıktan sonra Batı tarzı kıyafet giymediğin hepimizin malumu. Yolculuklarını üçüncü sınıfta yapıyordun. Tüm Hindistan'ı geziyor, herkesle konuşuyordun. Kalabalıklara seslenişinde; Eşitlik, adalet, bağımsızlık diyordun. Köleliğe karşıydın. İnancını çok sevmene rağmen dokunulmazlar sınıfının varlığını hiç kabul etmedin ve onlara Tanrı'nın çocuğu dedin. Hayatın tam anlamıyla bir mücadeleydi. Seni tuz yürüyüşünde gördük milyonlarla birlikte. 358 km'yi yalın ayak yürüdün. Yarı çıplak bir fakir! olarak kendinden ve davandan söz ettirdin. Defalarca hapse girip çıkmana neden olan davanda silahın sivil itaatsizlik, pasif, bir başka deyişle şiddetsiz direnişti. Bütün dinlerle ve her çeşit insanla omuz omuza yürüdün. Hakikat birdir değişmez, inancındaydın. Sen ne kadar birlik desen de çatışmayı, bölünmeyi engelleyemedin. Birbirlerini doğradılar Müslümanlar ve Hindular. Tüm çabalarına rağmen durduramadın. Belki durdurabilirim, düşüncesiyle korumasız olarak tek başına liderleri ile konuştun. Yollarına cam kırıkları bile döktüler. Onlara inat çarıklarını çıkardın. Bölünmeyin! dedin. Bölünmek ölüm getirir. Bölündüler. Bu bölünmeden sonra milyonlarca insan yollara döküldü. Müslümanlar Pakistan'a, Hindular Hindistan'a göçtüler. Tarihteki en büyük göç denildi bu yola düşmeye. Dile kolay on milyon insan. Birçoğu hırsızların ve silahlı militanların saldırısına uğradı. Bir milyon insan hayatını kaybetti yollarda. Yer yer açlık oruçların oldu. İnsanlar kurşunlarla ölmesin diye sen açlıktan ölmeye razıydın. Mazlum halkın sesini bir şekilde duyurmaya çalıştın. Asanı, not defterlerini, mektuplarını, gözlüğünü ve kanlı kıyafetlerini müzeye koydular senden sonra. İnsanlar akın akın seni ziyarete geliyorlar. Seni anmak üzere gelen binlerce ziyaretçi, kapıda ayakkabılarını çıkarıp yalınayak adımlıyor toplantılar yaptığın, dostlarınla söyleştiğin ve en son üç kurşunla vurulduğun yeri. Yalın ayak yürüdüklerinde sıkılan üç kurşunu hissedeceklerine inanıyorlar. Mektubuma son verirken gözümün önünden hiç gitmeyen kara kuru bir adam olarak yuvarlak gözlüklerinin ardından bana bakıyorsun. Kemikleri belirgin ellerinle vedalaşıyorsun benimle. Avurtları çökmüş küçücük yüzünde hafif bir kıpırdama var. Tebessüm edince dişsiz ağzını görüyorum. Yeni bir sözüm yok... diyeceksin açsan ağzını. Mektubumu bitirmeliyim yeniden yazma arzusuyla. Hoşça kal Bapu. Farklı zamanda yaşamış olmakla birlikte seni tanıma mutluluğuna ermiş yol arkadaşın.


Sözlükte anlam, kavram gibi karşılıkları bulunan mazmun; edebiyatta bazı duygu ve düşünceleri ifade etmek için kullanılan sözcüklerdir. Kökeni, Arapçada iç, içyüz, dahil anlamlarına gelen zımn kelimesine dayanır. TDK sözlüğünde Divan edebiyatında bazı kavramları dolaylı anlatmak için kullanılan nükteli ve sanatlı söz şeklinde tanımlanan mazmun için, Ali Nihat Tarlan da Bir şeyi o şeyin vasıflarını veya o şeyi tedai ettirecek kelime ve kavramları zikrederek bir ibarenin içinde gizlemektir. der. Ona göre mazmun, mektubun konulduğu bir zarftır ve zarfın dış görünümünden bir tahmin yapılabilir, ancak içinde ne olduğu kesin olarak bilinemez (Çavuşoğlu, 1984, s. 388). Genel olarak tanımlarda mana, kavram, nükteli, cinaslı, sanatlı söz ve bir sözün içinde gizli olan sanatlı anlam gibi birbirine yakın ifadelerle anlatılan mazmun, Mana şairin karnındadır anlamındaki bir Arap atasözünden yola çıkarak şiirin farklı anlamlarla yorumlanmasına kapı açar. Nitekim Musset'in, Gerçek şiirin her güzel mısraında söylenilenden birkaç defa fazlası vardır. sözü bu anlayışı destekler niteliktedir. Klasik şiirimiz, birçok özelliğiyle olduğu gibi mazmunlar yönüyle de son derecede zengin bir birikime sahiptir. Bu zenginlik tabiat terimlerinden çiçek isimlerine, gökyüzü cisimlerinden savaş aletlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bunların başında abıhayat, ateş, güneş vb. tabiat kavramları; gonca, gül, lale, nergis, sümbül vs. çiçek adları ve ok, yay, kılıç gibi bazı savaş aletleri gelir. Pala'nın (2004) sözlüğü mazmunların topluca derlendiği gibi çalışmalar da vardır. matlalı meşhur Güneş Kasidesi edebiyatımızın unutulmaz eserlerinden biridir. Şiirde en çok sözü edilen çiçek güldür. Sevgilinin yüzü ve yanağıyla sıkı bir bağı vardır. Bazen gül her şeyiyle sevgilidir. Sevgilinin endamı, güzelliği, teri, yanağı ve zarafeti gülün özelliklerindendir. Aynı zamanda cennet çiçeği olan gül, baharın da vazgeçilmez öğesidir. Saba yeli gülün yapraklarını yavaşça açar ve kokusunu her yere yayar. Onun açılması bir neşe ve sevinç belirtisidir. Gül, bizzat kendisine mahsus gülşen, gülistan, gülzar gibi bileşik isimlerle de yaygın kullanılır. Edebiyatımızın vazgeçilmez ikilisi olan Gül ve bülbül, birçok alegorik eserin konusu olmuştur. Güle olan aşkıyla dillerde dolaşan bülbül, şakımalarıyla ağlayıp inleyen ve sevgiliye nağmeler düzen bir aşık gibidir. Hep çaresizdir ve sevdaya mağlup olmuştur. Gül, onun için yaprakları yeni açılmış kitaptır. Bülbül, seher vaktinde gülü karşısına alarak öter. Gül naz, bülbül niyaz için yaratılmıştır (Pala. 2004: 182). Tir ve yay ikilisi de şiirde sıkça karşılaşılan mazmunlardandır. Okun kirpiklere benzemesi ve aşığın gönlünde yaralar açması, yayın ise kaşlar yerine kullanılması tenasüp sanatı çerçevesinde gelenek halini almıştır. Gamze, en çok ok ve kılıç benzetmeleriyle karşımıza çıkar. Hedefi gönül olup zaman zaman fitneler koparır, acımasızdır ve afettir. Aşık ise gönül evine gamze oklarını bir misafir gibi davet eder. Bunlardan başka Arap alfabesindeki bazı harfler de klasik şiirin sıkça kullanılan mazmunları arasında yer almıştır. Örneğin, mim küçük ve kibar olması açısından çoğu kez sevgilinin dudağının yerine kullanırken sad harfi de göze benzetilmiştir. Herhangi bir manayı, farklı niteliklerini sözcük ya da sözcük grupları içinde gizleme sanatı olan mazmun, bir hüner olmasının yanı sıra başlı başına sanattır. Şiirdeki bu sanat yüklü sözcükler, bir yönüyle şairle okuyucu arasında çözülmeyi bekleyen bilmece gibidir. Şiirde, mazmunla belirtilmek istenen özelliklerden biri veya birkaçı, ipuçlarıyla birlikte dolaylı olarak ifade edilir. Buna göre şair; hüneri nispetinde teşbih, istiare, mecaz-ı mürsel, tenasüp ve mübalağa gibi edebi sanatlarla bağlantılar kurar. Böylece mazmun şiirin estetik gücünü belirleyen önemli bir faktör olarak büyük rol oynar (Akün, 1994, s. 423). Eski şairlerimiz, sanat anlayışları içerisinde mazmuna son derece önem vermişler ve onu doğru ve yerinde kullanmayı büyük bir hüner olarak kabul etmişlerdir. Nef'i'ye göre bu hüneri elde etmenin ilk şartı yeni ve zekice mazmun söylemeye bağlıdır. Sonuç olarak, klasik şiirimizde hala tam manasıyla anlaşılmayı bekleyen binlerce beyit vardır. Şiirin biçim ve içerik özellikleri çerçevesinde mazmun kültürüne sahip olmak, bu anlaşılmayı büyük ölçüde kolaylaştıracak ve böylece şiirle okur arasındaki engeller aşılmış olacaktır. Dolayısıyla şiirlerin dünyasında mazmunlar yoluyla bir keşif yolculuğuna çıkmak ve dizelerdeki gizlenmiş güzellikleri fark etmek, okur için ne büyük bir zevk ve tecrübedir.


Bir sinema filmi çekmek, yapımcı adına gerçekten de riskli bir ticari eylemdir. Bazen milyonlarca dolara mal edilen bir film, gişede çakılmakta ve hem oyuncuların itibarları zedelenmekte hem de yapımcıları iflasın eşiğine getirebilmektedir. Bugüne kadar gişede en fazla hayal kırıklığı yaşayan filmlerin başında gelen Waterworld, 200 milyon doları geçen maliyetine karşılık 90 milyon dolara yakın zarar etmiştir. Üstelik başrol oyuncusu Kevin Costner da çizilen karizmasını toparlamak için uzun süre mücadele etmek zorunda kalmıştır. Yapımcıların artan maliyetleri düşürmek hatta filmi neredeyse bedavaya getirmek adına icat ettikleri sihirbazlık harikalarından biri de ürün yerleştirme product placement denen gizli reklam uygulamalarıdır. Maliyeti azaltma yanında oyunculara gerçek bir kimlik kazandırma amacı da güden ürün yerleştirme, son yıllarda dikkatleri üzerinde toplayan bir kullanıma ulaşmış; pek çok büyük Hollywood şirketi bu konuda ayrı departmanlar kurarak ürün yerleştirmeyi yapımın içine dahil etmiştir. Filmde mekan olarak kullanılan otel, restoran, eğlence merkezleri ve tarihi yerlerin yanında oyuncuların kullandığı araba, saat, gözlük, telefon; giydikleri ayakkabı, pantolon, gömlek hatta içtikleri içeceklere kadar ürünlerin bizzat marka ya da logolarının yüksek ücretler karşılığı ve reklamın tersine doğal seyri içinde senaryoya eklenmiş olarak kullanılması, ürün yerleştirmenin günümüzde geldiği noktayı göstermesi adına dikkate değerdir. Filmdeki kahramanla kendini özdeşleştiren seyircinin kahramana benzeme adına sinemada gördüğü ürünlere elindeki imkanlar ölçüsünde sahip olma arzusu, yerleştirilen ürünlere talebi artırmakta ve markanın global çapta bir farkındalık kazanmasına ciddi katkıda bulunmaktadır. Sinemada ürün yerleştirme neredeyse sinema kadar eskidir. Sinematografın mucidi Lumiere Kardeşler, bir temizlik maddeleri üreticisi olan Lever'le iş birliğine gitmiş ve bu birliktelik Lever'in reklam faaliyetlerini yürüten yapımcılarla ortaklık kurmalarına yaramıştır. Film sektöründe ürün yerleştirme 1930'lu yıllarda başlamış ve bu vesileyle ilk defa ürünlerin kendisi, logoları ve markaları film içinde görünür hale gelmiştir. 1932 yapımı Scarface filmine bir sigara firması başaktör Paul Muni'nin film boyunca sigara içmesi şartıyla 250 bin dolarlık reklam desteği vermiştir. 1934 yapımı bir komedi filmi olan Bir Gecede Olduda ünlü aktör Clark Gable, gömleğinin altına atlet giymemiş ve bunun filmde görünmesi sonucu atlet satışlarında büyük düşüş yaşanmıştır. Dolayısıyla filmlerde kullanılan ürünlerin izleyiciyi etkileme gücü fark edilince ürün yerleştirme giderek önem kazanmaya başlamıştır. Sinema tarihinin kayıtlara geçmiş ilk resmi ürün yerleştirmeleri ise 1945 yapımı Mildred Pierce filminde, aktör Joan Crawford'un susuzluğunu gidermek için, bilinen bir içkiyi sık sık tüketmesinin yanında, 1951 tarihli Afrika Kraliçesi filminde yine bir başka içki markasının kullanılmasıdır. Elbette bilinmesi gereken, o yıllardaki ürün yerleştirmelerin, çoğunlukla set masraflarını kısmak için yapıldığıdır. Çünkü filmde kullanılması gereken araba, mekan için seçilen otel ya da kulüpler o yıllarda bu şekilde sağlanırdı. 1955 yapımı Asi Gençlik filminde dönemin gençlik idolü James Dean'in saçlarını Ace tarakları ile taraması, firmanın satışlarında patlama yapmış ve tarak bir klasik haline gelmiştir. Ünlü yönetmen Spielberg'in 1982 yapımı E. T. filmi, ürün yerleştirme adına önemli bir sıçrama taşıdır. Bundan önce yapılan anlaşmalar paradan ziyade genellikle filmde kullanılmak üzere bedava ürün almak üzerine yapılırken E. T. ile birlikte sistem değişmiş ve sinemacılar artık ürün yerleştirme karşılığında ciddi paralar kazanmaya başlamışlardır. Bu filmde E. T. nin ünlü bir şekerleme ürününden yemesi, satışlarda %6 bir artışın yaşanmasına yaramıştır. Spielberg daha sonra çektiği pek çok filmde bu yöntemi kullanmaktan çekinmemiştir. Tom Hanks'in başrolünü oynadığı Terminalde 40 farklı mağazanın ürün yerleştirmesini kullanmıştır. 1982 yapımı Rocky 3 filminin senaryosundaki bazı sahneler, başrolü oynayan aktörün, sırf kahvaltıda tahıllı gevrek yediğini gösterebilmek için yeniden yazılmıştır. 2017 yapımı Blade Runner 2049 filmi distopya temalı bir evrende geçer. Dünya felaketler yaşamış, evrensel çapta savaşlara sahne olmuş ve büyük bir yıkım yaşamışken Coca Cola ve Renault markaları halen varlığını sürdürmekte ve gökdelenlerde reklamları gösterilmektedir. Bu sayede izleyicinin bilinçaltına bu markaların ne olursa olsun var olacağı, hep talep edileceği mesajı iletilmektedir. 2000 yapımı Cast Away filmi bir kargo şirketi çalışanı olan ana karakterin bindiği kargo uçağının düşmesini ve bir adada hayatta kalan çalışanın mücadelesini işler. Kargo şirketi filmde FedEx'tir ve film sonrası şirketin ülkeler arası teslimat oranları yükselmiş ve FedEx'e iş başvurularında da %30 artış gözlemlenmiştir. Ray-Ban güneş gözlükleri piyasasını kaybetmek üzereyken, 1980 yapımı Blues Brothers filminin ana karakterleri, filmde bu marka gözlükler ile görününce gözlüklerin popülerliği artmaya başlamış ve marka 1982-1987 arası 60'tan fazla Hollywood filminde yer almıştır. Özellikle Tom Cruise'un The Risky Business filminde aynı gözlükleri kullanması sonucunda model. o yıl 360 binden fazla satılmıştır. 1999 yapımı Matrixte ana karakter Neo'nun, peşindekilerden kurtulmak için bir Nokia 8110 model telefondan aldığı çağrı, izleyicinin bilinçaltına; Sizi kurtaracak çağrıları biz iletiriz. Farklı boyut ve evrenler arasında bile bizi kullanabilirsiniz. mesajı vermesi açısından ayrıca önem taşır. Telefonların yanında Apple, ürün yerleştirme uygulamasına yönelik ilk bilgisayar firması olmuş ve bu alanda çalışanlar istihdam ederek önemli başarılar yakalamıştır. Günümüzde film başına düşen ürün sayısı 22'nin üzerindedir. James Bond: Skyfall filminde 29, The Amazing Spiderman filminde 26, Ted filminde 38, Pink Panther filminde 30 marka yer almıştır. Markalar, ürünlerinin olumlu kullanımlarından yarar sağlarken olumsuz kullanımlardan doğacak problemlerden de kaçınmaya çalışırlar. Örneğin Mercedes, kötü karakterler tarafından arabalarının kullanılmasına karşı çıkarken Katil Doğanlar filminde cinayet işlenen bir sahnede Coca Cola logosunun fonda kullanılması üzerine firma, sahnenin kaldırılması için yoğun uğraş vermiş ama başarılı olamamıştır. Ürün yerleştirme sadece yetişkinler için çekilen filmlerde değil son zamanlarda özellikle çizgi filmlerde de kullanılarak hedef kitlesini genişletmiştir. Sevdiği karakterin süt içtiğini ya da ıspanak yediğini gören çocuklar başarılı ve güçlü olabilmek için bu ürünlere yönelim göstermişlerdir. Bunun yanında aileler tarafından eleştirilen ürün yerleştirmeler de yok değildir. Özellikle şekerlemeler, atıştırmalıklar ve fast-food ürünlerinin yanında oyuncaklar ve bazı elektronik ürünler; çizgi filmlerde, son zamanlarda en çok kullanılan ürünler haline gelmeye başlamıştır. Sinema ve televizyonla sınırlı kalmayan ürün yerleştirme alanları günümüzde radyo, elektronik oyunlar ve kitapları da bünyesine alarak her geçen gün büyümeye devam etmektedir. Etkisinin büyüklüğü, global çaplı her ülkeden potansiyel müşteriye hitap etmesi ve reklamların aksine doğal olarak izleyiciye ulaşması bakımından ürün yerleştirme sinemanın can simidi olmuş ve hem büyük bütçeli yapımların paydaşı hem de bağımsız yapımların destekçisi olarak değerini sağlamlaştırmıştır.


Modern zamanlarda en fazla zaman geçirilen mekanlar, her gün farklı içerikleriyle yenilerinin eklendiği dijital platformlar olmaya başladı. Bu platformların temelini de film ve diziler oluşturuyor. Özellikle pandemi sürecinde insanların uzun zaman dilimlerinde evde kalmak zorunda bırakılmaları da bu platformlara olan ilgiyi artırdı. Maddi sebeplerden bunlara ulaşamayanlar içinse internet okyanusunun sınırsız kaynakları zaten her zaman mevcut. Dünya sinema ve dizi pazarının en büyük payı İngilizceye ayrılmış durumda. Eğer güzel bir zaman geçirmek için neredeyse iki buçuk saate yaklaşan süresi, tekrar edip duran konusu ve dakikalarca süren anlamsız bakışmalarıyla Türk yapımlarından sıkılıp yabancı bir film ya da dizi izlemek istiyorsanız önünüzde iki seçenek kalıyor. Ya alt yazı tercih etmek ya da Türkçe dublaj. Konunun uzmanları seyircinin bu tercihini Sinemayı sanat olarak görenler alt yazıyı, eğlence olarak görenler ise dublajı tercih eder. şeklinde yorumluyorlar. Elbette bu yoruma katılıp katılmamak size kalmış. Sinema tarihine baktığımızda ilk sesli film olan 1927 yapımı The Jazz Singer'in aynı zamanda başka bir dilin alt yazısı ile gösterime giren ilk film olma özelliği de taşıdığını görüyoruz. Film 1929'da Fransızca alt yazıyla Paris'te, İtalyanca alt yazıyla da İtalya'da gösterime girmiş. Yine aynı yıl The Singing Fool adlı film de Danca alt yazıyla Kopenhag'da gösterilmiş. Neredeyse 100 yıllık bir geçmişe sahip alt yazı, tercih açısından gerilerde kalan dublaja göre açık ara önde gidiyor. Öncelikle sinemada alt yazı kullanımı, dublaja göre daha ekonomik. Dublaja harcanan para istenen kaliteye göre alt yazının neredeyse 10-20 kat fazlasına mal olabiliyor. Hatta bazı dublaj sanatçılarının kazançları, neredeyse Hollywood starlarıyla karşılaştırılıyor. Bunun yanında yapımcıya zamandan tasarruf sağlaması da ayrı bir artısı. İşin seyirciye bakan yönüne geldiğimizde ise alt yazının daha çok tercih edilmesinde karşımıza pek çok neden çıkıyor. Bunların başında alt yazının orjinal dile sadık kalması geliyor. Dublajda tercümeye kurban edilen diyaloglar, sansüre uğrayan bölümler, ağız senkronizasyonu için kısaltılan cümleler orijinalliğin önündeki en büyük engeller. Elbette tercüme hataları ve sansür, alt yazı için de geçerli olsa da orijinal dile hakim olan izleyiciler için en azından kıyas imkanı sağlaması açısından daha olumlu. İkinci olarak alt yazının özellikle oyuncuların gerçek yeteneklerini gösterdikleri aksan, ses tonlaması ve vurguları ortadan kaldırmaması ve seyir keyfini dinleme keyfiyle birlikte koruması da tercih edilmesinin nedenlerinden. Örneğin Godfather filminde Marlon Brando'nun Don Corleone karakterini bir buldok havası içinde konuşması aynı filmin dublajında tamamen kaybolan bir durum. Brando, sırf karaktere bu havayı verebilmek için deneme çekimlerinde ağzına koyduğu bir pamuk topağıyla konuşurken gerçek çekimlerde ise dişçisine yaptırdığı bir ağızlık kullanmış. Bunun yanında oyuncuların, karakterin kimliğine göre kullandıkları İrlanda, İngiliz, İskoç, Alman ya da Fransız aksanlarıyla konuşmasının yapıma kattığı farklılık yine dublajda kaybolup giden güzellikler arasında. Mumya filminde eski Kıpti dilinin kullanılması, Tutku: İsa Mesih'in Çilesi'nde Hz. İsa'nın günümüzde yok olan Aramice konuşması ya da Çağrı filminde okunan ayetlerin Arapça verilmesinin seyirci üzerindeki etkisi asla dublajda korunabilecek nitelikler değil. Özellikle bazı filmlerde söylenen şarkıların Türkçeye çevrilerek aynı melodiyle seslendirilmeye çalışılması ise dublajın bazen komediye dönüşmesine bile yol açabiliyor. Alt yazının en fazla tercih edilme sebeplerinden biri de dil öğrenimine ciddi katkılar sağlamasıdır. Özellikle sokak dili, alt yazılı filmlerde günlük pratik içinde kullanıldığından dolayı dil öğrenenlere hem telaffuz hem sözcük hem de konuşma kalıpları öğrenme adına imkan sağlar. Elbette alt yazı kullanmanın olumsuz eleştirilere yol açan yönleri de yok değil. Neredeyse hayatı boyunca okuduğu kitap ortalaması bir bile olmayan biz Türkler için alt yazı okumak tam bir işkence gibidir. Yazıların ortalama sahne başı 2-7 saniye içinde değişmesi, yazıyı okumaya çalışırken konunun, mimiklerin ve oyunculukların kaçırılması, bazen çevirinin yerel dilde örneklerle desteklenmesinden dolayı komik durumların yaşanması alt yazının dezavantajlarından bazıları. Olaya bir de dublaj açısından bakacak olursak, ilk başta söylenecek şeyin, dublaj sayesinde seyircinin filme odaklanmasının daha kolay olduğudur. Alt yazıda yaşanan muhtemel okuma problemleri, sahneleri kaçırma, oyunculuklara odaklanamama gibi problemler dublajda karşımıza çıkmaz. Alman filmi Gün Batarken bizde Türkçe dublajı yapılan ilk filmdir ve o günden bu yana Türk dublaj sanatçıları pek çok filme başarılı dublajlar yapmışlardır. Özellikle tiyatro kökenli aktörlerin bu işte başı çekmesi, Türkçe dublajın başarılı kabul edilmesinin başlıca etkenleridir. Sezai Aydın, Sungun Babacan, Alev Sezer, Umut Tabak ve Uğur Taşdemir gibi dublaj sanatçılarının seslendirdikleri isimlerle adeta özdeşleşmeleri sonucunda, adı geçen oyuncuları başka seslerle duymak artık garip hale bile gelmiştir. Özellikle Shrek, Garfield ve Buz Devri gibi animasyonlarda dublaj yapan Mehmet Ali Erbil, Okan Bayülgen ve Yekta Kopan gibi sanatçılar ise dublajı sanat olarak üst seviyeye taşıyan isimler olmuşlardır. Başarılı örneklerinin yanında elbette kötü tercümeler, karaktere uymayan ses tonlamaları ve aşırıya kaçan sansürlemeler ve yerel espri kullanımları yüzünden dublajın eleştirildiği pek çok film ve dizi de vardır. Özellikle Rusya ve Polonya başta olmak üzere, bazı Doğu Avrupa ülkelerine özgü tek bir sesin orijinal sesin arkasından, vurgusuzca sadece tercüme amaçlı dublaj yaptığı seslendirmelerin neredeyse bir faciaya dönüştüğü örnekler de yok değildir. Bizde de Amerikan Dublaj denilen köylü şehirli, kadın erkek demeden herkesin İstanbul Türkçesiyle ve gayet düzgün konuştuğu bir dublaj yöntemi vardır ki zamanında TRT filmlerinde başvurulan bir türdür. Herkesin Türkçeyi düzgün konuşması gerektiğine inanılarak tamamen bir misyon çerçevesinde yapılan bu dublaj türü, günümüzde ancak komedi programlarında skeçlere konu olur hale gelmiştir. Sonuç olarak baktığımızda Robert De Niro'yu Azerice, Brad Pitt'i Kıbrıs Türkçesi ya da Kemal Sunal'ı Almanca dublajla izlemek, bu büyük oyuncuların oyunculuklarından ya da filmin mesajından bir şey kaybettirmese de bu durum bize biraz komik biraz da tuhaf geliyorsa, bence bunları alt yazılı seyretmek daha makul olabilir. Elbette sizin bir film ya da diziyi nasıl izleyeceğinize kimse karışamaz ama en azından alışkanlıklarınızı değiştirip aradaki farkı gözlemledikten sonra gerçek tutumunuzu bulmak, tavsiye edebilecek yegane yol olur. Sinemayla ilgili yine güzel bir yazı olmuş. Şahsen ben alt yazıyı tercih ederim, dublaj sanki yapmacık oluyor gibi. Bence de altyazı ama bu sefer de yazıyı okuyalım derken görüntuye odaklanma zorlaşıyor.


Kenya'da yıllar önce çektim bu fotoğrafı. Yaklaşık on gün kadar Dadap Kampı'nda kaldım. Gönüllü doktorların, dünya yardım örgütlerinin olduğu bir kamptı. Somali'den kaçan göçmenlerin yaşadığı bu kampta suya, ekmeğe, ilaca, insanca her şeye ihtiyaç vardı. İnsanlar su, yiyecek ve bazen de çocuklarını ve kendi hastalıklarını tedavi ettirebilmek için böyle sıraya giriyorlardı. Onlarca ülke görmüş, milyonlarca insanın yüzüne bakmış biri olarak unutamadığım anlardan biridir. Dünya güzel, insanlar güzel ama bazı insanlar insan değil... Çok az insanın dünya nimetlerinden yararlandığı bu yaşlanmış evrende milyonlarca insan açlıkla, hukuksuzlukla, hastalıkla ve daha birçok şeyle sınanıyor. Annesinin kıyafetine bir kanguru gibi kundaklanmış bu küçük insan, tüm insanlığa bakıyor. Gözüne bir sinek konmuş. Dünyanın gözüne bir sinek konmuş... Durum bu. Dünyanın gözüne kalbine ruhuna koca bir sinek konmuş hemde maalesef.......


Galiba her insan çocukluğunu özler. En azından hatırında kalmış güzel anlar vardır. Çoğunlukla insanlar çocukluğunda var olan ama ileriki yaşlarında olmayan şeyleri dile getirmekten haz alır. Öyle anlar vardır ki hayali bile cihan değer. Ahmet Haşim'in Müslüman Saati, Yahya Kemal'in Üsküp şiiri ilk aklıma gelen eskiyi anma/anlatma yazılarından. Hemen herkes ilerleyen yaşlarında zamanın değiştiğinden dem vurur. Ah, o eski bayramlar!;Bizim zamanımızda böyle miydi?; Siz bilmezsiniz, ben çocukken... diye başlayan cümle veya ifadeleri sıkça duymuşuzdur. Gerçekten de zaman değişiyor mu? Yoksa değişen bizim alışkanlıklarımız yahut kabuk değiştirmelerimiz mi? Belki de artık dost canlısı değilizdir, kim bilir? Hep anlaşılmayı, başkalarının sözlerimize kulak vermesini mi bekler olduk? Bu soruların hepsinin az ya da çok haklılık payı var. Bu yazıda zamanın değişmesine dair nostaljik bir yolculuk yapıp damaklara bir kaşık bal tattırmak niyetindeyim. Neden insanın zamanı değişir? Yani neden kendini içinde yaşadığı zamanın dışında görür? Çünkü insanın yaşı ilerlemiştir ve çocukluğundaki sağlığı, arkadaşları veya yaşama keyfi yoktur. İçinde büyüdüğü sokaklardan, şehrinden ve belki de memleketinden mesleki, iktisadi yahut da siyasi sebeplerle ayrılmak zorunda kalmıştır. Fennin ve teknolojinin ilerlemesiyle yeni nesillerin kültür yahut adetleri onun çocukluğundan farklı hale gelmiştir. İlerleyen yaşlarda insanda yerleşen adetlerin değişmesi zorlaşır. Fertlerin çoğunda bildiği gibi yaşamaya devam etmeyi istemek, değişmeye ya da değiştirilmeye farklı derecelerde direnme davranışı vardır. Şahsi hayatında eski adetlerini devam ettirenler çokça bulunsa da ticari yahut içtimai değişimlere direnenler ya mücadeleyi kaybetmiş ya da ekseriyetle tam değiş memiştir. Eskilerin deyimiyle zurnanın zırt dediği yer burası. Kendi küçük dünyasında değişime direnen ama sosyal hayatta giderek yabancılaşan fert. Uyum sağlan mayan yeni nesiller bu değiş meyenlerin nazarında yatağına kırgın ırmaktır, yerden bitmedir, yeni yetmedir, sonradan görmedir... Bunlar hep icat çıkaran, eski köye yeni adet getiren, teamüllere zıt davranan, atalardan kalma geleneklere burun kıvıran... tiplerdir. Diğer taraftan ise eskiler tutucudur, daha hafifiyle eski modeldir. Tarihte nesiller arası kültür çatışması var mıydı, yoksa sadece son dönemde mi yaşanıyor? Eskiden hayat şartları ve düzeni hemen hemen sabit kaldığı için bir çatışmadan söz edilemez. Ancak siyasi, dini, kültürel ve sosyal değişiklikler hep var olagelmiştir. Son dönemde bu değişimlerin hızı iyice artmış ve süreleri de kısalmıştır. Önceleri yüzyıllara yayılan siyasi ve sosyolojik akımlarla kültür değişimleri söz konusuydu. Artık bu meselede ilim ve teknoloji ana belirleyici unsur haline geldi. Biz çocukken dede torun kültür farklılığından bahsedilirdi. Zamanla baba oğula döndü. Artık günümüzde nesiller 10 yılla hesaplanıyor. Yani aynı aile içinde büyük kardeşle küçük kardeş değişik kültürde yetişebiliyor. Hayatın değişim hızı daha ne kadar artacak bilemiyorum. Belki de ileride aynı insan birkaç farklı kültürün bir parçası olacak. Kültür ve toplumsal davranış biçimlerine daha hızlı uyum sağlayan fertler ortaya çıkacak. Bir kısmı da uyum sağlayamayarak ana akım kültür tarafından dışlanacak. Psikologların ve pedagogların yaptıkları işlerin bir kısmını internet kanalı olan insanlar üstlenecek. Modayı takibin yerini internet kanallarını takip alacak. Bu hamur çok su götürür diyerek meseleye bir virgül koyalım. Gelin, yakın tarihte günümüz internet neslinin pek bilmediği bir sosyal paylaşım adetine nostaljik bir bakış yapalım. Radyolu günleri orta yaşın üzerindekiler hatırlar. Telefon etmenin, uzaktaki sevdiğinin sesini duymanın, karşılıklı konuşmanın zor olduğu günlerde radyo aynı zamanda bir selamlaşma aracıydı. Radyolu günlere gelene kadar uzaktaki tanıdıkları, akrabaları ve sevdiklerini insanlar birileri gelen gidenle sorup soruştururdu. Pencereden bakılınca arada görülen dağlar buluşup konuşulmaya yol vermez, uçan kuşlar onlardan haber getirir, saba rüzgarı kokusunu iletir, aylarca hacı yolu gözlenirdi. Zamanla şimdilerde posta teşkilatı denilen menzil hizmetleri sivil halka da açılınca mektuplar ana iletişim yolu oldu. Mektuplarla yollanan saç telleri, yazmalar, kuru çiçekler ve sonraları çekilmiş siyah beyaz resimler mektup zarflarının içinde kağıtlarla birlikte duyguları da taşırdı. Bu mektuplar aziz birer hatıra şeklinde sandıklarda yıllarca saklanırdı. Mektuplar uzun bir dönem toplumda öyle yer edinmiştir ki nice şarkılar ve türküler yakılmıştır. Bir sonraki adımda radyo icat edilince insanlar ücreti mukabili birbirlerine selam ve sevgilerini göndermeye başladı. Askerdeki nişanlıya, gurbette hamallık yapan babaya, fındığa giden akrabalara selam ve sevgi iletmenin bir yoluydu radyo. 90'lı yıllardan itibaren telefon yaygınlaşınca hal hatır sorma işi telefonla yapılmaya başlandı. Birbirlerini seven gençler, konuştuklarını ailelerinin duymasını istemeyen yavuklular ya da nişanlılar belli saatlerde anlaşırlardı. O saatlerde anlaştıkları sayıda telefonu çaldırınca ya anlaştıkları yere giderler yahut evde başka kimse yoksa telefona ancak bakarlardı. Karşıya istenmeyen birinin çıkma ihtimali de her zaman vardı. Aradan çok uzun yıllar geçmeden cep telefonu icat edildi. SMS gönderme, gelen SMS'leri kimse görmesin diye zamanında silme, şifreli kelimeler ve isimler kullanma bu dönemin tatlı adetlerindendi. SMS'ler belli paketler dahilinde aylık 100, 200, 500 vb. gibi sayılı olarak verilirdi. Boş yere mesaj yazmanın da bir bedeli vardı. Onun için 250 karaktere sığabilecek en fazla şey ifade edilmeye uğraşılırdı. Arada yapılan şakalar ve kazalar da bu mesajlaşmanın tabii halleriydi. Bilgisayar üzerinden başlarda sadece sesli ve ilerleyen dönemlerde görüntülü aramalarla ulaşmak istediklerimize diyeceklerimizi iletme imkanımız oldu. Aradan beş on sene geçtikten sonra internetli cep telefonları da hayatımıza girdi. Artık değerli bir anı gibi saklanan sözler tarih olmuştu. İleride ne olur ne olmaz diye ekran görüntüsü alınan devir başlamıştı. Artık bundan sonra hologramik konuşmalara geçeceğiz galiba. Neyse biz konumuza yani radyoya dönelim. Radyo uzunca bir dönem insanların haber alma, eğlenme ve hatta iletişim yolu oldu. Savaşlarda ordu mensuplarına manevi destek ve düşman askerlerine kinayeli mesaj vermede de kullanıldı. Örnekleri saymakla bitmez. Onlardan birisine geçenlerde denk geldim. Kıbrıs Çıkartması öncesi adadaki Rum tarafı on bir yıl radyoda ve sonra cephede hoparlörde 'ten Bekledim de gelmedin şarkısı dinletmişti. O günlerin kayıtları internette var. Karşılığında da Türk tarafı Yaşar Özel'den Bu kadar yürekten çağırma beni şarkısını çalıyordu. Aradan 20 yıl kadar geçtikten sonra Türkiye'nin şarkında bu sefer Dağlara gel dağlara şarkısına cevap yine radyodan Dağlar seni delik delik delerim oluyordu. Orta mektep ve lise yıllarımda radyodan istek parça dinletimi yapılırdı. Bizzat defalarca çevremden şahit olmuştum. Devlet yurdunda bir arkadaş Walkman'ini açardı. Dakikalarca ve hatta bazen birkaç saatlik beklemek gerekirdi. Ardından sıradaki parça veya bilmem hangi şarkıcının şu şarkısı falancadan filancaya diye beş on saniyelik bir ses gelirdi. Radyoya gidip akşam için istek parça çaldırmak için parayı ödeyen mutlu olurdu. Bütün koğuş o anı beklerdi. Bazen çaldırılan şarkılar güncel şimdiki tabirle trend şarkılardan da seçilirdi. Birilerine mesaj vermek isteyenler H.'den M.'ye gibi sadece isimlerinin baş harflerini söyletirlerdi. Biraz daha cesur olanlar ya da nişanlı veya evli olanlar tam isimlerini verirdi. Askerdeki nişanlım falana filandan sevgilerle diye anons edilirdi. Tatlı bir hatırası olurdu. Kızının adı denk gelenler işkillenir bazen de kızlar radyoyu anne babalarından gizlice dinlerdi.


Bıçakla kazıyınca görünür her bir yanımdan. Gizliden kabuğunu kırar, sezince gelen yağmuru.


Tarih, 19 Ocak 1999'u gösterirken dönemin cumhurbaşkanı, Amerikan Kongresi'nde tarihi bir olayın kayıtlara geçmesi adına bir konuşma yapar. Bu konuşmada, aslen Afro-Amerikalı olan ve Sivil Haklar Hareketi'nin Annesi unvanına sahip bir kadından bahseder. Sonra da kongrenin özel davetlisi olarak şeref locasında oturmakta olan bu kadını göstererek: Şu an o da aramızda. Bugün ayağa kalkıp kalkmayacağına kendisi karar verecek. (Kadıbeşegil, 2021) der. Bunun üzerine, hem ABD başkanı, hem yüksek yargı üyeleri, hem de bütün milletvekilleri ve senatörler onu ayakta alkışlar. O da onların bu tezahüratlarını karşılıksız bırakmaz ve oturduğu yerden ayağa kalkarak kongre üyelerini selamlar. ABD'nin 42. Başkanı William J. Clinton'ın kongre konuşmasından aldığımız bu paragrafta resmedilen kadın Rosa Louise Parks'tır. Kendisi otobüste beyaz bir insana yer vermeyi reddederek Sivil Haklar Hareketi adına ilk kıvılcımı başlatan insandır. Rosa Parks, 4 Şubat 1913'te ABD'nin Alabama eyaletinde marangoz bir babanın evladı olarak dünyaya gelir. Sonrasında anne ve babası boşanırlar. O da hayatının ilk yıllarını annesi, büyükannesi ve erkek kardeşiyle birlikte Pine Level bölgesindeki küçük bir çiftlikte geçirir. İlk eğitimini öğretmen olan annesinden alır. Daha sonra Alabama İlkokulu'na ve ardından Kız Meslek Lisesi'ne gider. Ancak büyükannesinin ölümü üzerine eğitimini yarıda bırakır. Okula tekrar devam etmeye karar verdiğinde ise bu sefer annesi hastalanır. Bu yüzden kardeşiyle birlikte çalışmaya mecbur kalır. Zaman hızla ilerlemektedir ve Rosa 19 yaşında Raymond Parks ile evlenir. Eşinin de desteğiyle 1934 yılında lise eğitimine kaldığı yerden devam ederek Afro-Amerikalıların ancak %7'sinin lise diplomasına sahip olduğu bir dönemde okulunu bitirir. Bundan sonra ev temizliği dahil pek çok işte çalışır. En son terzilik yapmaya karar verir. Eşi Raymond, Renkli İnsanların Gelişimi Ulusal Birliği (Şenol, 2019) NAACP aktif üyesidir. Rosa da eşiyle birlikte bu derneğin çalışmalarında faaliyet gösterir. Onun için hayat inişli çıkışlı devam ederken ülkedeki adaletsizlik de zirveye ulaşmıştır. Öyle ki derilerinin renginden dolayı bu insanlar, yalnızca alt düzey okullara gidebilmekte ve kütüphanelerden ödünç kitap almalarına izin verilmemektedir. Parks, bu adaletsizliği sona erdirmek için aktif olarak mücadeleye başlar. Kısa sürede Montgomery'nin önde gelen aktivistlerinden biri olarak NAACP'ın sekreterliğine yükselir. Ardından takvimler, 1940'ı gösterirken Parks, NAACP Gençlik Konseyi'ni kurar. Daha sonra eyalet çapında ayrımcılık kurbanlarıyla röportajlar yapar. Takvimler, 1 Aralık 1955'i gösterirken onun ismini tarihe yazdıran olay yaşanır. Geçimini terzilik yaparak karşılayan Parks, iş gününün sonunda sadece bir an önce otobüse binerek eve gitmek ve dinlenmek istemektedir. Otobüs şoförü, Afro-Amerikalı yolculara karşı tahammülsüzlüğüyle bilinen James Blake'dir. Onun özelliği ise beyazlara ait sıralar dolduğunda colored tabelasını iki sıra arkaya çekerek siyah yolcuların arkaya geçmesini istemesidir. O gün şoförün isteği üzere Parks'ın yanında oturan erkek yolcu kalkıp arkaya geçerken o ise boşalan cam kenarına geçerek şoföre umursamaz bir bakışla bakar. Artık bu aşağılayıcı düzenden, itilip kakılmaktan ve yok sayılmaktan bıkmıştır. Şoförün Niye kalkmıyorsun? sorusuna gayet rahat bir tavırla; Çünkü kalkıp yerimi bir başkasına vermem gerektiğine inanmıyorum. (Şenol, 2019) der. Parks, ayrımcılığın neden olduğu bu durumu direnişten sonra katıldığı bir programda şöyle anlatır: Otobüslerdeki bu muameleye direnişim 1 Aralık günü başlamadı. Aslında bu aşağılanma duygusu yüzünden işime yürüyerek gidip geldiğim çoktur. (Şenol, 2019). Onun bu ruh haletini ise Martin Luther King Jr, 1958'de yayımlanan 'Stride Toward Freedom' adlı kitabında şöyle yorumlar: Kimse, bardağın dolması kuralını bilmeden Rosa Parks'ın eylemini anlayamaz. Bir an gelir insan 'Artık yeter!' der, daha fazlasını kaldıramaz ve taşar. İşte o an geldiğinde, yoksul ve çelimsiz bir kadın bile olsa, en kudretli düzeni sarsar. (Tunçdemir, 2015). Onun bu tutumu kamu düzenini bozan bir davranış olarak görülür ve derhal polis çağrılır. Gelen polis onu tutuklar. 1992 yılında kendisi, o günü şöyle anlatır: Tutuklanırken tek bildiğim, bir daha asla bu aşağılamayı kabullenmeyeceğim ve bu utancın yolcusu olmayacağımdı. Zira parasını ödediğim koltuktan kaldırılarak aşağılanmak istemiyordum. Tutuklanma arzum da yoktu. Ancak yol ayrımına gelince, direnişi seçmekte tereddüt etmedim. Çünkü buna yeterince katlandığımı hissettim. (Tunçdemir, 2015). Tutuklanarak gözaltına alınan Parks, NAACP Başkanı Edgar Nixon'ın kefaleti (100 $) ödemesiyle tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılır. Nixon, bu durumu Politik Konsey üyesi ve Eyalet Üniversitesi Profesörü Jo Ann Robinson'u haberdar eder. Bunun üzerine Robinson, o gece hiç uyumadan 35 bin el ilanı hazırlatır ve halkı otobüsleri boykot etmeye çağırır. Kadınların Politik Konseyi, boykotu örgütleyen ilk grup olur. Siyahların gittiği kiliseler, İnsani muamele görünceye, siyahi şoförler de işe alınıncaya ve ortadaki değişken statülü koltuklara 'ilk gelen oturur' statüsü verilinceye kadar boykota devam (Kandilli, 2019) kararı alır. Advertiser gazetesi de habere ilk sayfada yer verince eylem bütün şehirde duyulur. O günden sonra bu insanlar tam 381 gün her yere yürüyerek giderler. Halktan bir kadının anlık direnci neticesinde oluşan bu eylem, arkasındaki isimle beraber büyümeye başlar. Siyahlar buldukları her özel araçla, bilet fiyatına yolcu taşımaya başlar. Bazı beyazlar da arabalarıyla siyahlara destek verir. Otobüsleri işleten şirket büyük maddi zarara uğrar ve bir süre sonra iflas etme noktasına gelir. Bu arada Parks, hakkındaki davadan ayrımcılık yasalarını ihlal ettiği gerekçesiyle 5 Aralık günü hapis cezasına çarptırılır. Ancak mahkeme bu cezayı erteler. Bu insanların boykot çağrısına katılım, beklenenden çok fazla olunca Nixon, yakalanan bu ivmeyi fırsata çevirir ve Montgomery İyileştirme Derneği'ni kurar. Derneğin başkanlığına ise Dr. Martin Luther King Jr'i getirir. Yapılan bu boykot, beyazları büyük bir öfkeye sevk eder. Bunun neticesinde Nixon ve King'in evleri bombalanır. Bu şiddet eylemleri, onları aldıkları bu boykot kararından vazgeçiremez. Ancak bu kaosun oluşturduğu dram her geçen gün daha fazla ilgi çekerek ülke gündemine oturur. King, boykota katılan herkesi bu şiddet eylemleri karşısında pasif direnişe çağırır. Yapılan bu protesto kısa sürede ülkenin diğer bölgelerine de sıçrar ve her renkten binlerce insan, eşit haklar talebiyle sokaklara dökülür. İş bu noktaya taşınınca Yüksek Mahkeme, 13 Kasım 1956'da ayrımcılığın anayasaya aykırı olduğu kararını verir ve bu karardan sonra 20 Aralık 1956'da boykot sona erer. Bu karardan sonra bile devamlı ölüm tehdidi alan Parks, Michigan eyaleti şehirlerinden olan Detroit'e kalıcı olarak yerleşir. Kongre üyesi olan John Conyers ise onu 1965'te kendi ofisinde idari yardımcı yapar. Parks, 1988'de emekli oluncaya kadar bu görevi sürdürür. 1970'li yıllarda hem eşini, hem erkek kardeşini ve hem de annesini kanserden kaybeden Parks, 1987'de gençliğe hizmet etmek için Detroit'te Rosa ve Raymond Parks Kişisel Gelişim adında bir enstitü kurar. Ayrıca ülkenin değişik yerlerinde yaşanan insan hakları ihlallerine destek vermek için davalara katılan Parks, boş kalan zamanlarında Rosa Parks: My Story (Saçı, 2021) ismiyle kendi otobiyografisini yazar. İşte bu hikayeyi merak eden bazı gazeteler, zaman zaman onunla röportajlar yapar. 1990'lı yıllarda kendisiyle yapılan bir röportajda otobüsteki o eylemi hakkında şunları söyler: Artık bir insan ve bir vatandaş olarak hangi haklara sahip olmadığımı kesin olarak bilmek istiyordum. İnsanlar, benim o gün çok yorgun olduğum için koltuğumdan kalkmayı reddettiğimi sanıyorlar. Doğru, yorgundum ama asıl sebep fiziksel yorgunluğum değildi. Yaşım, henüz 42 idi ve yaşlı da sayılmazdım. Benim yorgunluğumun asıl sebebi, sürekli aşağılanmak ve bunu kabullenmiş olmamdı. Zira, artık teslim olmaktan bıkmıştım. Tek yorgunluğum buydu. (Saçı, 2021). ABD'nin 42. Başkanı olan Clinton, 1996 yılında kendisine özgürlük madalyası verir. Ertesi yıl Michigan eyaletinde 4 Şubat'ı takip eden ilk pazartesi, Rosa Parks günü ilan edilir. 1999 yılında ise ABD yasama organı kendisine Kongre Altın Madalyası'yla ödüllendirir (Saçı, 2021). Sivil Haklar Hareketi Annesi olarak tarihe geçen Parks, her fani gibi 24 Ekim 2005 tarihinde hayata veda eder. Detroit Belediyesi, onun öldüğü günden itibaren beş gün boyunca şehirdeki belediye otobüslerinin ilk dört sıradaki koltuklarına siyah kurdela taktırır. Ayrıca o, bir eyalet kongre binası içine defnedilen ilk sivil Amerikalıdır. ABD'nin ilk siyah kadın dış işleri bakanı olarak onun cenaze törenine katılan Condoleezza Rice, 'Parks olmasaydı muhtemelen ben bugün dış işleri bakanı olamazdım.'(Tunçdemir, 2015) der. Onun ardından ABD'ye aynı renkte ilk başkan olan Barack Obama, 1 Aralık 2013'te Henry Ford Müzesi'nde sergilenen o otobüste, Parks'ın zorla kaldırıldığı koltuğa oturur. Onun objektiflere verdiği bu fotoğraf, ABD'de yaşanan insan hakları mücadelesini göstermesi açısından çok önemlidir.


Türk Sineması'nın 'Dört Yapraklı Yoncası'ndan biri olan Fatma Girik, Etiler'deki bir hastanede son nefesini verdiği gün, NTV muhabiri onun da duygu ve düşüncelerini almak için arar. O, yangın yerine dönmüş yüreğinin bütün titreşimlerini harekete geçirerek içinin sesini şöyle dile getirir: Bağıra bağıra ağlamak geliyor içimden... Of of of... Ah canım... Benim de bir parçam gitti... Yüreğim yanıyor, yüreğim dostlar... Fatma'm bekle beni orada geliyorum. (Eyüboğlu, 2022). Onun bu sözlerinin üzerinden henüz beş ay geçmemişti ki sanırım, o da ambulansla aynı hastaneye kaldırılmış ve orada son nefesini verirken 'Fatma'm bekle beni orada geliyorum' sözü gerçekleşmiş olmalıydı. Evet, ilk paragrafta duygularını aktardığım şahsiyet, bizim kuşağın çocukluğunun kahramanı, gençliğimizin rol modeli, sonraki yıllarımızın ortak değeri Cüneyt Arkın'dır. Asıl adı Fahrettin Cüreklibatır olan Cüneyt Arkın, 8 Eylül 1937 tarihinde Eskişehir'in Odunpazarı ilçesine bağlı Karaçay köyünde, Halise Hanım ve Hacı Yakup Bey'in on üç çocuğundan biri olarak dünyaya gelir. Bu çocuklardan üçü hariç diğerleri vefat eder. Köylerinin ismi ise 1900'lü yılların başında Kafkasya'nın Karaçay bölgesinden göç etmiş topluluklardan gelmektedir. Babası Hacı Yakup, aslen Nogay Türklerinden olup Kurtuluş Savaşı gazilerindendir. Ülke gibi onların da yokluk ve kıtlık yıllarıdır. İlkokulu Eskişehir Necatibey'de okuyan Fahrettin, lise öğrenimini Eskişehir Atatürk Lisesi'nde tamamlar. Hayali, iyi bir gelecek vaat eden doktorluk mesleğidir. Bu maksatla 1955 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitime başlayan Arkın, 1961 yılında mezun olur. Cüneyt Arkın, Ben dostluğu, vefayı, sevgiyi, köpeklerimden, eşeğimden, kuzularımdan, kuşlarımdan öğrendim (Yıldız, 2021) dediği bir aile ortamında büyür. Anadolu'ya göre metropol görünümlü İstanbul yılları bu yüzden hiç kolay olmaz. Yokluk ve fakirlik ona trenden indiğinde şöyle bir soru sormasına sebep olur: İstanbul'da en ucuza nerede kalabilirim? Bu yüzden Sirkeci'de bir otel odasını iki inşaat işçisiyle iki yıl paylaşarak geçirir. Lise yıllarında yazmaya başladığı hikayelerini üniversitede de devam ettirir. Bir aralık arkadaşlarıyla Erek adında bir dergi bile çıkarırlar. Hikayelerini, 1957'de tanıştığı Cemal Süreya vasıtasıyla Pazar Postası'na da gönderdiği olur. Ancak o tıp öğrencisidir ve kendi mesleğinde ilerlemek istiyordur. Bu yüzden hocası Prof. Dr. Cihat Abaoğlu ona evlerde hasta bakıcılığı işi ayarlar. O günleri daha sonra şöyle anlatacaktır: Evlerde 24 saat ağır hasta bekliyordum. Altlarını temizliyor, kriz anlarında doktorun talimat yazısına göre hemen müdahale ediyordum. İlk gün on lira aldım. Hemen fırına koştum ve ekmek aldım. Adeta çiğnemeden yutuyordum. Kalanları yatağımın başucuna koyuyordum ki onları göz önünde tutarak açlık korkumu yeniyor, huzur buluyordum. (Milliyet, 2014). Hayata Fahrettin olarak devam ederken tıp fakültesini bitirip doktor olur. Askerliğini, memleketi Eskişehir'de, yedek subay tabip olarak Hava Kuvvetleri'nde yapar. Bu sırada doktorluk mesleğini tamamen sonlandırıp ona yepyeni bir hayatın kapılarını arayacak birisiyle tanışır. O da ünlü yönetmen, senarist ve yazar Halit Refiğ'dir. Refiğ, o sırada askerlik yaptığı hava üssünde Şafak Bekçileri filmi için gerçek subaylar kullanmaktadır. Arkın, askerliği bittikten sonra bir süre Adana ve civarında doktorluk yapar. Her ne kadar şöhret olma iddiası olmasa da 1963 yılında Artist mecmuasının düzenlediği yarışmaya katılır ve birinci olur. Bu yarışma sebebiyle İstanbul'a gelen Arkın, Beyoğlu'nda yürürken tesadüfen Halit Refiğ ile karşılaşır. Ayaküstü lafladıkları sırada Refiğ, Gurbet Kuşları filmini çektiğini ve kabul ederse orada kendisine bir rol verebileceğini söyler. O da bu teklifi kabul eder ve böylece Yeşilçam macerası başlamış olur. Bir tarihte kendisiyle röportaj yapan gazeteci ona şöyle bir soru sorar: Asıl adınız Fahrettin. Soyadınız da Cüreklibatır. Cüreklibatır ne anlama geliyor? O, bu soruya kısa ve net olarak şöyle cevap verir. Biz Kırımlıyız. Cürekli, yürekli demek olup Batur da kahraman (Milliyet, 2002) demektir. Arkın'ın kendisinin de izah ettiği gibi Cüreklibatır soyadı birleşik bir kelime olup 'C' harfinin 'Y' harfine dönüşümüyle, 'cürekli' kelimesi 'yürekli' anlamına gelir. Soyadını oluşturan ikinci kelime batır ise 'bahadır, yiğit' anlamına gelir ki bu iki kelimenin birleşmesiyle ortaya çıkan kelime, mecazi anlamıyla korkusuz yiğit manasına gelir. Ses dönüşümleri, memleketi olan Eskişehir'deki Kırım-Tatar kökenli toplulukların lehçelerinden kaynaklanmaktadır. Ona Cüneyt Arkın ismini veren Gazeteci Vecdi Benderli'dir. Bu ismi oluştururken Türk sinema ve tiyatro oyuncusu Cüneyt Gökçer'den Cüneyt, yayıncı ve şair Ramazan Arkın'dan ise Arkın isimlerini alır. Artık o tarihten sonra Türk sinemasında bu isimle meşhur olur. Onun kariyerinde bir kırılma noktası oluşturan sahne, Gurbet Kuşları (1964) filminin finalindeki kavga sahnesi olur. Ardından 1966 yılında Ziya Kozanoğlu'nun romanından sinemaya uyarlanan Kolsuz Kahraman filmi sadece Arkın için değil Türk sineması için de bir milat olur. Arkın, bu filmdeki Alpago karakteri ile tarihi macera filmlerine bir kapı aralar. Bu filmden sonra da bir süre duygusal-romantik jön karakterlerini canlandıran Arkın, Refiğ'in önerisiyle aksiyon filmlerine yönelir. Ancak aksiyon filmlerinde ciddi hareket gerektiren sahneler çekilmektedir. Arkın'ın bunu başarabilmesi için bir eğitime ihtiyacı vardır. Bu maksatla 1873'te Fransa'da kurulmuş olan ve o günlerde İstanbul'a gelen Medrano sirkinin kapısını çalar. Orada bir şeyler öğrenebilirim. düşüncesiyle neredeyse kapılarında yatar. Onlardan alacağı akrobasi eğitimleri karşılığında bir sene boyunca geceleri bu sirkte, ahır temizleme dahil en ağır işlerde çalışır. Ardından gelen Kazak sirkinde at binme tekniklerini öğrenir. Bu arada siyah kuşağa ulaştığı 6 sene süren bir karate eğitimi de alır. İşte Malkoçoğlu ve Battalgazi gibi film serileri böylesine hummalı bir çalışmanın neticesinde beyaz perdeye yansıtılır. Bu türler aynı zamanda Türk sinemasının da ilk örneklerini oluşturmakta olup büyük bir hayran kitlesi toplar. Zira halk, takım elbiseli romantizm senaryolarından sonra, Anadolu ve tarih kültürünü yansıtan bu filmlerde kendinden bir parça bulur. Tarihi kostümlerle beraber kılıç, ok ve at figürlerinin yan yana getirildiği bu filmlerde iyiler ve kötüler en şiddetli ortamlarda karşı karşıya gelir ve sonuçta iyi olan kazanır. Anadolu'nun değerleri, kahramanın kendini feda eden sonsuz cesareti, bükülmeyen bileği ilk kez beyaz perdeye bu şekilde yansımış olur. Bu aynı zamanda insan fıtratında var olan hak arayışının bir tezahürü olması nedeniyle ciddi bir izleyici bulur. Romantik jön filmleriyle başladığı sinema kariyerini hareketli filmlerle sürdüren Arkın, hemen her karakterde rol alır. 70'ler, onun şöhrette zirveye ulaştığı zamanlardır. Öyle ki sadece ülkede değil, yurt dışında da tanınır hale gelir. Nitekim hakiki ismi Fahrettin ile İran sinemasında sevilir. İtalya'da ise John Arkin namıyla tanınır. Ancak dil problemini çözemediği için yurt dışı hikayesi kısa sürer. Oysa Refiğ'e göre, dil problemini halletmiş olsaydı dünyaca tanınan bir oyuncu olabilirdi. Arkın'ı esas şöhret yapan Malkoçoğlu serisi olur. Bu karakter, Arkın ile Türk izleyicisi arasında kopmaz bağlar kurulmasına vesile olur. Dolayısıyla art arda; Malkoçoğlu Krallara Karşı, Hacı Murat, Alparslan'ın Fedaisi Alpago, Malkoçoğlu Karakorsan, Hacı Murat Geliyor, Osmanlı Kartalı, Malkoçoğlu Cem Sultan, Akıncılar Geliyor, Fatih'in Fedaisi Kara Murat... gibi tarihsel filmler çekilmeye başlanır. 70'li yılların ortalarında çektiği polisiye filmlerle ise çarpık, adaletsiz bir düzene ve sisteme karşı onurlu bir şekilde savaşan Komiser Cemil karakteri, seyircinin gönlünde yer bulur. Dünyayı Kurtaran Adam, Aslan Adam, Süpermen gibi fantastik filmlerle de izleyicinin karşısına çıkan Arkın, ülkede esen siyasi rüzgarlar ne kadar sert olursa olsun izleyiciden hep rağbet gören bir aktör olur. Arkın, rol aldığı hareketli filmlerde akıl almaz ölçüde performans sergiler. Zira o dönemde şimdiki gibi geniş çaplı bir prodüksiyon imkanı yoktur. Bunun yanında o, filmlerdeki at binme, kılıç kullanma ve ok atma gibi rollerde canı pahasına da olsa dublör kullanmaz. Bu, her seferinde kendini büyük tehlikeye atmak demektir. Bu yüzden sayısız kaza atlatır ve defalarca hastanede yatar. Bir defasında senaryoda at ile kale duvarını delip geçme sahnesi vardır. Yeşilçam, kendine münhasır bir yöntemle kale duvarındaki bir boşluğa, boş çimento torbalarıyla bir duvar efekti yapar. Planlanan duvar biter bitmez yağmur yağar ve çekim ertesi güne kalır. Ancak yağan yağmur, içi tam boşaltılmamış çimento torbalarını betonlaştırır. Yönetmen ve ekibin bundan haberi yoktur. Motor denildiğinde dörtnala duvara toslayan Malkoçoğlu'nun atı tökezler ve oracıkta ölür. Cüneyt Arkın'ın ise hem ellerinde hem de ayaklarında kırıklar oluşur. Gazeteler, bunun üzerine Sakatlıklar serisine bir yenisi daha eklendi. diye atar manşetlerini. 80'ler Ölüm Savaşçısı, Sürgündeki Adam, Kavga, İki Başlı Dev gibi aksiyon filmleriyle geçer. Ancak bir tanesi vardır ki onun yeri ayrıdır. Bu da 1982 yılında, Çetin İnanç'ın yönettiği, Dünyayı Kurtaran Adam filmidir. Bir kült film olan bu senaryonun devamı niteliğinde, 2006 yılında, Dünyayı Kurtaran Adamın Oğlu çekilir. Bu kez Arkın, oğlu Murat ile kamera karşısına geçer. 90'lar ise televizyonun revaçta olduğu yıllardır. Bu yüzden sinema oyuncuları da yavaş yavaş bu tarafa yönelir. Haliyle Arkın da televizyon dizilerinde rol almaya başlar ve 1992'de Polis, 1993'te Zirvedekiler ve Merhamet; 1995'te ise Bizim Ev gibi dizilerde yer alır. Takvimler 1998'i gösterirken Gülün Bittiği Yer adlı filmde oynar. 2000 yılında ise yönetmenliğe soyunur ve Oğulcan adını verdiği filmi çeker. En son 2003'te Serseri, 2005'te ise Köpek adlı dizilerde oynar. Arkın, kendisini bir kahraman gibi gören Türk halkı için de ömrünün sonuna doğru bir kitap yazar ve adını da Benim Kahramanım Türk Halkıdır koyar. O, kendisini kahraman yapan Türk halkı için Onlar olmasa ben kimdim ki? sorusunu sorduktan sonra esas hak sahibinin hakkını şu ifadelerle teslim eder: Bana diyorlardı ki 'Sen Malkoçoğlu'sun.' Yani tam bir kahraman. Kahraman nedir biliyor musunuz? Türkiye'de evine alın teriyle, namusuyla ekmek götürüp ailesini doyuran her anne baba kahramandır. Bir diğer kahramanlık ve şerefli görev ise çocuklarımıza iyi bir eğitim vermektir. (Gürsoy Cimin, 2022). Arkın, henüz sanat hayatının başındayken kendisi gibi doktor olan Güler Mocan ile 1964'te evlenir. 1966'da Filiz adını verdikleri kızları dünyaya gelir. Ancak bu evlilik pek de uzun sürmez ve 1968'de boşanırlar. Onların bu mutlu evliliğinden 1975'te adını Murat koydukları ilk erkek çocukları dünyaya gelir. Bir yıl sonra ise Kaan Polat adını verdikleri ikinci oğullarını kucaklarına alırlar. Elbette onun için yazılacak çok şey var. Fakat bir özet halinde vermeye çalıştığımız hayat hikayesine burada nokta koymak gerekiyor. Aslında onun için Yeşilçam'ın efsanesi dense yeridir. Arkın, sinema alanındaki bu başarıları, inandığı değerler karşısındaki dik duruşu, babacan tavırları ve sempatik kişiliğiyle yüz binlerce insanın gönlüne girmeyi başardı. Profesyonel kariyerinden sonraki hayatında, bazı rahatsızlıklarına rağmen, kendini alkol ve uyuşturucu ile mücadeleye adadı. Ona hiçbir filminde ölme fırsatı verilmedi. Ancak yaşadığı 85 yıllık hayat filminin son sahnesinde kendisine bu kez gerçek bir rol verildi. İşte o sahnede ölmesi gerekiyordu ve 28 Haziran 2022 tarihinde, bu sefer kaderin kendisine seçtiği o rolü kabul ederek gerçekten öldü. Cüneyt Arkın; 1969'da İnsanlar Yaşadıkça, 1976'da da Mağlup Edilemeyenler filmleriyle Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'nü kazanmıştır. Bunlardan başka 1999'da Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde, 2013'te Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri'nde Yaşam Boyu Onur Ödülü ile Engelsiz Yaşam Vakfı tarafından Yaşam Boyu Meslek ve Onur Ödülü'ne layık görülmüştür. Son olarak 2013'te, kendisine Türkiye Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü takdim edilmiştir.


Şair, hayallerine, yaşanmışlıklarına veya kurgularına bir iletken arar. İletkenin, Hadi bana duygunu ver! dediği noktada şair, Orhan Veli'nin kelimelerin kifayetsizliğinden yakınması gibi arayışa sürüklenir. Şairin zihninde; kelimeler, harfler uçuşur, gider. Gitmesin, kaybolmasın dediği yerde somut şiir göz kırpar. Şair, harfleri ve sembolleri materyallerle bağlayarak şiirini yaslayacağı bir zemin hazırlar. Retinanın diğer tarafında doyuma ulaşma çabasındaki algılarımızdan sıyrılır ve yok olmaya müsait izlenimlerini bir düzlemde toplar; şiir görselleşir. Tek kelime ile harika bir eser ortaya çıkarmışsıniz Elif hocam. Siir soyut resim arasi bir şaheser olmuş, aralarindaki dans uyum harika.


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.888) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.866) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.671) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585) Her bacadan tüten alev, memleket semalarında gezinen ağıtlar, arşa değen dualı başlar! Elleriniz dert görmeye. Pek anlamlı bir eser.


Güneşin ilk ışınları, telefonunun ekranını görünmez yapınca gözlerini kapatıp bir müddet dinlendirdi. Güneş, dağın arkasından bütün parlaklığı ile yükselmeye başlamıştı. Telefonu şarja takıp kalktı. Salonun penceresinden bir müddet bahçeyi seyretti. Yeşil bir manzara, ekran yorgunu gözlerine adeta bayram ettirmişti. Hafifçe gerindikten sonra mutfağa geçti. İki gün önce pişirdiği ciğer, kendisinden başka kimse yemeyince bayatlamış ve hafiften kokmaya başlamıştı. Kediye yine ziyafet var. diye düşündü. Bir kedisi yoktu aslında. Nereden geldiğini bilmediği ve kahverengi mi hardal rengi mi olduğuna bir türlü karar veremediği bir kediyi besliyordu uzun süredir. Vakur bir hayvandı. O kadar yemek vermesine rağmen hiç sırnaşmamış, yemeklerini yedikten sonra yan bahçedeki çatısı yıkık kulübenin üzerine çıkarak bahçe gözetleme görevine geri dönmüştü her seferinde. O, orada oldukça bahçe güvendeydi. Çileklerini talan eden, salatalıklarını ve kabaklarını dişleyen fareler ortadan kaybolmuştu. Çünkü bu vakur ve kirli hardal rengindeki -en son bu renkte karar kılmıştı- kedi hiçbir fareye göz açtırmıyor, bahçeye yaklaşmalarına izin vermiyordu. Ama yaklaşık bir haftadır ortalarda görünmüyordu. Bahçe duvarına koyduğu yemekleri yedikten sonra sırra kadem basıyordu. Nankördü kediler! Evet, evet, nankördü... Ama faydalıydılar işte. Tencereyi dikkatlice bir kaba sıyırıp lavaboya özenle yerleştirdi. Bu ciğerin kokusunun kediyi oraya ok gibi getireceğini ve mıh gibi çakacağını hayal ediyordu. Bahçe kapısını açtı. Ters dönen terlikleri bir ayak darbesi ile düzelttikten sonra giydi. Tam yürümeye başlamıştı ki yerde taze bir patates gördü. Topraktan daha yeni sökülmüş, her tarafından tazelik akan yumruk büyüklüğünde sarı bir patates yerde yatıyordu. Hemen eline aldı ve sağına soluna bakındı. Patatesin düşebileceği bir yer değildi orası. Devam edince biraz ileride bir patates daha gördü. İleride bir tane daha... Patatesleri birer birer yerden aldı, avuçlarına sığmadığını görünce çiçekliğin yan duvarının üzerine yerleştirdi. Yönünü yeniden bahçeye döndüğünde de nereden geldiklerini anladı. Bir fare! Evet, büyük bir fare toprağı kazıyor ve bir patatesi yerinden çıkarmaya çalışıyordu. Hafif bir gürültü yapınca fare birden yerinden fırladı ve patates çalılarının arkasına saklandı. Kaçmadı. Bir müddet sonra yavaş yavaş eski yerine döndü ve toprağı eşeleyerek patatesi çekiştirmeye devam etti. Kısa bir uğraştan sonra da çıkardı. Patatesi yavaş bir şekilde biraz yuvarladıktan sonra da hemen çalıların arkasına koştu. Adam, elindeki ciğer kasesi ile olanları şaşkınlık içinde izliyordu. Patateslerin hasadını bir fare yapmış, üstelik hasat ettiği patatesleri yemeyip ona getirmişti. Kendisinden de korkmuyordu. Elinde ciğer kasesi vardı ama kedi ortada yoktu. Fare çalının arkasından merakla ona bakıyordu. Önünde, topraktan yeni çıkarılmış bir patates vardı. Diğer patatesler ise duvarın üzerindeydi. Ciğer, elindeki kasedeydi. Fare vardı ama kedi yoktu. Çalının arkasındaki fare birdenbire koşmaya başladı. Bahçeyi bir çırpıda geçti. Beton zemine çıkınca dönüp baktı biraz. Sonra tekrar koşmaya başladı. Bir nefeste duvarı tırmandı. Kedi için yemek koyduğu yerde durdu. İki ayağı üzerinde dikildi ve ellerini Haydi! der gibi açtı. Bir anda bir rüyadan uyanır gibi silkindi adam. Her şeyi anlamıştı. Bir süredir görmediği kedi değil de bu fare yiyordu yemekleri. Üstelik aralarında bir anlaşma var gibi fare ona karşılık veriyor, patatesleri onun adına hasat ediyordu. Bir çeşit teşekkürdü bu. Ne yapacağını bilemedi önce. Bir kaseye, bir patatese, bir de fareye baktı. Sonra kaseyi kararlı bir şekilde yere bıraktı. Yerden patatesi aldığı gibi duvarın üzerinde yemek bekleyen fareye fırlattı. Patates, duvarın yanındaki tahta çite çarpmış büyük bir gürültü çıkarmıştı. Dondu kaldı fare. Elleri hala yukarıdaydı. Ama bu sefer Ne oluyor? şaşkınlığı ile açmış gibiydi ellerini. Göz göze geldiler. Fare bakışlarını kaçırmadı hiç. Baktı, baktı... Sonra arkasını döndü, tahta çitin yanındaki deliğin önüne geldi. Bir daha dikildi ayaklarının üzerine. Bir daha baktı. Adam bu kadar uzaktan bile farenin gözlerindeki hayal kırıklığını görebiliyordu. İçi cız etti bir an ama çabuk toparlandı. Çiçekliğin duvarındaki patateslerden birini aldı. Atmadan kaçtı fare. Delikten geçip kayboldu. Sonra tekrar girdi. Daha doğrusu kafasını soktu delikten. Bir daha baktı ve çekildi. Tamamen gitmişti artık. Patatesleri teker teker çitin arkasına fırlattı. Ciğer kasesini çöpe boşalttı. Tahta çitin deliğini, eline geçen ne varsa tıkıştırarak kapattı. Fasulye, salatalık, kabak; ne gördüyse küçüğüne, büyüğüne bakmadan topladı. Bir yandan da kediye söylenip duruyordu. Mutfağa geçip topladığı her şeyi iki üç kere yıkadı. Suya yatırdı. Ferahlamıştı. Salona dönüp telefonu eline aldı. Bahçedeki fareden nasıl kurtulurum? diye yazdı. Tam arama tuşuna basacakken ekranda iki küçük göz belirdi. Üzgün, kırgın, yıkılmış iki göz. Hayal kırıklığı yaşayan farenin içine işleyen gözlerini gördü. Ne oluyor ya! dedi şaşkınlıkla. Bir fareye mi üzüleceğim? Telefonu yeniden şarja takıp bulaşıkları yıkamak için mutfağa girdi. Ertesi gün daha güneş doğmadan çıktı bahçeye. Yerde birkaç tane taze patates vardı. Bir tebessümle aldı patatesleri ama üzerlerinde iki dişin açtığı iki ince çizgiyi görünce hemen yere attı. Salatalıklara koştu. Daha yeni büyümeye başlamış salatalıklarda, kabaklarda, patlıcanlarda hep o aynı iz vardı. Çok teşekkür ederim Semih hocam. Yazmaya heveslendiriyorsunuz. Sade, hayatından içinden akıp gelen güzel bir hikayeydi. Tebrikler. Görmek için bakmak gerek. Çok teşekkür ederim desteğiniz için. Çok güzel bir hikaye. Anlatım çok canlı ve merak unsuru yerinde. Teşekkür ederim hocam. Destekleriniz çok değerli.


Sen gittiğinden beri maalesef dünya çok değişmedi. Her şeye rağmen iyi kalmaya çalışanlar çok yorgun... Sürekli aynı sorular ve aynı cevaplar içinde bir kıyamet öncesi kabusu yaşanıyor adeta. Neden bütün peygamberlerin çoğu orta doğudan gelmiştir? sorusunun cevabını şak diye cebinden çıkaran koca koca adamlar, Neden kadın peygamber gönderilmemiştir? sorusuna aynı minvalde cevap veremiyor mesela. Köşe kapmaca oynayıp yine kendilerine en yakışan cevapları saçıyorlar etrafa. Kadınlar duygusal yaratıldığı için mi? Otoriter olamadıkları için mi? Yönetim kabiliyetleri olmadığı için mi? Bunların hiçbiri değil elbette Soraya ama soru kalıbındaki hatayı göremiyorlar. Kadınlar bir doğru ile karşılaştıklarında o yalnızca bir doğrudur. Doğruyu göremediklerinde ise sebep eğitimsizliktir. Erkekler bir doğru ile karşılaştıklarında doğru geldiği yere göre anlam değiştirir. Doğru; eril kalıbına uymayan birinden geliyorsa o artık doğru değildir. Kendisini bile korumaktan aciz olan, korunmaya muhtaç bir varlıktan gelen doğru önce binlerce duvara çarpar. Eksilir, yıpranır ve yere çakılır ve inan bütün bunlar çok sessizce ve çok zarif kılıklara bürünerek gerçekleşir. Biliyor musun Soraya, aslında ben feminist değilim. Çünkü feminizmin doğmak zorunda olduğu bir dünyayı kabullenemiyorum. Üstünlüğün sadece takva ile olabileceği bir dünyada sesimizin duyulması için bağırmak zorunda olmamızı kabullenemiyorum. İçinde bulunduğumuz bu koca yuvarlağın her dönüşünde, daha maskülen bir dünyaya uyanıyor olmayı kabullenemiyorum. Eğer hala hayatta olsaydın Soraya; ilimde, bilimde, sanatta geliştikçe canavara evrilen insan yığınları arasında belki yeniden ölmeyi dileyecektin. Burada hala kadınların ölümüne sebep olanlar sokaklarda dolaşıyorlar. İstismar edildiğinde tahrik etmiş deniyor. Bununla da kalmıyor. Bana en acımasızca geleni de Bu canavarları anneler yetiştiriyor. cümlesi... Kimse Baba neredeydi o zaman? demiyor. Gel seninle Göğe Bakma Durağını okuyalım. Sonra Hepsinin canı cehenneme! diyerek çöpe atalım. Biz artık şiir yazılan değil, şiir yazan olmak istiyoruz! diye haykıralım. Aslında dünyayı kurtarmak adına erkekler de emek vermedi değil Soraya. Çabaladılar. Çok düşündüler. Hatta hala düşünüyorlar. Yüzyıllardır adaletsizliğin aksini dahi etkileyecek bir fezleke yayımlamış değiller. Onlar düşünürken kadınlar mutfakta yaptığı yemeyi sevmekle meşguldü. Çocukları, saksıdaki çiçekleri, hatıra kutularındaki minik patikleri, resimleri, duvardaki tabloyu, masadaki vazoyu, vitrindeki kitapları, gökyüzündeki kuşları, çiçekleri, pencere kenarını, kapı önünü, yağmuru, güneşi, karı, soğuğu... Düşünsel serüven nihayete erdiğinde, kainatın çekirdeğinin sevgi olduğunu keşfettiklerinde, etraflarında artık kendilerine inanan kadınlar bulamayacaklar. Olur da bu mektup bir gün bir başkasının eline geçerse dileyen bu mektubu feminen bir çığlık olarak algılayabilir. Dileyen Kırgınlıkla yazılmıştır. diyebilir. Hapishanelerde sütlerini lavaboya sağan, istismar edilen, katledilen tüm kadınlar adına bir haykırış olarak görebilir. Dileyen Safsatadan ibaret... diyebilir. Bu mektubun nasıl hissettirmesi gerektirdiği ile ilgili hiçbir dileğim yok. Bu dünya gerçek değil ve kesinlikle Tanrı var. Çünkü Tanrı'nın olmadığı varsayılan bir dünyada bu kadar acıya katlanmak mümkün değil. Tanrı var! Tüm Sorayalar için olmak zorunda. Eğer yaşasaydın mektubumu iyi dileklerle bitirebilirdim. Ama boynundan aşağı diri diri gömüldün ve taşlanarak öldürüldün. Baktıkları her yer şiir olan insanlar tarafından taşlandın. Çok güzel bir yazi olmus emeğinize sağlik. Aleyküm selam sevgili Elif... Gönlüne yüreğine ve kalemine sağlık ????. Okudum yazını çok çok güzel.. ve harika cümleler kurmuşsun ve konuyu çok güzel anlatmışsın.. İçimizin kanayan yanları ne çok.. Adaletsiz bir dünyada iyiliğe yazılmış içeriği can yaksa da, kalemi harika bir yazı.. umarım hayat bu güzel kaleme çok güzel şeyler yazdırır. Emeğinize sağlık.. Çok etkileyici bir yazi teşekkür ederim. En iyisi mi yüreğimize iyi gelen şeyleri cogaltalim. ... izm ilk bakışta bağımsızlık-farkındalık oluşturma-bireylerin güçlendirilmesi vb. davranış tarzlarını benimsemiş olsa da zamanla yeni bir ayrımcılığa sebep olabilir. Bu nedenle sizin de söylemiş olduğunuz gibi bireysel haklar aranırken etikete gerek yok. çok teşekkürler değerli yorumunuz için. Kardeşlerim kadın ve erkek bir elmanın ikiye bölünmüs hali. Hangisini kötülüyelim sağ taraftaki ile sol taraftakinimi yere düşenle düşmeyenimi... hangisine kadın diyelim hangisine erkek. Haydi bir mum yakalım sadece iyi bir evlat yetiştirmek için iyi insan olma kursuna gidelim o zaman. Yoksa hz. Havva anamız mı. En sonki iyi insan hz muhammed s. a. v e müracat edelim ki O da KUR'AN ı ışaret ediyor. çok teşekkür ederim. Çok güzel temenniler. Allah insan olduğumuzu unutturmasın. Kainatta hiç bir sey ne eksik ne fazla. Herşey olması gerektiği gibi, olduğu ile güzel.... Diliniz ne kadar sade ve akıcı. İfadenizdeki samimiyet okuyucuya çok kolay geçiyor. Bahsettiğiniz konular o kadar içimizden, o kadar bizi inciten, kıran, yok sayan hadiseler ki etkilenmeden okumak mümkün olmadı benim için. Her şey bu kadar göz önünde yaşanıyorken bu kadar adaletsizliğe nasıl kayıtsız kalınıyor aklım almıyor benim. Seni güzel kalbinden öpüyorum kardeşim. Cesaretin bol, karşılaştığın insanlar güzel kalpli olsun. Üslup namusdur. Allah razı olsun. yazının genel teması on numara, sizinde değindiğimiz yerlere açıklık getirilşrse güzel olur. Kadınların değersizleştirildiği, şiddete maruz kaldığı günümüz dünyasında böyle bir yazı ile farkındalık oluşturduğunuzu düşünüyorum. Soraya şahsında tüm kadınların sorunlarına dikkat çekmişsiniz. Kaleminize sağlık, bir kadın olarak sizi ayrıca tebrik ediyorum. Değerli yorumunuz için çok teşekkür ederim. Maskulen bir dünyada yaşanan sorunların sosyolojik olarak değerlendirildiği daha bilimsel bir yazı ile sanırım sorunun çıkış noktalarını daha iyi vurgulayabilir ve de çözümü adına daha sağlam bir adım atmış olabilirdim. Bu anlamda değerlendirmelerinizi çok kıymetli bulduğumu ve hazır olduğumda böyle bir yazıyı da yazmayı çok istediğimi belirtmek isterim. Farklı bir pencereden bakıldığında farklı görülmemesini de sadece ümit edebilirim yalnız bunun pek mümkün olabileceğini ne yazık ki düşünmüyorum. Okuyucularımızın anlamlı değerlendirmeleri gönül kırmaz- can sıkmaz bilakis bizlere yol gösterir. Çok teşekkürler. Değildir. Bu, yazının amacına ters. Bilakis erkekler ve kadınlar değil insanlar olarak algılanmanın doğruluğunu savunan bir yazıdır. Tüm değerli yorumlara cinsiyet gözetmeksizin teşekkür ederim. çok teşekkür ederim. Bu temenni çok kıymetli.. Çok etkileyici.. farkındalık oluşturan.. mükemmel bır yazi olmuş.. kalemine sağlık.. Harika bir yazı. Gönülden tebrik ediyorum. çok teşekkürler hocam. yorumunuz benim için çok kıymetli. Elif hanım, kendi içinizde çelişki yaşamışsınız mektubunuzda. En başlarda Rabbimiz demiş, sonrada Tanrı demişsiniz. Bu islam litaratüründe bir çelişkidir. Tanrı, ilah anlamına matuf kullanılır. Rabbimiz ise Allah anlamında. Neden kadından peygamber gönderilmemiş? bu sorıyu sanki Rabbinize ince bir sitemle kullarına sormuş gibi bir tezata düşmüşsünüz. Evet hanınlar zarif ve naiftirler. Ama aciz değildirler. Kadınların zulme maruz kalması sistemlerin kokuşmuşluğundandır. Eğer birileri Allahın kanunlarına gökten inmiş dogmalar yada bedevi kanunları deyip küçümseyerek öteliyorsa balık baştan kokmuştur. Mantıken düşünün lütfen. Allahın kanunlarına dogma deyip red edeceksiniz ama Allahın yarattığı kullarının hazırladıkları kuralları baş tacı yapacaksınız. Bu bilmem ne menem tezatlarla insanlık yaşatılıyorsa kitleler arasında zulümler olmasın dememizin ne anlamı olacaktır. Sorayayı taşlayan zihniyette kokuşmuş. Hemde iğrenç kokuşmuş. Sanırım recm edilen bir hanım bu soraya. Recm asla dogma değil, asla bedevi kanunu değildir. Recm kanununun varlığını hissetmek, fiilen uygulamaktan çok daha caydırıcıdır. Yani bir insanın recm edilmesi imkansıza yakındır. Elif hanım, öfkenizin yönünü lütfen değiştiriniz. İncedrn Rabbinize sitemden vaz geçiniz. Kadın peygamber göndermeyen de Rabbimiz değil mi? İtimat edin bunun mutlak geçerli sebepleri var. Peygamber efendimiz kaç savunma savaşına iştirak buyurmuş, kol kaldırıp kılıç sallamış, gerektiğinde arkadaşlarıyla koyun koyuna yatmış, günlerce iftarsız oruçlar tutmuş vs. vs. Bu öyle bir kaç gerekçeyle ilişkilendirilecek kadar yüzeysel değildir. Limdi aklıma geldi, ben 18 yaşlarında 50 kg. lık çimento torbalarından ikisini sırtıma yükletir bir üs kata taşırdım. Çok soğuk havalarda saatlerce dışarıda durabilirdim gibi. Elif hanım, sizin canınız çok acıyor. Bu gibi sosyal dayanışmalar içinde dertlenmenizede gıpta ettim. Lakin sorgulanacak adresiniz Rabbinizin kadın peygamber göndermemesi olmamalıdır. Kokuşmuş sistemleri insanoğluna dayatan küf'lü zihniyetlerle hazırlanmış kanunların inat ve ısrarla işletilmekte dayatıcı olanlar olmalıdır. Ve ayrıca iffet mevzusuda var elbetteki. Bu mevzu okadar komplike ki çok yönlü tahlili gerektiriyor. Yazı kendi içinde çelişkide değildir. Birinci benim inancım Allah. İkinci ise herkese hitap edilen bir cümle. Bu sebeple Tanrı. Sitem Rabbimize değil. Bu mümkün değil. 'koca koca adamlar' a seslenildiği vurgulanıyor. Kadın peygamber gönderilmesi sorgulanmamaktadır. Erkeklerin doğuramıyor olması nasıl bir eksiklik değilse zira bu da asla eksiklik değildir. Yazıda da belirtildiği üzere her şey olduğu ile güzeldir. Yaratılmış hiçbir şey başı boş ve zayıf değildir. Yazının tamamı dinimizin yanlış yorumlanmasından kaynaklı yaşanmış haksız bir muamele hakkında. Din ya da herhangi bir inanç, sistem, yol vs. kendi çıkarları doğrultusunda birileri tarafından yanlış yorumlanırsa doğruya en büyük zararı verir. Öfkemin yönü net bir şekilde bunadır. Çok güzel bir yazi olmus emeğinize sağlik. Gerçekten yaşanılanları kaleme almışsınız, kadınların hislerine tercüman olmuşsunuz. Kaleminize ve yüreğinize sağlık. Çok beğendim yazınızı. Çok güzel bir uslüp kullanmışsınız. Değindiğiniz her konu için ayrı ayrı yazılar kaleme alabilirsiniz. Kalemimize sağlık! Etkileyici bir anlatım ile can alıcı bir konuyu ele almışsınız. Tebrikler!


Sözlükler canlı bir organizmaya benzer. Sözcükler de canlılar gibi dünyaya gelir, olgunlaşır ve vakti geldiğinde ruhunu teslim eder. Dil, her an kendini yenileyip taze kalmanın yolunu ihtiyaç halinde yeni sözcükler türetmekte bulmuştur. Haliyle her doğan yeni gün yeni sözcüklere de gebedir. Özellikle 21. yy'ın ilk çeyreğinde, dünyanın karşılaştığı nice sosyal problem, aynı zamanda onları tanımlayan yeni sözcükleri de beraberinde getirmiştir. Covid-19 salgınından sonra tüm dünya dillerine aynı anda giren pandemic, corona virus, lockdown, keyworker, furlough, social distancing ve self-isolate gibi sözcükler, ışık hızıyla kıtalar dolaşarak sözlüklerde hemen kendilerine yer edinmiş ve insanların en fazla kullandığı sözcükler arasına girmiştir. Yaşanan birkaç yılı özetleyen bu sözcüklere elbette dünyaca ünlü Oxford, Webster ve Collins gibi sözlükler de kayıtsız kalmamış, online yaptıkları anket ve çalışmalarla yılın sözcüğünü seçmeye başlamışlardır. 2003'ten beri bu çalışmayı yapan Merriam-Webster Sözlüğü, bu yılın sözcüğü olarak Gaslihtingi belirlemiş. Kelime; Belirli bir süreye yayılan ve sonunda kurbanın düşüncelerinin, gerçeklik algısının ve anılarının geçerliğini sorgulamasına neden olan psikolojik manipülasyon anlamına geliyor. Aynı zamanda İkili ilişkilerde taraflardan birinin kendi çıkarı için karşı tarafı söz ve davranışlarıyla yanıltarak şüpheye düşürmesi gibi bir tanımı da var. Bu sözcüğün seçilmesinin nedeni ise yapılan anketlerde en çok oyu alması ve 2022'de %1740 kat daha fazla aranması olmuş. Ayrıca Tiktok'ta bu başlık altında toplanan videolar 1.9 milyar kez seyredilmiş. Aynı sözlük yılın sözcüğü olarak 2021'de vaccine, 2020'de pandemic ve 2019'da da theyi seçmişti. Özellikle they sözcüğü cinsiyet ayrımcılığı gözettiğine inanılan he ve she sözcüklerine karşı bir hassasiyet içerdiği için oylamalarda birinci olmuştu. Aynı sözlüğün daha önceki listelerinde justice ve feminizm kelimeleri de yer almıştı. Dünyanın en büyük içeriğe sahip ve seçkin sözlüklerinden biri olan Oxford ise bu yılın sözcüğünü internet üzerinden bir oylamayla belirledi. Anketlerle belirlenen metaverse, standwith ve goblin mode sözcükleri oylamaya sunuldu ve goblin mode oylamaya katılan 340 bin kişinin %93'ünün oyunu alarak yılın sözcüğü seçildi. Batı mitolojisinde huysuz cüce cinleri karşılayan goblin sözcüğü, ilk defa 2009 yılında internet ortamında goblin mode olarak kullanılmaya başlandı. Kavram, Tipik olarak sosyal normları reddedecek şekilde, özür dilemeden, kendini beğenmiş, tembel veya açgözlü bir davranış tutumu, toplumsal beklentileri reddeden yaşam biçimi olarak tanımlanıyor. Özellikle pandemi döneminde sokağa çıkma yasağı ve aşı dayatmalarına karşı çıkanlar tarafından sıklıkla kullanılan sözcük, pandemi sonrası normalleşme döneminde normal yaşama dönme fikrine karşı çıkan ve sürdürülemez yaşam tarzlarına isyan eden bireyin ruh halini anlatmak için kullanılıyor. Oxford Sözlüğü'nün önceki yıllarda seçtiği sözcükler arasında selfie ve post truth sözcükleri de bulunuyor. Bunlardan post truth, Halkın önüne gelen bilgiyi sorgulamadan kabul edip inanması ve yalanların gerçek gibi sunulması anlamlarına geliyor. Özellikle 2016'daki ABD başkanlık seçimlerinde ve Brexit oylamaları sırasında popüler olan sözcük, sonuca ulaşmak adına yalan haberlerle gerçek dışı bir algı dünyası oluşturup halkı bu algı doğrultusunda dizayn etme çabasının bir ürünü. Son yılların popüler kelimelerinden biri de 2020'de polisin acımasız ırkçı yaklaşımı sonucu hayatını kaybeden George Floydun ardından yaygınlaşan BLM kısaltması. Sözcük, aynı yıl internette %581 aranma artışıyla hala en popüler sözcüklerden biri olmaya devam ediyor. Tüm bu şampiyon sözcüklere bakarak diyebiliriz ki her biri aslında içinde yaşadığımız bu tuhaf zamanların, eskilerin deyimiyle ahir zamanın da bir özeti. Her biri aslında eksik kaldığımız, çözemediğimiz dertlerimizin bir yansıması... Çağımızın en büyük sorunlarından olan adaletsizliğin, kadın olmanın, farklı olmanın yani insan olmanın onurunu koruma arayışının yanında bencilliğin, aldatmanın, yozlaşmanın cisim bulmuş halleri bu sözcükler. Türkçede henüz yılın sözcüğünü seçme gibi çalışma yapan bir sözlük yok ama son üç yıldır Deutsche Welle Türkçe Servisi takipçilerinin oylarıyla yılın Türkçe sözcüğünü seçmeye çalışıyor. Servis 2019'da mazbata, 2020'de korona ve 2021'de dolar sözcüklerini yılın Türkçe sözcüğü olarak seçti. Bu yıl ise aday dört sözcük arasındaki oylama devam ediyor. Enflasyon, zam, savaş ve normalleşme sözcükleri arasındaki yarışta enflasyon açık ara önde ve oylamayı kazanacak gibi görünüyor. Daha önce seçilen ve bu yıl için aday sözcüklere baktığımızda Türkiye'nin nasıl yıllar geçirdiğini de bir nebze görmüş oluyoruz. Umarız 2023, hem dünyaya hem de Türkiye'ye daha anlamlı ve güzel sözcüklerin kullanıldığı mutlu, sağlıklı ve huzurlu bir hayat getirir. Kaleminize sağlık. Çok güzel bir çalışma olmuş. Ölene de doğana da selam.