Küçücük bir çocukken zulmü iliklerine kadar hissetti. Bundan sonra hiç durmadan bu uğurda mücadele verdi. Dini, dili, ırkı fark etmeksizin sadece sevdi. Sesini dünyaya duyurmak için bir şampiyonluğa ihtiyaç varsa onu da halledebilirdi; etti de. Muhammed Ali, başka çocuklar onun gibi gözyaşı dökmesin diye kendini gözyaşlarıyla yeniden inşa etti. Bu ifadeler Muhammed Ali'nin cenaze töreninde hazır bulunan dönemin ABD Eski Başkanı Bill Clinton'a aittir. Evet, Muhammed Ali, pek çok genç tarafından hem azmi hem de inatçı kişiliğiyle örnek alınan, hayranlık duyulan biri olup boks dünyasının gördüğü en başarılı sporculardan biriydi. O, bu yönüyle bütün dünyanın tanıdığı efsane bir isim olarak tarihe geçti. Çıktığı her maç milyonlar tarafından soluk soluğa izlendi. Bu nedenle onun yaşam öyküsü ve mücadelesi beklenenden çok daha fazla ilgi gördü. Biz de onun hem kısa biyografisini hem de boks hayatındaki dönüm noktalarını yazalım istedik. O, 1942 yılında Louisville Kentucky'de dünyaya geldi. Onun, gerçek adı Cassius Marcellus Clay Jr'dir. Onun boksla tanışması, 12 yaşında çaldırdığı bir bisiklet sebebiyle olur. Yoksul bir ailenin çocuğu olarak bisikletinin çalınmasına öyle sinirlenmiştir ki şikayetini dinleyen polise, bu kişiyi bir eline geçirirse neler yapabileceğini anlatır. Polisliğin yanı sıra bir spor salonunu da işleten Joe Martin, Cassius'un küçük yaşına rağmen gösterdiği bu ciddi tavrından etkilenir. Ona boks öğretebileceğini, böylece bisiklet hırsızı ile karşılaşırsa onunla kozlarını paylaşabileceğini söyler. İşte boks dünyasının gördüğü en başarılı sporculardan biri olan Clay, bu yüzden olsa gerek boksör sıfatıyla, yıllar sonra çalınan bisikletinin aynısını bulur ve onunla ikonik bir poz verir. O, Roma Olimpiyatları'nda (1960), Polonyalı sporcu Zbigniew Pietrzykowski'yi yenerek aldığı altın madalya ile amatörlükten profesyonelliğe adım atmakla kalmaz, aynı zamanda zirve bir şöhretin de kapısını aralar. Babası, şehir dışındaki maçlar hariç onun bütün karşılaşmalarını izler. Öyle ki Muhammed Ali, onu, çıktığı her maçta arkasına yaslandığı bir dağ gibi görür. Roma'dan Amerika'ya altın madalyayla dönmenin sevincini yaşadığı günlerde arkadaşı Ronnie King ile bir restorana gider. Masaya servis yapan garson kız, yüzlerine hakaret edercesine siyahlara servis yapamayacağını söyler. O, nezaketle; Bayan, ben olimpiyat şampiyonu Cassius Clay'im. der. Ancak garson kız; Kim olduğunuz hiç fark etmez. deyince Muhammed Ali, çok büyük bir hayal kırıklığına uğrar. Bu duruma çok sinirlenir ve göğsündeki madalyanın zincirini kopararak hırsla yakındaki Ohio Nehri'ne fırlatır. O an madalyayla birlikte bütün hayalleri de nehrin bulanık sularına gömülür. Roma'daki heyecanının ardından yaşadığı bu talihsizlik onda her ne kadar anlık bir öfke patlamasına sebep olsa da kısa sürede kendini toparlar. Yaşadığı bu üzücü hadise onun inatçı kişiliğini tetikleyerek azmini katbekat arttırır. Artık bundan sonra sadece rakibine değil, aynı zamanda ırkçı düşüncenin suratına da sert kroşeler indirecektir. Ünlü boksör, yaşadığı bu üzücü hadiseden sonra kim olduğunu ve aslının ne olduğunu araştırmaya başlar. Elde ettiği bulgular neticesinde kendisinin Afrikalı ve dedelerinin de Müslüman olduğunu öğrenir. Dolayısıyla ulaştığı bu bilgiler onun İslam'ı araştırmasına vesile olur. İslam'da onu en çok etkileyen argüman ise Veda Hutbesi'nde geçen, Hepiniz Adem'in çocuklarısınız. Adem ise topraktan yaratıldı. Arab'ın Arap olmayana, Arap olmayanın da Arap üzerine üstünlüğü yoktur. Beyaz tenlinin siyah tenli üzerine, siyahın da beyaz tenli üzerinde bir üstünlüğü yoktur. (spor. haber7. com, 2022) ifadeleri olur. Bundan sonra da inancıyla alakalı kamuoyuna bir bilgi vermeksizin adını Muhammed Ali olarak değiştirmeye karar verir. O, Sonny Liston'u 1964'te yenip dünya şampiyonu olduğunda 22 yaşındadır. Artık zirvede onun adı vardır. Bu şampiyonluğun ardından Müslüman olduğunu ve adını da Muhammed Ali olarak değiştirdiğini açıklamanın zamanı geldiğini düşünür. Ancak hiçbir şey düşündüğü gibi olmaz ve büyük bir tepkiyle karşılanır. Maalesef kazandığı dünya şampiyonluğu onun ne rengini ne dinini ne de adını değiştirmesine kafi gelmez. Ve eskiden olduğu gibi İslam'ı bir nefret dini olarak gören beyaz ve ılımlı siyah hayranları ile arasında bir uçurum meydana gelir. Bu yüzden birçok gazeteci Muhammed Ali ismini kullanmayı reddeder. Hatta eski rakibi Floyd Patterson, Dünya ağır siklet şampiyonunun siyah bir Müslüman olması, sporu ve Amerikan halkını küçük düşürüyor (Fatzick, 2016) der. 1963-1973 yıllarında Vietnam Savaşına dahil olan Amerika, 1966'da onu, acil koduyla askere çağırır. O da, Benim Vietnamlılarla hiçbir anlaşmazlığım yok. Fakir bir halkı yakmak ve öldürmek için evimden 10 bin mil uzağa gitmeyeceğim diyerek reddeder. Bu yüzden şampiyonluğu ve boks lisansı elinden alınır. Ayrıca savaşa gitmediği için beş yıl hapis ve 10 bin dolar da para cezası verilir. Şampiyonluğunun elinden alınması, lisansının ve pasaportunun iptal edilmesi onu oldukça zor duruma düşürür. Sanki 12 yaşına, bisikletinin çalındığı günlere geri dönmüş gibidir. Fakat bir farkla ki şimdi o günkü gibi bütünüyle çaresiz değildir. Nereden aklına geldiyse üniversitelerde ücretli konuşmalar yapmayı planlar ve bir müddet bu şekilde geçimini sağlar. 1970'e gelindiğinde nihayet temyiz davasını kazanır ve kaybettiği her şeyi tekrar geri alır. O, boks hayatından uzak kaldığı dört yılın ardından 1971'de Joe Frazier ile karşılaşacaktır. Hem menajeri hem de onu tanıyanlar, bu kadar aradan sonra Frazier gibi güçlü bir rakiple karşılaşmasının doğru olmadığını söylese de o uzun süre ringlerden ayrı kalmanın verdiği hırsla hareket eder ve yüzyılın maçı olarak anons edilen bu karşılaşmada kariyerinin ilk yenilgisini alır. Bu yenilgi onun inatçı kişiliğini tetikler ve hırsla tekrar dünya şampiyonu olabilmek için Frazier'den sonra Ken Norton ile karşılaşır. Fakat bu sefer sadece mağlup olmakla kalmaz, aynı zamanda çenesi de kırılır. Üst üste yediği bu şoklar, onda ciddi bir ümitsizlik hasıl eder ve artık kariyerinin bittiğini düşünür. Ancak en yakınındakiler, vazgeçmemesi gerektiğini ve eğer kendine inanırsa tekrar başarabileceğini telkin ederler. Bu moral ve motivasyonlar işe yarar ve sadece kendisi için değil, ona inanan bu insanlar için de olsa şampiyon olması gerektiğine inanır ve yeniden kolları sıvar. Muhammed Ali, kendine inanmış bir şekilde çıktığı bundan sonraki maçlarda rakibi olan tüm boksörleri yener. Sanki küllerinden yeniden doğmuş gibidir. Daha önce çenesini kıran Ken Norton ile çıktığı yeni maçta onu yenerek hem maçın hem de kırık çenesinin rövanşını alır. Sırada Joe Frazier ve George Foreman vardır. 1973'te Frazier ile karşılaşır ve sürpriz bir şekilde ikinci raundda nakavt eder. Ardından Foreman ile yaptığı maç da nakavtla sonuçlanır. Bitmeyen enerjisiyle boks üslubuna Kelebek gibi uçar, arı gibi sokarım (Fatzick, 2016) deyimini kazandırır. 1974'te Foreman ile tekrar karşılaşan Muhammed Ali, rakibini sekizinci raundda devirir. Böylece hak ettiği unvanı, Floyd Patterson'dan sonra tekrar kazanan ikinci boksör olur. Frazier'i ve Foreman'ı nakavtla yenerek şampiyon unvanını geri kazanan Muhammed Ali, 1978 yılında, Leon Spinks ile iki kez karşılaşır. İlkinde yenilse de ringe ikinci çıkışında kazanan kendisi olur. Onun, üçüncü kez dünya şampiyonu olmasıyla Bütün zamanların en iyisiyim. (gözdespor. com, 2020) ifadesi gerçek olur ve bu unvan ile tarihe geçer. Bu karşılaşmanın ardından 12 yaşında başladığı boksu bir şampiyon olarak zirvede bıraktığını açıkladığında henüz 36 yaşındadır. Amatör ligde katıldığı 167 maçtan 161'ini, profesyonellik döneminde ise 37'si nakavt olmak üzere toplam 56 maçı kazanırken sadece 5 kez yenilir. Profesyonelliği sona erdirirken hem olimpiyat hem de dünya şampiyonudur. Saddam Hüseyin, Kuveyt'i işgal edince ülkesinde yaşayan 700 Amerikalı ile 2000 yabancıyı rehin alır. Bu durumdan bir Müslüman olarak rahatsız olan Muhammed Ali Bağdat'a gider. Oraya bir politikacı olarak değil, bir Müslüman olarak geldiğini söyleyerek Saddam ile görüşür. Bu görüşmenin sonucunda rehineleri kurtarır (gözdespor. com, 2020). Irak'tan sonra 2002'de, Birleşmiş Milletler Barış Elçisi olarak Afganistan'a gider ve BM özel konuğu olarak Kabil'de iyi niyet misyonu için üç gün kalır. O, 11 Eylül terör saldırısından sonra İslam'ın parlak yüzüne atılan lekeyi temizleyebilmek için New York İtfaiye Müdürlüğü şapkası ile sıfır noktasına gider ve mikrofonlara şöyle konuşur: Beni asıl korkutan, 'İslam' adı üzerinden şiddet ve nefretin körüklenmesidir. İslam, katle cevaz veren bir din değildir. Bunu yapanlar, hiçbir dinin temsilcisi olmayan fanatiklerdir. İslam'ın kelime anlamı barış demektir. Bu yüzden evde oturup öylece seyirci kalamazdım. (Fatzick, 2016). O, 2005'te insan hakları, dini özgürlük ve insani yardım konusunda yaptığı çalışmalar nedeniyle Özgürlük Madalyası'na layık görülür ve bu madalyasını dönemin ABD Başkanı George W. Bush'un elinden alır. Ayrıca 2009'da ABD'nin ilk siyahi başkanı olan Barack Obama'nın yemin törenine de davet edilir. Onun Parkinson sendromu 1980'lerde başlamasına rağmen bunu gizlemek için Michigan'daki çiftlik evinde gözlerden uzak yaşamayı tercih eder. Ta ki, 2012 yılında Londra'daki Yaz Olimpiyatları açılış töreninde kendisinden olimpiyat bayrağını taşıması isteninceye kadar. Aradan geçen bu süre zarfında hem yaşı hem de hastalığı ilerlemiştir. Buna rağmen kendisine verilen bu görevi reddedemez ve ancak karısı Lonnie'nin desteğiyle bu vazifeyi yerine getirince hastalığı kamuoyu tarafından fark edilir. Parkinson hastalığı ile epey mücadele veren Muhammed Ali'nin her geçen gün bünyesi zayıflar ve ardından farklı hastalıklar da ortaya çıkar. Bu rahatsızlıklardan biri de solunum yetmezliğidir. Bu yüzden hastaneye kaldırılır ve nihayet 3 Haziran 2016'da 74 yaşında iken vefat eder. Cenaze namazını bir imam kıldırsa da diğer din adamları da törende hazır bulunur.


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.888) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.670) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585) Çok güzel bir görsel şiir çalışması. Yeni eserlerinizi merakla bekliyoruz.


Kiev metrosunun her bir istasyonu, özgün tasarıma sahip harika mimari yapılardır. Öyleki bazı istasyonlara girdiğinizde kendinizi sanat galerisinde zannedersiniz. Kiev'de çalıştığım yıllarda bütün metro istasyonlarını fotoğraflamak istemiştim ama kameralı telefonların henüz yaygınlaşmadığı yıllardı ve fotoğraf çekmek yasaktı. Ben de en azından bir tanesini çekeyim dedim ve en çok sevdiğim istasyon olan Zoloti Varota istasyonunu fotoğrafladım. Zoloti Varota'da onlarca mozaik işleme ile Ukrayna'da kurulan ilk devlet olan Kiev Knezliği kompoze edilmiş. Ben bu fotoğrafı çektikten birkaç yıl sonra ise Zoloti Varota, Daily Telegraph gazetesi tarafından Avrupa'nın en etkileyici metro istasyonu seçildi. Fotoğraf yasağına gelince; Olası bir savaş halinde sığınak olarak kullanılacağı gerekçesi ile yasaklanmış. Ben bu gerekçeyi duyunca çok şaşırmış ve 'Bu çağda, Avrupa'nın ortasında savaş mı olur?' demiştim. Ne yazık ki geçtiğimiz günlerde sosyal medyada bu istasyonların sığınak olarak kullanıldığını gösteren fotoğraflar düştü önüme. sanat medeni insanların işidir. Ukraynalıların savaş dönemindeki medeniyetlerini görünce neden sanatta ileri olduklarını da anlamış oldum tekrar.


Modern hiciv örneği. Çok güzel. kaleminize sağlık.


Bugünlerde kitap sadece ekrandan okunan bir PDF dosyası ve dijital bir yazıdan ibaret gibi. Yeni nesillerin ne yeni basılmış kitaptaki mürekkep kokusuna ne de bir kitabı sahaf sahaf arayıp kıyıda köşede bulma gibi bir tada, heyecana dair hatıraları var. Eskiden böyle miydi? Onun bir ağırlığı vardı. Lise ve fakülte yıllarımda az çok kitapla haşır neşir olan her insan gibi benim de bir hayalim vardı. Evimin oturma odasının duvarlarını çevreleyen dil ve edebiyat eserlerinden müteşekkil bir şahsi kütüphane... Kütüphanemde bulunmasını hayal ettiğim bölümler bile belliydi. Onları zihnimde roman, hikaye, şiir, hatırat gibi raf raf dizerdim. O, benim ilk göz ağrımdı. Babam ve annem sırf çocuk okusun diye binbir türlü sıkıntıya katlanıp beni önce kazaya sonra da vilayete okumaya göndermişlerdi. Babam Oğlum, başına bir şey gelir. diyerek ders kitapları dışındaki hiçbir kitabı okumama sıcak bakmazdı. Köyde okumak demek onlara göre hoca olmak demekti. Gerisinin öbür dünyada pek faydası yok gibiydi. Bense elime geçen her romanı, hikayeyi davar veya sığır yayarken baharda, kışta, yağmurda yaşta okur, okur ve yine okurdum. ki eski yazıyı okuyup okuyamadığımı sorduktan sonra. Lise bitene kadar köydeki evimizde bu emanetleri yeni alınanlarla birlikte çatıda odunların arasındaki çuvallarda tuttuk. Üniversite okumak için İstanbul'a gitmek icap edince mecburen çuvallar dolusu yüzlerce kitabı otobüse yük olarak verdik. Yanlış okumuyorsunuz: Yük. Rahmetli babamla her biri elli kiloluk çuvalları otobüse taşıdık. Onların ağırlığına babamın boş iş yaptığımızı düşünerek celallenmesi de kollarımdan ziyade omzuma yük olmuştu. Sonrasında fakültenin üçüncü sınıfına kadar öğrenci pansiyonlarında bu arkadaşları, valizlerle oradan oraya taşıyıp durdum. Kağıttan arkadaşlar, okurken elimde veya kitaplık rafındaki yerlerinde hafiflerdi. Ancak valize girince Taşıma artık bizi! dercesine ağırlaşıyorlardı. Valizlere yardım eden arkadaşlar Yahu, bu valizde ne var böyle? diye sorduklarında İlmin ağırlığı. derdim. Her taşındığım yerde tekrar küçükçe bir kütüphane kurdum. Üniversite üçüncü sınıftaydım. Yaz tatili gelmişti. On beş günlüğüne köye harmana yardıma gittim. Geldiğimde kimsenin dokunmasına bile kıyamadığım eski yazılı emanetlerin olmadığını derin bir acıyla öğrendim. Çocuğunu kaybetmiş bir baba gibiydim. Öyle ki yirmi yıldır içimde sızısı duruyor. Fakülteyi bitirdikten sonra yurt dışına çıktım. Onları artık hem öğretmenlikte lazım olmayacağı hem de taşıma zorluklarından İstanbul'daki evimizde bıraktım. Sahipsiz kitaplığımın yarısının yerinde artık yeller esiyor. Aradan geçen 17-18 yılda yeğenler, kardeşler ve meraklılar yerlerini izinsiz değiştirmiş. Bir kısmı da seneler önce sakıncalı denerek benden habersiz tekrar kağıt olmuş ve daha sonra bana resmi gönderilmişti. Ortaokuldayken iki haftada bir ve lisedeyken ayda bir köye ailemi ziyarete giderdim. Valizler yıkanacak çamaşırlar ve okunmuş kağıttan arkadaşlarımla dolu olurdu. Babam aylık cep harçlığı verirdi. Harçlığımın epey bir kısmı hep yenilerini diğerlerinin arasına katmaya giderdi. Satın aldıklarımın ilk sayfasına yer ve tarih notu düşerdim. Okumadan önce mutlaka şeffaf ciltle kaplardım. Birisini alıp okumadan başkasına el sürmezdim. Hele de İstanbul'dayken Beyazıt Sahaflar Çarşısı'nı ve ardından meydanda kurulan ve yeni sahibini arayan kitapların pazarını gezmek apayrı bir tat verirdi. İstanbul Kitap Fuarı bize yakın bir yere kurulurdu. Sırf bu arkadaşlarla iç içe olmak için fuar boyunca ücret talep etmeksizin yayınevi standında durmuşluğum bile vardır. Ah, hele o yeni çıkacak olanları bekleyiş! Onun hazzı bambaşkaydı. Sanki bir bebeğin doğumunu bekler gibi olurdu. Şahsi kütüphanemden birilerine -hele de baskısı kalmayanları- ödünç vermek, bana bir cilt ağırlığınca altını başkasına emanet etmek gibi gelirdi. Çoğu zaman gidenler unutulur ve geri gelmezdi. İnternet çağının öncesini tatmış olanlar birbirine sene devriyelerinde imzalı, iyi dileklerin yazılı olduğu yaldızlı kitap hediye ederdi. Fuarlarda satın alınırken bizzat yazarına da imzalatılmış olurdu. Bunlardan gidip de dönmeyen olunca bir daha kimseye ödünç vermemeye ant içilirdi. Sonuçta yine bir yakının ısrarlı istemelerine dayanılamaz ve kalbini kırmamak için verilirdi ama her zamanki gibi gidenler geri gelmezdi. Yurtdışına öğretmen olarak çıktıktan sonra da bu kağıttan arkadaşlara merakım azalmadı. Artık bu dönemde bir yandan kendim onlarla tanışıyor, diğer yandan da tanıdığım insanları tanıştırıyordum. Bu arkadaşlarım yine artmaya başladı. Artık bir evden bir eve değil, bir şehirden diğer şehire ve sonunda birkaç defa bir ülkeden başka bir ülkeye taşındım. Valizlere yük olamayanlar okul kütüphanelerine ve arkadaşlara mecburi hediye oldu. Geçen yazdı. Evdeki kitaplığa sığamayanları hayat arkadaşım ancak kendilerine garajda valizler içinde yer ayırmıştı. Onları İstanbul'a gönderelim istedik. Salgın, onlardan ayrılmama izin vermedi. Kırtas ve mürekkepten yapılmış dostlarım yine valizlerde duruyor. Taşınırken onlar yine en ağır çeken yük. Tozlar içindeler. Üzülüyor, bazılarını valizlerden çıkarıp Bunlar bana lazım. diyerek kitaplığa getiriyorum. Kitaplık rafında durabilme hürriyetini tattırıyorum onlara. Kağıt ve mürekkepten kitapların yerini dijital sayıların aldığı bugünlerde en acı şey yeni neslin, kendi çocuklarımız da dahil, kitap sayfalarını çevirmeyi unutacak olmaları galiba. Doğru demişsiniz. Kitapların o eski simit kokulu enfes tadını yeni nesil hiç hissedemeyecek. Tebrikler güzel olmuş. Ve yine onu okumak, anlamak ve latifelerine nufuz etmesine, kalp ve ruh dunyana girip tesirini icra etmesine imkan tanımak, emek vermekte bir ayrıcalıktır. Teşekkür ederim. Bu yazı benim ve sizin gibi binlercesinin ortak hikayesi gibi. sağolun. benzer hatıralar bir çok insanda vardır. Evet ben de ödünc verdigimde elim titrer ve istemeden geri gelmeyince üzülürüm.


Kırgız edebiyatının tanınmış şairlerinden biri olan Esengul İbrayev, 1934 yılında Narın eyaletine bağlı Tyan-Şan ilçesinin Çet-Nura köyünde, kolhozcu bir ailede dünyaya geldi. 1956 yılında Narın şehrindeki Pedagoji Yüksekokulundan mezun oldu. 1956-1961 yılları arasında Kırgız Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesinin Gazetecilik Bölümünde okudu. Burayı bitirdikten sonra Çalkan adlı siyaset ve mizah dergisinde uzman ve şube başkanı olarak çalıştı. 1954 yılından itibaren çeşitli dergilerde şiirleri, fabl ve mizahi şiirleri sürekli olarak yayımlandı. İbrayev, Kırgız edebiyatının önemli fabl yazarlarından biri olarak tanınır. Kırgız SSC Meclisinin Övünç Belgesi, 1994 yılında Kırgız Kültürüne Emeği Geçen Sanatçı Ödülü, 1999'da Atatürk Kültür Merkezi tarafından Fahri Doktor, 2001'de Kırgızistan Halk Şairi, 2002 yılında Uluslararası Ruhaniyet Vakfı Ödülü, 2006'da Kırgız Cumhuriyeti Toktogul Devlet Ödülü gibi ödüller almıştır. 2005 yılında vefat eden şairin şiir, hiciv, masal türlerinde olmak üzere Kırgızca 25; farklı dillerde 5 kitabı; başka dillerden çevirdiği 7 kitabı bulunmaktadır. Helezon Dergisine teşekkürler. Şairin ruhu şad olsun. Dünyamızda hep insanları birleştiren köprüler olması dileğiyle.


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.888) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.670) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585) Zebinniso hanım, ilgin ve beğenin için teşekkür ederim. İfaden de çok hoşuma gitti. Harika! Meryem hocam, beğeni ve ilginiz için teşekkür ederim. Sağ olun Hocam. Farklı bir bakış açısı ve güzel bir tespitte bulunmuşsunuz. Teşekkürler.


İşin doğrusu lavantanın güzellerden güzel rengine ve hoş kokusuna hayran olmamak mümkün mü? Biraz düşündüğümde yukarıdaki seçeneklerin birçoğunda kendime bir yer bulabiliyorum desem, yanılmış olmam herhalde. Pek çok amaca hizmet eden bu güzel çiçeği, zaman zaman evimizin asil bir misafiri gibi ağırlamak gerçekten harika bir duygu. Her şey bir kenara gardıroplarımızın mutena köşelerinde kurumuş lavanta yapraklarıyla göz göze gelip kendine özgü kokusunu içimize çekmek ve böylece ruhumuzu dinlendirip zihnimizi arındırmak ifadesi güç bir ödül gibi. Sadece o kadar değil tabii ki... Bunun yanı sıra giysilerimizi istenmeyen haşerattan korumak gibi faydalarıyla da dört mevsim göz doldurmaya kafi nitelikte. Aslında bu efsunlu bitkiyle, aklımıza hayalimize gelebilen her alanda karşılaşmak mümkün. Söz gelişi hafif olmak kaydıyla lavanta kokulu bir yastıkta sabahlamak fena fikir değil. O kadar çarpıcı bir fikir olmalı ki onu uyku ile ilişkilendiren William Shakespeare; Othello adlı eserinde Desdemona karakterine, yastığını talep ettiği bir sahnede, Lavanta kokulu yastığımı getirin. dedirtmiş. Öğrendiğime göre yabanilerin bulunduğu bölgeler dışında Bulgaristan, İngiltere, ABD ve Kuzey Afrika ülkelerinde lavantanın kültürü de üretiliyormuş. Yaklaşık 500 metrede yetişen ve lavandula angustifolia diye bilinen İngiliz lavantası türünden, boyacılıkta kullanılan esans elde ediliyormuş. Batı Anadolu'nun maki bölgelerinde yetişen karabaş otundan yani lavandula stoechas çiçeklerinden de ağrı kesici, balgam söktürücü olarak yararlanılıyormuş. Bunlar gibi daha onlarca kullanım alanıyla hayatımıza hayat katan bir bitki lavanta. Tarih boyunca insanların hayatına dokunmaya devam etmiş bu şifa kaynağı. Savaşlarda yaraları iyileştirmiş, salgınlarda hastalıklardan koruma görevini üstlenmiş. Esasen lavanta çiçeğinin en önemli maddesi renksiz veya hafif sarı renkli uçucu yağı imiş. Hakiki lavanta çiçeği en az %1 uçucu yağ içeriyormuş ve bunun da sağlık açısından pek çok faydaları varmış. Hatta bu uçucu yağı, I. Dünya Savaşı sırasında hastanelerde kullanılmış. Mutfak lavantası diye bilinen ve yemek yapımında en çok kullanılan türü ise genellikle İngiliz lavantası olup aromatik olarak da tatlı bir kokuya sahip. Baharat olarak kullanıldığı gibi makarnalarda, salatalarda, soslarda ve tatlılarda da güzel bir çeşni. Tomurcukları ve yeşillikleri da çaylara hoş aroma veren bir zenginlik kaynağı. Dahası biberiye ile kıyaslandığında tadının daha hafif olduğuna dikkat çekiliyor. Lavanta, 1600'lü yıllarda İngiltere'ye tanıtıldığında Kraliçe Elizabeth'in, masasındaki bir lavanta reçelini beğendiği söylenir. Bu nedenle lavanta, o zamanlar reçel olarak üretiliyor, aynı zamanda hem tıbbi olarak hem de tadı için çaylarda kullanılıyormuş. Kullanım alanlarından ve faydalarından söz ettiğimiz bu harika bitki ile ilgili ilginç anlatılar da var. Örneğin lavanta çiçeğinin mitolojik hikayesinde Artemis'ten söz edilir. Artemis kutsal sayılan lavanta yağını, başından ayağına kadar sürer ve mis gibi kokarmış. Bundan başka Denizli Hierapolis Tiyatrosu'ndaki kabartmaların işlenmiş figürlerinde, genç kızların elinde lavanta buketleri yer alıyormuş. Başka bir anlatıya göre ise Roma İmparatorlarında lavanta çiçekleri sevgi, dostluk ve mutluluk sembolü olarak kullanılırmış. Bütün bu bilgilere vakıf olunca lavantanın bir bitkiden çok daha fazlası olduğunu söylemek zor olmasa gerek. İlginiz ve dikkatiniz için çok teşekkürler. Lavanta rengiyle, kokusuyla zarif ve güzel bir çiçek. Dolayısıyla onu, hayatın içinden edebiyata uzanan yelpazede, bir deneme yazısında okumak da o kadar zarif ve güzel bir duygu. Teşekkürler. Doğada öyle güzel renkler, kokular ve manzaralar var ki... Zamanla farklı türlerdeki yazılarda da o güzellikleri yansıtmak dileklerimizden biri olsun. Yazıyı okuduğunuz ve yorum yazdığınız için çok teşekkürler.


Merhaba, eşi benzeri görülmemiş yemekleriyle dokuz ay boyunca karnında VIP hizmetlerine mazhar olduğum hava yolumun hostesi! On altı yıllık nefes yolculuğumda Türbülanslar çıkar maazallah! diyerek, kemerlerimi sıkıca bağlayan galaksiler arası güvenlik perisi. Kendimizi ne zaman uçurumun kıyısında bulsak: Bi çay demliyim, bak nasıl düzeliyor her şey. diyen kalıcı Polyanna makyajlı bilge kadın... Hayatımıza olağanüstü biçimde entegre olan 'kara bulutlar'ı, süpürgeden saçlarıyla üfürüp püfüren 'Bayan Bravo'! Daha neler neler... Sanırım sen böyle uçuk kaçıklıklıklara bayılıyorsun, diye bazen mektuplarda kendimi tutamıyorum. Hatta son aylarda Biraz daha ballandırayım da dişlerin kamaşsın. diye her bir mektubum için acayip derecede kelime sermayesi biriktirdim. Sorma yahu, beynimde resmen perakende kelimelerle züccaciye zinciri kurdum. Şimdi içimden bir ses, sen bu satırları okurken önce sağ gözünü kırpacağını, sonra da güzel bir kahkaha patlatacağını söylüyor. Hıh, benim de beklediğim zaten o işte. Sen gül yeter ki varsın benim kafam kelimelerle kaşınsın dursun. Görenler Bitli kız! desin. Demir ranzan başka seslerle değil; sadece kahkahalarınla sarsılsın yeter! Gerçi sen biliyorsun da... Kalemim kekeleyerekten şunu itiraf edecek: Bu mektup sana üç aydır yazılmayı bekliyordu. Of, yani üç aydır gardiyanların mektup dağıtımı günlerinde seni değişen bir sürü duygu hallerine soktum. Öncesi derin adrenalin, muhtemelen sonrası da derin bir sessizlik oldu. Yazamadım annem be, olmuyor bazen. Ne bileyim işte? Kardeşimin ödevleri, evin temizliği, yemeği, ha bir de derslerim. Iyyy! Bu son tırnaklı iğretiyi müsadenle tırnaklayıp, ısırıp, kırpıp, sobaya atasım geliyor. Hiç sorma güzeller güzeli! Ne yazık ki babam geçen ay evin duvarına takdir belgesi asamadı. Teşekkür de yok. Ben ne halt etmişimdir sence? Babamın haberi yok ama seninle paylaşayım en iyisi: Hemen aklımın duvarına 'Teessüf belgesi' çaktım. 1, 2, 3 notlarının el birliğiyle halay çektiği karnemi de yanı başına astım. O günden sonra artık ara sıra çay demleyip duvarımı seyrediyorum. Düşünüyorum, hem de çok. Kendimi fırlatıp attım. İş bu belgeyi almaya hak kazanan.... kızın annesini de düşünüyor. Kendi kendime diyorum, Şimdi kesin yine fantastik maceralar üretiyordur. diye. Çılgın annem benim, koğuştaki çocuklar için Hacivat ve Karagöz parodisi yaptın demek ha? Nerden mi biliyorum, kuşlar söyledi. Bir de 23 Nisan'da palyaço kostümü hazırlayıp giymişsin ya, pes artık anne. Duyunca şoklar geçirdim. Senin yüzünden yan koğuşlardaki çocuklu kadınlar cezaevi yönetimine dilekçe yazıyorlarmış. Hepsi de senin koğuşuna geçmek istiyormuş. Ah valla, Youtuber kanı değil mi, her gittiğin yerde 'abone' topluyorsun kendine. Dur, ben de sana burdan Like! atayım şimdi. Dünya güzeli annem... Sana anlatacağım o kadar çok şey var ki. Hani lapa lapa kar yağınca çok sevinir ya çocuklar... Bizim eve de inan ki lapa lapa pilavın lapası yağıyor. Yemek yerken babamla Enes'i izliyorum da dişleri yakında taştan azıcık yumuşak olan kuru fasulyeler yüzünden kırılacak diye ödüm kopuyor. Babam yine de Ellerine sağlık kızım! Aynı annen gibi yapmışsın. diyor. Canım babam bu sözü moral için söylüyor, ben ironi olarak algılıyorum. Enes ise babamın laflarını gerçek sanıp kafasını kaşıyor. Bana çaktırmamaya çalışıyor ama ben anlıyorum: Kaş göz işaretleriyle babama Nasıl yani? diye soruyor. Yüzüm kızarıyor, bozarıyor, elimin yağları yüzümden akıyor. Valla anne hiç sorma; canıma tak etti artık. Geçen gece kara kalemi aldım elime. Yemeklerin pişirme aşamalarını maddeleyip tek tek çizdim. Sonra da onları mutfak dolaplarına bir güzel yapıştırdım. Şu an bendeki kafayı bir bilsen aklın durur. Gün boyu tereyağ, su, kısık ateşin matematiksel kombinasyonlarıyla meşgulüm. Öğrenmek zorundayım şu yemek işini, yoksa evdeki şu iki erkeğin kuruyup gitmesine az kaldı. Bir görsen, ikisinin de pantolonları kemer tutmaz oldu. Sen bu satırda kesin şimdi kaşlarını çatmışsındır. Bilmez miyim 'beceriksiz evlat' gerçeğini kolay kolay konduramazsın kendine. Eminim ki kahkahanı yarıda kesip Sılacığım hiç de bile. Daha dur yahu! Göreceksin bak, sen ileride dünya mutfaklarının aranan şeflerinden olacaksın. diyorsundur. Ah senin şu çakralarından topladığın teselli ışınların yok mu? Çiçeğe fotosentez, güvercinlere yem, memura maaş neyse bana da senin bu ışınların yetip de artıyor canım annem... Üç yıldan beri o uğursuz M Tipi senin ruhunu tir tir titretiyor ama taviz vermediğin dişi Spiderman'liğinle bir ergenin yularını ta oralardan güzelce kavramayı öyle iyi biliyorsun ki.. Yularımı hiç serbest bırakma olur mu? Ben yollarına bakayım; sen yularımdan tut, hem de sıkıca. Ama var ya sen hele bir tahliye ol, öyle planlarım var ki aklın uçacak. Hatta elin ayağın, saçların da uçacak çünkü seninle Kapadokya'da balon turuna çıkacağız. İşte böyle... Yaşıyorum be annem. Düşe kalka, yılmadan, ağlayıp zırlamadan. Ne de olsa güçlü kadının güçlü kızıyım ben. Youtube'daki 'Çökertme Pilavı' videosu üç milyon kez görüntülenen kadının kızıyım... Bu arada anne ne yapsam bilemedim, sana sormam gerekiyor: Fatma Hanım artık niye yeni paylaşım yapmıyor? diye soranların sayısı on binleri aştı. Cevap da yazamadım. Yüzüme, gözüme bulaştırırım diye. Enteresan, buna rağmen abonelerinin sayısı her geçen gün artıyor. Güncel rakamı söylemeyeyim, sana sürpriz olsun. Lezzet ustası! Bu arada vakit epey geç oldu. Bakıyorum, ediyorum da satırların gerisi artık gevezeliğe doğru kayıyor. En iyisi seni ve kendimi daha fazla meşgul etmeyeyim. İçten, doğal ve sempatik dille yazılmış güzel bir mektup. Tebrikler Tuba hanım. Yeni yazılarınızı okumak dileğiyle. Yer yer tebessüm ettiren, yer yer verdiği hüznün ve burukluğun yanı sıra yazarın, dirayetini ve inancını bütün gücüyle her satıra nakşettigği güzel bir mektup. Tebrik ederim.


Dedemlerin yüze yakın küçükbaş hayvanı vardı. Hayvanlar yazın köyün sıcağında ağıllarda durmasın diye dedemle anneannem yaylaya çıkarlardı. Köyümüzün iki yaylası vardı. Karagöl ve Kızıl Saray. Adına Kızın Sarayı derlermiş eskiler. Çok eski zamanlarda dönemin hükümdarlarından biri, kızına bir saray yaptırmış. Kızın Sarayı, dilden dile değişerek nihayet Kızıl Saray şeklinde anılır olmuştu. Kırk yıl boyunca yazları Karagöl'e çıkan dedemler, yaşları ilerleyince havası Karagöl'den biraz daha ılık olan Kızıl Saray'a taşınmışlar. Çiçekli Yayla denilen mevkiye yakın, geniş bir alana kurulan yaylamızda annemin anlattığına göre çocukluğunda, köydeki herkesin bir evi olurmuş. Benim çocukluğumda ise sadece sekiz hane vardı. Yayladaki evimiz tek odadan ibaretti. Yanında anneannemin yaptığı peynir, tereyağı ve yoğurtları koyduğumuz tuluk odası vardı bir de. Tuluk odasına hiç güneş girmezdi. Burası iki insanın aynı anda zor sığabildiği kapkaranlık ve soğuk bir odaydı. Dedemler yılın altı-yedi ayını o yaylada geçirirdi. Kuzenlerimle sırayla yanlarında kalırdık. Yaylamızda elektrik yoktu. Akşamları gaz lambası ya da löküs ışığında oturur, yemek yer, muhabbet ederdik. Dışarısı zifiri karanlık olurdu. Gecenin sessizliğini köpek ulumaları ve dağlardan gelen ürkütücü sesler bozardı. Bu sesler, çocuk halimle, nasıl da korkuturdu beni. Köyümüze iki saat uzaklıktaki yaylada hepi topu on beş-on altı kişi ya vardık ya yoktuk. Çocukluk işte. Korkum, birileri gelir de bizlere zarar verirler diyeydi. Evimizin üst tarafında bir ağaç vardı. Gölgesinde oturur kitap okurdum. Hayaller kurar, köy yolunu gözetlerdim. Bir araç sesi duyunca kalbim nasıl da küt küt atardı. İçimde tarif edemediğim bir sevinç olurdu. Annem köyden gelenlerle bir şeyler göndermiştir, umuduyla nefes nefese kavakların gölgesine koşardım. Gelen hangi araç olursa olsun, dere kenarındaki kavakların gölgesinde dururdu. Yaylada kim varsa hepimiz toplanırdık. Köyden havadis sorarlardı gelen kişiye. Kim ne konuşursa konuşsun hiç umurumda olmazdı. Römorktaki çantalardan birinde, bana da bir şeyler gelmiş midir diye merakla beklerdim. Eğer bize bir emanet gelmediyse çok üzülürdüm. İste o zaman, boncuk gözlü anneannem teselli ederdi. Onlar üzülüyorlar diye çoğu zaman, kitap okuduğum ağacın altında gizli gizli ağlardım. Yaylada akşamları gökyüzüne bakıp yıldızları seyretmeyi çok severdim. Geleceğe dair hayaller kurardım. O günleri düşününce, şimdilerde derin bir özlem kaplıyor içimi. Yaylamızı öyle çok severdim ki. Yatağımı tahta bir divanın üzerine açardım. Dedemle anneannem de yer yatağı yaparlardı. Löküs lambasını kapatır kapatmaz ikisi de hemen uykuya dalarlardı. Bense köyü, anne, babamı düşünür uyuyamazdım çoğu geceler. Sabah olunca anneannemin açtığı tahta kapının gıcırtısıyla uyanırdım. Sabahları çok soğuk olurdu. Yaylanın buz gibi keskin ayazı yüzümüzü, ellerimizi kurutur, çatlatırdı. Kerpiç ve topraktan kuzinemiz vardı. Anneannem sabah ilk iş kuzineyi yakar, üzerine çaydanlıkları koyardı. Dedem, ben kalkmadan çayı demlemiş olurdu. Anneannem ağıla gitmek için hazırlanırdı. Bizim oralarda şalvara kındir derler. Kındirini giyer, ağıla gidip süt sağmak için hazırlanırdı. Eski bir kazağı vardı. Üstüne onu da giyerdi, dirseklerine kadar bilekleri lastikli kolluklarını takardı. Basma kındirini çoraplarının içine koyar; ayağında kara lastikleri, elinde süt bakırı ağılın yolunu tutardı. Süt bakırının içine azıcık da su doldururdu. Koyun ve keçileri sağmaya başlamadan önce hepsinin memelerini su ile temizlerdi. Hayvanları sağarken dedem de anneanneme yardım ederdi. Yataktan kalkar kalkmaz, ilk işim dere kenarına gidip elimi yüzümü yıkamak olurdu. Sonra yaylanın temiz havasını içime çekerdim. Odaya gelir, anneannemler ağıldan çıkmadan yatakları toplar, çocuk halimle sofra bezinin üzerine siniyi koyardım. Peyniri, tereyağını, zeytini, domatesi sininin içine hazır eder, dedem ve anneannemi beklerdim. Anneannem ve dedem ağıldan çıkınca, evin on metre uzağındaki çeşmeye gidip ellerini yüzlerini yıkayıp gelirlerdi. Kahvaltı sofrasında muhabbet ederdik. Onların tatlı tatlı atışmalarına gülerdim. Kızarmış köy ekmeğinin üzerine tereyağı, tereyağının üzerine de peynir sürer yerdik. Anneannemin yaptığı tereyağı ve peynir öyle lezzetli olurdu ki. Keşke onu herkes tadabilseydi. Dedem saat 08.30 olmadan hayvanları çobana teslim ederdi. Anneannem sağdığı sütü çekerdi süt makinesinde. Bense kahvaltı tepsisi ile bulaşıkları yıkamak için dereye giderdim. Bulaşıkları yıkadıktan sonra süt çeken anneannemin yanına oturur, onunla sohbet ederdim. Sütün içindeki yağı ayıran makineye meraklı gözlerle bakardım. Süt çekildikten sonra yine makinenin parçalarını yıkamak için dereye giderdim. Anneannem her seferinde sıkı sıkı tembihlerdi. Sakın dereye kaçırma parçaları, tamam mı kuzum? diye. Süt makinesi de yıkandıktan sonra o bir göz odayı temizlerdik. Günlük işlerimizi bitirince, kitaplarımı aldığım gibi evimizin yukarısındaki ağacın gölgesine giderdim. Hayaller kurup köy yolunu seyre daldığım ağacın gölgesinde kitap okurdum. Yaylada her hanede çocuk olmazdı. Dedem ve anneannem de beni çocukların yanına pek göndermek istemezlerdi. Kaybolup başıma bir şey gelmesinden korkarlardı. Bir araya geldiğimizde mutlaka bir yaramazlık yapardık. Arada arı çiçeği, adaçayı, kekik ve dağ çileği toplardık dağlardan. Hiç unutmam, bir keresinde arkadaşlarla dağ çileği toplamaya gitmiştik. Bazen biz çocuklar oyuna dalar, yayladan uzaklaştığımızı fark edemezdik. O gün akşama doğru evlere dönmediğimizi gören yayla sakinleri, bizleri aramak için yollara düşmüşlerdi. Rahmetli dedem ve anneannem nasıl da korkmuşlardı. Yaylada akşamlar çok güzel geçerdi. Dedemin Kore gazisi çocukluk arkadaşı vardı. Aynı zamanda sadıçtılar. Bizim evin hemen yukarısındaydı evleri. Dedemin sadıcına Koreli dede, eşine de Köfer nine derdik. Akşam yemeği sonrası Koreli Dede, Sağdıç diye bağırırdı. Dedem karşılık verirdi Koreliiii!. Evden eve türküler söylerlerdi. Akşam yemeği sonrası ya onlar bize gelir ya da biz onlara giderdik. Akşamları löküs lambasının başında kös oynardık. Anneannem elinde şiş, patik örerdi. Bazen de birlikte yün eğirirdik. çok sıcak kelimeler. oldukça aşina bir hayat. kaleminize sağlık.


Ölüyorum. Ağustos'ta sağ tarafıma inen ve beni tamamen konuşamaz hale getiren felçten sonra şimdi de kanser olduğumu öğrendim. Sanırım birkaç ay içinde öleceğim. Yaşamaktan yorulduğumu çekinmeden söyleyebilirim. Yoki'miz sık sık ziyarete geliyor. Diğerleri de elbette... Çocuklarımız sana ne kadar da benziyor! Yoruldum dedim; ama bu bedeni bir yorgunluk. Elbette senden ayrı geçen otuz yedi yılın, ruhumda açtığı derin yaranın etkisi büyük. Önceki yıllar kadar yoğun olmadığım için, özellikle ziyaretçiler kesildiğinde düşünmek için bol bol vaktim oluyor. Eski günlere gidiyorum sıklıkla. Bizim tanışmamıza vesile olan, benden habersiz numaramı sana veren ortak arkadaşımız Mary'e binlerce kez teşekkür ediyorum içimden. İlk görüşmemizin üzerinden çok geçmeden annene yazdığın mektupta, Karımı buldum. dediğini sen öldükten sonra kız kardeşinden öğrendim. Hayatımızda zorlandığımız zamanlar hep oldu. Bizi bu evlilikten vazgeçirmeye çalışmışlardı mesela. Ne kadar mücadele etmiştik. Bir papazın karısı müzisyen olmamalıymış onlara göre. Nihayetinde her engeli aşıp bir sevgililer gününde evlilik kararımızı açıkladık. Ah, o kadar hızlı geçiyor ki zaman! Keşke hep iyi şeyleri hatırlasak insanoğlu olarak ama ne mümkün. Hatırladıkça ürperdiğim anlar var hayatımda. Otobüs boykotundan sonra sürekli ölüm tehditleri alıyorduk. Telefonları cevaplamaya korkar olmuştum. Yüzlerce ölüm tehdidine Alo! diyordum bir günde. Yine öyle bir gündü. Kapımızın önünde silah sesleri duydum. Yoki'yle içeride uyuyordunuz. Yaralanmadık hiçbirimiz ama hemen babamlara göndermenden bizim için ne kadar endişelendiğini anladım. Bir sene ayrı kalmamıza neden oldu bu ve benzeri saldırılar. Bu arada ailem senden ayrılmam için çok baskı yaptı. Senden sakladım bunu. O kadar ciddi meselenin içinde böylesine basit bir mesele... Senden nasıl kopabilirdim? Hem sen hem davamız, vazgeçilmez iki değerli şeydi benim için. Şarkılarımı davamıza adamıştım ve mutluydum. Sen olağanüstü hitabet yeteneğinle kürsüden, ben ise şarkılarımla sahneden ulaşıyordum kalabalıklara. Soğuk bir ocak gününde, Yolanda içeride uyurken evimiz bombalandığında ne kadar korkmuş olabileceğimi tahmin edersin. Neyse ki yara almadan atlattık bu saldırıyı da. Kalabalığı sakinleştirmeye çalışmıştın gelince. Çünkü bize yapılan bu saldırıdan dolayı son derece sinirliydiler. Üstelik silahları vardı. O geceden itibaren ölüm korkusu kalmadı bende. Kendimi Özgürlük Savaşı'nda daha samimi hissettim. Senin davanı desteklememin, benim için ne manaya geldiğini daha iyi anladım. Hamileydim, Martin'im seni ilk tutukladıklarında. Dayanmak gerçekten zordu. Robert F. Kennedy'nin arayıp teselli etmesinin iyi geldiğini hatırlıyorum. Senden sonra onu da öldürdüler. Ah, ne çok yanıyor içim! Senin bu tutuklanman ilk değildi, son da olamayacaktı. Takipçimiz de düşmanımız da sayısızdı artık. Başarılarımızla birlikte tehditler de arttı. FBI bile peşimizdeydi, adım adım. Bazen tartışırdık seninle telefonda. Onları hep dinlemişler. Servis ettiler hepsini bir bir. Yolanda ile gittiğim bir alışveriş sonrasıydı. Aylardan nisandı. Jesse aradı. Vurmuşlar seni. Boğazından, kurşunla. Tek kelimeyle yıkıldım. Yığılıp kalabilirdim oracıkta ama Yoki için, çocuklarımız ve davamız için dik durmalıydım. Gözyaşlarımı bile gizledim. O gün ve daha sonra kimselere göstermeden tuttum yasını. Neden yaptılar ki bunu sana? Hayatın boyunca çok sevdiğin ve rehberim dediğin Gandi ile kaderinizin aynı olması tesadüf müydü? Onu da vurmuşlardı göğsünden üç kurşunla. Çocuklardan saklamak için elimden geleni yaptım. Nasıl dayanabilirdim? Taziyeler yağıyordu, telefon ve telgrafla her bir yandan. En zoru da henüz beş yaşındaki kızımız Bernice'ye açıklamaktı. Onu cenaze için hazırlamam gerekiyordu. Babasını bir tabut içinde görecekti susmuş bir halde. Oysa çocuklarımız seni kürsülerde görmeye alışkındı. Onlar seni hep çok güzel konuşan bir baba olarak bildiler. Oğlumuz Dexter seni sorunca öldüğünü söyleyemedim. Altı yaşında bir çocuğa nasıl anlatırdım? Kötü bir şekilde yaralanmış demek zorunda kaldım. Cenaze merasimi boyunca tabutunun açık kalmasını özellikle istedim. Arzu ettim ki çocukların seni o halde görsün ve bir daha eve dönemeyeceğini anlasınlar. Ara vermeliyim. Çok ağrım var. Ağrı kesici iğne zamanı geldi sanırım. Hemşire saygısından bir şey demeden baş ucumda sessizce bekliyor. Sana yazdıkça bir yanım iyileşiyor, biliyor musun? Ama bir yanım hala derin bir dehliz. Artık kalkıp yürümek gibi bir emelim de yok. Tutunmaya çalışmıyorum hayata. Ama korkuyla karışık bir heyecan var içimi ürperten. Kavuşmamıza az bir zaman kaldı. Hissediyorum. Hoşça kal. Durdu Hanım! Ne güzel, ne duygulu ve etkileyici bir mektup örneği! Beğenerek okudum. Yeni yazılarınızın devamı dileğiyle.... Teşekkür ederim Seher Hanım. Beğenmenize sevindim. Çok teşekkür ederim beğeni ve yorumunuz için. Benim için çok kıymetli. Kalemine sağlık Durdu Hocam. Bir solukta okudum. Çok beğendim.


Geçen gün bir arkadaşımla konuşuyorduk. Çocukları yerel sistemde bir okula gidiyor. Bu sene kitaplar tamamen değişmiş. Ay sonu olduğu için kitapları hemen alamamışlar. Nasıl hallettiniz, borç mu aldınız? dedim. Tanrı, çocukların eğitimi için her zaman insana destek olur, özellikle de kızların. dedi. İki tane kızı vardı. Bu fotoğraf bir okulda çekildi. Kırık cam demiyorum, çünkü cam yoktu, kırık pencereden bana bakıp kıkırdaşıyorlardı. Derme çatma bir yapı... Kaba tahtadan yapılmış oturma yerleri, üzerine yazılmaktan yer yer karaları dökülmüş bir kara tahta... Tavandaki deliklerden üzerimize süzülen güneş ışığı bu sefer ne içimizi ısıttı ne de önümüzü aydınlattı. Her şeye rağmen aşkla, şevkle öğretmenlerini dinleyen güzel çocuklar ışık oldu bizim için. Eski kitaplarına, defterlerine sımsıkı sarılmış çocuklar... Bize düşen taşıyabildiğimiz kadar umut taşımaktı. Fotoğraf kadar hikayesi de anlamlı ve güzel. Tebrikler.


Görsel şiir de şiir de harika. Tebrikler Elif hanim.


hep aynı yaşta kalacak sandığın korkularınla siyah örtüden bir kefenle saklıyorum! Elif hanım şiiriniz çok güzel. Gönlünüze sağlık! Yeni şiirlerinizi okumak dileğiyle. Şiir beni okudu gibi hissettim ellerinize sağlık.


İç içe hikayelerin sarmalandığı harika bir şiir. İnsan bir yandan şiirin ahengine kendini kaptırırken diğer yandan o hikayelerin etkisinden de nasibini alıyor.


Mirza Kılıç Beg günümüzde yaklaşık 25 milyon konuşuru bulunan modern Sindi edebiyatının kurucusudur. 4 Ekim 1853'te İngiliz hakimiyetindeki Hindistan'ın Haydarabad kentinde Phuleli Kanalı kıyısındaki Tando Thoro'da doğmuş ve 3 Temmuz 1929'da vefat etmiştir. Ekim ayı Sindi dili ve edebiyatı açısından eşsiz bir ay kabul edilir. Çünkü Ekim Modern Sind edebiyatının babası olarak bilinen bu büyük yazarın Haydarabad şehrinde doğduğu ve doğum yıldönümünün kutlandığı aydır. Bu büyük şahsiyet babası tarafından Gürcistan taraflarından göçmüştür. Mirza ailesinin yaşamları ve onların Gürcistan'a uzanan bağları, 2005 yılında, Tüm Pakistan Kadınlar Derneği Başkan Yardımcısı Mehar Afroze Mirza Habib'in kaleme aldığı Bir Gürcistanlı Efsane: Kafkasya'dan İndus'a adlı kitapta ele alınmıştır. Mirza Kılıç Beg on parmağında on marifeti olan bir insandır. Kendini işine adamış bir devlet memurudur. Ayrıca tanınmış bir şair, oyun yazarı ve aynı zamanda Sindi nesrinde bir ekoldür. Sind'de kabul edildiği üzere kendisi dünyanın en verimli ve üretken yazarlarından biridir. Sind edebiyatının Shakespeare'i olarak da bilinir. Mirza Kılıç Beg kimya, fizik, biyoloji, zooloji, botanik, Sindi edebiyatı ve antropoloji dahil olmak üzere 43 farklı disiplinde 457'den fazla kitap yazmıştır. Sindice, Farsça, Arapça, İngilizce, Türkçe dahil, iyi derecede 25 dil bilen bu büyük insan, eserlerini sekizden fazla farklı dilde kaleme almıştır. Torunu Mirza Aijaz Baig, dedesinin modern Sind edebiyatının kurucusu olduğunu ve hayatı boyunca Sind dilinin modernleşme davasına hizmet ettiğini söylemiştir. Eserlerinde insanların ızdıraplarını, insanlık dışı sömürülerini ve aynı zamanda ilerleme ve refah arzularını ele almıştır. 1906'da övgüye değer çalışmaları nedeniyle Kayser-i-Hind madalyası ile ödüllendirilmiştir. 1924'te İngiliz hükümeti ona Şemsu'l-Ulema unvanını vermiştir (Wikipedia, 2022). Bu entelektüel deha, hayatını Sindi dili ve edebiyatının gelişimine adamıştır. Farsça ve İngilizce olan başka dillerin nadir kitaplarını Sindice'ye çevirmiştir. 457 kitaptan 22'si Farsça olup nesir ve şiir üzerinedir. Mirza Kılıç Beg, aynı zamanda Sind'de karşılaştırmalı edebiyatı tanıtan ve modern eleştiri yöntemini başlatan ilk bilim adamıdır. Sind bölgesi; Çeçname, Tarih-i Masumi, Tuhfetü'l Kiram gibi kadim seyahat ve tarih kitaplarına göre önemli edebi merkezlerden biriydi. İran, Irak, Türkiye ve diğer ülkelerden bilim adamlarının uğrak yeriydi. Öyle ki Firdevsi Şehname'sinde Sind'den de bahsetmiştir. İşte bu meşhur seyahatnamelerden Çeçnameyi Sindi diline çevirerek gelecek nesillerin anavatanlarının tarihini okumasını sağlamıştır. Bu yönüyle de entelektüel olmanın yanı sıra büyük de bir sosyal reformcudur (Khushik, 2019). Ancak son döneme kadar Sind eyaletinde bile hak ettiği değeri tam olarak görmemişti. İşte bu yüzden son yıllarda Sind Üniversitesinde Mirza Kılıç Beg kürsüsü kuruldu. Sonrasında ise tanıtım toplantılarının düzenlenmesi, edebi katkıları üzerine araştırmalarla yüksek lisans ve doktora çalışmaları yapılması kararlaştırıldı. Bunlara onun genç nesle tanıtılması için kısa hayat belgesellerinin üretilmesi, nadir el yazmalarının yeniden basılması, ailenin yanı sıra farklı kütüphane ve müzelerde bulunan tüm materyalin Mirza Kılıç Beg kürsüsü tarafından toplanması, el yazmalarının korunması için taranması ve Sindi Edebiyat Kurulu ve Sindoloji Enstitüsü'nün kürsüye yardım etmesi gibi ilmi ve akademik faaliyetlerin de gerçekleştirilmesi kararları ilave edildi. Ayrıca edebiyat fakültelerinin dört yıllık bir lisans programına otobiyografisinin alınması ve kitaplarının da müfredatta yer alması karara bağlandı. Sao Pan ve Karo Pano adlı otobiyografisi ve Zeenat adlı romanı İngilizceye çevrildi. Günümüzde yazarın kitaplarının birçoğu tarandı, internete aktarıldı ve meraklıların istifadesine sunuldu. Sind Müzik ve Sahne Sanatları Enstitüsü şairin iki Sindi şiirini Monkhay kare khuwar wayo, muhinjo dildar wayo ve Sohni Sajan tasveer disi ile iki Urduca şiirini Tere ishq ve ko ana sada chahta hon besteledi (Khushik, 2019; Dawn, 2009; Dawn, 2008; H. A., 2010). Torununun çocuğu Mehar Afroze Habib Mirza'ya göre büyük dedesi çocukluğunda bile oyun oynamak yerine hep kitap okumayı tercih ederdi. Ayrıca bu büyük bilgin ve eşsiz kişiliğin anıları, atalarının Tando Thoro'daki aile yadigarı evinde hala yaşamaktadır. Öyleki büyük dedesinin kütüphanesi kitaplarla dolup taşmaktadır. Onun yazı masası, madalyası ve cübbesi büyük dedesinin dehasının ve akademik çalışmasının Sind edebiyatına ve Sind halkına hizmetinin yadigarlarıdır.


Emina bu konuda tek örnek de değildir. Akıncıların türküsünde, aşıkların koşmasında ve divan şairlerinin beyitlerinde Rumeli dilberlerinin güzelliklerine dair alttaki örneklerde olduğu gibi mebzul miktarda şiir günümüze kadar gelmiştir. Osmanlıda Balkanlar neredeyse yarı yarıya Müslim-gayrimüslim halkın yaşadığı bir coğrafya olduğundan epeyce Müslüman erkekle Hristiyan kadın evlilikleri vaki olmuştur. Bu evlilik ve aşklardan bir kısmının edebiyata yansıması da gayet tabiidir. Osmanlıdaki iki farklı dine mensup aşıklara ait evlilik ve gönlün ferman dinlememesi hikayelerine sonraki dönemde de epeyce rastlanmıştır. Gelin, bunlardan biri olan Santic ile Emina hikayesine yakından tanıklık edelim. Genç yaşta vefat eden Mostarlı ve önemli bir şairdir Santic. Santic, vatanseverliği kadar Bosna sevdalinkalarının büyük etkisi altında yazdığı aşk şiirleriyle de tanınır. Bu şiirlerin en ünlüsü hiç şüphesiz şairin karşılıksız aşkını anlatan Emina türküsüdür. Şiir 6+6 hece ölçüsüyle yazılmıştır. Toplamda beş kıtadır. Dört mısralık kıtalar kafiye bakımından ikişer beyit gibi tanzim edilmiştir. Şiir manasının derinliği kadar şeklen de kusursuzdur. Sinoc kad se vracah iz topla hamama, s ibrikom u ruci stajase Emina. Mostar'da bir Ortodoks Hristiyan genç/şair hamamdan dönmektedir. Dönüş yolunda sokaktan geçerken iç avlunun bahçesinde elinde ibriğiyle Müslüman Emina'yı görür. Emina; belki onun Müslüman olmadığı, namahrem olduğu, kendisine uygun görmediği veya evli/nişanlı/sözlü olduğu için yüzünü çevirip ona bakmamıştır. Ja kakva je pusta! Tako mi imana, stid je ne bi bilo da je kod sultana. Pa jos kada sece i plecima krece, ni hodzin mi zapis vise pomoc' nece! Emina o kadar güzeldir ki sultanların saraylarına layıktır. Hocalar muskalar yazsa da insanlar o güzelliğe vurulmaktan kendini alamazlar. Ja joj nazvah selam. Al' moga mi dina, ne sce ni da cuje lijepa Emina, vec u srebrn ibrik zahvatila vode, pa niz bascu dule zaljevati ode. Bu vaziyette şair Emina'nın güzelliğine vurulmasına rağmen selamına bile cevap alamamıştır. Bildiği tek şey bu Müslüman kızın ne yapsa da kendisine yüz vermeyeceğidir. a meni se krenu bururet u glavi! Emina'nın sadece saçlarını rüzgarın dağıtması bile şairin aklını başından almıştır. Malo ne posrnuh, mojega mi dina, al' meni ne dode lijepa Emina. Samo me je jednom pogledala mrko, niti haje, alcak, sto za njome crko'! Emina şaire bir kerecik çatık kaşlarla bakmıştır. Emina galiba mensubu olduğu inanç, örf ve adetler bakımından böyle bir meseleye sıcak bakmamıştır. Şair, Emina'ya vurgunluğunu kendisine sözle değil sonrasında şiiriyle bütün herkese ilan etmiştir. Emina'nın şaire esirgediği bir tebessüm yüz yıldır söylenen harika bir şiire ilham vermiştir. Kim bilir belki de teşekkür etmeliyiz Emina'ya. Peki Mostar'ın ünlü güzeli Emina kimdi? Emina, gerçek hayatta yaşamış birisidir. Şiir belki de bu yüzden Balkanlarda sevgisini dile getiremeyen aşıkların ortak ifadesi olmuştur. Santic'in kız kardeşi ve eniştesi, İmam Sefic'in evinin yakınında yaşıyordu. Alexa, ablasını ziyarete gidiyordu ara sıra. Böylece bir akşam avlu kapısının aralığından imamın kızını görmüştü. Zaten o sırada imamın kızının hikayeleri çarşıda dolaşıyordu. Gençler, Sefic'in kızının bir kadın değil, gökten inen bir huri olduğunu dilden dile yayıyorlardı. Ara sokaklarda ve mahalle aralarında Hafız'ın güzeller güzeli sarışın kızının saçlarının, yanaklarının, ince belinin, inci dişlerinin... hikayesi dolaşıyordu. İşte 1903'ün o büyülü gecesinde sevdalinkaların en güzel örneklerinden biri böyle yazılmıştır. Santic'in evinin reisi, küçük kardeşinin İmam Sefic'in kızı üzerine şiir yazarak fena halde ortalığı karıştırdığını düşünüyordu. Genç şairin bu hareketinin, müşterilerinin dükkanından alışverişi kesmelerine yol açacağını hatta Santiclerin neredeyse Mostar'dan kaçmak zorunda bile kalacaklarından endişeliydi. Ancak, İmam Salih Sefic, Santic'in dükkanının müşterisi olarak kaldı. Mostar halkı, yeryüzündeki huri hakkında söylenen türküye itiraz etmedi. Üstelik Hersek şehrinin sokaklarında yayıldıkça yayılmaya devam etti. Emina 16 yaşındayken aynı derecede yakışıklı Avdag Koluder ile evlenmiş ve ondan on dört çocuğu olmuştur. Çocuklarına söylediği gibi, Aleksa Santic ile hayatında hiç konuşmamıştır. Ancak hayatının sonuna kadar da onu cilalı pabuçları ve ince ütülü pantolonuna vurulmayacak kız olmadığı şekliyle unutmamıştır. Emina Koluder 1967 yılında vefat etmiştir. Rivayete göre, ünlü Bosnalı sevdalinka türkücüsü Himzo Polovina, Emina'nın vefat ettiğini duyunca türküleri sözlü olarak okumasıyla tanınan Donja Mahala'dan Sevda Katica'nın yanına gitmiş ve sevdalinkanın Emina ile ilgili son kıtası da böylece ortaya çıkmıştır. Ostala je pusta basca od jasmina, Salomljen je ibrik, uvelo je cvijece,


İnsanı hayvanlar ve bitkilerden ayıran bazı temel farklar bulunur. Bilgi ve beceri konusunda ilerleme ve gelişme gösteren tek örnek insandır. Her insan doğarken bilgi bakımından sıfır olarak dünyaya gözlerini açar. Ailelerin çocuklarına bilgi ve tecrübelerini aktarmaları insanlığı ilerlemeye sevk eden önemli faktörlerden biridir. Evlat anne babasını bilgide geçtiği sürece ilerleme devam eder. İlk insanlar tecrübe ve öğrendiklerini sonrakilere bırakabilmek için resimler ve şekiller kullanmıştır. Önemli gördükleri hadiseleri kalıcı olsun diye taşlara, mağaraların duvarlarına yazmışlardır. Bütün çabaları arkadan gelenlerin, onların bildiklerinden ve yaşadıklarından haberleri olsun diyedir. Şekiller, zamanla mağara duvarlarından taş, parşömen, papirüs ve sonunda kağıtta yazılır olur. Bu yazılı suhuf bir araya getirilince de mushaflar yani kitaplar meydana gelmiştir. Bu şekillerin standart hale gelmesiyle de yazılar ortaya çıkmıştır. Öğrenme süreçlerinin tekrar tekrar yaşanmasının önüne geçilmesi yazıyla mümkün olmuştur. Her bir insanoğlu fıtratındaki hayvani ve insani yönleriyle dünyaya gelir. Yanlışları ve doğruları kendisinden önce yazılmış kitaplardan öğrenir. Buna rağmen öğrenme ve okuma iradeye baktığından kimi iradesini okumada kimi de okumamada gösterir. Böylece doğrularla beraber her dönem yanlışlar da tekerrür eder. İnsanlığın tecrübe ve bilgisi artarken diğer yandan sosyal problemler de her daim yaşanmaya devam eder. Başta İslam dini olmak üzere hemen bütün din ve inançların temeli kitaptır. Bir adım ileride medeniyet ve kültürler de kitap üzerine inşa edilir. İnanç, ilim ve kültür nesilden nesile kitapla tevarüs eder. İlme yani kitaba en fazla kıymeti hangi topluluk verirse o diğerlerine karşı galip olur. İlimsiz ve medeniyetsiz nice fatih ordular harp meydanında kazandıkları mücadeleyi medeniyet sahasında kaybettiklerinden yendikleri toplumun kültüründe zamanla kaybolup gitmişlerdir. Toplumların irfan ve medeniyetlerinin devamı, sonradan gelen nesillerin, büyüklerinin onlara bıraktığı kitaplarla olan irtibatları ile alakalıdır. Diğer yandan toplumların yükselişleri de kitap yazan ve okuyanlarına verdiği değerle doğru orantılıdır. Alime verilen değer, fikirlerini tatbik etmekle gösterilir. Özellikle de bilek gücünün fen ve tekniğin çok gerilerinde kaldığı günümüzde bu mesele artık izaha gerek bırakmamaktadır. Kainatın düzenini elinde tutan Yaradan, kitap okuma ve ilim tahsilini insanın iradesi, zekası ve karakterine bırakmıştır. Bu durum mal mülk, evlat gibi şeylerde insan zekası ve iradesiyle daha az ilintilidir. Güç, muhakkak ilimdedir. Ancak ilmin gücü toplumun alimlere sahip çıkmasıyla elde edilebilir. Alime kıymet vermek, fikirlerine sahip çıkmakla olur. Peki, neden tarihte farklı zamanlarda ferdi veya içtimai olarak kitaba hor bakılmış ve hatta düşmanlık edilmiştir? Karakteri ve zekası okumaya uygun olmayanlar da bir şekilde maddi güç ve/veya makam sahibi olabilmektedir. İradi veya gayriiradi olarak okumayan ve çoğu seferinde de yazıyla ilgisi bulunmayan güçlüler ekseriyetle ilim sahiplerine hasetle veya alaycı tavırla bakmıştır. Ya onların bilgisini çekememiş ya da emri altındaki bilginleri kendine yalaka etmiştir. Bilgiyi kendi istediği gibi eğip bükmeyenleri de hemen her zaman etrafından uzak etmişlerdir. Bilgiyi veya bilgini yanlışta kullanmak arzusunda olanlar toplumun desteğini yanlarına almak için başlangıçta herkese şirin görünürler. Gerçek alimlere, içten içe sevmeseler de hürmet ederler. Zamanla fırsat ve gelişme zemini bulunca yük gördükleri bu insanlardan ve yazılı eserlerinden kendilerince tek tek ya da topluca kurtulurlar. Bu eserlerin sahipleri genelde ilahiyat, sosyoloji, felsefe gibi sosyal ve beşeri ilimlerde yazan/düşünen insanlardır. Bir mühendise mühendislik yaptığı için düşmanlık eden bir devlet adamı yoktur. Ancak fikirleriyle toplumu aydınlatan ve onlara çıkış yolu gösterenler çoğu zaman hayatlarında hemen hiç kimse tarafından gereken müspet ilgiyi göremezler. Çünkü haddizatında sosyal bir problem varsa onu üreten de vardır. Birileri arızanın kaynağı olmuşsa demek ki ellerinde güç bulunmaktadır. Bu insanlar gücü makamlarından, etraflarındaki topluluklardan veya mal mülklerinden de alabilirler. Toplumun çoğunluğu da haklının değil genelde güçlünün yanında konumlanır. Alimlerden bilgisini cahil ya da güçlü kötülerin emrine verenler de epey olmuştur. Maddi menfaat, makam vb. gibi dünyalık cazip teklifler mukabili doğru bildiklerinden şaşanlar işte bu sınıftandır. Aydınlar her devirde bulunmasına rağmen çoğu zaman öldükten sonra kıymetleri bilinir. Hayattayken kıymeti bilinen ilim ve aksiyon insanları Doğu'da müceddit veya ıslahatçı, Batı'da devrimci ya da ihtilalci olur. Yani her zaman doğru olmasa da fikir adamlarının gücü fikirlerinin toplumdaki makbuliyeti ile ölçülür. Böyleleri büyük içtimai hadiselerin de öncüsü olurlar. Bildiklerinden şaşmayanlar, ekseriyetle toplumun acısını kendi acıları olarak görürler. Onların yerine de acı çekerler. Sürgünler, hapisler, hakaretler, darağaçları ve tabii ki yazdıklarının imhasıyla da karşılık görürler. Eserleri yırtılır, ayaklar altına alınır, fikirleri çürütülür. Bu yöntemlerin hiçbirinde toplumdaki kabulleri tersine döndürülemezse sonunda kitapları yakılır. Pek tabiidir ki eser yakmak, fikri ve ilmi acziyetin yansımasıdır. Muzır neşriyat ismiyle anılan bu kabil eserler hemen her devirde vardır. Kitap yakma sadece toplumlar içinde de yaşanmamıştır. Müteaddit defa birilerinin silah gücüyle girdikleri yerlerde ilk yaptıkları icraatlardan biri de kütüphaneleri yakmak olmuştur. Hülagu'nun Bağdat'ta, İspanyolların Endülüs'te, Sırpların Saraybosna'da, Romalıların İskenderiye'de yaptıkları örnek olarak sayılabilir. Yeri gelir siyasetle hiç ilgisi olmayan dini ve içtimai muhtevalı kitapların bile yakıldığı olur. Yeri de gelir sırf alfabesi farklı olduğundan kitapların yakıldığı veya kağıt hamuruna döndürüldüğü olur. Kitapların kül ve dumana dönüşmesinin rejim muhaliflerinin sesini kısmayacağını en iyi diktatörler bilir. Onların ümitleri bir daha aykırı ses duymamaktır. Sonuçta bu can yakıcı hadise sonrası toplumun kültürü ve medeniyeti ağır yara alır. Bazen toparlanması çok uzun seneler sürer, bazen de kitapların kül olması devletlerin de duman olmasına yol açar. Giden gider kimi zaman da geride kayda değer birşey kalmaz. Aradan belli bir zaman geçince toplum yaptığı yanlışın farkına varır, ama iş işten geçmiş olur. Hakiki ilim sahipleri ve eserleri hak ettikleri değeri kamu vicdanında yıllar sonra da olsa kazanır ama eserleri çoktan kül ve duman olmuştur. Ortada okunacak kağıt ve mürekkep kalmamıştır. Dumanla mürekkep ikisi de karbondur. Karakteri düzgün olan dumandan/isten mürekkep yaparken karakteri bozuk olan mürekkepten duman çıkarır.


Bir filmi etkili kılan pek çok unsur vardır. Öncelikle senaryosu, ardından o senaryoya hayat veren oyunculuklar ve elbette yönetmenin hikayeyi anlatırken seçip kurguladığı görüntüler... Tüm bunlar hiç itiraz kabul etmez unsurlardır ama bazen akla ilk gelmese de en az onlar kadar önemli bir diğer etken vardır ki o da müziktir. Müzik her şeyden önce filme karakter ve kimlik kazandırır; ruhun gıdası olduğu gibi sinemanın da gıdasıdır hatta bazı filmler vardır ki müzikleri onların önüne geçmiştir. Müzik ve sinema arasındaki ilişki sinemanın icadıyla birlikte başlamıştır. Başlarda sessiz çekilen filmler projektör makinesinin çok ses çıkarması ve karanlık bir ortamda seyircinin sıkılmaması için müzikle gürültü kapatılmaya ve seyirci şenlendirilmeye çalışılmıştır. Bunda ilk sinema salonlarının aynı zamanda canlı müzik yapılan kafeler olmasının da elbette etkisi vardır. 1913-1927 arasını içeren sessiz sinema döneminde film oynarken bir köşede oturan piyanist, kafasına estiği gibi çaldığı müziklerle seyirciyi sıkıntıdan kurtarmaya çalışan biriyken zamanla paket besteler düzenlenmeye başlanmış ve neşe, heyecan, korku gibi sahnelerde bu müzikler çalınır olmuştu. Bir süre sonra hangi sahnede hangi müziğin çalınacağı bilinip monotonluğa düşülünce ilk film müzikleri de şekillenmeye başlamış oldu. 1930'larda sesli film dönemine geçilince film müziklerinde de ciddi gelişmeler kaydedildi. Sinema bu dönemde ilk defa müzikallerle tanıştı. Müzikallerin başarılı olmaları üzerine artık klasik müzik parçalarının yerine ünlü şarkıcılar ve filmleri popüler hale getiren şarkılar dönemi de başlamış oluyordu. Frank Sinatra'nın Singing in the rain şarkısı, o dönemin hafızalara kazanan en başarılı eserlerinden biri olmuştu. 1933'te King Kong filminin müziklerini yapan Max Steiner ile sinemanın altın çağının da başladığı kabul edilir. Bu film, daha sonra gelecek film müzisyenlerini etkilemiş ve onlar için çok başarılı bir örnek olmuştur. Zamanla film müzikleri sadece fon olarak kullanılma fonksiyonlarından kurtulup filmin başta saydığımız temel unsurlarından biri haline gelir. Hitchcook'un Psycho filmindeki ünlü duş sahnesinde çalan uyumsuz seslerden oluşan müzikler öyle bir sükse yapar ki bir dönem bu tür müzikler moda haline gelir. Günümüzde kullanılan tema müziği ise Nino Rota'nın Baba filminin müziklerini yapmasıyla doğar. Bu alanda onu Spilberg'in 1975 yılında çektiği Jaws filmi takip eder. Filmin müziklerini besteleyen John Williams, o yıl Oscar kazanır ve iki yıl sonra da dönemin kült filmi Star Wars'ın tema müziklerini besteler. Williams aynı zamanda Schindler List, Indiana Johns ve Süperman'in de bestecisidir. Dönemin bir başka besteci starı ise Ennio Morricone'dir. Özellikle Western filmlerinin en iyilerinden kabul edilen İyi, Kötü ve Çirkin ile Birkaç Dolar İçin filmlerinin müzikleriyle adını duyuran Morricone, daha sonra Kill Bill'in müzikleriyle de ismini tarihe yazdıran bir besteci olmuştur. Tüm bu efsane film müziklerine Çağrı, Cesur Yürek, Görevimiz Tehlike, Titanik, Son Mohikan, Karayip Korsanları, 1492, Pulp Fiction, Çingeneler Zamanı, Desperado... gibi unutulmaz film müzikleri de eklenebilir. Film müziklerindeki profesyonelleşme soundtrack çalışmalarıyla birlikte adeta sinemadan bağımsız olarak yol alıp kendine yeni bir alan da açmıştır. Filmle aynı anda piyasaya sürülen soundtracklar filmde yer almayan müzikleri de içerdiğinden ilgi çekmiş hatta film gösterime girmeden bazı film albümleri önceden satışa çıkarılmıştır. Popüler hale gelen bazı film müzikleri ünlü şarkıcıların albümleriyle yarışır olmuş; mesela, Karayip Korsanları'nın müzikleri düğün salonlarından ödül törenlerine; mezuniyet gecelerinden ana haber bültenlerinin jeneriklerine kadar pek çok farklı alanda kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye'ye baktığımızda ise Muhsin Ertuğrul'un çektiği İstanbul Sokakları'nın ilk sesli sinema olduğunu görürüz. Filmde müzik olarak şarkılar, türküler hatta tangolar kullanılırken Cemal Reşit Rey'in Aysel Bataklı Damın Kızı (1934) için yaptığı müzikler de ilk orkestral film müziği sayılabilir. İlginçtir ki bu filmin yeniden gösteriminde bu müziklerin çoğu atılmış ve yerine türküler eklenmiştir. Türkiye'de profesyonel anlamda ilk kaliteli film müziklerine imza atan besteci ise Moğollar grubundan Cahit Berkay'dır. Özellikle bestelerinde elektronik enstrümanlar kullanması, doğaçlamalı ve melodisiz yapılı besteleri film müziklerine ayrı bir hava katmıştır. Türk sinemasının belki de müziğe doyduğu yıllar 70'lerin ortalarında başlamıştır. Özellikle arabesk müziğin yaygınlaşması, piyasaya çıkan her albümün şarkıcılarının başrolde oynadığı filmlere dönüşmesi kaliteyi de düşürmüş ve müziğin sıradanlaşmasına yol açmıştır. Bu dönemde Emel Sayın, Neşe Karaböcek, Gönül Yazar ve Orhan Gencebay'ın oynadığı filmler arabesk film furyasının başlangıcını oluşturur. 80'li yıllarda ise kısa bir süre özgün müzik hareketi sinemaya etki etmeye çalışsa da fazla uzun sürmemiştir. Melih Kibar, Atilla Özdemiroğlu, Zülfü Livaneli, Timur Selçuk ve Yeni Türkü bu dönemde öne çıkan isimlerdir. 90'larda Tuluyhan Uğurlu'nun İstanbul Kanatlarımın Altında filmi için yaptığı soundtrack, filmle birlikte piyasaya sürülen ilk çalışmadır. Ardından Erkan Oğur'un Eşkıya için yaptığı albüm onu takip etmiştir. Artık günümüz seyircisi sinemayı tek başına değil, senaryo, oyunculuk, görsellik ve müzikleriyle birlikte değerlendirmekte ve doğal olarak müzik sinemanın temel taşlarından biri sayılmaktadır. Zaten sinemaya yedinci sanat denmesinin bir nedeni de görselliğiyle büyülemesinin yanında izleyiciye işitsel bir şölen de sunmasıdır. Başta saydığımız temel etkenler sinemanın vücudu ise müzik de ruhudur ve bu yüzden sinemadan müzik çekilirse ruhu da öldürülmüş olur.


Öncelikle sağlığını merak ediyorum. Son mektubunda, adını koyamadığım bir tedirginlik hissettim. Biliyorum, hiçbir şeye eyvallahın yoktur ama yine de benim içimde garip bir his var. Seni çok özledik. Bana yazdığın son mektubu kaç kere okudum, bilmiyorum. Benim için o saman kağıda yazdıkların, tarih öncesi lahitlerdeki fermanlar kadar değerli. Mektubun bana geleli bir hafta ya oldu ya olmadı lakin kaç kere okuduysam artık, hemencecik eskiyiverdi. Yazdıkların bir o kadar yeni ve ışık dolu Nazım Abi ancak ülkenin durumu bir o kadar da karanlık. Ne umutlarımız vardı Türkiye'ye ait. Şimdi şairlere, yazarlara, farklı düşüncelere sahip olanlara terörist diyorlar. Tek tek fişleyip içeri atıyorlar. Kulaklarımda hala Böyle bir ülke hayal etmemiştim. deyişin... Sen içeri girdikten sonra iyice karıştı ortalık. Bütün muhalifler tedirgin. Bizim romancı Sabahattin var ya, şimdi ona taktılar. Önce sürgün yedi, sonra ihraç ettiler garibanı. Bugün yarın kapısına dayanır polisler. Çok üzülüyorum Nazım Abi. Ülkenin en aydın yazarlarını birer birer mimliyorlar. Tahsilli ve düşünen insan istemiyorlar anlaşılan. İçim o kadar dolu ki anlatamam. İstiklal Mahkemesi diye bir şey icat ettiler, sen de biliyorsun. Şimdilerde jandarma köy köy gezip insan avlıyor. Dinlisine, dinsizine, hangi milletten olduğuna bakmadan, ne kadar farklı insan varsa topluyorlar. Bazıları maalesef çoktan darağacında sallandı bile. Şimdilerde Ankara'da dedikodular iyice hararetlendi. Herkeste bir korku hali var. Sanki cumhuriyeti vatandaşlarını öldürmek için kurdular. Bu ülkeyi hep beraber kurduklarını çoktan unutmuşlar. Anlamıyorum abi hiç. Neden bu kadar nefret içindeler? Gerçi sen daha iyi biliyorsun ya. Kafanı şişirdim resmen. Neyse kusura bakma. Çenem düştü yine. Mektubun arkasına yeni bir şiir iliştirmişsin. Altında da Piraye'ye ulaştırıver, yazıyor. Hemen mektubu aldığım gibi sizin eve koştum. Gerçi Piraye Yengeler taşındı. Bildiğin evde değiller artık. Bu ev de çok güzel ve ferah, aklın kalmasın. Zaten haftada bir uğruyorum, dediğin gibi. Alınacaklar oluyor, alıyorum. Başka ihtiyaçlar da olursa hallediyorum. Sakın meraklanma. Şiir o kadar güzel ki Nazım Abi, okurken ağlamaktan perişan olduk. Dönek savcı idamını istiyormuş. Hiç merak etme sen. Öyle bir şey olmayacak. Başka bir söylenti de af çıkacağı yönünde. Biz umudumuzu kaybetmeyelim. Bunu sen öğretmiştin bize. Umutsuz ve hürriyetsiz yaşayamam. demiştin. Umudumuz tam, hürriyet de en kısa zamanda gelecek Allah'ın izniyle. Piraye Yengeler iyi, çok şükür. Nazım bana yazmasa dayanamazdım bu hasrete.'' diyor. Yirminci yüzyıl kanlı girdi, kanlı devam ediyor. Bu kan, bu acı ne zaman dinecek Nazım Abi? Her şeyin ne kadar beyhude ve anlamsız olduğunu en çok sen biliyor ve anlıyorsun, eminim. Hatta bunu yaşıyorsun. Hem burada hem yurt dışında ölümlerin ve zulümlerin ardı arkası kesilmiyor. İkinci Dünya Savaşı çıktı çıkacak. Kim bilir, kaç masum cana kıyılacak? Korkuyorum Nazım Abi. Ama şiirimiz var. Berrak bir su gibi akan ve hayat dolu şiirimiz. Seni orada dimdik tutan şey de şiir değil mi? Karneyle ekmek verseler de tatsız tuzsuz taamlar çıksa da idam fermanımızı verseler de bizim şiirimiz var. Şiir umut demektir. demiştin bir zamanlar. Her sözünü not etmişim. Geçen defterimi karıştırırken fark ettim. Kaç defter aldım da gönderdim sana hatırlamıyorum abi. Yazıyorsun, ne güzel işte. Şair yazarak nefes alır. Uzun lafın kısası, dışarısı da içerden çok farklı değil. Bir an önce hürriyetine kavuşman için sevdiklerin seferber oldu. Hep birlikte dua ediyoruz. Tavsiye ettiğin kitapları Beyazıt'tan aldım. Okudukça seni düşünüyorum. Sürekli notlar alıyorum. Bir an önce çık da kitapları müzakere edelim. Balat'taki kıraathaneye gideriz gene veya Eyüp'ten Pierre Loti'ye çıkarız. Konuşacağımız şeyleri biriktiriyorum. Haa, unutmadan söyleyeyim. Geçenlerde bizim Orhan'la Melih'i gördüm. Hararetli hararetli şiir tartışıyorlardı. Masaya oturup biraz dinledim. İlk başta biraz garip gelse de şiirleri, okudukça hoşuna gidiyor insanın. Onların da selamı var. Şimdilik mektubumu sonlandırıyorum Nazım Abi. Gel artık. Yapacak çok iş var. Aradaki tarih farkı olmasa gerçekten tanışıyorsunuz sanırdım. Çok içten ve samimi bir mektup olmuş. Tebrikler.


Sonra ne oluyordu? Usta SYD dahil oluyor ve Gelin, grubun adını Pink Floyd yapalım. diyordu ve başlasın Progresif Rock. Ama bir saniye biri eksik... Karşınızdaaaa... Üstat David! Şimdi başlasın Rhythm and Blues. Bu beş ismin büyüleyici rock serüvenlerini; ilham veren, hayretler içinde bırakan, orijinal, yer yer kriz çıkaran, yer yer hüzünlendiren, Yok artık! dedirten, sorgulayıcı, eleştirel, deneysel ve en önemlisi benzersiz olarak tanımlasam; sanırım kimse Saçmalama kardeşim, abarttın biraz diye düşünmez. 2. Dünya Savaşının etkilerini üzerlerinde ömür boyu taşıyacak çocukların arasından 1965 yılında iki mimar sıyrılır. Söyleyecek bir şeylerimiz var. diyerek bir daha ellerinden hiç düşürmeyecekleri davul ve gitarlarına sıkıca sarılan, tuğlalara selam çakıp notaların mimarı olmaya karar veren bu isimler Nick ve Waters'tır. Bu iki körpe, bir o kadar da tutkulu dimağa kayıtsız kalamayan ve çok kısa bir süre önce kaybettiği babasının yasını omuzlarında taşıyan Syd Hey durun! Benim de söyleyeceklerim var. diyerek o büyülü kelimeleri fısıldar: Piiiink Floyyydd. Ardından büyülü kelimeler birbiri ardını izler ve efsane albüm The Piper at the Gates of Dawn oluşur. Daha sonra Syd Barrett'ın şarkı yazma yeteneğinin bir göstergesi olarak kabul edilecek olan bu albüm, Amerika listelerinde ışıldamasa da İngiltere'de altı numaraya kadar yükselir. Çok kısa bir süre sonra Pink Floyd hayranlarının hatırladıkça gözlerini yaşartacak Hayır, sensiz bir Pink Floyd düşünemeyiz. dedirtecek, tüm şarkılarda onun ruhunu aratacak, hüzünlü ama ne yazık ki zorunlu veda gerçekleşir. Baby Lemonade'nin gitar solosunun davulla birleştiği o nefis tınısı kaldı. Bu gece kimse haklı değil. dediği Lets Split'te hepimize daha aşağıdan, daha dipten, dışardan bakmamızı sağlayacak melodiler fısıldadı. Jugband Blues ile kendi özgün müziğinin altına ıslak imzasını attı. Astronomy Domine ile adeta Denemekten korkmuyorum. Bu, bir gitar ve onu dilediğim gibi çalarım. Bu benim sesim, istediğim gibi söylerim. diyerek deneysel birçok rock parçasına ilham oldu. How I wish, how I wish you were here. Syd Barrett'in ayrılışından kısa bir süre önce grubun gitaristi ve solisti olarak David Gilmour gruba katılır. Yaklaşık on yıl boyunca Nick, Roger, Richard ve David; ABD listelerinde adından hiç söz edilmeyen A Saucerful of Secrets'ten 23 defa platin plak ödülü almış The Wall'a kadar toplam 11 albüme imza atarlar. Bu albümlerin arasında öyle bir tanesi vardır ki istatistiklere göre 45 milyondan fazla satmış ve her an dünyanın herhangi bir yerinde dinlenilmektedir. Evet, yanlış duymadınız. Neredeyse 48. yılını dolduran The Dark Side of the Moon albümü 2021 yılında, bugün, hala dünyanın herhangi bir yerinde HER AN dinlenilmeye devam ediyor. Waters, 1993'te yapılan bir söyleşide Sanırım albümün çok iyi yapıldığını düşünen insanlar burada önemli bir şey olduğunu da fark ediyorlar. Para sesleri, şarkıcının sesi, gitar solo, tüneldeki ayak sesleri gibi önemli seslerde ayrıntıyı hissediyorlar. Çünkü etraflarında bir boşluğu, rahatlığı görüyorlar. Bunun bir nedeni sakin davullarken bir diğer nedeni de miksleri yapıp öndeki seslerin var olmasını sağlayan Chris Thomas'tır. der. Şüphesiz bu albümü de diğer albümler gibi iyi yapan şey; denemekten geri durmayan, risk alan, yenilikçi beyinlerin bir araya gelmiş olmasıdır. Bir uçağın yere çakılma sesi ve uçuş anonslarından oluşan enstrümantal On the Run parçası bizlere her defasında Neler oluyor burada? dedirtir. Kafamın içinde biri var ama o ben değilim. sözleri ile Brain Damage adeta beynimizin içindeki kahkahaları dinletir ve bizi deli yanımızla yüzleştirir. Time şarkısı ki kendileri birçok şarkının içinden kolaylıkla sıyrılıp beynime sızmıştır; umut ve umutsuzluğu aynı melodik ritimle bize sunarken güneşin hepimiz için dolanıp yeniden geri döneceğinden bahseder. Yaklaşık 56 yıllık bir rock serüvenini yeterince anlatabilmek mümkün olmasa da The Wall albümünden bahsetmeden olmaz. Bu albüm adeta Roger Waters'ın manifestosudur. Evet, Waters diyorum; çünkü albümün neredeyse tüm şarkılarını kendisi yazmıştır ve grup üyeleri bu albümün başarısından gurur duysalar dahi felsefi yönden albümdeki tüm fikirlere katılmadıklarını belirtirler. Duvar metaforundan yola çıkılarak yapılan albüm, korku temasını taşır ve tüm şarkılar birbiriyle bağlantılıdır. Another Brick in the Wall'u dinlediğimizde parçanın sözlerini bilmeden dahi hissettiğimiz şey, işte tam olarak budur. Bas ve davulun ritmi her vuruşta korkulara bariyer ördürecek gücü aktarır. Basit ama kararlı vuruşlar duyarız. Gitarist tellere basarken cesur ve etkileyicidir. Roger Waters ve David Gilmour parçayı seslendirirken kelimelerin notalarla seyirciye aktarılmasına izin verir. Çocukların korosu tüm duvarları yıkar. Bu şarkıda gitar, davul, bas; hatta az da olsa klavye dahi Sistemin beyinlerinize sanal duvarlar örmesine izin vermeyin! diye haykırır. Oldu olmadı, yakıştı yakışmadı derken yaklaşık 15 yıllık birliktelikten sonra Richard gruptan ayrılır. Bununla da kalmaz, beş yıl kadar sonra Waters da bir daha geri dönmemek üzere anlaşmalı ayrılık protokolüne imzasını çakar. Derken Richard Selam, yine ben. diyerek ön kapıyı aralar. Waters'ın anlaşmalı ayrılığını fesihler, iptaller takip eder. Yok isim senindi, yok benimdi. Yok sen baskı kurup bizi eziyorsun, yok siz çalışmıyorsunuz. Yok öyle, yok böyle, David mı Waters mı derken olan her zamanki gibi arada kalan dinleyicilere olur. Ama elbette Pink Floyd felsefesinden beslenen dinleyiciler Anneni mi daha çok seviyorsun, babanı mı? gibi absürt sorulara mahal vermeyip kısa bir sürede krizi atlatırlar ve bu felsefenin grubun ayrılması ile parçalanamayacağını tüm grup üyelerine de kanıtlamış olurlar. Pink Floyd yaklaşık 47 yıl boyunca efsane albümlere (15 albüm), konserlere, filmlere imza attı. Sürrealist albüm kapakları, sahne şovları dahi yıllarca konuşuldu. 50. yıl anısına İngiltere'de Pink Floyd pulları basıldı. Victoria & Albert Müzesi 50 yıllık serüvenini anlatan görsel ve işitsel bir sergi düzenledi. Grup hakkında pek çok kitap yazıldı. 2008 yılında Richard'ı kaybetmenin ardından bir daha albüm yapmayacağını açıklayan grup, hala içimizde bir yerlerde. Bir gün Waters, Gilmour ya da Mason'ın adını bir DUVARda görürseniz bu yaşayan efsaneleri dinlemek için mutlaka bir bilet alın.


Bulutsuz bir gecede, şehir yıldızlar altında uyurken, kimseyi uyandırmadan apartmandan sessizce çıktık. Valizimizin tekerleklerinden çıkan sesle insanların uykusunu bölmemeye çalışarak bindik arabamıza. Yolculuğumuz dört arkadaş bir de beş aylık Ömer'le başlamış oldu. Sokak lambalarının şahitliğinde havaalanına doğru gidiyorduk. Birkaç gün Çin'de o büyülü medeniyetin kalıntıları arasında dolaşacak, fotoğraf çekecek, kısa da olsa orada yaşayacaktık. Güneş bulutların üstünde tatlı bir pembelikle görünüyordu. Havalanan uçağımızın camından uyanan başkent Ulanbator'u seyrettik ilk hediye olarak. 06.10'da bindiğimiz uçaktan 8.25'te indik. Havaalanı hepimizin dikkatini çekti. Büyüklüğü, temizliği, tavanı ve zemine yansıyan ışıklarıyla farklı bir yere geldiniz, diyordu adeta. Rutin kontrollerden sonra metroya binip valizlerimizi almaya gittik. Havaalanının büyüklüğünü siz hayal edin. Uçaktan sonra şehre gidişlerde farklı seçenekler mevcut; metro, otobüs, taksi gibi... Biz metroyu tercih ettik. Yaklaşık yirmi beş dakika sürecek bir metro yolculuğu başladı bizim için. Sadece Pekin'i gezecek ve metro kullanacaktık gezi planımıza göre. Gezimizin ilk günü otel, yemek, ortama alışma derken pek bir yere gidemedik. İlk iki gün ne sıcak ne soğuk olmayan ılık bir hava vardı. Oldukça kirli bir hava hakimdi şehre; gri duman güneşi kapatmıştı. İnsanların büyük çoğunluğu maskeyle dolaşıyordu. Bu sisli, puslu hava ruh halime etki etmedi değil. Bu haliyle sevemedim şehri. Akşam methini çok duyduğumuz kuş yuvası, namıdiğer Pekin olimpiyat stadını görmeye gittik. Yapımına 2003'te başlanmış ve 2008'de bitirilmiş. Dev bir kuşun, gagasında çelik taşıyarak bu yuvayı yaptığını hayal ettim. Dünyanın en büyük çelik yapısıymış. Yapımında yüz on bin ton çelik kullanılmış, tamamı Çin'de üretilen. Kapasitesi 80 bin olan bu harika yapı, 2008 Pekin olimpiyatlarında kullanılmış. Kalabalıktı. Herkes fotoğraf çekiyor veya çektiriyordu. Büyük bir alan ve uzun yürüyüş yolu vardı. Çin kırmızısı fenerlerle süslemişlerdi. Yer yer insanların ilgisini çekecek nesnelerle donatmışlardı meydanı. Biraz dolaşıp fotoğraf çekip ayrıldık buradan. Tian Men Meydanı'nda kısa bir yürüyüşten sonra asıl hedefimiz olan yasak şehre yöneldik. Çiçekler içindeki bir binada gülümsüyordu Mao. Gülmüyordu, gülse dedim. O kadar uzun yoldan gelmişiz, gülerek karşılasın istedim bizi. Sarı, turuncu, pembe çiçeklerin ardından süzüyordu misafirlerini. Uzun uzun süzmeye vaktimiz yoktu birbirimizi. Hatıra fotoğrafı çektirip içeri geçtik büyük kapıdan. Yasak Şehir'in Çincedeki tam adı; Mor Yasak Şehir, Zijin Cheng. Zi, Mora ve Kutup Yıldızı'na gönderme. Kutup Yıldızı, Çin astrolojisinde göksel imparatorun ikametgahıdır. Yeryüzündeki imparatorun yaşadığı yer olan Yasak Şehir ise bu yıldızın yeryüzündeki yansıması. Mor renk ise imparatorun kullanımına hasredilmiş bir renk. Jin kelimesi yasak demek olup İmparatorun izni olmadan kimsenin girip çıkamamasını ifade eder. Halihazırdaki isminde geçen Gugong kelimesi eski saray demek. 1406-1420 tarihleri arasında inşa edilmiş olan şehir, 720000 m2 lik bir alana yayılmış. Bu yüzden gezmek için bitme tükenme bilmeyen bir enerjiye, olağanüstü bir sabra, açlık ve susuzluğa dayanıklılığa ve anlayışlı dostlara ihtiyacı var insanın. Bu koca şehirde 890 yapı, 8702 oda var. Unesco tarafından 1987'de dünya kültür mirasına eklenmiş, bütün olarak dünyada korunmuş en geniş antik ahşap yapılar. Dikdörtgen bir yapıya sahip olan yasak şehrin etrafı duvar ve içi su dolu hendekle çevriliydi. Kuzeyden gelen soğuk rüzgarlar ve akıncılardan dolayı kuzeyin kötülüğüne inanılırmış. Bu yüzden tüm binalar güneye bakıyordu ve girişleri güneydeydi. Sadece imparatorun gözden düşmüş cariyelerine ait kapılar kuzeye bakar, deniliyor. Gezimize güneyden başlamakla isabet etmiştik bu yönüyle. Şehir iki parçaya ayrılmış; törenler için kullanılan dış ya da ön avlu Tian Men'e yakın olan kısım. İç avlu ya da arka saray imparator ve ailesinin yaşadığı kısım. Şehrin etrafının surlarla çevrili olduğundan bahsetmiştik. Bu duvarların dört bir yanında kapılar vardı. Güneydeki kapıdan yani Meridyen kapıdan giren bir kişi, kıvrımlı ve beş köprüyle üzerinden geçilen altın su nehriyle bölünmüş büyük bir meydanla karşılaşır. İlerisinde yüce uyum kapısı ve sonrasında yüce uyum meydanı... Bu meydanda üç katlı, beyaz mermerden yapılma teraslar yükselir. Bu terasların üzerinde saray kompleksinin odağındaki üç konak dikkatleri çeker. En güneyde yüce uyum konağı, ortada merkezi uyum konağı ve onun yanında uyumu koruma konağı bulunur. Merkezi uyum konağı en büyük olanıdır ve meydandan 30 m yükseltilmiştir. İmparatorluk gücünün tören merkezidir. Ayakta kalabilmiş en büyük yapısıdır Çin'in. Kırmızı, yeşil, sarı ve mavinin hakimiyeti arasında o binadan o binaya, o avludan bir başka avluya geçerken taşlar dikkatimi çekti. Bazı yerler, eski taşlarla döşeliydi. Yürümek rahatsız ediciydi belki ama oralarda yürüdükçe zamanın aradan çekilişini hissettim. Üzerinde yürünmekten kayganlaşan, oyulan mermerler bir başka etkiledi beni. Koca koca kazanlar, aslan heykelleri, imparatorluk bahçesindeki çok yaşlı ağaçlar... Mermer merdivenlerdeki birbirinden ilginç ve harika kabartmaları da unutmamak lazım. Yasak Şehir'in çevresinde krallık bahçeleri var. Batı yakasında Zhongnanhai, kuzey batıda Behiai Parkı... Tian Men'den girip tam karşıda gezinizi sonlandırdığınızda hemen yolun karşısında Jingsen Parkı var. Gidemediğime en çok üzüldüğüm yer burası oldu. Yemyeşil bir tepe idi. Buradan Yasak Şehir'in çok güzel göründüğü söylenir. Bütün o bina topluluğu... Keşke, diyorum hala. Sisler içinde bize yukarıdan bakan mağrur tepe... Son Ming imparatorunun intihar etmek için neden burayı seçtiğini anlıyorum biraz. Pekin'in farklı bir köşesinde buluşmak üzere.


Nihat Ziyalan (1936,-) ilk şiirini 1953'te yayımlamış ve o günden beri şiir ve edebiyatla yaşayan bir şair ve sinema emekçisi. Yılmaz Güney'le çocukluk arkadaşı olması onu sinemayla buluştururken Özdemir İnce başta olmak üzere dönemin tüm bilindik şairleriyle dostluklar kurması da onu edebiyata yöneltmiş. İkinci Yeni içinde şiire başlayan Ziyalan, zamanla kendi orijinal sesini yakalayarak Türk şiirinde önemli yer edinen bir şair. Cemal Süreya'nın Papirüs dergisinde adına özel sayı hazırlanırken yine aynı derginin çıkardığı İkinci Yeni Antolojisi'nde de şiirleriyle var olmuş biri. Türk sinemasının krize girdiği 1980'de sinemayı ve de çok sevdiği vatanını terk ederek Avustralya'ya yerleşmiş ve edebiyat hayatına burada devam ediyor. Bugüne kadar sekiz şiir kitabı, hikayeler ve romanlar yazan şairle Sydney'deki evinin güzel bahçesinde şiirden, edebiyattan ve hayattan konuştuk, sıcak bir söyleşi yaptık; biz sorduk o da samimiyetle cevapladı. Nihat Ziyalan: Gecekondu doğumlu bir şair olmamın şimdiki vardığım yere etkisi çoktur. İkinci Yeni sonrası kendi yatağımı bulmak için kendimi zorladığım şiirlerde geriye dönüp baktığımda hep seçkinlere seslenen bir şiir yazmaya başlamışım. O da belki önemlidir ama şu an benim için önemli olan hiç şiir dinlememiş birini bile içine almaya çalışan bir şiir yazmaya çalışıyorum. Bunun için seçtiğim yol da yalınlık. Daha da ileriye gideceğim, şimdi sezgisel bir yalınlığa varmak istiyorum ama bu da çok zor. Bunun altından kalkabileceğimi sanmıyorum ama altından kalkmaya çalışmam gerek. Ben yurdumun insanının -bunu hamasi anlamayın- sorunlarını, dertlerini dert edinen bir insanım. Bu gecekondu doğumlu bir şair olmamın, yalınayak gezen bir çocuk olmanın haddini bilmesidir. Şimdi seçkinler için bir şiir yazmayı kabul edemem. Şimdiki yolum nereye varacaksa bilemem ama şiir varılacak bir şey değildir. Şiir ele avuca, sözcüklere sığmayan bir inşa işidir. Ama bu çok zordur, şiir kaçan bir şeydir. Onu ne kadar kovalarsan kovala kaçar. N. Z: İlk şiirlerimi yazarken kuş kondurmaya çalışan bir çaba; yani aman hayrete düşüreyim, aman işte desinler ki ne kadar güzel, adama bak 100 metre atlamış... Ben oyun oynamayı sevmeyen bir şair oldum sözcüklerle... Sözcüklere yalın anlam yükleyerek yani soyut çıplak haliyle ama hisle, hayal gücüyle girdiğin zaman çok değişir; başka türlü söylersin. Mesela Tepsi şiirimde gümüşten değil, hayal kadar bir tepsi diyorum. Hayal kadar bir tepsi nasıl olur? Sınır koyamazsın. Başlangıçta kendini sıkmak için zorlayan, daha doğrusu seçkin kesime seslenmek için daha da ileriye gideyim. Batılı bir şair gibi yazmak için kendimi zorlamıyorum. O günler geçti gitti ama buraya varmam şiirimi yoğunlaştırdıkça, üstünde durdukça vardığım bir yer bu, o sıralarda da belki bu yaşadıklarımı geçirmem lazımdı. Şimdi geçen o yıllara hayıflanıyorum, demem yersiz; önemli olan şimdi vardığım yer. Daha da varmak istediğim yer. O yeri çok iyi biliyorum: Sezgisel yalınlık... Ama buraya da çok zor varabileceğimi sanıyorum. Kolay değil... Böyle bir sezgisel yalınlık okuyucunun zihnini açar. Şiir okumayı sevmeyen bir okuyucuya bile benim şiirimi okuttuğun zaman başka şiirimi de okumasını isterim. Okuma isteği uyandırmasını isterim. Bu onun kafasına girip şiir yürüdüğü zaman, benim şiirimi hissettiği zaman okuyucu yavaş yavaş soru sormasını öğrenir. Soru sorarak etrafına bakar, çünkü ben her söylediğim şiirde bir şey söylemeye çalışıyorum. Ama bu kesinlikle slogan olarak anlaşılmasın. Bu milliyetçilik falan değil. Ben insan yanından sorular sormak istiyorum. Mesela, diyorum ki: Dünya nimetlerinden herkes eşit olarak faydalanmalı. Şiirimde bu olsun istiyorum ama bunu da şiirle söyleyeyim. N. Z: Bunları söylerken hepsinin şiirin içinden geçerek kağıda dökülmesi önemli. Yeniden bir inşa etme olayı vardır. Bunda duygu ve duyular karışır işe. Duyuların köpürttüğü zihinsel coşku. O zaman öyle söylemişimdir, o zaman için doğru olabilir. Ama şimdiki şiir anlayışımla onları tekrar söylemek isterim. N. Z: Bu yazdıklarımın alt yapısı şiirdir. Çünkü şiir, her kurmacanın içinde çakar, gider. Dile işlerlik kazandırır. Zihne atılımlar yükler şiir. Bütün romanlarımda, öykü kitaplarımda ve oyunlarımda bunu görürsünüz. Hani şiirli bir dil derler ya, hayır, altyapısı şiir olan bir yazarın yazdıklarıdır bu! S. Y: Pek çok şiir kitabınızda çoğu şairde bulunmayan bir özellik olan ithaflar var. Şiirlerinizin üçte biri yakını arkadaş, dost ya da yakınlarınıza ithaf edilmiş. N. Z: Ben dostlarıyla yaşayan bir insanım ve dostluklar benim için çok önemli. İsterdim ki her bir şiirimi bir dostuma, arkadaşıma adayayım. Ben bir armağan gibi görüyorum yazdıklarımı. Geçende Günaydın diye bir şiir bitirdim, bir arkadaşıma gönderdim okuması için. O da Nihat Abi, bunu bana ada ne olursun. dedi. Şimdi ben kıramam onu, adadım. Keşke her şiirimi adayabileceğim çok dostum olsa. Ben herkesi dost gibi görürüm ama dostları tarafından arkadan bıçaklanmış da bir insanım. Buna rağmen adarım, bırakın da adayayım. N. Z: Bu, o şiirlerimi şimdi okuduğumda beğenmediğimi gösterir. Onlardan kurtulup şimdiki dilimle söylemek istediğimi gösterir. Şiir anlayışıma uygun olarak yeniden söylemek istediğimi gösterir. Aslında yapılmaması gerekir ama ben yapıyorum, çünkü ben öyle kalıplara uyan bir insan değilim. Her türlü çivisi çıkıklığı şiirim üzerinde yapabilirim. N. Z: Ülkü, Şiirlerini gönder. dediğinde gönderdim; isim falan koymamıştım. Hatta kitap olarak basacağından da haberim yoktu. Bir gün postadan kitaplar geldi. Adını da o koymuş. Eşi bulunmaz bir delikanlı şairdi. N. Z: Tabii ki ekmek parası kavgası işin içine girince, koştururken yazdığın şiirler kitaplaşmasa da olur, nasıl olursa bir gün kitaplaşır, diyorsun. Bu gerekçeden ötürü. Şiir beni kurtaran bir kaynaktır. Bir banka hesabı gibi, şiir beni ayakta tutan, moral verip güçlendiren, kan veren bir şeydir. 17 yıl ekmek parası peşinde koşturan bir Nihat vardı, ama şiir hiçbir zaman durmadı. N. Z: Söylediğin o sıkıntıları derinden hissetmiş biriyim. Tüm bunların altında ezilmememe, ayakta durmama tek neden yazmamdır. Ben yazmaya sığındım. Yazdığım zaman çok rahatladığımı hissettim. İbadet etmiş gibi, namaz kılmış gibi rahatlamış hissettim kendimi. Yazmak bana iyi geliyor, dedim. Dilime sarıldım. Beni burada kurtarıp ayakta tutan ana dilim ve ana dilimi yazarak genişletmek oldu. N. Z: Çok tuhaftır, gülmeniz ve dangalaklığımı anlamanız için söylüyorum. Ortaokulda İngilizceye başladık. Önce harfleri söylüyorsun. Onları öğrendikten sonra teneffüste, Ülkü Tamer İngilizce nasıl yazılır, diye düşünüyorum. Yani İngilizce yazmaya bu kadar başta meyilliyken ki sonra özel isimlerin değişmeyeceğini fark edince kendime de Yuh! dedim. Fakat buraya Orhan Pamuk geldiğinde her gün onunla gezdim, yürüdüm beraberce vakit geçirdik. Hem Orhan Pamuk'u tanıdım hem de onunla ilgili düşüncelerimi geliştirdim. Kim ne derse desin, beğenirim; kişiliği değişiktir, her şeye maddi olarak bakar ama hak veriyorum. Yazdığıyla geçinen birisi olduğu için hak veriyorum. Fakat bu bana ters gelen bir durum. Bir gün parkta beraber gezerken Hyde Park'ta bir durum oldu, birileriyle İngilizce konuşmaya başladı ama çok akıcı bir İngilizce. Şaşırdım. Sen niye İngilizce yazmıyorsun, diye sordum. İngilizceyi iyi bilirim ama o dilde hissedemem, dedi. Ana dilimde ancak hissedebilirim. Bunun için Türkçe yazıyorum, dedi. Yani bu benim şiirim için de böyledir. İngilizce yazmaya çalıştığım zamanlar oldu ama buralı yabancı tanıdığım yabancı şairler de beni İngilizce yazmaya zorladılar. Bunu yaparsam kendime ihanet olacağını fark ettim. Ondan sonra kesinlikle yanaşmadım. Çünkü bir insan kendini ancak ana diliyle ifade edebilir. S. Y: Avustralya'ya geldikten sonra da Türkiye'deki edebiyat ve sanat ortamından kopmuş oluyorsunuz. Sizde sanki bu kopukluk çok olmamış gibi. Dostlarınız ve onlarla ilişkileriniz çok fazla. N. Z: Ben dostlarımla yaşayan bir insanım. Bana her ay iki üç tane posta gelir; dergiler, kitaplar... Bunları bana göndermeyi iş edinen dostlarım var. Bunların başında rahmetli Ferhan Şensoy gelir. Rahmetli Mehmet Bacaksızlar, Ata Karazincir gelir. Aslında kimden bir kitap istesem gönderirler ki posta parası da pahalıdır. Dergi editörleri beni çok kolladılar. Sydney'de gurbet özlemini Nihat'a pek hissettirmeyelim, dercesine şiirlerimi, yazı ve öykülerimi isteyip bastılar. Sağ olsunlar, bu beni bir yerde hayata bağladı. Öyle gözükse de ben Türkiye'den pek kopuk değilim. Çünkü ben hala baba evinde yaşayan bir Nihat gibi yaşıyorum burada. En sevdiğim yemek bulgur pilavı. Ülkeme çok bağlıyım. Ülkemin şimdilerde suskun kalmasından her ne kadar biraz küskün olsam da onlara rahatlarını bozmadıkları, ailelerini düşündükleri için de biraz hak veriyorum. Ama ben bunu kabul edemiyorum, bir düş kırıklığı içindeyim. N. Z: Muhalif olmak için, söyleyeceğin şeyin içine -bir aşk şiiri söylesen bile- soru işaretleri; neden, niçinleri koyabilmek çok önemli. Ben slogan şiire şunun için karşıyım: Yazılsın, hatta bu zamanda yazılmalı; ama slogan şiirde şiirin nasıl başlayacağı, nereye gideceği ve nerede biteceği bellidir. Ama şiiri kalıplara hapsedemezsin, kusar. N. Z: Hepsi olurdu. Yazmayışımın sebebi onların şiirlerinde beğenmediğim, tutmadığım yanlarının altını çizmek istemediğimdendir. Bugün Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Ece Ayhan; hepsini yazarken hoşluk olsun diye yazmak istemem. Bugün İkinci Yeni'yle anılan şairlerden ayrı bir yere koyacaklarım var. Birincisi Ece Ayhan, ayırırım onu; çünkü onun şiiri kendine ait bir ses taşır. Ülkü Tamer'i ayırırım; o da ayrı bir sestir ve diğerleriyle yan yana koyduğunda bu Ülkü'nün şiiridir, dersin. Özdemir İnce'nin şiirini koyarım, o da ayrıdır. Üç şair saydım size. Fakat İlhan Berk, bugün onu okuyup düşündüm; çok yakın arkadaşımdı. O, diğer şairlerden dize çalan ve bunu kendine hoş gören... Benden çok dizeler aldı, Ülkü'den aldı. Çok beğendim, aldım diyor; hesap verme gibi bir durumu da yok. Ben başkalarından dize yürüten, şiirinde kullanan, altına not da düşmeyen bir şairin şiirine nasıl güvenebilirim? Demin adını andığım arkadaşlarım Metin Eroğlu, Edip Cansever, -ki onun şiiri de kendine özgü bir sestir- Turgut Uyar, Cemal Süreya, İlhan Berk, Dağlarca da ayrı ayrı birer sestir. Bu arkadaşlarımız nasıl oluyor da İkinci Yeni çıktığında tak diye birinci yeni gömleğini çıkarabiliyorlar? Bizim yazdığımız şiirler; Özdemir'in, benim, Yılmaz Güney'in ki o öyküler yazardı ama bizimle aynı anlayıştaydı. Biz zaten yazıyormuşuz İkinci Yeni'yi. Farkında değildik. Onlar dediler bize, Ya sizin yazdıklarını İkinci Yeni işte diye. Özdemir de bunu yazdı zaten Biz yazıyorduk zaten İkinci Yeni'yi diye. Ama biz bir çete olmadık. Bir çete mi vardı? Tabi ki, çeteler vardı; birbirlerini tutan şairler, şiirleri önemsenmeyecek şairlerin bir araya gelip isim olmaları için devamlı olarak fokurdatılan... Siz buna yayınevi parlatması demiştiniz bir yerde- elbette yayınevleri de bu işin içinde, ödül dağıtımında da varlar. Ödüllere karşıyım, diyorsunuz Karşıyım demiyorum. Diyorum ki bu kitap hiçbir ödüle katılmayacaktır. Son çıkacak kitabım Sevdakeş o da katılmayacak. Neden, çünkü verilecekse ödül genç arkadaşları özendirmek adına verilmeli, bizim gibi yaşlı yazarlara verilmesine gerek yok. S. Y: Muzaffer Buyrukçu sizinle alakalı olarak İkinci Yeni'de komutanlar vardı, Nihat Ziyalan bir komutan olmadı ama İkinci Yeni'nin en çalışkan askerlerindendi. O olmasaydı o kumandanlar da olmazdı diyor. Buna yorumunuz nedir?N. Z: Bence Muzaffer bunu abartmış, yanlış bir yorum. O kumandanlar kendilerini kumandan zannettiği için kumandandır. Bizler de gecekondudan çıkma, yalınayak gezen, koşturan, şiirin sokak çocukları olarak şairleriz. Biz hiçbir zaman şiirden bir rütbe beklemedik, şu anda da beklemeyiz. Türk şiirinin bu büyük ustasını sayfalarınızda görmek büyük mutluluk. Çok iyi hazırlanmış sorular ve harika cevaplar, özellikle İlhan Berk anısı bence tarihe düşülen bir not gibi, kaleminize sağlık. Değerli bir röpotaj olmuş Semih bey. Şehrimizde yaşayan değerli şairimiz Nihat Ziyalan'ı daha yakından tanıma imkanı bulduk.