Sayram'da sonbahar rüzgarları serin serin esiyordu. Ahmet, evin avlusuna çıkmış, saçlarını savuran rüzgara aldırış etmeden yere düşen yaprakları izliyor; bazen birini tutmaya çalışıyor, bazen de yere düşenleri alıp havada yeniden uçuruyordu. O sırada pencereden ablasının seslenmesi üzerine elindeki sararmış yaprakla eve doğru koştu. Ev kalabalıktı. Hafif bir sesle okunan Yasin suresi, evin hüzün havasını biraz olsun dağıtıyordu. Ahmet, hasta yatan annesinin yanına geldi. Ayşe Hanım, bir ara gözlerini açtı. Yanında oğlunu görünce hafifçe tebessüm etti. Elini oğlunun başında gezdirdi, ağladı. Son nefeslerini alıp veriyordu. Kısık bir şahadet duyuldu, gözleri kapandı. Ahmet'in ablası annesine sarılarak ağladı. Ahmet bir şey anlamadı. Elindeki sararmış yaprak yere düştü. Birisi elinden tutup dışarı çıkardı. Aradan üç yıl geçmişti. Sayram camisinin minaresinden yükselen ezan sesi sonbahar rüzgarlarına karışıyordu. Hz. Ali'nin neslinden gelen İbrahim Efendi'nin fani alemdeki son günüydü. Ezan sesiyle gözlerini açan İbrahim Efendi, namazını oturduğu yerden eda etti. Namazdan sonra kızını yanına çağırdı. Odada kimse yoktu. İbrahim Efendi kızına, Ey benim kızım! Kardeşin bu dünyaya ender gönderilen mübarek bir kişi olacaktır. Ona göz kulak ol. Benim dergahımda, bağlı bir sofra var. Ahmet o sofrayı kendi kendine açtığı zaman onun cihan mülkünde görünme vaktinin geldiğini bilmelisin. Zamanı gelmeyince bu sırrı kimseye açma. diye vasiyet etti. Küçük yaşta yetim ve öksüz kalan Ahmet, ablasıyla birlikte Sayram'dan dedesi İlyas'ın şehri olan Yesi'ye hicret etti. O sıralarda yaşı hayli ilerlemiş olan Aslan Baba Hazretleri, Yesi'de gönülleri irşat etmekle meşguldü. Gevher Şehnaz, kardeşi Ahmet'i Aslan Baba'ya talebe olarak verdi. Ahmet, Aslan Baba'yla ilk karşılaşmasında emaneti istedi. Henüz yedi yaşındaki bir çocuğun Aslan Baba'ya böyle pervasızca hitabından oradaki büyükler rahatsız oldular. Aslan Baba müdahale etti ve Ahmet'i yanına çağırdı. Onu kucakladı, öptü. Cebinden emanet hurmayı çıkardı ve Ahmet'e, Evladım, aç ağzını; Efendiler Efendisinden gönderilen hurma seninmiş demek. Allah sana mübarek kılsın! dedikten sonra besmele çekip hurmayı Ahmet'in ağzına koydu. Ahmet, bir yıl kadar Aslan Baba'dan ders aldı. Ancak kaderin cilvesi, bir yılın sonunda Aslan Baba da Hakk'ın rahmetine kavuştu. Onun gidişi Ahmet için yeni bir seferin habercisi olacaktı. Aslan Baba ölmeden önce ona Buhara'yı, Yusuf Hemedani Hazretlerini işaret etmişti. Ahmet, ablasına veda ettikten sonra bir kervanla İmam Buhari hatırası Buhara'nın yolunu tuttu. Emanetinde Hz. Selman-ı Farisi Hazretlerinin sarığı ve asası olan Yusuf Hemedani Hazretleri, Ahmet'i dergahına kabul etti. Ahmet, geceleri yalnızlığı acı bir ilaç gibi yudumlarken tek sığınağı olan Allah'a iltica ediyor, O'nun merhametini diliyordu. Öte yandan Efendimizin de küçük yaşta annesiz ve babasız kalışını kendine misal yapıyor, teselli oluyordu. Gündüzleri kendisine verilen görevleri küçük bedenine aldırış etmeden kusursuz yerine getiriyor; kah odun taşıyor, kah temizlikle meşgul oluyor, kah meraya çıkıp çobanlık yapıyordu. Yemesi ve uyuması çok azdı. Açlığı, uykusuzluğu ve kalp zikrini hayatının bir parçası haline getirmişti. On altı yaşında iken rüyasında ilk peygamber Hz. Adem'i, on sekiz yaşında ise son peygamber Efendimizi görmesi hayatının çok farklı ve güzel mecrada devamına işaret olacaktı. Hz. Adem'in ona Evladım! diye hitap etmesinden çok mutlu olmuş ve bunu şiirlerine taşımıştı. Yaranlar meclisinde nur yağar sohbetinde mısraları ile dile getiriyordu. Kaygım sensin dün ü günü, bana sen gereksin sen. Mecnunlara Leyla gerek, bana sen gereksin sen. Yusuf Hemedani'nin vefatından sonra hizmetlerin idamesi Yesi Yıldızı'na verildi. Hocasından sonra şeriat, tarikat, marifet ve hakikat vadilerinde talebe yetiştirmeye devam eden Yesevi Hazretlerinin, bir süre sonra Buhara'dan tekrar Yesi'ye dönmesi istendi. Yesi'de eğitime devam eden Yesevi Hazretlerinin dergahı, kısa zamanda Orta Asya'nın her yerinden talebelerle doldu. Tarikatı Efendimiz 'in fiilleri olarak gören Yesi Yıldızı, talebelerine özellikle kalb-i selime ulaşmaları adına; dünya, halk, şeytan ve nefis deryalarından geçmelerini salık veriyor ve bu konuda onlara yardımcı oluyordu. Ahmet Yesevi Hazretlerinin, gönül ufkunda yükselebilmek için zamanın arızalarından masuniyetin ve içinde bulunulan mekanın mamur olmasının gerekliliğini zikretmesi günümüz salih düşünce anlayışına benzerliği açısından da dikkate şayandır. Her devirde olduğu gibi o zamanlarda da dar görüşlüler ve kıskanç ruhlar, Hak dostlarına laf atmaktan geri durmuyorlardı. Bu ham ruhlar, gönül insanı Yesevi Hazretlerine de iftira atmaktan çekinmediler. Kadınların uygunsuz vaziyette meclise girdiklerini, talebelerinin hırsızlık yaptıklarını söylediler. Kısa bir araştırma sonunda bunların iftira olduğu anlaşıldı. Bu arada Yesi Yıldızı'nı imtihan etmek için gelen birçok kişi tövbe ederek geri döndü. O zamanlar bölgede dönemin en yaygın dili Farsçaydı. Arapça, Kuran dili olarak kullanılırken Farsça, hayatın her alanında kendini hissettirmekteydi. Türkçe, henüz İslami tabirler ve manalarla tam kaynaşmamıştı. Ahmet Yesevi Hazretleri, Türkçenin de dini anlam derinliğine kavuşması için Türkçe konuşup yazmayı tercih etmiş, böylece onun çağın anlayışına uygun bir seviyeye gelmesini sağlamıştır. Nitekim Anadolu topraklarında duru bir Türkçe ile ilahiler söyleyen Yunus Emre de Ahmet Yesevi'den etkilenip Türkçenin aslına bağlı, verimli bir nehir gibi akmasında önemli bir vazife ifa etmiştir. Yirmi dört saatin önemli bir kısmını ibadete ayıran Ahmet Yesevi Hazretleri, gündüz talebelerine verdiği derslerden arta kalan zamanda ise tahta kaşık yaparak geçimini temin ediyordu. Hatta onun Akıllı diye bilinen bir öküzü vardı. Tahta kaşıkları öküzün üzerindeki heybeye koyar ve onu çarşıya gönderirdi. İhtiyacı olanlar kaşık alırlar, parasını da heybenin diğer kefesine koyarlardı. Eğer biri kaşık alır da parasını ödemezse öküz, parayı alıncaya kadar adamın peşini bırakmazdı. Ahmet Yesevi Hazretleri de gelen paraların çoğunu talebeleri için harcardı. O, Allah Resulü'nün kul peygamberliğini örnek alarak, Hakk'ın vuslat bağında budağı akıl, kökleri hayat, meyvesi hayır ve cömertlik, gölgesi kanaat ve kokusu şevk olan bir ağaç olarak tavsif ettiği fakr halinde yaşamayı tercih ediyordu. Başkalarının kusurları ile meşgul olmayıp sürekli kendi nefsini kınayan Yesi Yıldızı, günahlarından dolayı Hakk'ın kapısına nasıl varacağının hesabını yapıyordu. Kendini o kadar değersiz ve günahkar kabul ediyordu ki cenazesinin arkasından taş atılmasını, ayaklarından tutulup sürüklenerek mezara götürülmesini, Hakk'a kulluk yapmadığı için tekmelenip dövülmesini istiyordu. Bir yerde ise kendini şom ağızlıkla suçluyor ve dağların, taşların bile amelinin olmadığını yüzüne vurduğunu söylüyordu. Kendi kendine; Eğer sen aşıksan önce Hakk'ı tanı! diyerek sürekli nefsini hırpalıyordu. Bu ciddi iç murakabe ile yaşayan Ahmet Yesevi, öte yandan yetiştirdiği talebelerini başka şehirlere; Çin, Hint gibi ülkelere tebliğ için gönderiyordu. Özellikle Anadolu, onun için ayrı bir önem arz ediyordu. Gelecekte Şeyh Edebali, Hacı Bayram, Yunus Emre, Mevlana çiçekleri açacak tohumları büyük bir tevekkülle saçıyordu Anadolu'nun bağrına. Alp erenler, kendilerinden asırlar sonra bir vefa timsali olarak memleketlerine habersizce gidiyorlardı her şeylerini arkada bırakarak ve birer yol evladı olarak. Mansur Ata, Abdülmelik Ata, Süleyman Hakim Ata, Muhammed Damişmend, Sarı Saltuk, Zengi Ata, Tac Ata vs. gibi önemli isimler sevgi halesi olup nur saçıyorlardı. Zaman içinde bu halelerden Kübreviyye, Mevleviyye, Bektaşiyye gibi insanları müstakim yola götüren tarikatlar doğacaktı. Ahmet Yesevi Hazretleri, altmış üç yaşına geldiğinde; Yazık, Hakk'ı bulamadım. diyerek içindeki peygamber sevgisiyle yer altında yaşamaya karar verdi. Üç arşın (bir arşın 68 cm.) derinlikteki çilehaneyi tamamladıktan sonra talebelerini topladı ve: Ey gönül dostları, Allah'ın en sevgili kulu olan Peygamberimiz Muhammed Mustafa Hazretleri 63 yaşında bu dünyadan ayrıldı. Ben de şimdi 63 yaşındayım. Artık şu gördüğünüz çilehaneye çekilecek, ömrümün kalan günlerini bu hücrede tamamlayacağım. dedi. Talebeleri gözyaşlarını tutamıyordu. Zaten ne zaman kutlu adını ansa gözleri dolan Yesevi'nin peygamber sevgisi, gönülleri bir daha coşturmuştu. Yesi Yıldızı, ruhunu Rahman'a teslim edinceye kadar talebe yetiştirmeye bu çilehanede devam etti. Bu halini de ucu yanık bir name gibi, Başım toprak, kendim toprak, cismim toprak; Hakk'a kavuşur muyum diye ruhum müştak. hasret damlalarıyla hemhal gönüllere gönderiyordu. Her ihlaslı mümin gibi o da akıbetinden endişe ediyor ve ölüm murakabesi yapıyordu. Kim bilir, bu ipek yolunun ipek gönüllü insanı, kaç gece sabahlara kadar bu tefekkürle gözyaşları dökmüştü. Birçok Hak dostları gibi hayal ekranı ile gözünün önünde canlandırdığı ölüm murakabesini şiirlerinde şöyle ifade ediyordu.


Gün doğmadan ayrıldım otelden, arkadaşlarım henüz uykudaydı. Biraz para bıraktım benim için de alışveriş yapsınlar diye. Zira onlar öğleye kadar alışveriş yapacaklardı. Pekin'deki son günüm, tek başıma gezeceğim. Bir gün öncesinden rehberime yolu güzelce tarif ettirdim. Metro ile gideceğim için harita üzerinde aktarma yapacağım metroyu ve ineceğim istasyonları tek tek işaretledim. Hangi kapıdan çıkacağımı, hangi hattı kullanacağımı iyice öğrendim. Hava temiz, gökyüzü berraktı. Rüzgar gökyüzünün kirini, dumanını temizlemişti. Metro istasyonuna inip yolculuk için kart aldım. Bu arada Pekin'de ulaşım oldukça ucuz, bilhassa metro. Tek kullanımlık kartlar satılıyor. Girerken okuttuğunuz kartı, çıkarken cihazın içine bırakıyorsunuz. Metroya binmeden güvenlik kontrolünden geçiyor olmak, alışkın olmadığım bir şeydi. Burada birkaç gün içinde ona da alıştım. Sağ salim ve rahat bir yolculuktan sonra tapınağa vardım. Tapınağın içinde bulunduğu avluya girmeden giriş için bir bilet daha alıp selamladım yapıyı. Bu avluda ağaç yoktu. Taş ve ahşabın hakimiyeti vardı her yerde. Taşın renksizliğine inat ahşabın renkliliği; kırmızı, yeşil, mavi, sarı. Hemen yanımda rehber, bir grup turiste bu renklerin anlamlarını anlatıyordu. Söylediğine göre bu renkler dört elementi temsil ediyormuş. Şehir içindeki ticari taksilerde bile görebilirsiniz bu renkleri. diyordu. Dikkat edebildiğim kadarıyla taksiler yeşil-sarı idi. Cennet Tapınağı, bir zamanlar tüm dini ayinlerin ve ritüellerin yapıldığı bir yer imiş. Ana binanın özelliği, tamamen ahşap olması ve inşasında çivi kullanılmamış olmasıydı. Mimarisine daireler ve kareler hakimdi. Kare dünyayı, daire ise cenneti temsil ediyor. Tapınak dünya ile cennetin birleşme noktası olduğundan, kare ve daireler buradaki binalarda birleşiyor. Halk ile tanrılar arasında aracı kabul edilen imparator, kışın gün dönümünde, senenin mahsullerinin iyi olması için dua edermiş burada. Üç gün öncesinden oruç tutar, meditasyonla arınır ve Tanrılarla konuşurmuş. Geceyi mahsul duası binasında geçirir, ertesi sabah yuvarlak sunakta tanrılara hayvan kurban edermiş. O anın temsili olarak sunumunu tapınak içindeki özel bölmede görebilirsiniz. Tapınak kompleksinin içinde ve bahçede birçok bina var. İmparatorun kurban için kullandığı sunak üç kademeden oluşuyor. Bu üç kademe; insan, dünya ve cenneti temsil ediyor. Beyaz mermerden yapılmış. Merdivenlerin ortalarında, yasak şehirdekiler gibi kabartmalar... Sunağın tam ortası, dünyanın merkezi kabul ediliyormuş. Çin'e gelip sembollerinden biri olan pandaları görmemek olmazdı. Tapınaktan sonra kalan vaktimi burada geçirmek oldukça isabetli bir karar olacaktı ve oldu da. Çok bir beklentim yoktu açıkçası çünkü yeterince hayvanat bahçesi görmüştüm. Amacım panda görmekti desem yalan olmaz. Bir daha gelememe ihtimali korkuttu açıkçası. Gitmişken niye görmedim, pişmanlığını yaşamak istemedim. Bilet alıp hızlı bir tura karar verdim. Önce bambu ağaçları -ki onları görmek de benim için ilkti- ve pandaları görmeye gittim. Sürekli uyuyan tembel pandalar... Hoştular. Biri ağacın başında uyuyor, biri kendisi için hazırlanan sedirde. Biri bahçede uyuyordu oraya vardığımda. Ayağa zorla kalktı. Küçük bir tur attı ve yine yattı. Sevimli hayvanlar şu pandalar. Birbirinin üzerinden bir şeyler ayıklayan yetişkin maymunları ve oyuncaklarla oynayan küçük maymunları izlemek eğlenceli idi. Bir o yana bir bu yana dolaşan kutup ayısını, kirpiyi, tilkiyi, deve kuşunu, havuz başında güneşlenen boz ayıyı, çeşit çeşit kuşları, suda süzülen kuğuları görmek de güzeldi. Su, yeşillik, salkım söğütler, kuş sesleri, çiçekler, çeşit çeşit hayvanlar, neşeli çocuklar, cıvıl cıvıl insanlarla güzel bir etki bıraktı üzerimde hayvanat bahçesi. Akvaryuma da gireyim tam olsun, deyip çok da ucuz olmayan bileti aldım. Çeşit çeşit balıklar, su sesleri ve balıkların hareketini izlerken müzik dinleyebileceğiniz loş seyir odaları... Hızlı bir turdan sonra çıkıp yolumun üzerindekileri pandaları bir kere daha ziyaret ettim. İlginç bambulara baktım bir daha göremeyeceğimi düşünerek. Oysa şimdi bambu hayatımın merkezinde, jakarandalarla birlikte. Son bir kez yemek yemek üzere restoranda arkadaşlarımla buluştuk. Biraz geç kalmıştım. Yemeğimizi yer yemez havalimanına geçecektik. O heyecanı hala hissedebiliyorum. Hala rüyalarımda uçak kaçırırım. Neyse ki bu sefer şansım yaver gitti. Hem yemeğe hem uçağa yetiştim.


Yıl 1830. İsmini geçit vermez yalçın dağlardan alan Dağıstan'ın, güzide beldelerinden Kumuk Türklerinin meskun bulunduğu Temirhan Şura'ya bağlı Atlan Avul köyünde, yoksul bir çiftçi ailesinde bir bebek dünyaya gözlerini açar. Aile, evlerinde bayram havası estiren yavrucağa hür, yiğit, cesur ve mert anlamlarına gelen Kazak ismini verir. İsimlerin ve coğrafyanın şahsiyet ve karakter üzerine tesiri ne kadardır, ölçülebilir mi bilinmez ama kendisine verilen adın Kazak'ın şahsında tezahür ettiğini hayatında görmek mümkündür. Kazak'ın çocukluğu Atlan Avul köyünde geçer. Gençlik çağlarına geldiğinde şiirler söylemeye ve şiirlerini besteleyip düğünlerde terennüm etmeye başlar. Kısa sürede Dağıstan'da meşhur olan ve sevilen Kazak, şenliklerde aranan bir ozan olur. Eserleri dilden dile dolaşır. Halk, Kazak'a şiirlerini besteleyip düğünlerde okumasından dolayı şarkıcı anlamına gelen ''Yırçı'' ismini verir, Yırçı Kazak ismi ile günümüze kadar anılagelir. Kazak'ın yaşadığı dönemde Dağıstan Çar idaresi altındadır. Çar yönetimi Dağıstanlı yerli prensleri iş başına getirmiş, merkeze sıkı sıkıya bağlı idari bir sistem kurmuştur. Yönetimde, her ne kadar, yerli yöneticiler olsa da kararlar Çar tarafından dikta edilir. Yerli Prenslerin icraatları zaman zaman Çar'a rahmet okutacak mahiyettedir. Bahsedilen dönemde yoksulluk hat safhada iken, şairin bir şiirinde ifade ettiği gibi, sülük gibi insanların kanını emen idarecilerin lüks hayatları ve baskıları Kazak gibi hassas insanları rahatsız eder. Yönetimin keyfi uygulamalarına ve zulümlerine şahit olan genç şair, daha çok, memleketini, tabiatın güzelliklerini, köy hayatını ve sevgilisini anlatan şiirler söylerken yavaş yavaş eserlerinde işlediği tema da değişmeye başlar. Şair, Çar idaresi ve yerli Prenslerin hak ihlalleri ve yolsuzluklarından rahatsız olduğunu dillendirmeye, şiirlerinde işlemeye başlar. Eserlerinde dile getirdiği hususlar aslında herkesin şahit olduğu, fakat söylemekten çekindiği acı gerçeklerdir. Şair, böylece toplumda cari olan sömürü düzenine başkaldırmak suretiyle yoksul düşen halkın da sesi olur. Geniş kitleler üzerinde tesirli olan Kazak'ın tenkitlerinden idare rahatsız olmaya başlar, onu susturmak, kendilerine bağlamak için çareler arar. Kumuk Prens Ebu Müslim Şavhal Yırçı Kazak'ı sarayına davet eder. Ona iltifatlarda bulunur, övgüler yağdırır. Kazak'a geri çevrilemeyecek meblağda maddi tekliflerde bulunurlar. Şairden kendilerini ve Çar idaresini eleştirmekten vazgeçmesini isterler. Kazak, Şavhal'ın iltifatlarına aldırmaz, yaptıkları zulümleri sarayında da dillendirir. Onlara gittikleri yolun yanlış olduğunu söyler. Sarı yağ olup erir, gider yağımız, Hanımız bizi sarı Rus'a bağlayıp verdi. Şair, Sibirya'ya gönderildiğinde 25-30 yaşlarındadır. Bu süreçten sonra onu Dağıstan'dan başlayıp Sibirya'ya kadar sürecek çileli ve tahammül sınırlarını zorlayan bir yolculuk bekler. Elleri ve ayakları zincirle bağlanır, bin bir türlü hakaretlere ve tahkirlere maruz kalır. İnsanı canından bezdiren yedi ay sürecek zorlu yolculuğa katlanmak zorundadır. Dil berbat, diş ağrır, dert çektirdiler. Bunu yapmaya güç de yok takat de, Şair, üç yıla yakın Sibirya'da sürgünde kalır. Sibirya'dan ailesine ve dostlarına sürekli manzum mektuplar yazar. Sibirya'nın soğuk günlerinde gönlünü, kaleme aldığı içli ve hasret dolu mısralar ısıtırken nameleri dinleyenin gözyaşlarını akıtacak evsaftadır. 1855-1858 yılları arasında yazılan mektuplar yaşlı babasına ulaşır. Bahsedilen mektuplar daha sonra unutulur, uzun süre hiçbir kaynakta yer almaz. Kazak'ın mektupları, yazıldıktan bir asır sonra, 1953 yılında bulunur. Vahab Zahirov, Heli köyünde bulunduğu bir gün köyün sakinlerinden birisi elinde balmumuna sarılı bir tomar kağıtla çıkagelir. Kendilerinin bu yazıları okuyamadıklarını, yıllardır evlerinde bulunduğunu söyler. Arap alfabesi ile yazılı metinlerin ilk sayfalarını Zahirov okur, fakat Arapça dualar olduğu için anlayamaz. Girişteki dua kısmından sonra Kumukça ''Sizden sağ olarak ayrıldık'' mısralarına geldiğinde metni anlamaya başlarlar. ''Kazak'ıma kara kaygı değdi'' dizelerini okuduklarında metnin Yırçı Kazak'a ait olduğunu anlaşılır. Metni okuyan Zahirov, mektupların Heli'ye nasıl geldiğini araştırır, köyün en yaşlılarından İdris Muhammet'e Kazak'ı sorar. İdris Muhammet, Yırçı Kazak'ın babası Tatarhan'ı tanıdığını ve hocası Akay Kadı'yla medresede belli aralıklarla görüştüğünü söyler. İdris Muhammet, Tatarhan'ın, Sibirya'daki oğlundan gelen mektupları, kendisi okuma yazma bilmediği için, Akay Kadı'ya getirdiğini ve ona okuttuğunu daha sonra arkadaşlarından öğrendiğini belirtir. Akay Kadı, Tatarhan'ın izni ile mektupları çoğaltır. Bir nüshasını kendisinde alıkoyar. Diğerini de köyün ileri gelenlerinden birisine verir. Orijinali Tatarhan'da kalır. Akay Kadı'nın kendisindeki nüshalar hariç hepsi kaybolur. Akay Kadı, mektupları oğlu Abuhayra verir, o da Heli köyünden bir gençle evlenen kızına emanet eder. Heli köyünde bulunan ve bugün elimize geçen mektuplar, Akay Kadı'nın kendisi için ayırdığı nüshadır. Koca dünyada göreceği günü yarım edip, Güzel kuşlar gün gibi, ay gibi olsun, Tarihi öneme haiz Sibirya mektupları şairin yakınlarını teselli etmesi yanında, bir dönemde Kafkaslarda binlerce insanın maruz kaldığı zulme tanıklık eder, Kafkaslarda cari olan baskı ve istibdadın boyutlarını gözler önüne serer. Mektuplar her ne kadar Sovyetler Birliği döneminde bulunsa da birçok şiiri gibi mektupları da yasaklılar listesindedir ve sansürden payını alır. Bu dönemde hakkında geniş çaplı araştırma yapılamaz. Mektuplar Hasan Orazayev'in eline geçer, Orazayev mektupları gözü gibi koruduğu şahsi kütüphanesinde muhafaza eder. Zengin bir kütüphane kuran Orazayev, Sovyetler Birliği döneminde mezarlıklara gömülmek suretiyle uzun süre toprak altında saklanan birçok el yazması eseri de köylerden toplar, tekrar ilim alemine kazandırır. Kazak'ın mektuplarının fotokopilerini 1997 yılında kendisini evinde ziyaret ettiğimizde şahsi kütüphanesinden almıştık. Kazak, Kumuk Prens Şavhal öldükten sonra Dağıstan'a döner. Memleketine dönmesi onu mutlu etmez. Bir taraftan cemiyetteki yozlaşma, hassas ruhlu şairi derinden yaralarken diğer taraftan da Şavhal'ın haleflerinin aynı minval üzere zulümlere devam etmesi onun mücadelesinin bitmediğini gösterir. Şavhal'dan sonra iş başına geçen prensler şairi birkaç kez tutuklatır. Kazak önce Temirhan Şura'ya yerleşir, burada Şavhal idaresi kendisini rahat bırakmaz. Hasavyurt'un Batayurt köyünde yaşamasına izin verilir, köyde göz hapsinde tutulur. Kazak kırk dokuz yaşına geldiğinde esrarengiz bir şekilde hayatına son verilir. Ölümü ile farklı rivayetler bulunmaktadır: Bir sabah erkenden köylüler tarlalarına giderken şairin cansız bedenini bir köprü altında bulurlar. Güya Kazak'ın nasıl ve kimler tarafından öldürüldüğü tespit edilemez. Bazı araştırmacılara göre Şavhalların görevlendirdiği kiralık bir katil Kazak'ı öldürür. Diğer bir görüşe göre ise şair tutuklanır, tekrar Sibirya'ya gönderilir. Sibirya'da 1879 yılında azap çekerek ölür. Şairin vefatı ile ilgili farklı görüşler olsa da kim tarafından niçin öldürüldüğü aşikardır. Kazak'ın hayatına son verseler de Kumuk edebiyatının temellerini atan ve kurucusu kabul edilen şair, eserleri ve fikirleri ile halkının gönlünde yaşamaktadır. Dünya durdukça da onun adı ve mücadelesi yaşayacağa benzer.


O, bir iş adamından az beklenen bir kültür birikimine sahipti. Boğaziçi Grubu adıyla Türkiye'nin siyasi ve kültürel yapısıyla ilgili bir grup akademisyen ve fikir adamıyla ilginç çalışmalar yürüttü. Vehbi Koç, onun Türk Eğitim Vakfı'nın yıllarca başkanlığını yapmasını istedi. Zira onun ismi vakıfla özdeşleşiyordu. Onlarca vakıf ve dernekte kurucu olarak görev aldı ve yaptıklarıyla yeni bir yol çizdi. İstanbul Ortaköy'de memleket sevdalısı aydınları toplar, onlardan bu ülkenin fikri ve siyasi geleceği için düşüncelerini vakfetmelerini isterdi. İnsanlara hep daha fazla bir şeyler verebilmek için inanılmaz gayret gösterdi. Kendi yönetimindeki otuzu aşkın şirketin yanında, yaklaşık yirmi civarında vakıf ve dernekle bizatihi ilgilendi. Vefatından az bir zaman önce yeni bir konservatuvarın mütevelli heyetini oluşturmuştu. Fakat onun için vakıf kurmaya ömrü yetmedi. Bu paragrafta sözü edilen iş adamı; ince ruhlu, mütevazı, saygın, gününü çok iyi okuyan, yorumlarında oldukça isabetli, Türkiye'yi ve dünyayı çok iyi bilen bir Türk aydını olan Aydın Bolak Beyefendi'dir. Aydın Bolak, 13 Ağustos 1925'te Mehmet Vehbi Bey ve Fatma Safvet Hanım'ın beş çocuğundan dördüncüsü olarak Balıkesir'de dünyaya gelir. Onun tam adı Ahmet Aydın Bolak'tır. Osmanlı'nın zor zamanlarında, Kurtuluş Savaşı'nda ve genç Cumhuriyet'in kuruluşunda en üst seviyede görev yapan soylu ve köklü bir aileye sahiptir. Babası Vehbi Bey, Osmanlı'nın son dönem ve Cumhuriyet'in ilk Balıkesir milletvekili ve aynı zamanda ilk TBMM hükumetinin de üçüncü Milli Eğitim Bakanı'dır. Dedesi Yahya Nefi Efendi'nin evlatlarına bıraktığı manevi miras, üç neslin hayat felsefesi mahiyetinde olup şöyledir: Hayatınızda, dünya malı için tasa çekerseniz, soyumdan geldiğinize dair şüphe ederim! (Tuncay, 2006, s. 119). Bolak, ilk mektebi Balıkesir 6 Eylül İlkokulunda, Lise eğitimini ise Balıkesir Lisesinde tamamladıktan sonra 1948'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olur. Aynı yıl Balıkesir'de Maiyet Memurluğu ve 1948'de Çağış Nahiye Müdürlüğü görevlerini üstlenir. 1949-50 (13. dönem) kaymakamlık kursunu takdire şayan olarak bitiren Bolak, bakanlık hesabına İngiltere'ye gönderilme teklifini reddeder. 1950'de Kadirli Kaymakamlığına atanan Bolak, kısa süren kaymakamlık döneminde Çukurova'daki toprak sancısını (Bolak, 1994, s. 9) dindirmeye çalışır. Aydın Bolak, Kadirli günlerini şöyle anlatır: Kadirli uzun asırlar boş kalmış. Türkiye'ye traktör gelince, bütün hazine arazileri birdenbire sürüldü ve büyük çeltik sahaları oldu. Bu araziler zamanında şark muhaciri olarak gelen aşiretlere tahsis edilmiş. Ancak ağalar bu arazileri onların ellerinden alarak dağa sürmüşler. Eski tapu kayıtlarını, iskan dosyalarını bularak bütün o araziyi eski sahiplerine, yani ilk gelen şark muhacirlerine tahsis ettim. Hem de bir bölük jandarmayla!.. Silahlar... Bir sürü gürültü patırtı!.. Serde gençlik olunca insana kurşun da vız geliyor. (Bolak, 2000, s. 335-336). O, bu yiğitçe tavrını hayatı boyunca hep sürdürmüştür. Çukurova köylüleri, bu tavrından dolayı onu halk kahramanı ilan ederler. Devletin adalet ve merhamet ışığının henüz sönmediğini, genç bir kaymakamın yüreğinde yaşadığını bu vesileyle görmüş olurlar. Ezilenler onun himmetiyle yeniden hayata tutunur ve toprak bereketlenir. O bütün ezilen köylüleri korusa da maalesef köylüler onu koruyamazlar. Toprak ağaları önce köylüleri sonra da Ankara'yı satın alırlar ve hakkında üç defa Meclis tahkikatı yapılır. Genç bir kaymakam bu güç karşısında daha fazla dayanamaz. Bolak'ın Kadirli'de yaptıklarını ve yaşadıklarını kendisi de Kadirlili olan Yaşar Kemal, Teneke isimli romanında anlatır. Genç yaşında kaymakamlık koltuğuna oturan Bolak'ın kabadayılara karşı verdiği amansız savaşın anlatıldığı romandaki Kaymakam Fikret, Aydın Bey'in ta kendisidir. Yaşar Kemal, ağaların her şeye rağmen güçlü çıkıp onu Kadirli'den doğuya sürdükleri ve arkasından teneke çaldıkları şeklinde hikayeyi örgüler. Ancak işin aslı öyle değildir. Ağalar hariç arazileri teslim ettiği bütün aşiretler, bağlılık içinde onu gözyaşlarıyla uğurlarlar. O, kısa süren Kaymakamlık vazifesinden sonra (1958) serbest avukatlık yapar. O sırada Balıkesir'deki arkadaşlarıyla beraber Hürriyet Partisi'ni kurar. Böylece üniversite yıllarındaki münazaralarla başlayan Topluma Sesleniş anlayışını siyasi arenada da sürdürür. Ülkesine, milletine ve vatan topraklarına aşk derecesinde bağlı olan Bolak, okuyarak ve araştırarak elde ettiği tecrübelerini insanlığın hizmetine sunabilen sayılı insanlardandır. Daha geniş kitlelere ve genç nesillere ulaşabilmek için Demokrat Parti döneminde vakıf kurmak için çok gayret eder. Ancak gerekli kanun olmayınca güç yetiremez. İşte sırf bunun için CHP'den 12. Dönem Balıkesir Milletvekili olur. Türk Petrol Vakfı Sekreterlerinden Uğur Derman, onun siyasete girmesini şu satırlarla özetler: Aydın Bey, bir dönem CHP'den siyasete atıldı ve milletvekili oldu. Parlamentoya girmeyi sırf vakıflarla ilgili kanuni düzenlemeleri yapmak için istemişti. Zaten CHP'nin teklifinin ardından Hasan Basri Çantay ile görüşüp izin almıştı. İstediklerini gerçekleştiremeyeceğini düşündüğü zaman siyasetten ayrılacaktı. Uzun uğraşlar sonucu vakıflarla ilgili kanunu çıkarttı (Göksoy, 2006, s. 56). O, bugünkü vakıf sisteminin kurulmasını sağlayan 903 Sayılı Kanun'un hazırlanıp teklif edilerek çıkarılmasına kadar işin takipçisi olur. Onun bu gayretleriyle çıkartılan vakıf kurma yasası sayesinde Cumhuriyet döneminde kapatılarak atıl bırakılan vakıflar yeniden hayat bulur. Vakıf kurmadaki bütün hayali ise ülkenin istikbal vadeden gençlerine sahip çıkmaktır. Bunun üzerine 1969'da ilk defa Türk Petrol Vakfı'nı kurar. Şirketlerinin yüzde 49 karını Türk Petrol Vakfına ayıran Bolak, ömrünün sonuna doğru iflas noktasına gelmesine rağmen vakıflarını ayakta tutar. Onun kurduğu vakıflar arasında ilk akla gelenler şunlardır: Türk Eğitim Vakfı, Türk Petrol Vakfı, Türk Kalp Vakfı, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, Türk Musikisi Vakfı, Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı, TEMA Vakfı, İstanbul Trafik Vakfı... Agah Oktay Güner, onun kurduğu Türk Petrol Vakfı için şöyle der: Bu vakıf hiçbir şey beklemeden 30.000 gence burs verdi. O, bu gençlerden bir tekini tanımadı ve tek bir şey talep etmedi. Bundan önceki mecliste bir partinin genel başkanı, (2004) benim de hazır bulunduğum görüşmede ona, Sizin bursunuzla okumuş gelmiş bu mecliste 61 kişi var. Birisi de benim (Güner, 2020) dedi. Bolak, Hukuk Fakültesinden de arkadaşı olan ve Hayattaki en büyük şansım dediği Selma Gürsan'la 1959 yılında evlenir. Bu evlilikle ilgili bir konuşmasında şöyle der: Seven, mes'ut bir erkeğin, eşinin doğum gününü ve evlenme yıl dönümünü hatırlaması onun büyük gururu ve zevkidir. O günlerde beraberliklerinin güzelliğini eşine hatırlatması kadar, eşine ve kendisine onur veren başka bir şey yoktur. (Bolak, 1996, s. 287). TV konuşmalarında yeri geldikçe, Oktay Rifat'ın Karıma adlı şiirini, mükemmel ses tonu ve enfes Türkçesiyle, eşi için ezberden okur. Edebiyat ve şiirin onun hayatında ayrı bir yeri vardır. Şiirin insanların rafine olmasında, incelmesinde, hislerini ifade etmesinde önemli bir yol olduğunu söyleyen Bolak, Şiirin her türünden zevk aldım (Tuncay, 2006, s. 130) demeyi de ihmal etmez. Bolak, güzel olan her şeye hayranlık duyan bir mizaca sahiptir. Bu yüzden çok iyi fotoğraf çeker; hat, tesbih, el yapımı çakı, kaliteli kalem ve hayatında hiçbir canlıya ateş etmediği halde silah koleksiyonu vardır. O, bir röportajında koleksiyon merakıyla ilgili şunları söyler: Çocukluğumdan beri tesbih, çakı, silah, fotoğraf, fotoğraf makinesi gibi şeyler hep ilgimi çekmiştir. Bu yüzden 1941'den beri tesbih toplarım. Ustalarını tanırım, onlarla dostluğum vardır. Cep çakısı koleksiyonu; zannediyorum benden başka meraklısı yok. Her memleketten bir parça alır koleksiyonuma eklerim. (Göksoy, 2006, s. 60). Bolak, ekonomiden kültüre, sanattan siyasete, TRT'de Barış Manço'dan sonra en çok program yapan isimdir. Yaptığı bu programlardan birinde, hürriyet üzerine şöyle konuşur: Allah, insanlara doğduğu andan itibaren, vazgeçilmez, terk edilmez, devredilmez birtakım haklar bahşetmiştir. Bunlar yaşama, düşünme, serbest hareket etme ve birbirlerinin haklarına riayet ederek toplu halde yaşama haklarıdır. Çünkü Allah'ın yarattığı en değerli varlık olan insanı hürriyetsiz tasavvur etmek mümkün değildir. Zira hürriyet, insan aklının bir mahsulüdür... (biyografi. net, 2022). Bolak, TRT'de yaptığı bu programları daha sonra Söylediklerim ve Yazdıklarım (1987), Sohbetler (1994), Hayatın İçinden (1996), Hayatın Öğrettikleri (1998) ve Yüz Yılın Yetmişbeşi (2000) isimli kitaplarıyla bir araya getirir. O, tarih ve hukuk alanında da fırsat buldukça konferanslar vermiştir. Verdiği bu konferanslardan ötürü kendisine Marmara Üniversitesinden Tarih (1992), Selçuk Üniversitesinden de Hukuk (1995) konularında fahri doktorluk unvanları verilmiştir. Bolak, yaşadığı müddetçe Yunus Emre ve Mevlana'nın hayat felsefesini benimsemiştir. Kendisini tanıyanlar onun Mevlana'nın sandukası üzerinde yazılı bulunan kitabeyi çok sevdiğini bilir. O kitabede şöyle yazmaktadır: Öldüğüm gün beni omuzların üzerinde tabutta gördüğün zaman bende bu cihanın derdi var sanma. Bana ağlama, yazık yazık deme. Cenazemi gördüğün zaman ayrılık deme, benim buluşmam, görüşmem o zamandır. Mezar hapishane gibi görünür ama canın hapishaneden kurtuluşudur orası... (Tuncay, 2006, s. 285). Halbuki o bu kitabeyi, öldüğü gün yediden yetmişe genç ve yaşlı sayısız dostuna bir teselli olur düşüncesiyle okusa da onun arkasından binlerce insan gözyaşı döktü. O da her fani gibi 79 yıllık uzun yürüyüşünü 27 Temmuz 2004'te tamamlayarak Hakk'ın rahmetine kavuştu.


Yaşadığımız hayat bizim yolumuz. Bu yol ki her gün adım attığımız... Uyuyup uyandığımız, yediğimiz, içtiğimiz, koşturduğumuz... Bir yol ki yaşadığımız veya yaşadığımızı sandığımız. Soru sormak pek sevilmez bizde. Kurcalama! denir. Neden? Kurcalarsak farkına varırız! Farkına varırsak soru sorarız, soru sordukça cevaplarını vermeye başlarız. Aldığımız cevaplardan sonra o yola yabancılaşırız. İşte bu yüzden kimse soru sormamızı istemez. Onlar gibi, herkes gibi, diğerleri gibi olmamız istenir. Oysa cevaplarımızda samimi olursak kendimizi ait hissetmediğimiz o yoldan en yakın çıkışa gider ve yeni bir yola gireriz. Bundan sonrası zorluk, risk, mücadele demektir ve hayatın altını üstüne getirmektir. Bunu kaçımız yapabiliriz? Bir, iki, üç... Şems'in dediğini hatırlar, Belki de hayatın altı üstünden daha güzeldir. deriz. Vazgeçmeyiz; çünkü o yolun sonunu sadece vazgeçmeyenler görebilir. Vazgeçersek, korkarsak yalnızca hayatı seyrederiz. Hayat Aşık veysel'in dediği gibi iki kapılı bir han. O iki kapının arası bizim hayat dediğimiz seyahat ve yolu. Hayat, içini doldurabildiğin kadar değerlidir. Yazıda güzel tespitler var. Teşekkürler.


Baba Zula'nın Bir Sana Bir de Bana isimli şarkısından alıntıdır.


Bir mezar doğar, bir bebek ölür!


Hangi alanda olursa olsun, istisnai yıldızlar doğar mutlaka. Fakat bu yıldızlar yüzyılda bir ya gelir ya gelmez. Güneş, Sirüs, Aldebaran, Vega nasıl göz kamaştırıcı iseler bu yıldızlar da öyledir. Değişmez bir gerçek vardır ki gerek şiirde, nesirde, resimde, müzikte ve gerekse bilim, düşünce ve maneviyat ekseninde majör yıldızlar hiç eksik olmaz. Bunlar, zaman olur dürr-i yekta gibi tek başına görünürken, zaman olur aynı anda birkaçı birden tarih sahnesine çıkar. Farklı farklı sahalarda kimler kimler yoktur ki... Bestekar olarak Itri, Dede Efendi, Bach, Haydn, Mozart, Beethoven...; şair olarak Baki, Fuzuli, Hafız Şirazi, Ali Şir Nevai, Yunus Emre, Mevlana, Rimbaud, Gothe...; ressam olarak Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rembrandt, Vermeer, Delacroix, Monet, Vincent van Gogh, Picasso ve daha nicesi. Şairin, Zambaklar en ıssız yerlerde açar. dediği gibi bunlar da dünyanın bir köşesinde doğmuş ve kendileri için biçilmiş kaderi yaşamak için binbir emekle çırpınarak hafızalardaki müstesna yerlerine kaydolmuşlardır. Her birisinde ayrı bir ikram göze çarpan bu deha şahsiyetler, farklı bir pencereden bakabilenler için en yüce sanatkarın birer tecellisidir. Yalnızca yaşadığı çağa değil, çağlara damga vuran bu kimseler, sadece içinden çıktıkları milletin değil, sevme bahtiyarlığına eren her insanın övüncü olmuş ve olacaktır. İşte henüz çocukken fark edilen ve ilk gençliğinde başlara taç edilen bu yıldızlardan biri de şüphesiz Dimash Kudaibergen'dir. Daha şimdiden müzik dünyasına mührünü vuran Dimash; Elvis Presley, Michael Jackson, Ümmü Gülsüm, Celine Dion ve Andrea Bocelli gibi ses abideleri arasındaki yerini çoktan alarak geleceğe emin adımlarla yürümektedir. Aldığı eğitim, aileden gelen yetenek ve zarafeti bir yana, onu böyle kıymetli kılan şey o enfes sesidir. Bir rüyayı ya da göğe yükseliş anını çağrıştıran The Love of Tired Swansı, ses perdeleri içinde dalga dalga süzülüşünün canlı bir imgesi gibidir. Yorgun kuğuların aşkı der şarkısında. Ayrılıktan şikayet eder. Mevlana'nın, ney sesinde ayrılıktan şikayeti bulması misali, Dimash da Kuğular ayrı yaşayamaz. diyerek romantizmin sularında yelkenlerini doldurur. Bu tür şarkıları vect ile dinleyince İyi ki aşk var! diyesi geliyor insanın. Değilse böyle içten, böyle duygu dolu ve samimi bir icra, böyle güzel bir ahenk yakalanabilir miydi? Sanmıyorum. Evet, Dimash, Kazak bozkırlarından doğarak nice diyarlara çağıltılarla akan dev bir ırmak gibi İdil'e, Nil'e, Amazon'a, Mississippi'ye, Murray'e, Tuna'ya kardeş olmuştur çoktan. Olmuştur ve Olimpico, Love is Like a Dream ve Know gibi nice şaheser yorumuyla müzik dünyasının dağlarına, vadilerine, ovalarına elmas, zümrüt ve safir yapraklı rengarenk ormanlar gibi otağını kurmuştur. Şayet o, magazin dünyasına tatlı bir mesafe koyarak ve sosyal projelerde yer alarak, bir sanatçıyı sanatçı kılan değerleri yaşayarak ve yaşatarak yol alırsa, popülizmden ziyade kalıcı olana kıymet vererek yepyeni bestelere ve şarkılara imza atarsa, gönüllerdeki yerini sağlamlaştırarak geleceğe yürüyecek ve daha nice nice kalplere kuracaktır otağını.


İnsan, zaman zaman hayatında dönüm noktası oluşturacak bazı hadiseler yaşar ya, öyle bir hadise birkaç kere benim de başımdan geçti. Onlardan biri kısaca şöyle oldu: Avrasya Yazarlar Birliği'nin, 2013 yılının Aralık ayında, Ankara'da düzenlemiş olduğu Türk Dünyası Hikaye Yarışması ödül töreni ve Türk Dünyası edebiyatı ile ilgili yapılacak bir dizi etkinlik kapsamında, Kırgızistan heyetine mihmandarlık ve tercümanlık yapmam için beni de davet etmişlerdi. Kırgız edebiyatıyla ilgilenen biri olarak, böyle bir davete hayır diyemeyeceğim için hazırlanarak yola çıktım ve Ankara'ya vardım. Heyette yer alanlardan Aydarbek Sarmanbet Bey ile 1994'lerden beri tanışıklığımız vardı. Gazeteci-yazar olarak Kırgızistan'da tanınan ve çalışmaları Türkiye'deki çeşitli dergilerde yayınlanmış, bir kitabı da Bengü Yayınları'ndan çıkmıştı. O yılki hikaye yarışmasında ikincilik kazandığı için, ödül törenine o da davet edilmişti. Uzun yıllardan beri görüşemediğimiz için kucaklaşıp hasret giderdik. Hal hatır sorma faslından sonra, beni heyetteki diğer edebiyatçı ile İşte, size çoktan beri sözünü ettiğim Kırgız İbrahim! Bizim, Türkiye'deki temsilcimiz. diyerek tanıştırdı. Övgü dolu sözlerden mahcup olmuştum ama diğer yandan daha önce ismini çok kez duyduğum ancak henüz tanışamadığım ünlü bir şairle tanışmış olmanın sevincini de yaşamıyor değildim. Uzun yoldan gelmelerine rağmen 80 yaşına merdiven dayamış o edebiyat adamı, Kırgızların ünlü Halk Şairi Omor Sultanov'dan başkası değildi. Benim hayatımdaki dönüm noktalarından biri, işte o tanışmaydı. O gün, ilk defa görüşüyor olmamıza rağmen, sanki uzun yıllardan beri tanışıyormuşçasına ya da ağabey ve kardeşmişçesine birbirimizle kaynaştık. Ben, çoktan beri o yaşlarda bir edebiyat adamıyla sohbet etmediğim için, vakit epey ilerlemesine rağmen uzun yoldan gelen Omor Sultanov'u sorularımla yormuştum. Sohbet sırasında, Kırgız edebiyatının günümüzde önemli temsilcilerinden ve aksakallarından birisi olması hasebiyle, sorduğum her soruya tatmin edici cevaplar almanın sevincini yaşamıştım. Düşünün bir kere, Cengiz Aytmatov, Aalı Tokombayev, Alıkul Osmonov, Hüseyin Karasayev gibi her biri Kırgız edebiyatının birer çınarı olan çok sayıda edebiyat insanıyla ilgili, birinci ağızdan bilgi verecek biri duruyordu karşımda! Omor Sultanov'a, kendi başından geçen olayların yanı sıra, yukarıda adı geçen edebiyatçılarla ilgili doyurucu şeyler de anlattırmış, o zamana kadar aklıma takılan ama soracak kimse bulamadığım birçok sorunun cevabını alma şansı yakalamıştım. Sohbetin bitmesini istememiştik ama ertesi gün yapılacak epeyce iş vardı programda. Gözlerimden uyku aka aka odama giderken, kendisini isteği üzerine, sohbetimizin bir kısmını kayda alamayışıma hayıflanmıştım. Bana hediye etmiş olduğu Can Bereli Süyüügö adlı kitabını okumaya başladım. Kitabın ilerleyen sayfalarında, Çarçoonun Cüzünçü Irı bölümü vardı ve adı üstünde o bölümde, 'yorgunluk' üst başlıklı ama ayrı isimlerle kaleme aldığı şiirler yer alıyordu. Kitabı okurken aklımdan şöyle geçirmiştim: Eğer ileride Omor Sultanov'la ilgili bir makale yazacak olursam, başlığını Yorgunluğun Şairi koyacağım. Kitabını tercüme edecek olursam da ismini Yorgunluk Şiirleri koyacağım. İşte o gün, beklediğim fırsat, onun Türk Dünyası'nda 2015 yılının edebiyat adamı seçilmesi münasebetiyle elime geçmişti. Ona ithafen çıkan Kardeş Kalemler Dergisi'nin nisan sayısında yer alan yazıma, hayalini kurduğum o başlığı koydum! 80. doğum yıldönümü için tercüme ettiğim 80 şiirden oluşan kitabına ise Yorgunluk Şiirleri ismini verdim. O kitabın tanıtımı, Ankara'da büyük bir katılımla gerçekleştirildi. Şiirlerini tercüme ederken de Omor Sultanov'un yaşı 80'e çıkmış bir edebiyatçı olmasına rağmen, 30'dan fazla şiir kitabı olan biri olarak, aslında yorulmak bilmeyen bir edebiyatçı olmasının yanı sıra, bir halk ve kültür insanı olduğunu da öğrenmiş oldum. Zira o, eserleri farklı dillere çevrilmiş ve birçok şiiri bestelenmiş bir şair; birkaç ülkenin şehirlerinin fahri hemşehrisi; türlü sosyal faaliyetlerin, derneklerin düzenleyicisi, katılımcısı ve başkanı olarak da tanınıyordu. Sonraki yıllarda da Omor Sultanov ile irtibatımız devam etti. Kırgızistan'da Ala Too adlı edebiyat dergisinin genel yayın yönetmenliğini ve kendi adıyla kurmuş olduğu Uluslararası Şiir Akademisi'nin başkanlığını yaptığı için, Türkçeye çevirmek istediğim Kırgız edebiyatçıların eserlerinin temini konusunda destek oldu. Zaman zaman yol gösterdi. Bir süre sonra'Kırgız edebiyatına katkılarından dolayı' diyerek, bana Uluslararası Şiir Akademisi'nin 'Akademisyen' unvanını verdiler. O unvan, benim açımdan, o güne kadar yaptığım çalışmalara teşekkür babından olsa da aslında gelecek için omzuma büyük bir görev yüklemiş oluyordu. Omor Sultanov, gerek çeviri çalışmalarımı gerekse Kırgızca yazdığım şiirlerimi bir aksakal şair olarak el üstünde tutarak, bu tip çalışma yapanlara kol kanat gerilmesi gerektiğini de göstermiş oluyordu. 2013 ve 2014 yıllarında, iki defa daha Eskişehir'de Türk Dünyası Yazarlar Toplantısı münasebetiyle bir araya geldik. Her ikisinde de onun edebi kişiliğinin yanı sıra, hayat tecrübesinden de kendime örnekler almaya gayret ettim. Her gelişinde yanında başka edebiyatçıları da getirdiği için onlarla tanışma fırsatımız da oldu. Bu vesileyle yeni edebiyatçı ağabeyler ve dostlar kazandım. Omor Sultanov, Kırgızistan'ın başından geçirmekte olduğu zor şartlardan dolayı, bir bakıma duraklama dönemini yaşamakta olan Kırgız edebiyatının nefes almasını sağlayacak çalışmalar yapıyor, Türk Dünyası'ndan gelen edebiyatçılarla bağlantı kurmaya gayret ediyordu. Toplantılar sırasında sunduğu teklifler sonuç bildirilerinde yer alacak kadar el üstünde tutuluyor, ona başköşede yer veriliyordu. 2014 yılının Temmuz ayında ve 2015 yılının Haziran ayında Kırgızistan'a gelince, ilk yaptığım şeylerden biri de Omor Sultanov'la buluşmak, edebiyatçıları ziyaret etmek ve o zamana kadar tercümelerimin yayınlandığı dergileri ve tercümemle çıkan kitapları takdim etmek oldu. Kendisiyle memleketi Isık Göl'de ve Bişkek'te buluştuk. Isık Göl'ün başkenti Karakol'a yakın Irdık Köyü'nün yukarısında yer alan Irdık Vadisi'nde edebiyat adamlarıyla, doğanın kucağında, Kırgız sofrasında, yine başköşede o olmak üzere, derin sohbetlere daldık. Aslında o anlatıyor, bizler ise dinliyorduk. Gerek başından geçen ilginç olaylardan, gerek Kırgız edebiyatının dünü, bugünü ve yarını hakkındaki meselelerden, gerekse kendi şiirlerinin hikayelerinden oluşan geniş bir yelpazede, bize tadı damağımızda kalan şeyler anlattı. Onun, o dere kenarında yaptığı sohbette şunu anladım ki Omor Sultanov, Kırgızistan'ın ücra bir köyündeki insanlardan, dünyanın herhangi bir ülkesinde yaşayan insanlara gönderebilecek mesajlar bulmayı başarmış bir edebiyatçıydı. 2016 yılında ben Kırgızistan'a geldikten sonra da, Omor Sultanov ile irtibatımız devam etti. Türkçeye tercüme ettiğim ya da Kırgızca olarak çıkan kitaplarımın tamamının tanıtım gecelerine katılıp destek verdi. Benim Kırgız dili madalyası ile Kırgızistan Yazarlar Birliği'nin Onur Üyeliği almam dolayısıyla düzenlenen gecelere katıldı. Şu sözü her zaman aklımda: İbrahim, biz Kırgızistan Yazarlar Birliği'nin normal üyesiyiz. Sen ise Onur Üyesi olan iki kişiden birisin. Bundan dolayı derecen bizden yüksek. Ona göre ha! Buluştuğumuz zaman, ilerlemiş yaşına rağmen kullandığı arabasıyla beni sağa sola götürecek kadar alçak gönüllü olan Omor Sultanov, 2020 yılındaki korona salgını öncesi ameliyat olmuştu. Akabinde iki defa daha ameliyat oldu. Bir kere evinde ziyaret edip geçmiş olsun dileklerimizi ilettik. Pandemi sürecinde, sağlığı sıkıntıda olduğu için maalesef sadece telefonla irtibat kurabildik. En son girdiği ameliyattan çıkamayarak 3 Nisan 2022 tarihinde, 87 yaşında hayata gözlerini yuman Omor Sultanov'un cenazesine de katılarak son görevimizi yerine getirmeye çalıştık. O, Kırgız şiirinin Cengiz Aytmatov'u olarak, Türkiye'de de çok tanınan bir şair konumuna yükselmeyi çoktan hak eden bir şairdi. Gönül isterdi ki onun bütün şiirleri Türkçeye tercüme edilip okurlara ulaşsın ama şartlar gereği bunu şimdilik gerçekleştirmek zor. Buna rağmen ilk şiirlerinden son şiirlerine kadar değişik yıllarda yazdığı 80 şiiri tercüme ederek, 80. yaş gününe ithafen yayınlanmasına vesile olduğum kitabın, Türkçe olarak yayınlanan ilk ve tek kitap olmasının haklı gururunu da taşıyorum. Omor Sultanov'a bir kere daha Allah'tan rahmet diliyorum. Isık Göl, yaşama sevinci gibi şen, Isık Göl gençlik neş'esi gibi doyumsuz, Isık Göl, hayatın tadı gibi eşsiz, Isık Göl, yaşama sevinci gibi şen, Dinlerlerdi bir çocuktan bile fikir olunca. Göz açıp kapatacak kadar durmaz devranlar. Huyu suyu başka olan o ihtiyarlar. Belki de bir hastaneye gitmen gerekiyordur, O zaman doktor kim bilir neler söyleyecek. İstesen de istemesen de omzunda görevdir, Yürümen gerek kendi kendine gayret vererek. Bende alışkanlık yapsa da gönül sancısı, -Ne! Esengul? Ne diyorsun?.. ibrahim bey'den bu kıymetli şairin biyografisini de bekliyoruz birinci elden.


Sıcacık ön dokunuşları baharın ve yoluk kuşlar, Bir habis gölge aranmaz alabora olan teknede. Zorluğu bilinmez yarım ağız merhaba demenin. Emanet alınır sırf fazlasıyla verilecek olan. Rene Char, Avignon Lisesi ve d'Aix-en-Provence Üniversitesinde öğrenim görmüştür. II. Dünya Savaşı'nda Nazi işgaline karşı Direniş Hareketinde görev alarak Provence bölgesinde 'Yüzbaşı Alexander' takma adıyla bir taşra çetesinin komutanlığını yapmıştır. Savaştan sonra doğduğu yer olan L'Isle-sur-la-Sorgue'a yerleşmiştir. Rene Char, kendinden sonraki kuşakları hem biçim hem de içerik açısından etkilemiştir. Başlangıçta gerçeküstücülüğü benimsemiş, sonradan uzaklaşmış; özdeyişler ve yoğun imgelerle gelişen kısa ve özlü şiirler yazmıştır. Mağrur ama gösterişsiz bir alay içeren, yer yer ahlaki bir boyut taşıyan, ekonomik ve son derece çetin bir hermetik şiire yönelmiştir. Düzyazı şiirler de yazan Char, karşıt düşünceleri iç içe geçirişiyle Heraklitos-Heidegger esintileri de barındıran farklı ve özgün bir söyleyiş elde etmiştir. 1966'da tüm yapıtları için Eleştirmenler Ödülü'nü almıştır.


Kelam ezeldir. Henüz hiçbir şey var olmamışken söz vardı. Ruh ve madde sonradan oluştu. Yani söz en kadim varlık olarak huzurumuzda. Öncesiz. Sonrası da yok. Bizler de bu öncesi ve sonrası olmayan sözün anlık izdüşümlerini yakalayıp algılarımızın kavrayabildiği kadarıyla varlığı anlamaya ve nitelemeye çalışıyoruz. İşte tam bu noktada bütün sanatların atası şiir devreye giriyor. Ansiklopedilerde, sözlüklerde veya akademik çalışmalarda illaki karşımıza söze ve şiire ait matbu tanımlar çıkmakta. Ancak şiirin genel geçer ve sınırları bulunan bir tanımından bahsetmek pek de mümkün görünmüyor. Tabii ki sözün şaire, hatta okura göre farklı karşılığı olabilir. Çünkü herkesin evrene baktığı açı birbirinden değişik. Yani algıların beynimizde oluşturduğu fotoğraf. Bu çok başka bir konu olduğundan yüzeysel geçmek istiyorum. Sonraki yazacaklarımda bu meseleye derinlemesine değinmek isterim. Yani herkes çilek yediğinde aynı tadı mı alıyor? Bu bakış açısı 'şiir okunduğu kadardır' savını güçlendirmekte. Şiiri bir şeylere benzetmekten elimden geldiği kadar kaçınmak istiyorum ama meramımı anlatmak için betimlemelerden yararlanmak durumundayım. Şiiri suya, şairi de nevi şahsına münhasır bir bardağa benzetecek olursak, şiir döküldüğü bardağın şeklini alacaktır. Burada su sudur, yani bildiğimiz H2O ama karşımızda ilk insandan günümüze birbirinden farklı milyarlarca bardak duruyor. Camın şekli, inceliği, üzerindeki desenler, kısacası görünen özellikleri bizim içindeki suyu algılamamızda farklılıklar gösteriyor. Bardak, içinde barındırdığı suyu kendi kılıfıyla yansıtmakta. Su söz, şair bardak, şiir ise diğer kişilerin bardağın içindeki suyu dışarıdan bakarak algıladığı kadarıyla görünen su. Suyumuz aynı su ama gördüklerimizin her biri birbirinden ayrı. Burada en karmaşık iş ise kendini göremeyen ve sürekli kendine bakma uğraşında olan şairin. İşte bu noktada biraz daha konuyu genelleştirmemiz gerektiğini düşünüyorum. Yukarıda mikroskobik fikir yürütmeler yaptık galiba. Şimdi kendimize bir uydu bulalım ve resmi biraz daha yüksekten okumaya çalışalım. Bana sorarsanız şiirin makro düzlemde iki temel öğesi var. Bu iki öğe arasında simbiyotik bir ilişkiden söz edebiliriz. Evet, karşımıza söz ve anlam çıkıyor. Söz dediğimde aklıma aslında şekil, anlatım, ifade gibi kelimeler de geliyor ama bunlardan birini seçecek olursam sözü tercih ediyorum. Üç aşağı beş yukarı aynı karşılığa sahipler çünkü. Anlam dediğimde de aklıma hakikat, mutlakıyet gibi kavramlar geliyor. Ama biz yine anlatmak istediklerimizi söz ve anlam üzerinden anlatalım. Evren sınırsız anlamı barındıran bilinmezler yumağı. İnsan da evrenin bir yerlerinde sadece bir noktadan ibaret. Aynı zamanda da evrenin şifrelerini barındıran bir çekirdek. Düşünerek yazıyor, yazarak sorguluyor, sorguladıkça yol alıyoruz. Bu yolculuk sizce biteceğe benziyor mu? İşte size bir bilinmez daha. O halde kurcalamaya devam. Evet, anlam sonsuz, sürekli ve sınırsız. Söz ile kısıtlı. Temelde birkaç harf sözümüzün ham maddesi. Bu harflerden kelimeler, kelimelerden cümleler. İlk insandan beri söylenenler, yazılanlar, çizilenler. Ne kadar çok değil mi? Peki sonsuz anlam karşısında bu çokluk neyi ifade ediyor? Uçsuz bucaksız kozmosu, galaksileri, sistemleri, yer küreyi, katmanları, atmosferi, döngüleri, atomu, kısacası her şeyi ve bunların sonsuzluktan dökülen karşılıklarını beş duyumuzla algılama çabasındayız. Elimizde de birkaç harften başka bir şey yok. Anlam, okyanus; söz ise bir damlacık. Şair bu damlacıkla sayısız alemiyle okyanusu çözümlemeye çalışıyor. Anlam; en uzak yakın, öncesiz ve sonrasız bir gerçekliğin yayılımı. Hem de sayısız boyutuyla yayılıyor. Söz, yani şiir sadece dört boyutlu dünyasında olanı biteni algılamaya çalışıyor. Mutlak gerçekliğe göre bu anlık bir algıdan ibaret ve çok da kıymetli. Şair ona verilmiş görme, işitme, dokunma, koklama, tatma ve düşünme yetileriyle şekillendirdiği 'görünürde' sığ ve kısır sözünü düşünsel dünyasında bir kalıba sokma çabasında. Bu çabayla da gerçek anlamın neresinde olduğunu kendisi de bilemiyor. Şair için varmak değil yolda olmak kıymetli ve bu durum onun ruh dünyası için hayati önem taşıyor. Anlam; ışığın görünen kaynağı olan güneşse, şairin kurmacası olarak şiir de sadece yansı olabilme uğraşı. Anlam; üzerinde miyarlarca canlının hayat bulduğu toprağın ardındaki gizse, şiir; yer kabuğunun yapı taşı olarak bir kum tanesi olma cesaretinde. Bu cesaretle döngüler arasındaki şifrelerin peşine düşüyor. Anlam; sonsuz kilitli, sonsuz kapılı, sonsuz odalı bir labirentse, şiir; şairin maymuncuğu. Buna benzer örnekleri atomdan kozmosa, mikrodan makroya, noktadan sonsuza, tekten çoğula çoğaltmak mümkün. Şair, yukarıda saydığımız eylemler çerçevesinde yoruldukça yorulan ve koşmaya doymayan bir atlet gibi düşünsel pistinde koşmaya başlıyor. Kılcallarına işlemiş sezgisel ve girift hakikat sokakları arasında kaybolan şair, aslında kendisinin peşinde koşuyor. Belki de bu durum dünyada var olmamızın temel amacı. Bu maratonda bitkin düşen şairin terlemesi önemli. Ruhundan akan fizik ötesi ter damlaları da şiiri oluşturuyor.


Amazon Stüdyolarının Tolkien'in eserlerine dayanan şimdiye kadar yapılmış en pahalı ve iddialı dizisi Yüzüklerin Efendisi: Güç Yüzükleri prömiyeri 2 Eylül'de Amazon Prime Video platformunda yayımlanacak. Tolkien hayranlarının heyecanla beklediği bu dizinin yapımcıları John D. Payne ve Patrick Mc Kay. Howard Shore leitmotif tekniğini kullanarak yaptığı muazzam bestelerle Orta Dünya evrenine adeta ruh katmıştı ve bu efsane albüm Lord of The Rings Senfonisi olarak dünyanın birçok yerinde sahnelenmişti. Orkestranın sahne aldığı yerlere göz atabilir ve sizler de unutulmaz anlara eşlik edebilirsiniz. Yüzüklerin büyülü atmosferine geçmeden önce tüm LotR sevenlere bir müjde verelim! Yeni albüm yine Howard Shore tarafından bestelendi ve bu albümde Bear Mc Creary de yer aldı. Güç Yüzükleri soundtrack albümü 20 Ağustos'ta yayımlandı. Müzikleri dijital platformlardan dinleyebilirsiniz. Yayımlandığı gün tüm sevenler tarafından ilgi ile karşılanan albüm, dinleyicileri biraz kararsız bıraktı. Yeni albüm Birinci albümün yerini asla alamaz. mı yoksa Bu albüme de bir şans tanımalıyız. mı? Fantastik kurgu sevenlerin yenilikçi bakış açıları ve tüm deneysel çalışmalara, farklı prodüksiyonlara olumlu yaklaşımlarından dolayı bu albümün de zamanla liste başlarına oturması mümkün. Hatta Khazad-dum parçası şimdiden dinleyicilerden olumlu oy aldı bile. Sanırım LotR senfonisinin hayranları daha sağlıklı yorum yapabilmek için bestelerin sahnelerle buluşma anını biraz daha beklemek zorunda kalacak. Tolkien, Orta Dünya'yı kurgularken tüm karakterlerin kendi coğrafyasını, tarihini, dillerini, soy kütüklerini, takvimlerini oluşturdu. Çok fazla karakter tasarladı ve karakterlerin gerçekçiliği ile büyülendikçe içinde kaybolabileceğimiz hikayeler yazdı. Böylelikle okuyucular kendilerini bitmeyecek bir keşfin içinde buldu ve bu keşif, okuyucu ile eser arasında duygusal bir bağ oluşturdu. Orta Dünya'nın etkisi zamanla öyle çok büyüdü ki eserlerinde kullanılan birçok terim Oxford İngilizce Sözlüğü'ne girdi. Legendarium(4)'un şüphesiz en büyük etkilerinden biri edebiyat dünyasına oldu. LotR, eseri yayımlandığı yıl elbette birçok olumsuz eleştiri de aldı. Ama zamanla 'Yüzüklerin Efendisi'nin olay örgüsüne benzeyen eserleri tanımlamak için kullanılan Tolkienesque terimi Oxford Sözlüğü'ne girdi. Diğer birçok yazar Tolkien'den önce fantastik eserler yayımlamış olsa da fantezi dünyasının yere bakan çehresi Tolkien'in çaba ve cesareti ile sönmemek üzere yeniden parladı. Elfler ve Sauron tarafından toplam on altı Güç Yüzüğü dövüldü. Elfler, daha sonra üç yüzük daha yaptı. Bu üç yüzük diğer tüm yüzüklerden daha kudretliydi. Bunlara Narya, Nenya ve Vilya deniyordu. Son olarak Hüküm Dağı'nın kalbinde Sauron tarafından gizlice Tek Yüzük dövüldü. Şimdi kısaca bu yirmi yüzüğü inceleyelim. Narya: Ateş Çemberi veya Kızıl Yüzük olarak da adlandırılan Narya, Üç Yüzük'ten biriydi. Bitmemiş Öyküler Kitabı'na göre bu yüzük Cirdan the Shipwright'tan Gandalf'a verilmiştir. Nenya: Su Yüzüğü, Beyaz Yüzük ve Adamant Yüzüğü olarak da adlandırılan Nenya, Üç Yüzük'ten biriydi. Yüzük Lothlorienli Galadriel tarafından taşınıyordu. Vilya: Hava Yüzüğü, Mavi Yüzük, Safir Yüzük. Üç Yüzük'ün en büyüğüydü. Yüzüklerin dağıtımı sırasında Gil-galad, Noldor'un Yüce Kralı olduğundan, üç Elf yüzüğünden en güçlüsünü taşımak için en uygun kişi olduğu düşünülüyordu. Son İttifak Savaşı'ndaki ölümünden sonra yüzük, üçüncü çağ boyunca onu taşıyan Elrond'a geçti. Sauron, Yedi Yüzük'ü Cüce Lordlara sundu. Yüzüklerini alan Cüce Lordlar: Durin'in Halkı, Ateş Sakallar, Geniş Kirişler, Demir Yumruklar, Sert Sakallar, Kara Kilitler ve Taş Ayaklar. Cüceler yüzüklerini efsanevi hazinelerini biriktirmek için kullandılar. Ancak Sauron, Silmarillion kitabına göre, Cüce taşıyıcıları iradesine boyun eğmeye zorlayamadı. Cüceler, Sauron'a karşı bazı halklardan daha dayanıklıydı. Bu yüzüklerin amacı taşıyıcılara büyük bir zenginlik getirmek ve aynı zamanda açgözlü birine dönüştürmekti. Bu da kullananların sonunu getirdi. Yüzük Savaşı sırasında dört yüzük ejderha ateşi tarafından yok edildi ve geri kalanı Sauron tarafından yeniden ele geçirildi. Ölümlü İnsanlar için dokuz yüzük... Bu yüzük taşıyıcıları, Sauron tarafından kontrol edilen yüzüklere sahiptiler ve taşıyanlar onun hizmetkarları oldular. Yüzüklere sahip olan insanlar güç ve zenginlik elde ettiler ve sonsuz yaşama sahip oldular. Ancak bir süre sonra yüzükleri taktıklarında sanrılar görmeye başladılar ve Sauron'un kontrolü altına girdiler. Sadece Sauron'a itaat eden hayaletler haline dönüştüler. Onlara Nazgul, Yüzük Tayfları da denir. Diğer adları ise Kara Süvariler, Dokuz Süvari ya da kısaca Dokuzlar'dır. Ash nazg durbatuluk, ash nazg gimbatul, - Henüz çocuk yaşta Orta Dünya'nın ilk haritalarını çizen Christopher Tolkien olmasaydı Silmarillion, The History of Middle-Earth ve babası tarafından yarım kalan diğer fantastik hikayelerin hiçbiri günümüze kadar ulaşamazdı. Kendisini saygıyla anıyoruz. - Tolkien'in ölüm yılındaki sayılar, her ırka kaç yüzük verildiğine karşılık gelir: 1973; Sauron için bir yüzük, İnsanlar için 9, Cüceler için 7 ve Elfler için 3 yüzük. - Güç Yüzükleri ve Orta Dünya ile ilgili detaylı bilgi için https://ortadunya. com/ adresini ziyaret edebilirsiniz.


en can alıcı mısra en sona gelmiş. Sanki yüzyıllardır söylenen darbımesellerden olmuş. Biçim olarak çok orijinal içerik olarak da harika bir şiir... Kaleminize sağlık.. Gönlüne ve eline sağlık. Milyonların hatta milyarların hissine tercüman olmuşsunuz. Tebrikler.


Bir varmış, bir yokmuş... Etrafı yemyeşil ovalarla kaplı, ormanlarından şırıl şırıl derelerin aktığı uzak diyarların birinde başına buyruk bir kral yaşarmış. Bir sabah canı sıkılmış olmalı ki uyanır uyanmaz ilk işi, ülkesinin sınırlarının yeniden gözden geçirilmesini emretmek olmuş. Muhafızlar hemen işe koyulmuşlar. İnsanların tecrübelerine, söylediklerine aldırmadan kralın emrettiği şekilde ölçümler yapılmış, yeni sınırlar için kalın dikenli teller hazırlanmış. Tabii ki teller çekilirken ülkenin kimi yerinde evler, kimi yerinde bahçeler ortadan ikiye bölünmüş. İnsanlar o anda oldukları yerde kalakalmışlar. Anneler evladından, babalar ekmek tarlalarından, kardeşler de birbirinden ayrılmışlar. Kırk yıllık dostluklar tellerin ardında kalmış. Gökyüzünde neşeyle cıvıldaşan kuşlar dahi ne yöne gideceklerini şaşırmışlar. Nihayet çalışmalar bitip ülke boydan boya yeni sınırlarıyla çevrelendikten sonra kral iki taraf arasında iletişimi yasaklamış. Giriş çıkışların kontrol edilmesi için sınır muhafızlarını görevlendirmiş. Ama çoğunun tuzu kuruymuş. Onlar kralın ülkesinde eski düzenlerinde yaşıyorlarmış. Tellerin ardında kalanlar için düzenlerini değiştirmek istememişler. Kardeş kardeşin sesini duymaz olmuş. Kimi sadece omuz silkmekle yetinmiş, cevap veren de Hadi git kardeşim, bir gören olur. demiş sadece. Az da olsa haksızlık karşısında konuşmaya çalışanları da muhafızlar engellemiş. Sınırın diğer tarafında sıkışıp kalmış ötekiler. Şaşkınlıklarını üzerlerinden atmaları bir müddet sürmüş. Fakat zaman bu yaraya da ilaç olmuş; nelere olmamış ki... Onlar da alışmışlar yeni durumlarına. Oturup Ne yapabiliriz? diye kafa yormuşlar geceler boyu. Sonunda civardaki başka ülke insanlarıyla irtibata geçmeye karar vermişler. Gel zaman git zaman aralarındaki ilişkiler güçlenmiş, bu vesileyle onların dilini öğrenmeye başlamışlar. Zamanla ticaret yapacak seviyeye gelmişler. Patatesi pamukla, buğdayı pirinçle değiş tokuş etmişler. Hem ticaret yapmışlar hem de daha önce tanımadıkları bu farklı dünya insanlarından birçok şey öğrenmişler. Uğradıkları haksızlıktan aldıkları dersle adaletli bir dünya inşa etmişler ve böylece çoluk çocuk huzur içinde yaşamışlar. Öyle bir huzur yayılmış ki etrafa kuşlar yeniden semalarında şarkı söylemeye başlamış. Aradan uzun yıllar geçmiş. Kralın ülkesinde işler yolunda gitmemeye başlamış. Çitlerin diğer tarafında da onlar sıkışmışlar aslında ama farkında değillermiş. Dünyadan bihaber yaşadıkları yetmezmiş gibi bir de kıtlık baş göstermiş. Artık fazla da yapacak bir şey kalmayınca kibirli kral, sınırın diğer tarafında kalanların kapısını çalmak zorunda kalmış. O zaman aklına gelmiş aynı toprağın insanı oldukları. Gelin, kaldıralım şu dikenleri! demiş, sanki yapan kendisi değilmiş gibi. Düşünmüş taşınmışlar ama bir delikten iki kez ısırılmak da istememişler. Geçen zamanla anlamışlar ki teller sınırlara değil, zihinlere çekilmiş aslında ve zihinler değişmedikçe tellerin nerede durduğunun çok da bir anlamı yokmuş. Sınırın diğer tarafında kalanlar, ellerinden geleni yapmışlar geçmişleri aynı kardeşlerine ama artık tellerin onları değil, asıl kral ve yardımcılarını dünyadan ayırdığını bildiklerinden tellerin içinde değil, dışında kalıp dünya insanı olmayı yeğlemişler.


Bir gün lisenin kantininde otururken zarif bir hanımefendi ziyaretine gelir ve: Merhaba, ben Suzan Güven. Hani senin ilk besteni okuyan şarkıcı.. der. Sonra da Radyo, sanatçı almak için bir sınav açtı. Kazanabilirsin, bu sınava girmelisin. der. Hava yağmurludur. Fakat o, heyecandan ıslandığının farkında değildir. 186 kişi içinde ismi ilk sıradadır. Jüride Orhan Veli Kanık, Yorgo Bacanos, Refik ve Fahire Fersan, Cevdet Çağla, Baki S. Ediboğlu, Şerif İçli gibi usta sanatçılar vardır. Okuduğu birkaç şarkıdan sonra kabiliyeti karşısında şaşırırlar. Ardından: Repertuvarın ne kadar? diye sorarlar. Üç bin civarında efendim! deyince inanmakta zorlanırlar ve şöyle sorarlar: Hepsi aklında mı? Cevap, soru bitmeden gelir: Evet efendim! Verdiği cevabı kimsenin inanmadığını görünce dosyasını jüriye uzatır ve: Bildiğim şarkıların hepsinin giriş bölümleri notalarıyla beraber yazılıdır, efendim! der. Yaklaşık iki saattir içeridedir ve diğer 185 kişi onu beklemektedir. Jüri ise dosyadan rastgele, Bu şarkıyı oku. Bu parçanın meyanını söyle. Bu şarkının sonunu oku. der. Şarkıya baştan girilirse sonu hatırlanabilirdi. Ancak sonunu okumak pek kolay değildi. Neyse, ismi gibi Allah vergisi zekasıyla istedikleri bütün şarkıları okudu. Bunun üzerine jüri, hep birlikte onu alkışladı ve koro halinde, Fevkalade, fevkalade... diyerek tebrik ettiler. . Yukarıdaki satırlarla tasvir etmeye çalıştığımız usta sanatçı, şarkıcı, besteci, oyuncu ve şair Zeki Müren'dir. Zeki Müren, 6 Aralık 1931 yılında, Bursa'nın Hisar semtinde, Kaya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak dünyaya gelir. Ailesi Bursa'ya Üsküp'ten göç etmiştir. Dedesi Mehmet Efendi hafız olup tilavetiyle meşhurdur. Müren dedesini şöyle anlatır: Güzel sesli dedem Mehmet Efendi, çok ünlü bir hafızdı. Her gün beş namaz vaktinden önce Şehadet Camii'ne gider, ezan okurdu. O ezan okurken herkes sokaklara dökülür, tüyleri ürpererek dinlerdi. (Çelik, 2020). İlkokulu, Bursa Osmangazi'de, Ortaokulu Tahtakale'deki ikinci okulda bitirir. Liseyi ise İstanbul Boğaziçi'nde tamamlar. Ardından çok istediği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisinde okur. Müzik hayatına ilk defa Bursa'da aslen hafız olan tamburi İzzet Gerçekler'den aldı. Boğaziçi Lisesinde okurken (1949) Agopos Efendi ile udi Kirkor'dan ders alarak musiki eğitimini sürdürdü. Daha sonra fasıl musikisini iyi bilen, geniş bir repertuvarı da bulunan ve aynı zamanda hafız olan Şerif İçli'den de ders aldı. Ayrıca Refik Fersan, Sadi Işılay ve Kadri Şençalar'dan da yararlandı. İstanbul Radyosundan sonucu beklerken lise eğitimini de devam ettiriyordu. Bir hafta sonu Refik Fersan Bey: Zeki Bey evladım, Perihan Altındağ rahatsızmış, programına gelemiyor. Saat 20.30'a kadar nota dosyanı al, radyoevine gel. der. Hicaz makamını sevdiği için o dosyayla gider ve mükemmel bir program çıkartır. Bu, ilk radyo konseri (1951) çok beğenilir ve programdan sonra telefonla onun kim olduğunu öğrenmeye çalışanlar olur. Bunlardan biri de Hamiyet Yüceses'tir. Müren'e telefonla ulaşarak aynen şunları söyler: Evladım seni radyodan 45 dakika boyunca ağlayarak dinledim. Çok merak ediyorum, kimsin sen? . Bu arada İstanbul'dakiler, onu sahneye çıkarmak için yarışır. Karşısına çok astronomik rakamlarla çıkmalarına rağmen o hep Hayır, hayır efendim, akademiyi bitirmeden kesinlikle sahneye çıkmam. der. Bu derece popülerliği sadece Marmara Bölgesi'ne yayın yapabilen İstanbul Radyosu sayesinde yakalamıştır. Fakat onun asıl gayesi Anadolu'nun tamamına ulaşmaktır. Bu niyeti plakçıların ve filmcilerin işine yarar ve İstanbul'daki bütün plak şirketleri onun kapısını çalar. Fakat parayı veren düdüğü çalar hesabı iyi bir teklifle gelen birisi: Sadece bir plak Zeki Bey, sadece bir plak.. der. Buna 'evet' diyen Müren, Şükrü Tunar'ın, Bir Muhabbet Kuşu bestesini okur. Zeki Müren, yıl 1954'ü gösterirken henüz akademi üçüncü sınıftadır. Sahneye çıkmadığı için insanlar yüzünü merak etmektedir. Bunu fırsat bilen film yönetmenleri onu ikna eder ve ilk beyaz perde çalışmasını Beklenen Şarkı filmiyle yapar. Bu müzikal filmde on bestesini okuyunca, onu görmek isteyenler salonları ağzına kadar doldurur. Bundan sonra 17 filmde daha oynayan sanatçı, sinema oyuncusu olarak da oldukça yüksek rakamlı sözleşmelere imza atar. Filmlere Hayat Bazen Tatlıdır, Altın Kafes, Bir Yaz Yağmuru vs. gibi kendi bestelediği şarkıların isimlerini verir. 1955 yılında Arena Tiyatrosu'nun Çay ve Sempati adlı oyununda da başrol oynar. O, müzik kariyerinde önemli bir noktaya geldiğinde henüz 24 yaşındadır. 1955 yılında Manolyam adlı kürdilihicazkar parçasıyla, Türkiye'de ilk defa verilmeye başlanan Altın Plak Ödülü kendisine verilir. Sanatını bu ödülle taçlandıran şarkıcı, artık dönemin en popüler sanatçısı haline gelir. Öyle ki ünlü gazinolar birbirleriyle kıyasıya rekabet eder. Dinleyicileri arasında devlet adamları da vardır. Vurgulu ve ahenkli sesiyle kulağa; gösterişli ve ilgi uyandıran kostümleriyle de göze hitap eder. O, her daim yenilikler peşinde olup saz ekiplerine ilk defa smokinli kıyafetler giydirendir. Kendisini dinlemeye gelenlere hem yakın olmak hem de hakim durumunu koruyabilmek için, seyirciler arasına uzanan T şeklindeki sahne yapısını ilk planlayan da odur. Bu yüzden, ona, adıyla birlikte telaffuz edilen Sanat Güneşi betimlemesi atfedilir (yenicaggazetesi. com. tr, 2020). Ayrıca o Müziğin Paşası olarak da meşhurdur. O lakabı da 1969'da Aspendos'ta verdiği konserde Antalya halkı verir. Artık Anadolu insanı tarafından çok beğenilen bu sanatçı, turnelere başlar. Bir yılda bazen yüz konser verdiği olur. Verdiği konserlerin ünü Anadolu'yla sınırlı kalmaz, yabancı ülkelerde de birçok konser verir. On yedi yaşında iken bestelediği Zehretme Hayatı Bana Cananım mısrasıyla başlayan şarkı ilk bestesidir. Onun bestselleri ise Şimdi Uzaklardasın Gönül Hicranla Doldu, Manolyam, Bir Demet Yasemen, Gözlerinin İçine Başka Hayal Girmesin şarkılarıdır. Bunlarla beraber aralıksız 11 yıl Behiye Aksoy ile Maksim Gazinosu'nda sahne alır. Müren'in sanat hayatı çok renklidir. Radyodan sahne hayatına, oradan da film, tiyatro ve plak çalışmalarına kadar çok farklı alanlarda sanatını icra etmiştir. Fakat bunların içinde sahnenin yeri başkadır. Orası onun için ışıltılı, spotlar altında terlenen, bol alkışlı bir dünyaydı. Bu aslında her kesimden insanla yakın göz teması kurmak demekti. Böyle bir yaşam, elbette insan egosunu bir balon gibi şişirebilirdi. Fakat o, hep kendi olarak kalmayı başardı. Dolayısıyla, konser verirken de film çevirirken de bitmek tükenmek bilmeyen alkışlarla dolu sahne hayatında da hiç değişmedi. Adeta kendisini seyredenler için çok özel bir Zeki Müren kültü oluşturdu. Bu yüzden olsa gerek onun cinselliği ile ilgili pek çok şey kulaklara fısıldansa da belki de insanlar, ona olan saygısını yitirme endişesiyle kimseciklere bir şey söylemiyordu. Dolayısıyla dünya onun etrafında dönüyor olmasına rağmen o her daim halkın Sanat Güneşi olarak parlamaya devam etti. Onu dinlemek, 'Bir Hoş Sada' olsa da esas onun zarifliği, inceliği ve saygınlığı Türkçeyi çok iyi kullanmasındandır. Bunu programa başlamadan önce seyircilere yaptığı hitap cümlelerinde görmek mümkündür. Mesela: Her zaman olduğu gibi hepinize en engin sevgilerimi, en derin hürmetlerimi arz ederim, lütfen kabul buyurunuz efendim!, Canımdan çok sevdiğim aziz ve muhterem dinleyicilerim; şu anda huzurlarınızda olmak ne kadar mutluluk veriyor bana, bir bilseniz... Hatta 1951 yılında Ankara'da ilk konserini vereceği zaman salonda yer kalmaz. Birtakım gençler bilet bulamayınca onu taşlamak ister. Bunu önceden öğrenen Müren, arabadan iner ve Hoş geldiniz efendim, hoş geldiniz, benim için rahatınızı kaçırmışsınız, buyurun, misafirimsiniz efendim, açıkta kalmayın efendim. (Çelik, 2020) diyerek onları da içeri alır ve böylece mesele suhuletle çözülür. Onun yaşamında sıra dışı denebilecek bazı şeyler vardır. Mesela her akşam mutlaka saunaya girmesi ve genellikle günde dört saat kadar uyuması. O, nükteli konuşan, gerektiğinde argoyu da kullanan ve lafını hiç esirgemeyen biridir. Arabeskten klasik musikiye kadar her tür müziği okuyabilmekteydi. Tavırlarında bazen kıskanç, bazen nazik, bazen narin, çoğu zaman da baskındır. Ayrıca hem papyon takıp hem etek giyen, hem tıraş olup hem de ruj süren bir kişilikti. Akademinin Süsleme Atölyesinden mezun olduğu için hem desen hem de resim çalışması yapabiliyordu. Dolayısıyla akademi yıllarında yaptığı süsleme ve resimlerden oluşan birkaç sergi de açmıştır. Ayrıca akademide desinatörlük de öğrendiği için sahne kostümlerini de kendi tasarlar. Onun bir de 1965 yılında Bıldırcın Yağmuru ismiyle yayımladığı bir şiir kitabı da vardır. Zeki Müren'in toplamda 24 albümü vardır. Bunlardan en çok bilinenleri şunlardır: Senede Bir Gün, Anılarım, Güneşin Oğlu, Kahır Mektubu, Eskimeyen Dost, Gözlerin Doğuyor Gecelerime, Ayrıldık İşte, Karanlıklar Güneşi, Zirvedeki Şarkılar, Bir Tatlı Tebessüm, Doruktaki Nağmeler. Evet, o altmış beş yıllık kısa denebilecek bir ömre çok şeyler sığdırır. Burada hepsini saymak elbette mümkün değil. Repertuvarında 4000 dolayında eser bulunan ve bugüne kadar yapmış olduğu bestelerin sayısı 200'ü aşan bir sanat güneşiydi o. Çevirdiği filmler, yurt dışı ve Anadolu turneleri, sahne hayatı vs. derken, gerçekten çok hızlı ve aynı zamanda akıl almaz bir tempoyla yaşar. Bu aşırı tempo ve yalnızlık onda kalp rahatsızlığı meydana getirince, 1980'den sonra sahne hayatından uzaklaşarak Bodrum'daki evine kapanır. 45 yıl önce Ankara Radyosunda ilk şarkısını 12 numaralı mikrofona okur. Tarihler 24 Eylül 1996'yı gösterirken, TRT stüdyolarında yine aynı mikrofon ödül olarak verileceği sırada yaşamını yitirir. Cenazesi görülmemiş bir halk kitlesiyle uğurlanır. TRT'de başlamış olan sanat yaşamı, aynı yerde son bulur. Kabri Bursa'dadır.


Hepsi de renk renk yüzüme demirlemiş. Hepsi de renk renk yüzüme demirlemiş.


Yazmak; aynı zamanda susmak, söylememek, sesini kesmek demektir. Sandalyeye çekingen bir tavırla oturup atmaya kıyabileceğim eski defterimi yavaşça masaya koydum. Dargın kalemimi yazmak için değil de evirip çevirmek için elime almışım gibi oynatmaya başladım. Tavanla duvarın birleştiği noktalarda, kıyı köşelerde gözlerimi gezdirdim. Farkında olmadığım bir çok ayrıntıyı görmeye başladım. Çok önce müdahale etmiş olmam gereken karınca topluluğunu mesela. Bu kıyı köşe onlar için büyük bir dünyaydı. Odam dediğim bu dört duvarda benim kadar onların da hakkı vardı. Belki de benden daha mutlu, daha doğru yaşıyorlardı bu evde. Hatta şikayet ediyor bile olabilirlerdi. Çok gürültücü biri olabilirdim onlar için. Beynimde uzayıp giden alakasız bir örgü hızla büyüyordu ve onu asıl onun asıl üzerinde çalışması gereken gereken noktaya çekemiyordum. Odaklanmak için gözlerimi kapattım. Karanlık helezonlar yine karanlığın içinde dönüyor, arada bir yıldızlar görünüp kayboluyordu. Düşüncelerimin kalemimi takip ettiği zamanlarımı hatırlamaya çalıştım. Her bunaldığımda defterimi açar yanlış doğru, eksik fazla demeden yazardım. Ama başımda dönmeye başlayan, beni toz duman eden sorunlarım, tüm reflekslerimi almış ve zamanla yazma tutkumu da acımasızca sökmüştü içimden. Kurduğum tüm düzen çöküp dağılırken kalemim susmuştu. Nihayetinde onu metruk bir eve dönen ruhumun içine mühürlemiştim. Kalemimi ani bir hareketle durdurdum. Defterime eğildim ve o noktada kendimi dinledim. Bir anda beynimin içi sustu. Odada kalbim ve karıncalar dışında hareket eden hiç bir şey yoktu. Bir fotoğraf gibiydim. Sonra Her vaktin bir kokusu, her kokunun bir vakti vardır. Kokulardır bizi bir anda geçmişe götüren ve gelecektir bizi aradığımız kokulara taşıyacak olan. yazıverdim. Kahvemi alıp masama döndüğümde kendimden daha emindim. Kelimeler havada uçuşan tozlar gibiydi ve onları yakalamak için acele etmem gerekiyordu. Yüzümde hafif bir telaş ve gizli bir tebessüm vardı. Hayattaki dönüm noktam. diye mırıldandım. Evet, yazmak için umutsuzca masaya oturduğum konu buydu. Ama ben kör düğüm olmuş çözümsüz bir hayatın merkezinde hissediyordum kendimi. İşte tam bu noktada dönüm soru işaretlerimi, dönüm ünlemlerimi yazabilirdim uzun uzun. Gelecek ise önümde üzerinde uzun yol resmi olan bir sahne dekoruydu. Sanki hayat bana Bu yapay yolda adımlarını at ama sakın ilerleme. diyordu ve ben terbiye edilmiş gibi yerimde sayıyor, o dekoru yıkmıyordum. Geçmişte ise bıraktığım bir bahar vardı. Vanilya kokan evi, saksıda çiçekleriyle... Aklıma esip gitmelerim, dönüp derin bir oh çekmelerimle... İçine doğan güneşi ve her akşam çalan kapısıyla... Öylece solmuştu bu bahar. Geçmişi kolundan tutup bir hamleyle geleceğe fırlatmak, sonra da peşinden koşup onu yakalamak istiyordum. Olmuyordu. Yanlış olan, ters giden hayatım değil, düşüncelerimdi. Sınırlarımı zorlayarak etrafıma çizdiğim kendimce güvenli hattın dışına çıkmalıydım. Beni hayallerimin ötesine bu çıkış taşıyabilirdi. Denemeden bilemez, cesaret etmeden de deneyemezdim. Yıllar sonra yazdığım basit bir cümle, anahtara dönüşmüştü. Geçmiş ve gelecekte takılıp kalmış olan beni, asıl olmam gereken noktaya çekmişti. O anda evi vanilya ve saksıdaki çiçeklerimin kokusu sarmalıydı. Ama öyle olmadı. Çünkü bugünün mücadelesi ve kokusu başkaydı. Dargın kalemime baktım ve düşündüm dediklerinizi..


Burnundaki akıntıyı bile silme imkanı vermeyen 2005 kışıydı. Soğuk kelimesinin, ifadesini yitirdiği buz gibi bir gündü. Üşüdükten sonra ısınsan da soğuğu atamıyordun içinden. Hava o kadar soğuktu ki demiri tutunca elin demire yapışıyordu. Keskin, kuru, sert bir soğuk! Sibirya Soğukları. Dışarı çıkmak istediğimizde soğuk havanın etkisiyle akmaya başlayan gözyaşımız, daha kirpiklerimizden süzülemeden kar kristali haline gelirdi. Soğuk, sadece insanları ve eşyaları değil, içindekilerle birlikte tüm hava boşluğunu donduruyordu sanki. İşte bu kadar soğuktu Moğolistan. Hava sıcaklığı, eksi 30'lardan eksi 20'lere inince Havalar ısındı! diye sevinir ve pikniğe giderdik. Sadece biz değil, güneş bile sevinirdi. Türkiye'deyken kış aylarındaki haberlerde hava durumu hep şöyle derdi: Sibirya'dan gelen soğuk hava dalgası Türkiye'yi etkisi altına alacak. Sıcaklıkların 12 derece birden düşeceği belirtilirken.... O haberler geldi aklıma, bir an için o anlara gittim. Şimdi daha iyi anlıyordum Sibirya soğuklarının ne demek olduğunu. Kar renkleri, her şeyi çok sessiz hale getirmişti. Pencereden sokağa bakıyordum. Üzerindeki karları kaldıramadığı için kamburlaşıp yere yanaşmış bir ağacın dallarına daha fazla tutunamayan bir kar yığını, ağacın altına park etmiş kardan rengi belli olmayan bir arabanın üzerine ses çıkararak birden düşüverdi. Her yerin bembeyaz olduğu, yerlerde ne bir çift ayak izinin ne de derin tekerlek izlerinin görüldüğü bu soğuk ve pürüzsüz görsel şölenin keyfini çıkarırken uykum gelmişti. O sırada içeriye oda arkadaşım Davut girdi: Hayırdır, dalgınsın yine! dedi soğuk bakışlarıyla yüzüme öylesine bakarak. Havanın soğukluğundan daha soğuk olan bakışları canımı çok acıtmıştı. Yorgunum, uzanacağım. dedim usulca. Davut'la paylaştığımız odadaki ranzanın ilk katı bana aitti. Mütevazı bir odamız vardı. Ranza, dolap ve çalışma masaları haricinde odada çok az bir boşluk kalıyordu. Uyuyalı ne kadar olmuştu tam emin değildim. Birden nefesimin daraldığını, üzerime kapkara ve kocaman bir bulutun oturduğunu hissettim. Buluta benziyordu ama insan gibiydi de. Gözlerimi açmamla birlikte bir ayağımı bir bulut, diğer ayağımı ise diğer bulut ters yöne doğru ayırmaya başladı. Tam göğsümün üzerinde olan karaltı, göğüs kafesime öyle bir bastırıyordu ki nefes almakta zorlanıyordum. O an ezberimdeki tüm duaları ve sureleri okudum. Zaman durmuştu sanki. Bana hiç bitmeyecek gibi geliyordu. Çırpınıyordum ama çırpınışlarımı duyan yoktu. Nefes almakta giderek daha fazla zorlanıyordum. Bu soğuk havada, sanki yaz sıcağında güneşin altında kalmış gibi sırılsıklam terliyordum. Kendimi bu karanlıkta çakılı kalacakmış ve hiç kurtulamayacakmış gibi hissediyordum. Çaresizce çırpınırken bir an -ne olduysa- kendime geldim ve bu cendereden kurtuldum. Kurtulmamla birlikte dehşet içinde yataktan fırlamam ve o hızla başımı ranzaya vurmam bir oldu. Davut, o sırada ranzanın üst katındaki yatağındaydı. Terli ve korkmuş halime bakıyordu onu fark ettiğimde. Ben, yaşadığım şeyi anlamlandıramamanın verdiği karmaşık hisler ve büyük bir mücadeleden kurtulmanın verdiği duygu patlamasıyla Davut'a çıkışıverdim: Davut, beni neden kurtarmıyorsun? Saatlerdir yatakta bağırıyorum, terliyorum, çırpınıyorum. Neden yardım etmiyorsun? Davut, bu ani -ve kabul ediyorum ki çok da yersiz- çıkışımı şaşkınlıkla karşıladı. Tabii ki neler olduğuna dair hiçbir fikri yoktu. Uzanalı 5 dakika olmadı daha, hem hiç ses duymadım, ne oldu ki? dedi. Soğuk bir insanla uğraşmak asla kolay değildir, hele de siz tam aksi karaktere sahipseniz. Oda arkadaşım Davut, gözden uzak bir yaşam sürmeyi seven, sessiz, sakin ve mesafeli bir karaktere sahipti. Onu tanıdıkça içtenliğini ve derin bir dünyası olduğunu yıllar sonra anlayacaktım. Sadece konuşkan değildi ve -ne yazık ki insanın bazen ihtiyaç duyduğu- ilgi sözcüklerini kullanmazdı. Hala duygularımı kontrol edemiyordum. Bir yandan soğuk suda duş almışçasına titrerken diğer yandan da kalbim hızla çarpıyor, gözlerim seğiriyordu. Gördüklerimin hayal mi yoksa gerçek mi olduğunu bilmiyordum. Suskunlaştım, yüzümü yıkamak için lavaboya gittiğimde aynada kireç rengi bir beniz ve düşünceli gözlerle karşılaştım. Kendimi, yüzüme su çarpa çarpa, gözlerimin içine baka baka sakinleştirdim. Yavaş yavaş bakışlarım normalleşiyor, yüreğim sakinleşiyordu. Fakat içime bir sıkıntıdır yerleşmişti. Davut'un ilgisizliği, mesafeli davranışları ve soğukluğu, bana kendimi çok yalnız ve güvensiz hissettirmişti. Canım acıyordu. Gözyaşını donduran hava soğukluğuyla değil, ruhunu kaskatı eden yürek soğukluğuyla başlarmış insanın gerçek kışı. diye söylenirken hala yaşadığım olayın şokunu atlatamamıştım. Talha Hocam kaleminize zeval gelmesin... yaşar gibi içindeki karekterlere büründük..


Ve bir o kadar ısrarcı ve aymaz.