1895'te Lumiere Kardeşler, sinematograf adını verdikleri aleti icat edip Trenin Gara Girişi adlı ilk filmi çektiklerinden bu yana sinema dediğimiz yedinci sanat çok büyük bir yol katetti. Başlarda bir olay anlatmaktan ziyade belgesel niteliği taşıyan sinemanın edebiyatı keşfetmesi ise çok zaman almadı. Bir edebi eserden uyarlanan ilk film George Melies'in 1902 yılında Jule Verne'den uyarladığı Aya Seyahat oldu. Bu aynı zamanda ilk bilim kurgu filmdi. Melies'in açtığı bu yolun ardından hemen Balzac, Hugo, Dickens, Dostoyevski, Tolstoy gibi dev yazarların eserleri Fransız, İtalyan ve Amerikalı yönetmenler tarafından hızla sinemaya uyarlanmaya başladı. 1939 yılında Oscar için yarışan tüm filmler dünya klasiklerinden uyarlanan filmlerdi. Fareler ve İnsanlar, Rüzgar Gibi Geçti, Oz Büyücüsü, Uğultulu Tepeler bu filmlerden birkaçıydı. Shakespeare, eserleri en fazla sinemaya uyarlanan yazarken Dostoyevski, Hemingway, Gabriel Marquez, Flaubert, Proust, Dumas, Steinbeck gibi yazarların eserleri onu takip ediyordu. Dünya edebiyatının klasik tanımına giren kitapları, tek tek sinemaya uyarlanırken bu durum beraberinde günümüzde hala devam eden kitaba ihanet bağlamında büyük bir tartışmayı da başlatmış oldu. Uyarlanan filmlerin kitaba bağlı kaldığı ölçüde başarılı kabul edildiği varsayılırken bunu şiddetle eleştirip sinemanın kitaptan farklı olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunanlar da vardı. Sinemanın bir aktörün şahsında, işlenen roman karakterlerini güdükleştirdiğini, okuyucunun hayalindeki kahraman çeşitliliğini öldürdüğünü ve de kitapta anlatılan ruhsal tasvirleri asla izleyiciye yeteri kadar aktaramadığını ileri sürenler olduğu gibi yönetmenin kitabın kulu kölesi olmayıp özgürce kendi yorumunu aktaran bir anlatıcı olduğunu söyleyenler de oldu. Elbette bir kitapla sinema filmi arasında ciddi farklılıkların olması normaldi. Hugo'nun sayfalarca anlattığı Paris sokaklarını sadece tek bir kare görüntüyle gösteren bir filmin aynı kategoride değerlendirilmesi haksızlık olduğu gibi zaman kısıtlamasıyla sınırlı sinemanın bir romanın her satırını yansıtmasını istemek de başka bir haksızlıktı. Kitap okuru, kitabı istediği zaman eline alıp tadını çıkara çıkara, altını çize çize, istediği süre içinde okuyup geri dönüşler yapabilirken aynı keyfi sinemadan beklemek çok olağan değildi. Bunun yanında sinemanın avantajları da elbette vardı. Romandaki sıkıcı tasvirlerden, anlamsız uzun diyaloglardan, gereksiz karakterlerden, akılda kalması zor pek çok isimden izleyiciyi kurtaran sinema, özellikle sunduğu muhteşem renkli görsellikle kitaptan ayrılıyordu. Sinemanın kitap karşısındaki önemli silahlarından biri de müzikti. Romandaki duygu aktarımını sadece aktörlerin kabiliyetlerine bırakmayan sinema, müziğin gücünü kullanarak bu zor işin de üstesinden gelebildi. Hatta Doktor Jivago'da olduğu gibi müziğin eserin önüne geçtiği durumlar bile oldu. Büyük usta Robert Wiene, Suç ve Ceza'yı uyarladığında kitaba bağlı kalıp kullandığı harika sete rağmen başarısız bulunurken esinlendikleri kitaplara hiç de sadık kalmayıp kendi özgün yorumlarını katan Truffaut, Hitchock gibi yönetmenler ise alkışı hak edebiliyordu. Sinemanın kitaptaki mesajı ve gerçekliği değiştirdiği durumlar da elbette vardı. Beyaz perdeye en fazla uyarlanan klasiklerden biri olan Frankenstein, aslında doktorun ismiyken filmden sonra ucubenin adına dönüşmüştü. Kitapta yaratık, iblis, canavar, sefil gibi sözcüklerle ifade edilen varlık, bundan sonra Frankenstein olarak bilinecekti, üstelik filmdeki gibi yeşil de değildi. Jack London, kitabın sonunda Martin Eden'i intihar ettirip öldürürken kitabı filme aktaran İtalyan yönetmen onu hem İtalyan yapmış hem de öldürmeye kıyamadığı için filmin sonunda tekrar denizlere göndermişti. Savaş ve Barış'ta Tolstoy, General Kutuzov'u özellikle Moskova'yı Fransızlara terk ettiği için çok sıkı eleştirirken eseri bir dizi şeklinde ve başarılı olarak yayınlayan BBC, Kutuzov'u, muzaffer ve bilge bir komutan olarak yorumluyordu. Leonardo Di Caprio'nun başrolünde oynadığı Demir Maskeli Adam'da filmin aksine kral değiştirme operasyonu başarısız olmuştu. Bunun yanında Dartanyan, kralların gayrımeşru babasıydı ve filmde mareşal olup savaşta ölürken kitapta ise oğlu tarafından öldürülmüştü. Yüzüklerin Efendisi'nde ise Aragorn'la Elf Prenses Arwen arasında büyük bir aşk hikayesi falan yoktu, Arwen ilk kitapta çok az görülen bir karakterdi ve bir daha ancak üçüncü kitapta Aragorn'la evlenirken karşımıza çıkıyordu. Bunun yanında Edoras halkının kaçarak Miğfer Dibi'ne sığınması ve bu yolculuk sırasında Aragorn'un kurtlarla savaşırken nehre düşüp öldüğünün zannedilmesi ve Elflerin Miğfer Dibi'ne okçularla yardıma gelmesi de kitapta yoktu, bu olaylar tamamen yönetmenin kurgusuydu. Bu uyarlama değişikliklerine Türk sinemasında da rastlanır. Yönetmenlerin kitaplardaki hikayeleri bilinçli olarak değiştirdikleri, ekleme çıkarma yaptıkları pek çok örnekten biri Ömer Kavur'un yönettiği Anayurt Oteli'dir. Kitaptaki Zebercet karakterinin ruh hali yazar tarafından çok başarılı bir şekilde anlatılmışken filmde bunu hissedemezsiniz. Bunun yanında yönetmen filme romanda olmayan bir 29 Ekim kutlaması eklemiş bunu yaparken de aslında 1963'te geçen hikayeyi filmin çekildiği 1986'ya taşımak istediğini belirtmiştir. Türk sinemasında önemli bir yere sahip olan Hababam Sınıfı serileri de aslında Rıfat Ilgaz'ın kitaplarından mesaj açısından büyük ölçüde farklılık gösterir. Eseri sinemaya uyarlandığında sıkıyönetim mahkemelerinde davaları devam eden, kitapları toplatılıp yasaklanan bir yazar olan Ilgaz'ın bu durumu filme de yansımış, yazar adeta unutturulmak istenircesine üzeri örtülmüştür. Filmdeki öğrenciler zengin çocukları olmasına rağmen kitapta parasız yatılı okuyan öğrenciler de vardır. Çocukların yaramazlıkları genelde ailelerine bağlanırken film kitabın aksine komedi özellikleri taşır. Oysa kitapta komedi unsurları sadece ayrıntılarda vardır. Böylece kitapta bu özellikleri olmayan bir Hababam Sınıfı filmi kurgulanmıştır. Rıfat Ilgaz, muhalif görüşlerini, sisteme eleştirel bakışlarını kitabında sağlam bir kurguyla anlatırken filmde ise bu durumlar tıraşlanmış ya da komediyle soslanarak adeta sulandırılmıştır. Aynı politik tavrı Nahit Sırrı Örik'in Sultan Hamid Düşerken kitabı sinemaya uyarlanırkende de görebiliriz. Kitap sinemaya Abdülhamid Düşerken adıyla uyarlanmış ve Sultan ibaresi anlaşılmaz bir şekilde isimden çıkarılmıştır. Tüm bunlardan yola çıkarak diyebiliriz ki derin psikolojik çözümlemeleri hissettiremeyen bir Suç ve Ceza filmi Dostoyevski olmadığı gibi Madam Bovary'i sadece eşini aldatan bir kadına indirgeyen film de asla Flaubert olamaz. Kitabın başında sayfalarca insan ve doğa arasındaki savaşı vermeden öyküye geçen Moby Dick ya da basit bir polisiye romanı gibi işlenen Gülün Adı elbette yazarlarının anlatmak istediklerini izleyiciye hakkıyla yansıtamaz. Ünlü yönetmen Orson Welles yıllar boyu bir Don Kişot uyarlaması yapmak istemiş ama bunda kendini yetkin hissetmediği için vazgeçmiştir. Uyarlama türlerinden biri de adaptedir. Ana hikayenin zaman, mekan ve kahramanlarının istenildiği gibi değiştirilmesiyle ortaya çıkan adapte uyarlamalar, zaten kitaptan farklı düşünülmelidir. Hugo'nun Sefiller'indeki Müfettiş Javert, bir dizide siyahi olabilirken Shakespeare'in Romeo ve Julliet'i 21. yy'da Newyork'ta yaşayabilmektedir. Arsen Lupin'den esinlenen yine siyahi bir karakter intikam peşinde teknolojiyi de kullanarak soygun yaparken Vahşetin Çağrısı'nda aslında var olmayan dijital bir aktör köpek, Buck, olağanüstü işler başarabilmektedir. Albert Camus'nün 1942 yılında kaleme aldığı Yabancı romanı Zeki Demirkubuz tarafından 2002 yılında zaman, mekan ve kahraman yapısı Türkiye'ye adapte edilerek değiştirilmiş ve sinemaya aktarılmıştır. Kahraman Mersaul, Musa'ya dönüştürülmüş; olayın geçtiği ülke Cezayir, Türkiye'ye evrilmiş ve zaman 60 yıl sonrasını anlatır olmuştur. Sonuç olarak Bir sinema uyarlaması ne kadar başarılı olursa olsun orijinal kitaptan daha iyi olamaz. görüşü ağır bassa da sinemanın değeri de yadsınamaz bir gerçektir. Beyaz perdeye aktarılan eser onu yazanın değil, yönetmenin eseridir artık ve kitaptan ayrı değerlendirilmelidir. Araştırmalara göre bir filmin ilk izlenişinde ancak yüzde otuzunun anlaşılabildiği tespit edilmiştir. İlk bakışta sadece üçte biri algılanabilen bir sanatla Tolstoy'u, Hugo'yu, Dostoyevski'yi, Proust'u ya da Fitzgerald'ı sinemaya aktarmak çok zordur. Şayet sinema edebiyatın kapısını çalacaksa yazarın seçimlerine, hayatta duruşuna, sanat anlayışına, duyarlılıklarına saygılı olmak zorundadır, tersi manevi hakların ihlaline girer. diyen Adalet Ağaoğlu da yazarın dünyasının iyi bilinmesi gerektiğini ve yönetmenin eserden mümkün olduğu kadar uzaklaşmamasının önemini anlatır. İşte tüm bu problemlerden dolayı zaman sınırlamasını en önemli sorun olarak gören yönetmenlerin son zamanlarda klasikleri film yerine dizi olarak çekmeye başlamaları bu yönde atılan önemli adımlardan biri olmuştur.


Helezon, bundan tam 2 yıl önce yayın hayatına başladı. Yola çıkarken dünyanın değişik coğrafyalarındaki edebi renkleri bir araya getirmeyi ve hayata yeni bir ses ve nefes olmayı gaye edindi. Çağı okuyan sanat çizgilerini ve farklı fikirleri, Helezon kıvrımlarında görsel bir şölene dönüştürmeyi düşledi. Yeni ve özgün kalemlerin izinde, mütevazı adımlarla kıtalar arası esintiler taşıyan projelerini kurguladı. Dün, bugün derken Kasım-2023 sayısıyla birlikte 2 yaşını doldurdu. Bugüne değin 25 sayıya ulaştı ve bu sayılarda biyografiden denemeye, şiirden hikayeye, kaligrafiden ebruya kadar birçok türde esere kucak açtı. Dolayısıyla bu yazılarda onlarca yazar, şair ve sanatçının imzası yer aldı. Dahası projelerle röportajlarda, eserleriyle adından söz ettirmiş olan konukları ağırladı. Bugünden sonra da gayesinden ödün vermeden, hayallerine toz kondurmadan, azim ve kararlılık içinde yürümeyi ümit ediyor. Helezon dergisi olarak Bu duygu ve düşünceler, en güzel biçimde nasıl ifade edilir? diye düşünürken Meryem Tunca, güzel bir kaligrafi çalışmasıyla sorumuza cevap veriyor: Helezon 2 Yaşında. Biz de 3. yılın ilk sayısını, bu harika eserle takdim etmeye başlamış bulunuyoruz. Bir edebiyat dergisi olur da edebiyat dünyasına damgasını vurmuş isimlerden, yeri geldikçe söz etmemek olur mu? Bu bağlamda hepimizin -az veya çok- tanıdığı bir isim çıkıyor karşımıza: Edebiyatımızda İkinci Yeniyi Başlatan Şair: Sezai Karakoç. Hızır İlyasoğlu'nun kaleme aldığı yazı, Sezai Karakoç'un Büyük Doğu'da Sabır ile başlayan şiir yolculuğunu anlatıyor. Yazı, bu büyük şairimizi, ikinci vefat yıl dönümünde anmak ve onu daha iyi tanımak için oldukça önem taşıyor. Bu duygular gelgitinden sonra yaşamın ne kadar güzel olduğunu bir kez daha hissediyoruz. Hele ki dolu dolu ise o hayat. Tıpkı Agiemin Baubec gibi. Doğan Yücel, bu ayki yazısında, üniversite kürsüsünde elli yıldan fazla hocalığının yanında, zamanının büyük bir kısmını sözlükler yazmaya ayırmış olan Romanyalı Türkoloğu tanıtıyor. Türk Dili ve Diyalektolojisi bilim dalında Romanya'da ilk doktor ünvanını kazanan, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı tarafından, 2008 yılında verilen Türk Dünyası Türk Dili Şeref Ödülü'ne layık görülen bu kıymetli Türkolog hakkında bilgi sahibi olmak gerçekten bir ayrıcalık. Hayatı koşar adımlarla yaşarken kıymetini bilemediğimiz ya da varlığını fark edemediğimiz o kadar çok şey var ki... Gazel tarzında kaleme almış olduğumuz ve Hayat yolu akar durur, silinmez / Cisimle ruh nihan olur, bilinmez. beytiyle başlayan Bilinmez şiiri belki de böylesi bir serzenişin tercümanı olabilir. Son olarak Ayşe Beçene, Girdaptan Çıkış adındaki zarif ebru görseliyle Helezon'a ikinci yaş gününde renk katıyor. Biz de 25. sayımızla birlikte bugüne kadarki bütün yayınlarımıza katkı sağlayan sanatçı, yazar, şair ve özellikle yayın kurulumuza çok teşekkür ederiz. Siz de hem okur hem de yazar olarak bu derginin bir bireyi olabilir; farklı ülkelerin edebiyat, kültür ve sanat eserlerini özgün kaleminizle sunabilirsiniz. Yepyeni sayılarla nice senelerde buluşmak dileğiyle. İyi okumalar.


Ya şimdi... güneş, gün ve biz, Kaçsak da içinde adının geçtiği cümlelerden, İnsanın içine işleyen çok güzel bir şiir. Teşekkürler Erhan Bey. Bu kadar hüzünlendiren kimdir? Hüznün anlatımı da çok usta işi.


İnsanın gerçekleşmesi imkansız hayalleri vardır. Buna rağmen yine de vazgeçmez hayal kurma huyundan. Set ayaklarımın altında uzayıp giderken bir ejderha misali, İnsan hayal kurmalı! dedim kendi kendime. Kim derdi ki kitaplarda okuduğum o harika yapının üzerinde yürüyeceğim, taşlarına dokunacak ve hayran hayran izleyenlerden biri olacağım. Sabahın çok erken bir saatinde çıktık otelimizden. Metroyla bizi sedde götürecek tren istasyonuna ulaştık. Biletlerimizi önceden almış olmanın rahatlığıyla beklemeye başladık. Kalabalık yoğunlaştıkça izdiham da arttı. İtiş kakış... Trenin kalkış saati gelip kapı açılınca şaşkına döndüm. Herkes koşuyordu. Sebebini çok sonra anladım. Trene geç ulaşan ayakta kalıyor ve o bir saat on beş dakikalık yolu ayakta gidiyordu. O müthiş yeri görecek olmanın heyecanından hiç aldırmadım bu duruma. Daha önce hiç trene binmemiş olduğumdan yine bir ilk olacaktı bu yolculuk benim için. Yürürken raylardan çıkan ses, manzara, binalar... Güzel bir yolculuk oldu hasılıkelam. Çin Seddi, Çin'in kuzeybatısı boyunca uzanan, dünyanın en uzun savunma duvarı. Kalıntıları Pa Hey körfezinde deniz kıyısında başlar, Pekin'in kuzeyinden geçerek batıya yönelir ve Huang Ha nehrini ikiye bölerek güneybatıya uzanır. Gobi Çölü! nün güneyinden batıya yönelerek devam eder. Seddin yıkılmış olan kısımlarıyla birlikte uzunluğu 6000 km'yi bulur. Bugün ayakta kalan kısım, Ming Hanedanı devrinden kalan 2500 km'lik seddir. Duvarın yüksekliği 4-6 m, taban kalınlığı 7 m, üst kalınlığı 6 m. Kalın duvarlar boyunca siperlik ve okçu delikleri mevcut. 200 metrede bir gözetleme kulesi veya kale, 9 km'de bir fener kulesi bulunmakta. Duvar üzerinde zaman zaman saray ve tapınaklara rastlamak mümkün. Bazı yerlerde setler kademeli savunmaya elverecek şekilde yapılmış. Seddi en son onaran ve savunma amaçlı kullanan Meng Hanedanı olmuş. Duvarın resmi bitiş tarihi 1644. Mor Hudut ve Dünyanın Ejderhası gibi isimlerle anılmış. Çin Seddi The Great Wall ismini 19. yy'da almış. Efsaneye göre duvarın yapım güzergahı bir ejderhanın bıraktığı izlerin takibiyle oluşmuş. 7 Temmuz 2007'de dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul edilmiş. Üzerinde binlerce savaş yaşanmış bu duvarın. Sonuncusu ise 1938'deki Çin-Japonya Savaşı. Dünyanın en uzun mezarlığı olarak da bilinen set ölen binlerce inşaat işçisine mezar olmuş. Duvarın inşasında insan kemiklerinin kullanıldığı görüşünün kaynağı bu olsa gerek. Duvarla ilgili efsaneler çok. Duvarın inşaatında çalışan bir çiftçinin karısıyla alakalı hikaye bunlardan birisi: Ming Jiang Nu, kocasının inşaat sırasında öldüğünü duyunca duvarın önüne gider. Ağlar ağlar... O kadar ağlar ki göz yaşlarından dolayı duvar çöker. Çöken duvarın altından kocasının kemikleri çıkar. Alır kemikleri ve evinin yakınlarına gömer. Bu olayın anısına Çin Seddi'nin yanına kadının heykeli yapılır. Seddin en çok ziyaret edilen kısmı, Ming Hanedanlığı döneminde yapılan, Pekin'e en yakın olan Badaling bölgesidir. Buraya ulaşım gayet kolay. Tren, otobüs veya özel araçlarla sette tırmanılacak yere kadar ulaşmak mümkün. Çin Seddi'ne girişler ücretli. İsteyen iniş ve çıkışlarını yürüyerek yapabiliyor. Acelesi olanlar ve bizim gibi tembeller için teleferikle inip çıkmak da imkan dahilinde. Havada sis yoksa şanslısınız, demektir ve güzel manzarayı seyredebilir, güzel fotoğraflar çekebilirsiniz. Topuklu ve kaygan ayakkabılar giymemeye çalışın. Çünkü çok kaygan ve sarp yerler mevcut. Küçük kafeler, büfeler bulmak imkan dahilinde yukarıda da. Ama tedbir insanıyım, diyorsanız yiyecek ve içeceğinizi yanınızda götürünüz. Ekim ayı olmasına rağmen güneş yakıcıydı. Oradan hesap edin ve güneş kreminizi asla unutmayın. Gidip gezmis kadar oldum.. cok güzel bir yolculuktu eminim sizin icin v tabi sayenizde bizim icin.. Gezmeyi çok severim hele ki yanımda kafa dengi dostlar varsa.


Yolculuğumuz sabah 6.30'da dört arkadaşla başlıyor. Nairobi'den çıkışımız yediyi buluyor. Yolculuğumuzu kendi arabamızla yapacağız. Arabadaki herkes şoförlük yapabildiği için Sırayla kullanır ve yorulmayız. diye düşünüyoruz. İstikamet: Batı Kenya. Planlamamıza göre Kenya'nın en batı ucu olan Victoria Gölü ve Uganda sınırına kadar gideceğiz. Gezinin yanı sıra oradaki kültürü tanıma adına aynı şirkette çalıştığımız bazı arkadaşlarımızı da ziyaret edeceğiz. Sabahın erken saatlerinde Büyük Rift Vadisi'ne ulaşıyoruz. Rift Vadisi'nin muhteşem manzarasını seyrederek vadi tabanına doğru iniyoruz. Vadi tabanında yan yana duran iki volkanik dağ var: Suswa ve Longonot Dağları. Yolumuz bu iki dağın arasından geçiyor. Vadi çok yeşil de değil kurak da. Çalılıklar ve tek başına duran akasya ağaçları var. Bu haliyle belgesellerde gördüğümüz klasik bir Afrika manzarası sunuyor. Vadi boyunca Narok şehrine doğru devam ediyoruz. İlerledikçe yeşillik de artıyor. Biraz ileride mısır tarlasının içinde bir taçlı turna sürüsüne rastlıyoruz. Sürüde yirmiyi aşkın turna var. Taçlı turnalar bana göre turna türleri içerisindeki en güzel kuşlar. İnip birkaç fotoğraf çekip yola devam ediyoruz. Narok'tan sonra önümüzde Kisii şehri var. Kisii'ye yaklaştıkça yeşillikler artıyor. Hatta etrafta küçük çay tarlaları göze çarpıyor. Fazla büyük olmayan temiz ve güzel bir şehir Kisii. Her tarafta çeşit çeşit muz ağaçları ve kocaman okaliptuslar var. Yemyeşil tepeler ve aralarındaki küçük vadilerden oluşuyor şehir. Buradan Homa Bay şehrine doğru gidiyoruz. Homa Bay Victoria Gölü kıyısındaki koylardan birisine kurulmuş yemyeşil küçük bir şehir. Burada bir arkadaşımızı da ziyaret ediyoruz. Ananas bahçelerinin ve çeşit çeşit tropik meyve ağaçlarının arasında bir ev... Ben hayatımda ilk defa ananas bahçesi gördüğüm için hemen tarlaya dalıp daha yakından bakıyorum. Bahçeyi biraz gezip fotoğrafladıktan sonra yemeğe geçiyoruz. Geleneksel yemeklerin arasında en dikkat çekici olanı muz yemeği. Evet, önümüzde bir tencere pişirilmiş muz duruyor. Daha önceleri muz cipsi falan yemiş olsam da ilk kez muz yemeği yiyeceğim. Patatesi andırsa da farklı ve lezzetli bir yemek. Daha sonra kuzeye, Kisimu şehrine yöneliyoruz. Yolumuz Victoria sahilinden ilerliyor. Birinci paralelin içinde seyahat ettiğimiz için etraf çok ağaçlık. Ağaçların arasından ara ara gölü görüyoruz. Kisimu çok büyük bir şehir. Nairobi ve Mombasa'dan sonra Kenya'nın üçüncü büyük şehri olduğunu öğreniyorum. Temiz ve güzel bir yer. Muhteşem bir havası var. Geceyi burada geçirip dönüşte şehri ve göl kıyısını gezme planıyla sabah erkenden kuzeye doğru yolumuza devam ediyoruz. Bir aralık ekvatoru geçtiğimizi fark ediyoruz. Artık Kuzey Yarım Küre'deyiz. İlk durağımız Kakamega şehri oluyor. Devasa okaliptus ağaçlarının içinde küçük bir şehir. Fazla oyalanmadan Mumias'a varıyoruz. Şehirler artık birbirine benziyor. Burada da bir arkadaşımıza davetliyiz. Arkadaşlarımız genelde köylerde yaşıyorlar. Köy yolları ise hep toprak hatta bazen yol bile olmadığı oluyor. Yine zorlu toprak yolları aşıp eve varıyoruz. Evler de genelde toprak. Bazı evler kerpiçten yapılmış bazıları da ağaç dallarının arasına toprak doldurularak. Pencereler çok küçük olduğu için içerisi çok karanlık. İlk girdiğinizde göz gözü görmüyor. Yine yemek ikram ediyorlar. Buradaki en sıra dışı yemek ise hindistan cevizi sütü ile yapılmış pirinç pilavı. Hindistan cevizi tadı gelmiyor ama sıradan bir pilav da değil. Lezzetini burada tarif edemeyeceğim. Köy tavuğunun suyu ile de karıştırıp doyasıya yiyoruz bu lezzetli pilavdan. Sonra sırasıyla Bungoma ve nihayet Uganda sınırındaki Busia şehriyle yolun sonuna geliyoruz. Artık geri dönüş yolculuğu başlıyor. Geri dönerken aynı yolu takip etmeyeceğiz. Yeni yerler görmeyi hedefliyoruz. Güneye doğru ilerlerken ilk durağımız Maseno oluyor. Tam ekvatorun üzerine kurulmuş bir şehir. Biz de ekvator çizgisi üzerinde durup arabadan iniyoruz. Hem levhalar koymuşlar hem de kaldırım taşları ile yaklaşık üç metre uzunluğunda temsili bir çizgi çekmişler. Önce rahmetli Barış Manço'nun da yaptığı meşhur su deneyini yapıyoruz. Malum Kuzey Yarım Küre'de su bir delikten dökülürken saat yönünde dönüyor. Güney Yarım Küre'de ise tersi yönde. Orada altı delik kovası ve suyu ile hazır duran adama bu deney için cüzi bir miktar ödüyoruz. Önce Kuzey Yarım Küre'de kovaya su koyuyor, içine de bir yaprak atıyor ve yaprak saat yönünde dönüyor. Bu, sıradan bir şey. Sonra iki üç metre kadar güneye ilerleyip deneyi tekrarlıyor. Evet, yaprak saat yönünün tersine dönüyor. İşte bu inanılmaz! Bir hile var mı diye güzelce kontrol ediyoruz. Hiçbir hile göremiyoruz. Sonra tam Ekvator çizgisi üzerinde aynı deneyi yapıyor, yaprak sabit kalıyor ve su öylece dökülüyor delikten. Zaten bildiğimiz bir konu ama bu kadar kısa mesafeler arasında böyle bir olayı tecrübe etmek inanılmaz bir şey. Her şeye rağmen yine de insanın içinde biraz kuşku kalıyor. Sonra ekvator çizgisi üzerinde yürüyoruz. Bir kuzeye bir güneye geçiyoruz. Kuzey Yarım Küre'den Güney Yarım Küre'deki arkadaşlarla konuşup onlara el sallıyoruz ve daha neler neler... Hasılı Ekvator çizgisinde ne kadar eğlenilebilirse o kadar eğleniyoruz. Ekvator'dan güneye doğru devam edip tekrar Kisumu şehrine geliyoruz. Şehir merkezinde gezilecek pek bir yer olmadığı için doğrudan Victoria Gölü kıyısına gidiyoruz. Gelirken gördüğümüz bu gölü daha yakından görmek istiyoruz. Nil Nehri'nin de kaynağı olan Victoria Gölü yüz ölçümü bakımından Superior Gölü'nden sonra dünyanın en büyük tatlı su gölü. Afrika'nın da en büyük gölü olma özelliğine sahip. En derin yeri 82 m olan bu gölün üç ülkeye sınırı var. Bir sürü ada, koylar, körfezler ve bu körfezlere kurulmuş şehirler... Bu haliyle gölden ziyade denizi andırıyor. Kıyıdaki durağımız gölü en güzel görebileceğimiz yer olan Dunga Sahili. Sahile inince hemen karşıda göle girintili şekilde yapılmış büyükçe bir yapı karşılıyor bizi. İçerisinde seyir terası, oturma alanları ve küçük balık restoranları var. Solda ise balıkçı teknelerinin bağlandığı bir iskele... Tekneler tamamen ahşaptan ve el yapımı. Geleneksel Afrika tarzında yapılmış ve rengarenk boyanmış. Arada turistlere tekne turu yaptırmak için üstü kapalı metal tekneler de var ama bunlar benim pek dikkatimi çekmiyor. Sıra sıra dizilmiş ahşap teknelerin üstüne çeşit çeşit balıkçıl kuşları tünemiş. Bazıları bir tekneden diğerine zıplıyor, bazıları da yarı açık kanatları ile güneşlenip kurulanıyorlar. Gölün kenarlarında da farklı farklı su kuşları var. Özellikle balık temizlenen yerlere yakın duruyorlar ve insanlardan hiç kaçmıyorlar. Temizlenen balıkların kalıntıları ile besleniyorlar. Balıkçıl, leylek ve aynak türleri... Normal bir gölde bu kuşlara bu kadar yaklaşmak imkansız. Ben de hem kuşları hem de ortamı bol bol fotoğraflıyorum. Gölde iki yüz civarı balık türü yaşıyormuş. En meşhur ve lezzetlisi tilapia. Ama aç olmadığımız ve yolumuz uzun olduğu için balık yemiyor ve yolumuza devam ediyoruz. Yolda görülecek çok güzel yerler var. İlk durağımız Kericho olacak. Kericho, Kenya'da çay tarımının en yoğun yapıldığı yer. Afrika denince insanların aklına genelde çöl yahut kurak savanalar geliyor. Böyle yerler olmakla birlikte bütün Afrika elbette çöl ve kurak değil. Kenya dünya çay üretiminde üçüncü sırada yer alıyor ve farklı bölgelerinde çay tarımı yapılıyor. Kericho'ya doğru yaklaştıkça ormanların arasında ufak tefek çay bahçeleri görmeye başlıyoruz. Tepeye doğru tırmandıkça çay bahçeleri çoğalıyor. Nihayet zirveye ulaştığımızda sağımızda ve solumuza içinde yer yer ağaçlar ve küçük ormanların olduğu sonu gözükmeyen çay bahçeleri karşılıyor bizi. Arabanın içinde sessizlik hakim. Kimseden çıt çıkmıyor. Manzara karşısında adeta büyüleniyoruz. Etraf yağlı boya tablo gibi. Yemyeşil uzayıp giden dağlar tepeler... Hemen arabayı kenara çekip park ediyorum. Atlıyoruz araban aşağıya. Önce havayı içimize çekiyoruz. Rakım olarak iki bin metrenin üstünde olduğumuz için hafif serin ve tertemiz bir hava var. Herkes hem manzaranın hem de birbirlerinin fotoğrafını çekiyor. Ama hep aynı şikayet: Bu muhteşem manzara niye fotoğrafa yansımamış. Bir de video mu çeksem acaba? Herkes bu güzelliği başkalarına da göstermek istiyor ama çok zor. Evet, bu türlü nefes kesen manzaraları fotoğrafa yansıtmak oldukça zordur. Ben de epeyce fotoğraf çekiyorum haliyle. Sonra tekrar arabamıza biniyoruz. İlerledikçe bahçelerin çehresi ve renklerinin tonu da değişiyor. Solda çay bahçelerinin içine doğru uzanan ağaçlı küçük bir yol var, dayanamayıp buraya da giriyoruz. Bu yolda da fotoğraf ve videolarla manzarayı kaydetmeye çalışıyoruz. Çay bahçelerinin içinde buna benzer başka yollar, küçük evler, sıralanmış ağaçlar ve manzarayı güzelleştiren daha birçok şey var fakat bunların yanına gidecek zamanımız yok. Ana yola çıkınca etrafımızdaki muhteşem güzellikler hemen bitmesin diye yolun kıyısından yavaş yavaş ilerliyoruz. Biraz sonra çay bahçeleri azalıyor ve bitiyor. Biz de hızlanıyoruz. Daha yolda görülecek çok güzel göller ve milli parklar var ama artık gün bitiyor. Mola vermeden yola devam ediyoruz ve gece saat on bir gibi Nairobi'ye giriş yapıyoruz.


-Sekiz, dokuz, on. Yataktan metal dolaba on adım. Odamız tam seksen adımkare babacım! Abim benle hep dalga geçiyor ama mesafeleri adımlarımla ölçünce kendimi daha güvende hissettiğimi anlamıyor, dedi omuzlarını silkerek. Odayı gözleriyle süzdü. Oda geniş olmasına rağmen içinde çok az eşya vardı. Demir yatak, metal dolap, boyaları dökülmüş komodin, önceki renginin ne olduğu anlaşılmayacak kadar kirli tek kişilik koltuk ve döşemesi sökülmüş ahşap bir sandalye. Bu geniş oda büyük camları sayesinde oldukça aydınlıktı. Şükran en çok bundan rahatsız olmuştu. O, güneşi değil karanlığı severdi. Kalın perdeleri çekerken havalanması için camları açmak istedi. Kilitli olduğunu görünce öfkeyle söylenmeye başladı, Allah Allah ya, havalandıramayacak mıyız biz bu odayı? Odanın neden böyle çürük yumurta gibi koktuğu anlaşıldı. Tavandaki şu küçücük cihaz ne yapsın kocaman odaya? Böyle saçma şey mi olur? Sanki kendimizi aşağıya atacağız! Sen merak etme babacım. Görevli ile konuşup hallederim ben. Aman diyim! Sen sakın sinirlenme baba! Lütfen, sinirlenmek yok, dedi. Ahşap sandalyeyi yatağa doğru çekti. Babasının yastığını düzeltti. Üzerini örttü. Gür, beyaz saçlarını okşarken ''İyi olacak baba, her şey çok güzel olacak.'' diye fısıldadı. Sargı bezlerine sarılı elleri ile siyah elbisesini toplayarak sandalyeye oturdu. Küçükken en sevdiğim şey, gece misafirliğe gidip orada uyuyakaldığımda, dönüşte beni sırtında taşımandı. Kollarımla sıkı sıkı boynuna sarılınca kendimi tek başına Voltran gibi hissederdim. Aslında hiç birinde uyumazdım biliyor musun? Anlayacağın, uyuyor numarası yapmak nasıl olur iyi bilirim. Senin de uyumadığını biliyorum baba. O yüzden, sadece ben konuşacak olsam da seninle muhabbet edeceğim. Yoksa burada zamanımızı nasıl geçireceğiz değil mi, diyerek söze başladı. Gevşeyen tokasını eline aldı. Uzun siyah saçlarını sıkı bir topuz yaptı. Babasının elini elleri arasına alıp öptü. Bu ellerle az mı ördün saçlarımı? İlk okulda bitlendiğimde bile annem çabuk sinirlenir, bana kızar diye sen kurtarmıştın beni bitlerden. Sadece bitlendiğimde mi? Abimi ve beni kaç kez kurtardın annemizin elinden? ''Sen dur Hatun! Yorulma! Onları ben döverim!'' diyerek bizi odaya kapatırdın, döver gibi sesler çıkarırdın. Biz de sıkı sıkı kapatırdık ağzımızı kıkırdamalarımız duyulmasın diye. O günleri anarken gözleri doldu. Sıkıca kapattığı rengi solmuş kalın perdenin üzerinde çocukluğu bir film gibi akıyordu sanki. Derin nefesler alıp vererek uzun uzun daldı. Kendine geldiğinde komidinin üzerinde duran beyaz plastik sürahiden bir bardak su doldurdu. Kokudan, sürahinin uzun süre önce doldurulduğu anlaşılıyordu. Tamamını bitiremedi. Bardağı öfkeyle komodine çarparken ''Buradan bir an önce çıkmamız gerek baba. Baksana, su bile içemiyoruz,'' dedi. Sinirli adımlarla volta atmaya başladı. Orada kalmak istemiyordu. Şartlar çok kötüydü. Ne kendisi, ne babası bu odayı hak etmiyordu. Hem neden evlerinde kalamıyorlardı? Bunun bir orta yolu olmalıydı. Hareketsizce yatan babasının yanına geldi. Sakinleşti. Küçük bir öpücük kondurdu yanaklarına. Sen bizim için her zaman en iyisini yaptın baba. En kaliteli okullarda okuttun. Pahalı restoranlarda en lezzetli yemekleri yedirdin. Kıyafetlerimiz herkesinkinden güzeldi. Kocaman çocuklar olduğumuzda bile bizi ellerinle besledin. Üniversite sınavını kazandığımda aldığın arabayı hala kullanıyorum. Abim de ben de senin çocuğun olmakla gurur duyduk hep. Sen, dünyanın en kıymetli babalığını bize yapmışken bu hastane odasında kalmana müsaade edemem! Abimle konuşacağım. Hemen başka bir hastane ayarlamalı! Ya da evimize dönmeliyiz. Böyle olmayacak. Şükran, çantasından telefonunu almak için metal dolaba yönelmişken abisinin iki kat aşağıda doktorun odasının kapısında beklediğinden habersizdi. Abisi Serkan, mevsim yaz olmasına rağmen geniş koridorda tek başına beklerken titriyordu. Ellerini kollarına sürterek ısınmaya çalıştı. İçeride anlatacaklarını kafasında döndürüyor, eksik bilgi vermemek için hafızasını tekrar tekrar yokluyordu. Kucağındaki pembe karton dosyada bir önceki doktorun bu hastaneye sevk ederken verdiği raporlar duruyordu. Anlamadığı tıbbi terimler sinirlerini daha çok bozduğu için dosyanın kapağını bile açmıyordu. Hemşirenin, ''Serkan Bey, buyrun! Doktor Hanım sizi bekliyor.'' çağrısı ile hızla ayağa kalktı. Buruşmuş çizgili tişörtünü çekiştirerek düzeltmeye çalıştı. Kapıyı çalarak içeri girdi. Elindeki dosyayı Doktor Hanım'a uzatıp deri sandalyeye oturdu. Hantal ve eski mobilyalar küçük odaya boğucu bir hava mı veriyordu, yoksa kendisini boğulacak gibi mi hissediyordu? Seçemiyordu. Doktor Hanım konuşmaya başlamadan önce dosyayı inceledi. Siyah, kalın çerçeveli gözlüğünü burnu üzerinde geriye iterek düzeltti. Ellerini masa üzerinde kavuşturarak Serkan'a döndü. Serkan, dakikalardır kafasında döndürdüğü konuşması bir sunum metni gibi hazır olmasına rağmen, önce duraksadı. Önünde duran bardaktan bir yudum su alıp anlatmaya başladı. Kardeşim Şükran, çocukluğundan beri kendini kandırıyor. O zamanlar biz bunu küçük bir oyun gibi görüp Şükran mutlu oluyor diye çok sesimizi çıkarmadık. Ah ah! Cahillik işte. Nereden bilelim durumun ciddiyetini? Sonradan anladık meğer ne büyük hata etmişiz. Doktor Hanım, biraz daha ciddi bir ses tonuyla Serkan'ın sözünü böldü. Serkan, göz kapaklarıyla mavi gözlerinde hazır bekleyen yaşların akmasına engel olmak ister gibi onları neredeyse hiç kırpmıyordu. Pişman ve suçlu bir ses tonuyla anlatmaya devam etti. Doktor Hanım, bizim babamız çok sinirli bir adamdı. Evde olduğu zamanlarda neye sinirlenip ne zaman bağıracağı hiç belli olmazdı. Önünde konuşmaya bile korkardık. Ah canım annem, babam evde bağırmaya başladığında bizi alır odaya kapatır, bizi döver gibi sesler çıkarırdı. Bizi ondan böyle korurdu. Babamızdan hiç şefkat görmedik. Bir kere başımızı okşamadı. Böyle bir evde büyüdüğümüz halde bizim Şükran, okulda arkadaşlarına, kuzenlerimize babamızın onun saçlarını nasıl ördüğünü, uyurken sırtında taşıdığını, elleriyle bize yemek yedirdiğini anlatırmış. Serkan, gözyaşlarına engel olamıyordu artık. Elindeki peçeteyle yüzünü kurularken anlatmaya devam etti. Lütfen devam edin Serkan bey. Bunları konuşmanın sizin için de kolay olmadığının farkındayım ancak anlattıklarınız tedavi sürecimiz için çok önemli, dedi. Yeter ki kardeşim iyi olsun, ne gerekirse yaparım Doktor Hanım. Şükran'ımın güzel yüzü gülsün eskisi gibi, daha ne isterim Allah'tan? Şimdi Doktor Hanım, bizim peder geçtiğimiz ay ani bir kalp krizi ile öldü gitti. Sağ olun, dostlar sağ olsun! Ne diyelim, Mevla taksiratını affetsin. İşte o günden sonra Şükran yavaş yavaş tuhaflaşmaya başladı. Salona girip koltuğa oturmak istediğimde, ''Dur, orda babam uyuyor!'' diye oturtmaz, biraz ses olsun, ''Sessiz olun, babam uyuyor!'' der, kızardı. Ha, yok yok! Biz babamızdan sadece o uyurken korkmazdık. Bir o zaman rahattık, bir de evde yokken. Hatta bizim kız babamdan korkusuna adım adım saymış evimizden çıkınca saklanabileceği yerleri. Sonra alışkanlık oldu, her yere adımlarını sayarak gitti deli kız! Ağzından çıkan son kelime ile acı bir tebessüm ederek devam etti. Esas film dün akşam koptu Doktor Hanım. Meğer bizim pederin annemden başka bir karısı, bir de çocuğu varmış. Mirastan pay isteriz. diye almış yanına kızını, elinde fotoğraf albümü ile gelmiş kadın. Bir görseydiniz! İkisi de nasıl ağlıyor utanmadan bizim yanımızda. Gerçi, on yaşında sabinin bir günahı yok ama sinirleniyor insan işte. Bizim, babamızla hiç gitmediğimiz pikniklerin, tatillerin; birlikte yiyemediğimiz o keyifli yemeklerin fotoğrafları hep kadının elinde. Hiç yaşamadığımız çocukluğumuzu almış avuçlarının arasına, öylece yaydı odanın ortasına. O anda evde çıkan arbedeyi hiç anlatmayayım. Kavga, dövüş gönderdik bunları evden. Ortalık toz duman, bir bizim Şükran put gibi duruyordu. Ben annemi sakinleştirmeye çalışırken, Şükran ''Başka bir çocuğu sevmiş, başka bir çocuğu çok sevmiş. Gördün mü abi?'' diyerek hızla kalktı yerinden. Sonra da ''Bizim suçumuz neydi?'' diye bağıra bağıra evdeki camı çerçeveyi indirdi. Evde kaç kişiydik, inanın zor sakinleştirdik kardeşimi. Kanaması çok olunca apar topar acile gittik. Kaydını yaptırıp yanına gidince şok oldum. Bizim kız, yanındaki hemşirelere de çocukluğumuzda yaptığı gibi babamızı anlatıyordu. Güya peder ona araba almış. Tövbeler olsun! Neyse işte, oradaki ilk muayenelerden sonra buraya sevk ettiler. Bugün yaptık yatışını. Kıymetli okuyucumuz, yorumlarınız onaylandıktan sonra görünüyor. Anlayışınız için teşekkür ederiz. Dramatik güzelliği dorukta bir öykü okudum. Öykünüzde Kafka'nın babasına rastladım. Giderken mutluluğu da yanlarında götüren babalara rastladım. Hastaneye düşen babasına iyi ki beni terk edip gitmedin, bu gece çok rahat uyuyacağım. günlerdir hatta aylardır hiç rahat uyumadım ben. Bu hüzün mütemmim cüz oldu bende, bırakmıyor peşimi diyen şanslı çocuklardandım. Öykün protagonistin iç dünyasına yolculuk etmemizi de sağlıyor. Film konusu bile olacak kadar güzel bir öykü kaleme alınmış.. Yorumunuz benim için çok değerli. Teşekkür ederim. Emeğine sağlık çok güzel bu güzel yazıların devamını bekliyoruz Zeynep hocam. Çok teşekkür ederim. Takipte kalınız efendim. Yorumunuz için çok teşekkür ederim sevgili dikkatli okur. Sağlıcakla kalın. Hikayeyi ilk okuyan şanslilardan biriyim. Nedense bu benim icin çok kiymetli oluyor. Mektubu ilk açan kişi gibi özel hissettiriyor. Hikayeyi okur okumaz bayildim dedigimi hatırlıyorum. Insanda adeta soğuk duş etkisi yapiyor. Tekrar kalemine dimağına saglik. Son paragrafla öykünün kıymetini dörde katlamışsiniz... Tebrikler.


Diller zaman içinde kendilerini yeniler. Bu yenilenme esnasında bazı kelimeler kullanımdan düşerken bazı kelimelere ise yeni anlamlar yüklenir. Bu arada hem dil içinden yeni kelimeler doğar hem de farklı sebeplerle başka lisanlardan yeni kelimeler dilde kullanıma dahil olur. Bununla birlikte her birey genel olarak birlikte büyüdüğü ve beslendiği kelimeler ve kavramlarla yoluna devam eder. Çünkü o kelimelerde ve kavramlarda yaşadığı hayatın izleri vardır. Zaman geçtikçe kullanılmayan kelimeler onlar için birer nostalji olur ve yeni nesillere Biz böyle derdik, böyle ifade ederdik. gibi anılar aktarır. Değişik bilim dallarında kullanılan pek çok kelime, o bilimlerin ilerleyişine paralel şekilde, dil içinde kendine kullanım alanı bulur. Hastalıklar için kullanılan semptom Türkçede belirtidir ve iki kelime de günümüzde kullanımdadır. Bağışıklık kelimesinin yanına immün, teşhis kelimesinin yanına zamanla tanı kelimesi gelmiştir ve hem sözlü hem yazılı dilde hepsi aktiftir. Süreç kelimesi proses ile karşılanır ve düzensizlik aritmi ile ifade edilir. Bazı bilimsel durumlar ise farklı kavramlarla ifade edilir. Mesela, yer biliminde minerallerden oluşan kütlelere kayaç denirken kimyada bir maddenin daha basit bileşenlerine ayrılarak görüntüsünde ve yapısında oluşan değişimlere bozunma adı verilmiştir. Cümle anlamı ve bağlam arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalına edim bilimi denilmiştir. Bilim dili ile günlük dil arasında pek çok farklılık vardır. Ancak ikisinin de kendi içinde güncel olması şarttır. Dilin en önemli yönü, nesiller arası iletişim ve aktarım olduğu için yeni yetişen nesillere aktarılmak istenen mesajların sağlıklı ve doğru bir şekilde iletilmesi yine o dilin sistemi içinde olacaktır. Kelimeler, gösterge bilimi terimiyle birer kod olarak tanımlanır. Her dil kendi içinde de kodlar barındırır ve bu kodlar nesiller arası iletişimde önemli rol üstlenir. Çözülemeyen kodlar ise iletişim sağlamaz ve bu noktada kopukluklar başlar. Konuyu günlük dilin işleyişi içinde örneklendirmeye çalışalım: Örnek ve misal kelimeleri aynı görevde kullanılır ancak örneklendirmeye çalışmak yerine misallendirmeye çalışmak kullanımı zorlama olur. Günümüz Türkçesi açısından konu ile ilgili bazı örnekler cümlesinde örnek yerine misal de kullanılabilir ve bu güncel dilde bir tercihtir. Burada tercih kelimesi yerine seçim denilirse bu da Türkçe konuşan pek çok sosyal yapı için zorlama olur. Seçimlerde istenilen sonuçlar alındı cümlesinde ise seçim yerine tercih kullanılamaz. Yani dil kendi akışı içinde doğru anlamlarla kullanılmalı ve o kendi anlam alanında değerlendirilmelidir. Bu cümlede anlam yerine mana kullanılırsa yine zorlama olur. Çünkü anlam alanı bir kalıp olarak dilsel bir değerdir. Bu cümlede dilsel değer yerine dilsel olgu da kullanılabilir. Güncel olayların etkisi ile içine kapandı. cümlesinde etki yerine tesir de kullanılabilir. Konunun etki-tepki kanununa bakan yönünü de değerlendirmek gerek. cümlesinde etki yerine tesir kullanmak mümkün değildir. Yine sıfır (0) etkisiz eleman ifadesinde tesirsiz eleman denilmez. Uygun olan yerlerde hem tesiri hem de etkiyi kullanmak dilin zenginliğini gösterir. Bu ilaçların tesiri/etkisi iki haftadır. cümlesinde iki kelime de dilin güncelliğine uygundur. Ama ilaç için yan tesir yerine yan etki gibi bir kullanım olmadığı gibi sosyal ortamlar için kullanılan etkileşim yerine tesirleşim de kullanılmaz. Bilimsel bir kavram olan plasebo etkisi yerine plasebo tesirini kullanmak, daha iyi anlaşılır olmayı ya da yazının daha akıcı olmasını sağlamaz. Matematik sorununu çözmek ya da problemini çözmek ifadesinin ilkinde matematik dersi ile ilgili bir çıkmaz vardır. İkincisinde bir matematik sorusunun çözümü söz konusudur. Ayrıca çözmek yerine bitirmek, halletmek, sonlandırmak, üstesinden gelmek gibi arklı kelimeler de kullanılabilirdi ama bunların kullanılabileceği bağlamlar farklı olacaktı. Sorunlarla baş etmek gerek ifadesinde sorun; sıkıntı, dert, zorluk gibi anlamlara gelir. Benim meselem bu değil denildiğinde de farklı bir duygusal vurgu görülür. Olay daha öznel bir alana kaymıştır. Problemlerin çözümü için zaman gerek denildiğinde ise sorun kelimesinde olduğu gibi sıkıntılar, zorluklar anlaşılır. Sorun ve problem kelimeleri dilde bir üst kavram durumundadır. Burada kültürler devreye girer ve dil bireylerin genel algısına göre şekillenir. Türkçe kullanıcıları kelimelerin kullanım sahasında başka kelimeyi yok saymadan kendi kültürlerine uygun şekilde dolaşırlar yani anlam kazanmış kelimelerin dünyasına müdahale etmezler. Müdahale etmek yerine karışmak kelimesi de kullanılabilirdi. Bu da bir tercih meselesidir. Ama müdahale etmek anlam olarak üst bir etkiyi gösterirken karışmak her seviyeden olabileceği anlamını da verir. Anne çocuğuna Sen bu işe karışma! yerine Müdahale etme! demez mesela. Allah mükafatını bol versin! cümlesinde dini bir terim olarak uygun düşen mükafat, Törende pek çok mükafat verildi. cümlesinde anlamsız kalmaktadır. Bu konseptte ödül kelimesinin kullanılması gerekmektedir. Konsept kelimesi yerine bağlam da kullanılabilirdi ve doğru olurdu. Kur'anda geçen Böylece Allah iman edip yararlı işler yapanları ödüllendirir. (Sebe suresi: 4) ayetinde ceza kavramının karşılığında ödül kelimesi kullanılmıştır. Benzer bir kullanım da onore etmek, onurlandırmak, şeref vermek, mutlu etmek ifadeleri arasında da görülür. Onore etmek ifadesi TDK'da geçmese de konuşma dilinde vardır. İnsanları onore etmek güzel bir davranıştır. denilebilir. Bu kullanım daha çok moral vermek, değerli hissettirmek anlamındadır. Diğer kullanımlar ise genellikle 1. tekil ya da çoğul şeklindedir. Beni onurlandırdınız, şeref verdiniz, mutlu ettiniz! gibi. O günleri hatırladım. cümlesindeki hatırlamak kelimesi akla getirme anlamındadır. Zaten hatıra kelimesi de akla getirmek fiilinden somutlaşmış bir isimdir. Cümledeki hatırlamak yerine anmak, anımsamak da kullanılabilirdi. Nitekim bazı Kur'an meallerinde zikr kelimesinin tercümesinde anmak kullanılır. Kitapta İdris'i de an. (Meryem suresi: 56) ayetinde olduğu gibi. Burada hatırla fiili uygun düşmez. Hatırladın değil mi o günleri? cümlesinde anımsamak fiili de kullanılabilir. Bu noktada anımsama ya da hatırlama savunmasına gerek yoktur ve burada savunma yerine müdafaa kullanmak akışa uygun düşmezdi. Bu noktada anımsama ya da hatırlama müdafaasına gerek yoktur. günlük dil akışı içinde yer bulamaz. Günümüz Türkçesinde hukuki bir terim olan nefsi müdafaa yerine kişisel savunma kullanımı yoktur. Vücut müdafaası için alınan ilaçlar ifadesinde müdafaa yerine savunma daha güncel bir kullanım olacaktır. Güncel Türkiye Türkçesinde savunma sporları yerine müdafaa sporları veya savunma oyuncusu yerine müdafaa oyuncusu demek de uygun olmaz. Ancak Azerbaycan Türkçesinde müdafaa olarak kullanımı günceldir. Klişe bir söylem haline gelmiş olan Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. ifadesinde kelime değişikliğine gidilemez. Farklı bir örnek: Söylem ve fiil uyumsuzluğu ifadesinde fiil yerine eylem olmalı idi. Çünkü günümüz Türkçesinde söylemin karşılığı fiil değil eylemdir. Ayrıca illa fiil kelimesi kullanılacaksa karşısına söylem değil ifade, ibare gibi kelimeler gelmeli idi. Bir ferdi tarafı var bir de toplumsal tarafı. cümlesinde ya ferdi kelimesi kişisel olacak ya da toplumsal kelimesi yerine içtimai kelimesi kullanılacaktı. Ferdi kelimesi yanında kişisel veya bireysel kelimelerinin kullanımı dili anlam olarak da zengin kılacaktır. Çünkü ne ferdi kelimesi kişiselin tıpkısıdır ne de kişisel kelimesi bireysel kelimesinin. Her bir kelime kendi anlamı içinde başka kelimelerle yeni terkipler, tamlamalar veya söz grupları oluşturur. Bireysel hayat, bireysellik, bireye özgü gibi kullanımlar yerine ferdi hayat, ferdiyetçilik, ferde özgü gibi kullanımlar güncel dilin akışında fazla yer bulamaz mesela. Kişisel oluşumlar, bireysel tercihler gibi söz grupları da zamanla kendi mecrasında oluşmuştur. Ferden ferda kalıbı da değişime uğramadan devam etmek zorunda olan bir kalıptır. Ancak bu kalıbın yanında tek tek ikilemesi getirilebilir. Konuyla ilgili daha pek çok misal vermek mümkündür. Ancak verilen misaller yazının genel hedefi için yeterli olacaktır. Zaten bu yazıda temel konu; dilin sağlıklı kullanımı, kelimelerin kendi anlamları içinde yerli yerinde olması, dilin zenginliğine engel olacak süreçlerin dile yaşatılmamasıdır. Nesiller arası aktarımlarda her konuda titiz olmak gerektiği gibi dil konusunda da gerekli hassasiyetler gösterilmeli ve ifrat ve tefrite/aşırılıklara girilmeden orta yolda devam edilmelidir. Güzel ve faydalı bir makale. Keyifli bir dil sohbeti tadında. Tebrikler.


Alegori; bir anlamı veya kavramı başka varlıklarla anlatmak olan bir edebi usuldür. Mecaz ya da sembol kavramlarından daha kapsamlıdır. Genel olarak süreklilik arz eden düşüncelerin hikaye edilmesi ile oluştuğu için toplumsal bir duyuş ve düşünüşleri ifade eder. Ancak istiarenin bir bölümü olarak kabul edilen, temsili istiare; alegori olarak kabul edilmektedir. Alegorilerde bir iç çatışma söz konusudur. İyilik, kötülük, cesaret, korku gibi kavramların mücadelesi vardır. Ve bu mücadele aslında bir arayışın da göstergesidir. Zaman ve mekan belirsizliği alegorileri farklı kılan başka bir özelliktir (Bilgegil, 1989; Coşkun, 2006). Platon'un mağara temsili bir alegori olarak kabul edilmiştir. Bu anlatımda, insanlar kullanılmıştır ki bu insanlar tamamen temsilidir. Ne isimleri vardır ne yaşadıkları yer ve ne de zaman bellidir. Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk mesnevisi de bu teknikle yazılmış bir eserdir. Bu eserin kahramanları da temsili, yani alegoriktir. Hüsn, Aşk ve Sühan insanlık için önemli üç değeri temsil eder. Bu isimler tasavvuf bakış açısında şu şekilde yorumlanmıştır: Hüsn, gerçek güzellik olan ve bütün güzelliklerin kaynağı olan Allah Teala'yı; Aşk, Allah Teala'ya ulaşmaya çalışan insanı; Sühan ise, ilahi aşka, Allah bilgisine, sevgisine ulaşmak isteyenlere yardımcı olan, yol gösteren ilim ehlini temsil eder (Kurnaz, 2004, s. 341). Mesnevinin tamamında ise insanın dünya yolculuğu ve bu yolculuğunda karşılaştığı zorluklar ele alınmıştır. Mücerret anlatım özelliği kapsamında ele alınabilecek bir teknik olan alegori, kutsal kitapların anlatımlarında da kendini gösterir. Belki de 'beyan' çizgisinde insanlara hitap eden İlahi Kelam'ın da vazgeçilmez hususiyetlerinden biridir alegori. Bazı hakikatlerin insan aklına yaklaştırılması için 'temsil' bağlamında ele alınan bu anlatım tekniği, birçok düşünür tarafından da kullanılmıştır. İbrahim Aleyhisselam'ın suhuflarında da geçtiği ifade edilen ağaç alegorisi, Hint ve Gürcü yazımlarında da kendini göstermiştir. Hatta Tolstoy'un İtiraflar isimli eserinde, aynı olay birkaç farkla anlatılmıştır. Bediüzzaman'ın Sözler isimli eserinin sekizinci sözünde anlattığı insan ömrü ile ilgili alegori zaman ve mekandan soyutlanmış mücerret bir anlatım örneğidir. Bu temsilde ağaç, meyveler, fareler, kuyu, ejderha ve aslan figürleri; herkesin hikayesi olarak tanımlanabilir. Goethe, Faust tragedyasında bir arayış/kurtuluş resmi çizmiştir. Eserdeki bu arayış ve kurtuluş, farklı sınamalarla vukua gelmektedir ve Faust'ta geçen sınama hem gerçek olan hem de bir metafor özelliği taşıyan Eyyub'un başına gelen olaya çok benzemektedir (Pushner, 2021). Faust'taki sınama ilk iki insan Adem ve Havva'nın sınanmasına da benzer giriş itibarıyla. Bir yasak ve masumiyet söz konusudur her ikisinde de. İlim vardır ve bu ilmin tek başına yetersiz olduğu vurgusu da yapılmıştır. İnsan aklını başından alan ve onu duygular, maddi coşkunluklar peşinde koşturan görüntüler ve etkiler vardır. Normalde şeytani hislere karşı dirençli olan bilim insanı Faust, bunalımda olduğu bir sırada Mefisto ile karşılaşmış ve onu kendi hayatı/geleceği için bir çıkış olarak görmüştür. Şeytan da bilginin karşısında galip gelecek olmanın verdiği sevinçle görevini dikkatle yapmaya başlamıştır. Bu konuşmalar sırasında şeytanın vaatleri dikkat çekicidir. Goethe, bu eseri ile insan varlığının temelinde var olan sonsuz hayat inancına da vurgu yapmıştır. Eserin özünü teşkil eden kurtuluş da aslında bu inanışa bağlı olarak verilmiştir. Eski ve efsanevi bir olay kahramanıdır. Farklı yazarlar tarafından birçok kez ele alınan Faust efsanesi, Christopher Marlowe (1564-1593) tarafından Doktor Faustus adıyla başarılı bir roman karakteri olarak işlenmiştir. Bu romanda Faust, şeytanla girdiği mücadelede kaybeden taraf olmuştur. İnsanlık tarihinin köklerini en iyi ifade eden Kutsal kitaplar ve son olarak Kur'an-ı Kerim, şeytana ait özellikleri çok net bir şekilde ortaya koymuştur. Kur'an-ı Kerim, şeytanın insan için bir imtihan unsuru olduğunu aynı zamanda da şeytanın insanın en büyük düşmanı olduğunu da ifade etmektedir (Yunus 10:5). Faust, bilgili bir insandır ve bilgi aydınlık demektir. Bu yüzden de şeytan ona düşmandır. Faust'un topraktan yaratılmış olması, onun üretken ve bereketli olmasını da iktiza eder. Faust, bir misyona sahiptir ve hayat sahnesinde iyi-kötü arasında bir tercih/seçim yapmak zorundadır. Bu tercih, insanı ve her şeyi yaratan İlah/Allah ile irtibatlıdır. Bilgi, Faust'un kendi varlığını keşfi için yeterli değildir. Onun kendi duygular dünyasını da keşfetmesi gerekmektedir. Çünkü sonsuz hayat, duyguların da zirvesini temsil etmektedir. Bu noktada başlayan arayış, insan nefsine ait duyguların iki uç noktası arasında devam edecektir. Bu duygular, 'meşru daire keyfe kafidir' çizgisinde olduğu takdirde, insan sonsuza giden yolda kaybetmeyecektir. Ve aslında bu meşru daire, müspet ilmin de takip ettiği yoldur. Bu anlamda insana verilen bilgi, onu hedefe ulaştırmaya yetecek kadar güçlüdür. Ancak bu bilgi, aklın ve kalbin rehberliğinde hikmete dönüşmeyince şeytan karşısında çok cılız kalmaktadır. Faust, bu yolculukta kendini tanımayı amaçlamıştır. İçindeki melek ve şeytanı keşfetmek suretiyle sonsuz hayata hazırlık yapmayı düşünmüştür. Ancak gerçek hayattaki Faust/insan, sonsuz hayata meleklerle birlikte gitmeyi her zaman başaramayacaktır. Alman mitolojisinde 'Mephistopholes' yazımı sıklıkla kullanılır. Kelime, 'saçıcı, dağıtıcı' Kuran-ı Kerim'de 'israf eden, saçıp savuran (İsra: 17:27) anlamına gelen İbranice kelimesinden veya 'yalan sıvacı' anlamına gelen den gelmiş olabilir. Günümüz Almancasında 'teufel' olarak kullanımı vardır. Ayrıca Yunanca olumsuzluk eki olarak, 'ışık'; anlamına gelen ve 'sevgi'; anlamına gelen 'philis'; 'ışığı sevmeyen'; kelimelerinden geldiği de söylenmiştir (Online, 11, 2015; von Goethe, 2016). Mefisto ile ilgili, akla ilk gelen şey yine kutsal kitap kaynaklı şeytandır. Bununla birlikte insanın içinde bulunan ve aslında eşyanın ve varlığın hakikatlerini keşfetmek için bir cihaz hükmünde olan benlik de şeytan için bir temsil olabilir. Yani hayatın negatif yönlerinde gezen ve gerçekte 'kötü'yü temsil eden bir varlık alegorisidir bu. Kelimenin etimolojik kapsamından da anlaşılacağı üzere, bu varlık Kuran-ı Kerim'in şeytan tanımı ile tam örtüşmektedir. Kuran terminolojisinde şeytan için 'insi ve cinni' olmak üzere iki tabir kullanılır. Bu durumda soyut bir varlık olan şeytan, duygulardan taşarak bir insan suretinde de çıkabiliyor hayata. Yani bazı insanlar, şeytan sıfatları ile birebir örtüşerek, onun yapmak istediği işleri yapıyorlar. Bu durumda da bilgili ve dürüst ve aynı zamanda duygular yönüyle ihtiyaçlar içinde olan Faust, yani insan; yanlışlıkları ve kötü'yü savunan şeytan ve şeytani güçler karşısında kaybetmemek için önemli bir süreç yaşayacak demektir. Asıl adı, Margerete olan Gretchen, masumiyeti, inanışı ve güzelliği temsil eder. O istiridye içinde bir inci tanesidir. Ama dünya hayatının anlık değişen sahnelerinde ve olayların akışında bu incinin toza toprağa bulaşmaması da mümkün değildir. Masumiyet, şeytani güçleri, renkleri ve ışınları hissedecek kadar güçlüdür. Onlardan nefret eder. Ancak insan duygularından yakalanınca, keşfedici masumiyet de geçici olarak devre dışı kalabilir. Her yanlış adım bir sıkıntı ve zarara yol açabilir. Ancak insan attığı adımın yanlış olduğunu da her zaman bilemeyebilir. Bu yüzden insanlık için pişmanlık ve geri dönüş yolu hep açık bırakılmıştır. Gretchen yanlışı yüzünden cezalandırıldı ama o içinden geçen pişmanlıklar yağmurunun da kızıydı aynı zamanda. Alegori, biraz da uzaktan bakmak demektir. Faust, Mefisto ve Gretchen'in renkleri kuşbakışı çok daha net görünür. Faust bir yolcu. Gretchen de bir yolcu. Mefisto ise bu yolcuları yoldan çıkarmak için uğraşan ve aynı zamanda onların kabiliyetlerinin gelişmesine sebep olan ve kötü'yü temsil eden varlık. Veya şöyle de ifade edilebilir; Sevgi ile donatılmış insan bu dünyada bir sınanma içinde. Ve nefretle hareket eden şeytan da bu sınamada insanın mağlup olması için uğraşmakta. Hasılı, bir tiyatro olarak kaleme alınan eser, insanlık tragedyasını küçük bir temsil ile büyük bir sahne içinde her zamana hitap eden bir alegori olarak tasvir etmekte.


Evvel zamanda fikriyat makbuldü. Fikredip müzakere yapmak, olayları beyin süzgecinden geçirip muhakeme etmek mühimdi. Fikir sahipleri bir araya toplanarak araştırdıkları, okudukları meseleleri; şahit oldukları olay ve durumları müzakere ederlerdi. Zamanda biraz gerilere gidecek olursak karşımıza fikir müzakerelerinin yapıldığı mekanlar çıkacaktır. Osmanlı Dönemi'ndeki kahvehaneler bu faaliyetlerin yapılabildiği yegane yerlerdendir. Kıraathane de denilen bu yerler günümüzdeki mahiyetinden çok farklı olarak, fikir alışverişi yapılan toplantı meclisleriyle dolup taşardı. Kıraat, Arapçada okuma anlamına gelir. 19. yüzyıl sonlarıyla 20. yüzyıl başlarında okunmak üzere gazete, dergi ve kitap da bulunduran kahvehanelere bu isim verilirdi. Buralarda başka kahvehanelerde olduğu gibi oyun oynanmaz; dergi, kitap ve günlük gazete okunur, sanat ve siyaset konularında sohbet edilirdi. Sonradan bütün kahvehaneler bu adla anılmaya başlandı. Buralar, ilk kuruldukları zamanlardan itibaren müdavimleri için okuma salonu olarak da hizmet vermiştir. Peçuylu İbrahim'e göre aydın sınıfından iyi yaşamayı seven insanlar, kahvehanelerde yirmi otuz kişilik gruplar halinde toplanırdı. Bu toplanmalarda bazıları adabımuaşeret yazıları ve kitap okur bazıları tavla, satranç oynar bazıları da yeni yazdıkları şiirler üzerine tartışma yapardı. Bu mekanlarda Muhammediyye, Battalname ve Hamzaname gibi dini muhtevalı destanımsı kitapların okunması bir gelenek halini almıştır. Kahvehanelerde sadece edebiyat sohbetleri değil çeşitli gösteri ve oyunlar da yapılmıştır. Kahvehane aynı zamanda Karagöz ve Meddah gösterilerinin sunulduğu ve aşıkların yeteneklerini ortaya koyduğu en önemli mekandır. Özellikle aşık ve meddah kahvehanelerinde sanat icra ediciler, bir taraftan kahvehane müdavimlerini eğlendirirken diğer taraftan onlara bir kültürel birikim de aktarır. Bu eğitici rollerinden dolayı kahvehanelere mekteb-i irfan ve medresetü'l-ulema denilmiştir. Bu dönemde Avrupa'daki kulüp ve okuma salonlarında olduğu gibi bazı kahvehaneler, müşterilerin çeşitli konulardaki bilgi ihtiyaçlarının karşılanması için bünyelerinde gazete ve mecmua gibi yayınların olduğu, geleneksel sahne sanatlarının icra edildiği kültürel mekanlara dönüştürülmüştür. Bunun ilk örneği, Divanyolu üzerinde 1857'de açılan Sarafim Kıraathanesi'dir. Burası müşterileri için gazete ve dergi bulunduran, sonraları kitap da satan bir yerdir. Ramazan gecelerinde Sarafim Kıraathanesi edebi tartışmaların yapıldığı bir salon olmuştur. Namık Kemal, Ahmet Muhtar Paşa, Süleyman Paşa, daha sonra Ahmet Rasim, Halit Ziya Uşaklıgil gibi yazarlar burada toplanmış; edebiyattan matematiğe, şiirden siyasete ve sosyolojiye kadar her şeyden bahsetmişlerdir. Sonraları İstanbul'daki kıraathaneler Sarafim çizgisi üzerinden kendi geleneklerini oluşturmaya başlamıştır. Tulumbacıların işlettikleri çalgılı kahvehaneler ortaya çıktığında Semai kahvehaneleri de denen bu yerlerde kavga ve gürültü çıkmaması için akşamları halk kitaplarının okunduğu, bunun bazen günlerce sürdüğü görülmüştür. Hatta muamma diye bilinen gelenekte, bir ozanın bir dörtlüğü tavana astığı, insanların da o dörtlüğü çözmeye çalıştığı ve bunun bir nevi eğlence haline geldiği de olmuştur. Osmanlı'nın son dönemlerinden Cumhuriyet'in ilk dönemlerine kadar edebiyatçıların mesken tuttuğu İkbal Kahvehanesi Fuat Köprülü, Yusuf Ziya Ortaç, Falih Rıfkı Atay gibi isimlerin uğrak yeri olmuştur. 1930'lu yıllarda Küllük Kıraathanesi; adına şiir yazılan, dergi çıkarılan bir yer olmuştur. Faruk Nafiz, Yahya Kemal gibi isimler buranın müdavimleriyken 1940'lı yıllarda Abidin Dino, Rıfat Ilgaz da onlara katılmıştır. 70'li yıllarda Necip Fazıl Kısakürek, Sezai Karakoç gibi isimlerin buluşma yeri olarak da anılan Marmara Kıraathanesi ise sağ sol çatışmalarında sağcıların mekanı olarak anılmıştır. Son dönemde ise Yeni Kapı' daki Kemal Bey Kahvehanesi tavla oynamanın yasak olduğu, içinde okuma salonu olan bir yer olarak bilinmektedir. 12 Eylül darbesi sonrası kahvehaneler maalesef fikir adamlarının toplandığı yerler olmaktan çıkıp içinde iskambil, tavla oynanan ve amele aranan yerler olmuştur. Artık fikir adamlarının toplanma mekanları gibi bir mevzu da kalmamıştır. Sıradan insanların toplanıp bir araya gelmeleri de fikir paylaşımından uzak ya da sadece sığ bilgilerin, kulaktan dolma söylentilerin paylaşılması şeklinde olmaya başlamıştır. Belki kısır alanlarda fikri toplanmalar yaşanıyor olabilir lakin mahalleye inildiğinde artık kültürel toplanmalara şahit olmak neredeyse imkansız hale gelmiştir. Günümüze geldiğimizde ise karşılaştığımız manzara maalesef ki şöyledir: Ayaküstü olarak, kağıt ya da plastik bardaklarda alınan içecekler, çoğu zaman tek başına vakit geçirilen kafe masaları, bir araya gelinse dahi telefondan kalkamayan başlar... Fikri sohbetler bir yana sıradan muhabbete bile hasret kaldığımız söylenebilir. Paylaşımlar zaten daha çok sanal ortamlarda gerçekleşiyor. Basit, yeknesak, fikir etmekten çok uzak, salt gösteriş üzerine kurulmuş yavan hayatlar.... Anı paylaş geç anlayışı hakim çoğunlukta. Anbean fotoğraf kareleri paylaşılıyor. Olur olmadık her şey ortaya saçılıyor. Yanı sıra güzel şeyler de paylaşılıyor diye düşünebilirsiniz elbette. İbretlik anlar, hikayeler var bunların arasında. Fotoğraflara bazen ibretlik bir söz de ekleniyor. Bu sözler, aslında üzerinde günlerce düşünülebilecek manalar içeriyor ama ne kadar üzerinde durup düşünebiliyoruz ki... Basit bir el hareketiyle akıyor her şey zamanda. Duygu ve düşünceler çok hızlı ilerliyor. Üzerinde durulmadan, o hisler tam yaşanamadan yeni duygu ve düşüncelere geçiliyor. Bu hızlı hissiyat değişimi, aslında biz fark etmeden ruhumuzu zedeleyebiliyor. Her şeyi hemen olsun istiyoruz. Sanki hızla ilerleyen fotoğraflar gibi hayatımız da o hızla akmalı gibi geliyor bizlere. Hazmetmeden, sindirmeden, tıpkı abur cubur yemekler gibi duygu ve hisler de tükenip gidiyor. Oysa biraz dursak, beklesek, yavaşlasak, hazmetsek, sabretsek, ruhumuzun ritmini yakalasak, hadiselerin kritiğini yapmak daha kolay olacağı gibi andan lezzet almak da mümkün olacak. Yukarıda örneklerinden bahsettiğim gibi bir toplum kültürü oluşturmak zor olmasa gerek. Zira tarihimiz fikriyat toplanmaları ile dolu. Kıraathane kültürüne geri dönebilsek, fikir insanlarını gizlendikleri yerlerden toplumun içine çekebilsek iyi olmaz mı? Toplanmalar hep kültür üzerine, kendimizi geliştirme üzerine olsa. Birliktelikler bizleri gösterişten uzak, durup düşünmeye sevk etse. Düşüncem ve dahi dileğim o ki fikriyata geri dönelim. Okuyalım, sorgulayalım, kritik edelim. Boş lakırdılarla vakit öldürmeyelim. Konuştuklarımızdan aklımız da midemiz de hissiyatımız da nemalansın. Evvela bu niyet şiarımız olsun.


Kartalla avcılık, yok olmaya yüz tutmuş binlerce yıllık bir gelenek. Kazak, Kırgız ve Uygurlar arasında yaygın olan bu gelenek Sovyet rejimi döneminde neredeyse yok olmuş. Yalnız çoğunluğu halen göçebe olan Moğolistan Kazakları bu geleneği devam ettirmişler. 2010 yılında Unesco tarafından somut olmayan dünya mirası olarak kabul edilince dünyanın da dikkatini çekmiş. O tarihten itibaren hem geleneğin kaybolmaması hem tanınması için festivaller düzenlenmeye başlanmış. Benim de bu muhteşem festivallerin birçoğunu izleme fırsatım oldu. Fotoğraf deyince aklıma ilk gelen isimsiniz değerli ustam. Hem fotoğraf hem yazısı çok güzel. İzinizdeyim.


Bu kareyi, Baykal Gölü'nde gün doğarken çekmiştim. Güneş henüz doğmamış ama kızıllığı bütün göğü kaplamıştı. Gölün üzerinde oluşan sis tabakası aralandıkça uzaklarda siyah noktalar halinde kayıklar gözükmeye başladı. Hafif rüzgarın etkisiyle salınan kayıklar, sanki yüzmüyor da sislerin içinde havada asılı duruyordu. Büyüleyici bir atmosferdi. Makineme hemen tele lensimi takıp birkaç kare aldım. Daha sonra güneş doğdu. Sis dağıldı. Büyü bozuldu. Baykal başka bir renge büründü. Tebrikler Emre Bey Çok güzel bir fotoğraf. Masal gibi, şiir gibi... etkisi uzun sürecek sanılan ama geçiveren güzel bir rüya gibi.


Moğolistan Altaylarında kışın -50 dereceyi bulan soğuklar yüzünden büyükbaş hayvan olarak inek yerine daha çok yak yetiştiriliyor. Zira bu derece soğuğa ineklerin dayanabilmesi pek mümkün değil. Yaklar ise yerlere kadar uzayan tüyleri sayesinde kışı dışarıda geçirebiliyorlar. Mayıs ayı olduğu için yakların tüyleri epeyce azalmış ama hava halen soğuk. Misafir olduğumuz bu göçebe Kazak aile, yaylaya çıkmak için havaların biraz daha ısınmasını bekliyordu. Burada ilkin yak sağımına tanıklık ettik. Daha sonra sıcacık sütlü çayın yanında muhteşem yak kaymağını da tatma fırsatımız oldu.


Moğolistan'da kışın bütün sular buz tutar. Fotoğrafta gördüğünüz Tolba Gölü, Altay Dağları'nda 1800 rakımlı bir göl. Balıkçı, elindeki çelik uçlu burgu ile buzu delmeye çalışıyor. Buz kalınlığı yaklaşık bir buçuk metre. Dağların karsız olması sizi şaşırtmasın. Moğolistan'da kış mevsiminde aşırı soğuktan dolayı pek kar yağmaz. Bu fotoğrafı çektiğim gün de hava -20 derece civarı idi. Gün boyu buz üzerinde gezindik ve epey üşüdük. Olta ile yiyebileceğimiz hiç balık yakalayamadık ama ağ ile yakalayanlardan satın aldık ve oracıkta pişirip yedik. Balık adına pek verimli olmamakla birlikte fotoğraf adına benim için çok bereketli bir gündü.


Yazın gelmesiyle birlikte kelebekler de etrafta uçuşmaya başladı. Makro fotoğrafçılığın alt dallarından biri olan kelebek fotoğrafçılığı oldukça ilgi çekici bir alandır. Kelebekler tek başlarına fotoğraflandığında da oldukça güzel fotoğraflar ortaya çıkar. Fakat kompozisyonu yaprak yahut güzel bir çiçekle zenginleştirdiğiniz zaman çok daha estetik fotoğraflar elde edebilirsiniz. Tabii bunun için kelebekleri de biraz tanımak gerekebilir. Kelebekler, günün belli saatlerinde çok uyuşuk iken belli saatlerde çok hareketli olurlar. Bazı kelebek türleri çiçeklere nadiren konarken bazıları da hiç konmaz. Fotoğrafta gördüğünüz Bahadır kelebeği nispeten iri, çiçeklere konup güzel pozlar vermeyi seven bir tür. Bu güzel kelebeği evimizin önündeki çiçeklerde fotoğraflamıştım.


Bu muhteşem kediyi ilk kez Twitter'da görmüştüm: Ankara'da Bir AVM'de Vahşi Kedi başlığı altında kısa bir video ile birlikte haber vardı. Video beni çok sarsmıştı. Vahşi olduğu her halinden belli olan zavallı kedi, cam bir kafes içerisinde hızlı adımlarla dolanıyordu. Vaşak boyutlarında ama daha zayıf yapılı bir kediydi. Yaptığım kısa araştırmayla türün isminin Serval Cat ve doğal yaşam alanının da Doğu ve Güney Afrika olduğunu öğrenmiştim. Yakın zamanda Serval Cat'in Nairobi National Park'ta da yaşadığından haberdar oldum. Fotoğraflayabilmek için can atıyordum. Safaride aslan görmek zordur ama bu kediyle kıyaslayınca aslan görme ihtimaliniz çok daha yüksektir. Zira Serval Cat geceleri avlanır, gündüzleri ise kuytularda dinlenir. Eğer şanslıysanız ancak yoldan geçerken görebilirsiniz. Biz de şanslı günümüzdeydik. Kedi arabımızın önünden yavaşça geçerken birkaç pozunu alma imkanımız oldu. Bir iki saniye durakladıktan sonra otların arasında kayıplara karıştı.


Gide gide bir söğüde dayandım dayandım, Çatlamış dudaklarından yanık sesiyle söylediği türküyü tamamlayamadan kendini sıcaktan kavrulmuş toprağa attı. Çok yorulmuştu, birazcık dinlenmenin bir zararı olmazdı. -Hadi, bir gayret Fatih Bey'im! Az kaldı, tarlanın aşağısını da bitirdik mi fakirhaneye yolcuyuz bugün de. Süleyman'ın sesi de ne gür bir sesti. Elindeki taş çuvalını sırtına yükleyen Fatih, bütün acılarını ve keşkelerini de çuvala yüklemiş, şimdi sırtında taşıyordu. Güneşin kavurduğu yanık tenindeki boncuk boncuk terler, yüzünden boynuna doğru akıyordu. Taş çuvalını tarlanın kenarına boşalttıktan sonra boş çuvalı tekrar doldurmak üzere tarlanın aşağısına doğru yürüdü. Karar! Mahkumun içinde bulunduğu durumu göz önünde bulundurursak bundan sonraki yaşamını etkileyecek... Kim bilir, bunun gibi kaç karara imzasını atmıştı. Şimdi kocaman bir tarlanın ortasında güneşin yakıcı sıcaklığı altında taş topluyordu. Beyim su içcen mi? Yandık gavrulduk bu örenin ortasında. diye gür sesiyle seslenen Süleyman'a elini göğsüne vurarak; Sağ ol! diyebildi. Kurumuş ve çatlamış dudakları artık kanamaya yüz tutmuştu. Şimdi su içerse açlıktan kramplar giren midesi daha çok ağrıyacaktı. Tarlanın sürülmüş toprağında irili ufaklı taşları temizliyordu ama aklı ve hayali hala eski işindeydi. Günlük cüzi bir ücrete toplanan taşlar bir traktörle başka yerlere götürülüyordu. Süleyman ile amele pazarında tanışmıştı. Temiz yürekli ve saf bir adamdı. Köyündeki ailesi için para biriktiriyordu. Derme çatma bir kulübede kendine bir dünya kurmuştu. Fatih de bazı günler bu küçücük eve konuk oluyordu. Bakırdan eski bir çaydanlıkla odun ateşinde çay yapıyorlar, yine aynı ateşte patates kavuruyorlardı. Bir somun ekmeği bölüşüp eski radyonun cızırtılı sesinde karınlarını doyuruyorlardı. Fatih hayatında hiç bu kadar tatlı ekmek arası yememişti. Hele o çay yok mu? Sanki bütün yorgunluğunu alıyor, kendisini bambaşka bir aleme götürüyordu. -Fatih Bey'im sen niden burdasın? Ben heç anlamıyom. Goskoca devletin kapı gibi reisi benle tarlada daş toplar mı? Yok yok, var bunda bi yanlışlık! -Süleyman Kardeşim! Boş ver sen, yorma kafanı, oldu işte bir talihsizlik. -Her şeye tamam beyim de başka iş mi baksak sana? Benim dayı oğlu hastanede hademe. Ona bi sorsak, böyle masa başı iş falan vardır belki. -Yok be Süleyman Efendi! Kağıtlı kürekli işler artık bana göre değil. Sen kafanı yorma! Allah büyük, gün gelince bir başka kapı açar inşallah. Mahkemeye getirilen deliller ışığında maktulün suçu tasarlayarak ve acımasızca işlediği... Verdiği böyle binlerce karar sonrası nasıl da Allah'a yalvardığını hatırladı Fatih. Yanlış bir karara imza atmamak için kılı kırk yarardı. Çünkü yapacağı bir hatanın bu dünyasını da öteki dünyasını da yakacağının bilincindeydi. Taş çuvalını eğilmiş sırtına yüklediği anda kalbinde bir acı hissetti. Acıyan yalnızca kalbi değildi. Her acıya katlanır ama hiç kimseye boyun eğmezdi. Eğmediği boynuna inat, belini taş çuvalına tahtırevan eylemişti. -Süleyman Efendi, yardım eder misin? Bu taş gerçekten çok ağır, senin el arabasına koyalım. -Geldim beyim. El arabasını kapıp Fatih'in yanına gelen Süleyman, koca taşı yüklendiği gibi el arabasına attı. -Ya beyim, yapma böyle! Gel, sana başka iş bakalım; valla çok rahat edersin. Mübaşir iddia makamının şahidini içeriye alalım. Kimin doğru, kimin yalan söylediğini gözünden anlar olmuştu. Belki de meslek hastalığıydı ama olsun... İşi için çok gerekli bir hastalıktı. Bu dünyaya geldi geleli çekmediği çile kalmayan Süleyman gibi temiz bir çevresi oluyordu böylelikle. Çuvalını kavradığı gibi tarlanın aşağısına yürüdü. Sol kolu uyuşmaya başladı sanki ama umursamadı. -Fatih Bey'im, hadi öğle arası verelim. Biraz dinlenelim ki kendimize gelelim! Süleyman, bir ağaç gölgesi bulup oturmuştu bile. Fatih çatlamış dudaklarını kanatırcasına ısırdı. Bir acı kalbinden gözlerine kadar geliyordu. Yavaşça yürümeye başladı. Ama ayakları yürümüyordu. Dizlerinin üstüne yıkıldı önce. Ne olduğunu anlamıyordu. Ama kalbi çok sıkışmıştı. Bu sırada bütün hayatı gözlerinin önünden bir bir geçti. Sevdiklerini düşündü ve eğmediği boynu için Allah'a binlerce kez şükredip gözlerini kapattı. Yüce dağlar size var mı zararım zararım,


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.887) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.670) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585) Elif hanım tebrik ederim. Harika bir çalışma. Yeni görsel şiirlerinizi bekliyoruz.


-Fazla bir şey yapmam. Gidip görürüm. -Doğru. Gidip görürsün. -Gidemezsen? -Yüreğinle görürsün. Şurası inkar edilemez bir gerçektir ki hayatın akışı içinde, yolumuz illaki bir gurbete düşmüştür. Velev ki yolumuz gurbete düşmese bile kelimenin kendisine yabancı olmak neredeyse hepimiz tarafından imkansız gibidir. En azından uzaklara yolcu ettiğimiz bir yakınımız veya dostumuz olmuştur muhakkak. Gözden uzak olan yerlerin adı değil midir zaten gurbet? Sevdiklerimizi uğurladığımız yahut onlara Allah'a ısmarladık deyip yollara koyulduğumuz uzaklar... İsterseniz şimdi uzakları olduğu yerde bırakalım da bir kez olsun yüreğimizi yoklayalım. Gün gelmiştir de bazen Kapı arkası bile gurbet olmamış mıdır birçoğumuz için? Sizin anlayacağınız o kadar da yakınımızdadır kimi zaman gurbet, o kadar yanı başımızdadır. Eskiler de veciz bir sözle bunun kanıtını ortaya koymuşlardır: Ölüm ile ayrılığı tartmışlar. 50 dirhem fazla gelmiş ayrılık. Ölçebilene, tartabilene aşk olsun! Yollar eğri büğrü olsa da dik başlıdır genelde. Her zaman arzularımıza boyun eğmezler. Mesafeler acımasızdır; anlamazlar çoğu kez hasret çekmenin ne olduğunu. Adım adım aşmak isteriz de engelleri ama aşamayız çoğu zaman, geçemeyiz. Ne bileyim, ekmek kavgası kocaman bir duvar olur bazen önümüzde. Bazen mevsimler el vermez sevdiklerimizin gözlerinin içine bakmaya. Bazen de yaşamın beklenmedik virüsleri hayatımıza müdahale eder de yakınlarımızın elini tutamayız, sarılamayız doyasıya. Öyle ki gün gelir; göz bebeğimiz dediklerimiz, canımızdan aziz bildiklerimiz burnumuzda tüter durur... Oysa Montaigne'nin dediği gibi, Her gün birbirini görmenin, kavuşmanın tadı başkadır. Bambaşkadır. Lakin ne gezer gurbet çekenler için! İçlerinde seni göremiyorum. demiş mesela Orhan Şaik Gökyay ve görmek istediğini göremeyince hiçbir şeyde teselli bulamamış. Aslında ne farkımız var ozanlardan, yazarlardan? Her birimiz hissetmez miyiz çoğu kez aynı duyguları? Aynı kulvarda koşmaz mıyız zaman zaman? Sadece dilimiz bağlanır sanki de ebkem kesiliriz istemsizce. Onlar bize tercüman olurlar. İyi ki de olurlar. Yoksa içimizde büyür dururdu dertler. Ölüm ile ayrılığı tartmışlar. 50 dirhem fazla gelmiş ayrılık. diyenler de.... Yarisina kadar okudum çok guzel yazı. Kıymetli Maksuba hanım, yorumunuz ve ilginiz için teşekkür ederim. Sevdiklerinizle birlikte güzel günleriniz ve upuzun ömürlerinin olsun. Sevgili Sebine hanım, yorumunuz için sağ olun. Sevdiklerinizle birlikte güzel ve uzun ömürler dileğiyle. Sevgiler. evet, gönle giren ırak olur mu, tabii ki olmaz. Kalbinde toprağa gömer. Doğan Bey yorumunuz için teşekkürler. Sağ olun. Biz yokken kimi doğmuş, kimi ölmüş, kimisi de evlenmiştir. Ne oralısındır artık ne de buralı. Arafta bir yerlerde anılarda kalanlarla avutursun kendini, hatıralar sızlatır burnunun direğini.... Kıymetli yorumunuz, ilginiz ve duyarlılığınız için sağ olun. Özellikle güzide duygularınızı bizimle paylaştığınız için çok teşekkür ederiz. Selam ve sevgiyle kalın. Sevdikleriniz her zaman yanınızda olsun. Kıymetli Gülseher Hanım, yorumunuz ne kadar güzel, ne kadar dokunaklı. Vuslat dediğiniz gibi her yerde aslında... Bulabilene aşk olsun. Sizin de ömrünüz güzel ve mutlu olsun, sevdiklerinizle taçlansın. Gönle düşmek bu kadar önemli demek ki. Yeter ki gönülden düşmesin insan. Hepimize yani insana ait duyguların bir şekilde tercumesi diyelim... Selam ve sevgiler.


Vakit hüzzam, yıldızların kırılgan ışıklarına sarılıp ağlamak istiyorum, Hedefimde şafağa iki büklüm ulaşmak var. Düşlerim karıncalı, gönlüm poyrazın pençesinde yorgun, Felek, peşimi bırak bari bu akşam! Hıçkırıklarım göğün sonsuzluğuna dikilen, sulu göz bir heykel olsun. Yaşım kırk, canım bedenime çok geliyor artık, çok! Hüzünler, yalancı ayna gibi cana ilişmiş. Dermandır belki, gönlümün en ücra köşesine çöreklenen kederime, Ne zamandır bir işaret arıyordum bu köhne şehrin ışıklarından, harika bir yorumu İbrahim acının, kederin ve hüznün. Başlığından duygusuna, ahenginden sözcük seçimine kadar her şeyiyle güzel bir şiir. Tebrikler.


İşte şimdi yazacağım. diye oturduğum sandalyeden iki aylık kızımın ağlama sesiyle kalktım. Sanırım bu, bugün tekrarlanan üçüncü benzer eylem. Canım kızım, hayatının ikinci ayında, annesinin kalemiyle şakalaşıyordu resmen. Minik bedeni ve anlık değişen ruh haliyle iki aydır hayatımın merkezi oluvermişti. Aslında hamilelik sürecinde her ne kadar benimle olduğunu hissetsem de onun yeryüzüne gelmesi bir başkaymış. Birçok cümle sığdırabilirim anne olmak kavramının ardına fakat sanırım bu günlerde benim kalbimi en çok titreten, onun için endişelenmek oluyor. Çünkü artık gökyüzünde rengarenk uçurtmalar uçmuyor. Bir melanettir ki sardı sokaklarımızı... Bu yılların çocukları, martılara simit atan bir nesli tanımayacak diye ödüm kopuyor. Hem de nasıl! Beştaşı, körebeyi, istopu bilmeyen çocuklar, kahkahası eksik büyümez mi peki? Bütün bu düşünceler son zamanlarda beni sarıp sarmalamış iken okuduğum bir yazıda Guatemala Endişe Bebekleri ile tanıştım. Bir inanışa göre insanlar, bu oldukça minik bebeklere endişelerini, korkularını anlatıyorlarmış ve sonra da bu bebekleri gece yastıklarının altına koyuyorlarmış. Guatemala bebekleri ise sabaha kadar bu endişelerle meşgul olup onları konuşuyorlarmış ve böylelikle endişe sahipleri bu duygularından kurtuluyorlarmış. Boyutları 10 ile 20 milimetre boyunda olan bu bebekleri, Latin Amerika ülkeleri genellikle endişeli ve korkuları olan çocuklar için kullanırmış. Kimisi bezden kimisi tahtadan kimisi de telden yapılırmış. Hepsinin de vazifesi aynı. Haftanın her günü için farklı bir bebek kullanılır fakat pazar günleri es geçilirmiş. Bir bakıma tatil günü gibi. Sonuçta Küçük de olsa bu bebeklerin sorumlulukları ağır, bir gün de dinleniversinler. diye düşünmüşler bebekleri yapan ustalar. Her ne kadar kulağa mümkün olmayacak bir iş gibi gelse de umudumuzu tomurcuklandırmaya değer bence. Belki anlatırsak renklenir bir şeyler; belki bağırırsak endişeleri, Guatemalalara uçurtmalar kıpırdar sokaklarda... Hatta yastığımızın altında, o minik bebekler endişelerimizi konuşurken bizler gelecekteki çocuklarımız adına sokaklara dökülür ve İstooop! diye bağırırız. Umarım onlar bize yetişir, biz onlara geç kalmayız. Her neyse başına oturup yazamadığım yazının düşünceleri aklımdayken akşam yemeği için bir tencere koyayım ocağa, belki bir süpürge ve yetişirse bir miktar kahve ile yazarım Guatemala bebeklerini. Bir solukta okunan, yüreğimize dokunan güzel bir yazı. Elinize, gönlünüze ve kaleminize sağlık!


Bir zürafa silüetinden nerelere geldin? diyebilirsiniz. Ne yapayım? Bir sabah kendimi safaride buldum. Güneş doğuyordu. Zürafaların güneşin doğuşundaki romantizmi düşündüklerini sanmıyorum. Sabahın ilk ışığında ağaçlardan nasip topluyorlardı yalnızca. Güneşin ilk ışığıyla pembeleşen gökyüzü, turuncu ve kocaman güneş onlara ne hissettirdi bilemem ama ben bir tuhaf oldum. Kaçırdıklarımı düşündüm, alıştığım için sıradaşanları. Bir yandan da deklanşöre bastım anılarda kalsın diye. Benim ve taze olarak kalsın istedim.


Güz, hasattır. Tüm yılın veriminin alındığı zamandır. Lahana, pırasa, roka, dere otunun incecik yapraklarıyla gece soğuklarına acaba nasıl dayanıyor, demedir. Çocukça bir hisle tarla ve bostanlarda artakalan havuç, yer elması ve patatesleri bulabilmenin heyecanıdır güz. Dalında yaz güneşini zor bulan domateslerin pencere önlerine üç günlük misafirliğinin resmidir. Kireçten ağarmış duvarların alınlarına sarı, kırmızı, mor, ak, kara dizilerin gelip konuk olmasıdır, telkari misali. Kara mürver, kuşburnu, karamuk, böğürtlen, ahlat ve daha nicelerinin ağızları tatlandırmaya koyulmasıdır. ''Güz hazandır.'' derler. Doğru. Dallardan nimetlerin dökülmesinin namıdır da ondan. Ormanlar, bağlar, bahçeler meyve ve sebzelerle dolar. İnsanlar, hayvanlar, kuşlar ve hatta yerdeki elsiz ayaksız solucanlara kadar herkes rızkından nasiplenir. Hele o kargalar yok mu, o ne zeki kuşlar öyle? Kaptıkları kozları kırmak için belli irtifadan ustalıkla yollara veya taşlara bırakıverirler. Bir de bakarsınız sokakta yürürken önünüze olmuş taze ceviz düşmüş! Öyle ki küleklere taze tereyağının, tenekelere içyağlı kavurmanın ve bidonlara acılı hıyar turşularının konulduğu günlerdir onlar. O heyecanla, dopdolu pekmezin koyultulduğu, hediklerin setende kabuklarından sıyrıldığı ve mısırların ambarda durultulduğu tatlı koşuşturmaca. O günlerde olur tohumluk tanelerin kilerde istiflenmesi, değirmen taşlarının taze un öğütürken çıkardığı taktakların sesi, yüze göze danenin saflığının bulaşması. Kağnıların mazılarından ''Gıcııı gıcııı'' seslerinin çıkardığı melodidir odun ve buğday çuvalı taşırken. Duman duman rayihasıdır ayvanın reçel, narın şerbet, kayısının hoşaf olurken tüten. Onun adıdır helvalık kabağın üstüne kıyılmış taze cevizin dökülmeyi beklediği dem. Onun namıdır kelemin, pazının, salamura asmanın, kara lahananın kimi zaman muska kimi zaman da kalem gibi sarıldığı sofralar. Onun zamanıdır bostanlardan sökülen fasulye, barbunya, ve bezelyelerin bacalarda dövüldükten sonra tane tane çuvalların yolunu tutması. Sadece onlar mı? Elbette hayır! Pancarların da sırasını beklemesidir dal turşusu olmak için. İnsanlar dinlenir de hayvanlar geri kalır mı hiç? Sincapların palamut, köstebeklerin kök, arıların da petek doldurmayı bitirip dinlenmeye çekilmesinin resmidir hazan. Yaz başında memleketlerinden ayrılan leyleklerin, kazların, ördeklerin sıla hasretlerinin kanat kanat dinişidir. Çobanların günü evde geçirişi ve ailesiyle ötelediği işleri yerine getirmeye başlamasıdır. Burası yoncalık, şurası koruluk, ötesi arpalık denmeden rahatça yayılmasıdır davarların, sığırların. Sabahtan akşama diledikleri yerde otlayıp hava kararmaya başlayınca dönüp gelmeleridir. Güz her bakımdan özgürlüğün mevsimidir onlar için. Analarıyla birlikte yetişkin bireyler olarak sürüye katılmasıdır kuzuların, oğlakların. Dallarda salınan zümrütlerin bir simyacının iksirini içtikten sonra altın varaklara dönüşüverme mevsimidir. Sanki bir kimyahanede altın suyuna batırılıp çıkmış gibi olurlar. Bir dağ başından seyredince ovayı, mahir bir ressamın elindeki fırçayla rengarenk kanvasa çevirdiğini görebilmektir güz. Her bir fırça darbesiyle sırf yapraklar değil, meyve sebzeler de rengarenk oluverir. Adından, Cahit Sıtkı'nın dediği gibi Ayva sarı nar kırmızı sonbahar diye bahsettirir. Bu renkli günlerin sonunda gelinlik giyecek ağaçların nişanlanmasıdır hazan. Ağaçlar nişan merasimine hazırlanır gibi süslenirler. Küpelerini, gerdanlıklarını, bileziklerini takınırlar. Al-yeşil bindallı kuşanır, fistanla dolaşırlar. Bütün orman, tüyleri diken diken çamgiller sülalesi dışında bu alayişe katılır. Ağacın eteklerinde durmaktan sıkılan yapraklar önce döne döne süzülür, ardından da bir çağıltıya kapılır gider. Ya bir ummana varır, ya da yorulduğu yerde bir ırmak taşının üstünde güneşlenmeye koyulur. Öyle bir bolluk, bereket ve zenginlik ki kırk gün kırk gece, gelen geçen herkesin başına altın saçılır. Yerdeki bu zenginlikten gökler nasibini almaz olur mu hiç? Gökteki pamuktan bulutlar, birer gümüş tel yumaklarına dönüşür. O, üzüm ayı Eylülle başlar. Şenliklerin faslıdır. Tadıdır kaynayan kazanların etrafında çekilen halayların. Hele bir harman bitsin denilerek ötelenen kavuşma anıdır yavukluların. Davulun zurnaya eşlik ettiği, zillerin saza ayak uydurduğu, şarkıların türkülerin nağmelere karıştığı demlerdir. Gelinlerin al-yeşil duvaklarını, simli peçelerini giydikleri heyecanlı anlardır. Gelin güveyin üstüne ''Darısı başınıza!'' denerek darılar saçılır. Sözün kısası tarlada, dağda, bayırda çalışan ahalinin bir araya geldikleri dernek vaktidir. Yazın yorgunluğu dinlenerek değil güzü yaşayarak atılır. Sonbaharın güneşi yakmaz. Soğuğu da çok üşütmez. Akşamları hava erken kararır. Çoluk çocuk eve üşüşür. Sobaların bir önceki seneden tıkanmış boğazları iyi nefes almaları için açılır. Bacaların kurumları temizlenir. Pelit ya da kayın odununun sıcağında sobalar kah patates közler, kah kestane kızartır. Tereyağı sürülecek sac ekmeği pamuk gibi olur. Ekim tohum ayı ise Kasım da koç ayı sayılır. Ekim toprağın tohumlara, Kasım da baharda doğacak kuzulara koyunların dayelik etmeye başlama hengamıdır. Ağaçlar da toprak ve hayvanlardan geri kalırlar mı sandınız? Her biri sabır abidesine dönüşür. Bedenine aşılanan kalemlere kendi yavrusu gibi bakarlar. İncinmeden başkasının dalına kendi dalı yarılsa da ömür boyu analık eder, hiç yaralanmamış gibi davranırlar. Sonbaharda hava neme, otlar suya doyar. Sabahları her yaprak inciler saçar. Nemlenen toprak; kurumuş otları ve çam yapraklarını, kuzu göbekleri, çıntarlar ve daha nicesi için gıdaya çevirir. Kabaran çam yapraklarının altları apak mantarlara ev sahipliği yapar. Kasım, dokuma tezgahlarının da kurulma ayıdır. Artık vakti gelmiştir yazdan hazırlanan yapağıların, tiftiklerin, yünlerin ve dahi kılların iğe geçirilmesinin. Kirmanlar çorap, papah, yelek, süveterlik örülecek yün iplikleri döndükçe eğirir ha eğirir. Sonrasında halılardan kilimlere, rengarenk örmelerden binbir nakışlı kazaklara ve cepkenlerden hırkalara kadar iplik iplik, nakış nakış örgüler başlar. Tığların orlon iplerinin arasından geçerken yaptığı kıvrak manevralara az ötede dokuma taraklarının patır patır sesleri karışır. Evlere geri dönüşüdür kasnakların gerilmesinin, kanaviçelerin işlenmesinin ve iğne işlerinin kahve muhabbetlerine arkadaşlık ettiği fasılların. Bohçaların çeyizliklerle ve sandıkların da bohçalarla hazırlandığı umut dolu hayallerin zamanıdır. Nineler torunlara nakış gösterir, analar kızlarına tığ tutmayı öğretir bu uzayan gecelerde. Şişler tığlarla, tığlar da iğnelerle haneleri süsleme yarışına girer. Ha unutmadan söyleyim! Güzün başı anaların ve ninelerin döşeklerin yünlerini yuduğu, yüzlerini kocaman iğnelerle sırıdığı mevsimin de adıdır. Hele o kacaman iğneler yok mu, ninelerin yorgan sırırken bacaklarında? Uzayan geceler ayrıca merak kesilen kulaklardır masallar, gazavatnameler ve efsanelerin kapısının çalındığı. Geç olup da uyumayan afacanların alkarılarla ve hortlaklarla uykuya daldırıldığı tatlılıklardır. Sırım yorganın altında üçlü beşli kadife yastığa uzanmadır. Anaların dedelerden kalma masalları yaşatmasıdır yün döşeklerde nesilden nesile. Köy odalarında sonbaharın uzun geceleri, ev sahibidir binbir oyuna. Buğusudur odun sobasında kaynayan çaya, düdük gibi öten bakır güğüme. Gençlerin uzun gecelerde kibrit kutusu atmadan elim elim üstündeye nice oyunlarda yediden yetmişe yüzünü güldürmesidir herkesin. Hasılı; güz baştanbaşa güzelliklerle lebaleb doludur görene.


Bir mevsim güzelidir güz... Vakti geldiğinde rengarenk ay duraklarını geride bırakır ve bütün zarafetiyle gün yüzüne çıkar. Her defasında yeni baştan giyinip kuşanır. Hem de hiç değişmeyen desenlerde ve benzer renk tonlarında... Buna rağmen o kadar hoş, o kadar alımlıdır ki... Bugüne kadar ne desenlerine ne de rengine dil uzatan bir kimse çıkmıştır. Bilakis ona iltifat nevinden yakıştırmalar yapılmıştır hayatı sanat gözüyle yorumlayanların kaleminden: Sonbahar sanattır; diğerleri mevsim. demiştir mesela Cemal Süreya. Ne güzel güz, ne güzel Eylül olur! Ve ufuklarda şafak gül gül olur! Her sonbahar yeni baharlara gebedir. Kainat bir dongu icerisinde sahibinin elinde. Benim icin hazan degil yenilenme. yeni baslangiclar. Kaleminize saglik Seher hanim cok guzel analiz olmus. Yorumunuz çok güzel, çok hoş. Teşekkürler. Teşekkürler Gülsüm hanım. Sağ olun. Selamlar. Teşekkür ederim. Sağ olun. Ayrıca yorumunuz da çok kıymetli. Selamlar. Sağ olun Gülsüm hanım. Yorumunuz için de ayrıca teşekkürler.


Hayli zaman oldu; halini hatırını sormayalı, şöyle ağız tadıyla söyleşmeyeli ve baş başa verip dertleşmeyeli. Ben de aldım elime kalemi, -hiç olmazsa- kırık dökük bir mektupla gönlünü alayım, dedim. Arada bir beni kızdırmış olsan da seni görünce rahatladığımı bilirsin. Birlikte nasıl da hoşça vakit geçirirdik, hem güler hem güldürürdük. Bizi sevmeyen yoktu zaten ya da bize öyle geliyordu. Biz de enerjimizi halktan alırdık esasen. Hele ki çocukların gözlerindeki mutluluğu gördükçe kendimizi tamamen oyunlarımızın havasına kaptırırdık. Gazel biter bitmez: Yar bana bir eğlenceli yar, yar bana eğlenceli bir yar. der demez sen de hiç kırmazdın beni; davetime icabet ederdin çabucak. Aşağıya atlardın ve başlardı o biteviye atışmalarımızdan biri daha. Karagöz: Bilmece demek ben demek, ben demek bilmece demek. Sor bilmeceni, al cevabını. Hacivat: Peki Karagöz'üm, bir tane sorayım. Karagöz: Pekala olur. Sokaktan bir tane kap da evde nasıl çoğalırlar gör. Bilirsin, perde gazellerinin hemen hepsinde Küşteri'nin adını anardık. Anmasak olmazdı ki. Pirimizdi o bizim. Pirimiz deyince, kol kola verip ta Orhan zamanına gidip gelelim istedim hayalen. Sen her şeyi biliyorsun ama ben derdimi dökeyim yine de müsaadenle. Hani benim adım Hacı İvaz Ağa diye anılırdı. Sen de Trakya'daki Samakol köyünde bir demirci ustasıydın. Cami yapımında çalıştığımız günlere gidince içim öyle kötü oluyor ki... Kendimiz çalışmadığımız gibi diğer işçilerin de çalışmalarına mani olmuşuz. Orhan Gazi'nin, Cami vaktinde bitmezse kelleni alırım. dediği cami mimarı, caminin vaktinde bitmemesine ikimizin neden olduğunu ileri sürmüştü. Sonrasını ne sen ne de ben hatırlamak isteriz... Bizi çok seven ve ölümümüze hayli üzülen Şeyh Küşteri, arkamızdan kuklalarımızı yaparak perde arkasından oynatmaya başlamış ve böylece pirimiz diye anılır olmuş haklı olarak. Neyse, bu hazin hatıramızdan sonra tekrar güzel anılarımıza geri dönelim istersen. Hiçbir zaman düzgün işi olmaz mı bunun? dediğim olmuştur ama eğri oturup doğru konuşalım. İçin dışın birdi vesselam. Tam bir halk adamıydın sen Karagöz'üm. Merttin, cesurdun; belki de bu yüzden başından bela hiç eksik olmazdı. Bir de meraklı ve patavatsız olmasaydın! Karınla bu yüzden hep didişip dururdunuz tevekkeli. Ah Karagöz'üm, vaktiyle okuyup yazaydın... Senin bu gabavetin mektep görmemenden ileri gelir. der dururdum da yine derdimi anlatamazdım. Beni yanlış anlamalarını unutmam ne mümkün! İtina ile sıraladığım Arapça ve Farsça sözlerimi anlamayınca kendine göre Türkçeye dönüştürürdün. Ben bundan çok şikayetçiydim ama aslında sen böylelikle farkında olmadan Halk etimolojisine hizmet ediyormuşsun. Doğrusu bunu ben de sonradan öğrendim. Karagöz: Hoş bulduk kel kafalı kara üzüm! Karagöz: Yazı çıkarması bir şey mi? Haddin varsa, gel kışı çıkar. Evde ne odun ne kömür var. İşte Karagöz'üm, bir zamanlar gölge oyununun iki başkahramanıyken silindik gittik tarih sahnesinden. Gölge oyunu demişken Karagöz'üm, geçenlerde ne okudum biliyor musun? Bizim gölge oyunumuz, Avrupa bilim dünyasında, özellikle etnograflarca bilinmeyen bir şey değilmiş. Batı'nın birçok milletlerinde halk oyunlarının bizimkine benzeyen bir türü bulunduğu uzun yıllardan beri biliniyormuş. İtalyanlarda 'Tolçinello, Fransızlarda Polişinel, Almanlarda Hanzuverst, Batı oyunlarının en bilinen örneklerindenmiş. Bir yaşıma daha girdim. Ee, ne de olsa öğrenmenin yaşı yok. Karagöz'üm, yeri gelmişken şu bilgiyi de paylaşayım seninle. Sakın Bizim Hacı Cavcav yine bilgiçlik taslıyor, demeyesin. Bizim gölge oyunlarımız, eski Çinlilerden gelme bir türlü gölge oyunu olan Schattenspiel imiş... Sanki oyuncuların gölgelerini duvara aksettirip oynatıyorlarmış gibi... Çinlilerden başka Cava halkının da kukla oyunları varmış. Bunlar Batılıların kuklaları gibi değil, kağıt tasvirleri olup bizimkine çok benziyorlamış. Ah Karagöz'üm, seninle dertleşirken ramazanları atlamak olur mu hiç? Ah, o eski ramazanlar! Ramazanda özellikle İstanbul'un birçok kahvehanelerini ve şehirlerin yüksek duvarlarını boy boy resimlerimiz kaplardı. Oyunlarımıza en çok da halk rağbet ederdi. Düğün, sünnet düğünleri, bayramlar ve bilhassa ramazan ayı ve bayramlar dolayısıyla memleketimizin pek çok kentlerinde kuklalarımız boy gösterir, kulaklarımız çınlardı. Ramazan deyince manileri hatırlamadan geçmek olmazdı değil mi Karagöz'üm? Onlar bizim sözümüzü, sazımızı, acısıyla tatlısıyla hayatımızı yansıtan öz nağmelerimizdi. Biz de repliklerimizde ne çok müracaat ederdik manilere.. Oyunu bitirme repliği de benim payıma düşerdi nedense. Ben onu söylerken perdemiz de yavaş yavaş kapanırdı. Haklısınız Tuba hanım. Çocukluğumuzda zevkle ve beğeniyle seyrettiğimiz Hacivat'la Karagöz'ü günümüzün çocukları da tanısınlar, bilsinler ve seyretme imkanı bulsunlar isterdik.


Batı dillerinde spiral şeklinde kullanılan helezon kelimesi, Yunanca kökenli olup Arapçadan dilimize girmiştir. Sarmal, kıvrımlı biçim anlamına gelen bu kelime, adeta saat zembereği gibi gittikçe daralan iç içe daireleri yahut dönen ve döndükçe ilerleyen bir çizgiyi temsil eder. Böyle özel bir imaj ile kendini ifade eden Helezon dergisi, sanat ve edebiyatla ilgili, okumayı ve yazmayı seven herkesi ortak bir platformda buluşturmak gayesiyle yola çıkıyor. Her geçen gün küçülmeye devam eden dünyamızda sesler, renkler, diller ve kültürler birbirine karışıp gidiyor. Böyle zengin bir armoni içinde, farklı kültürlere ait yorumlarla, edebiyatın evrensel yüzünü yansıtan yazılarla ve sanatın inceliklerini gösteren paylaşımlarla yer almak bir ayrıcalık olarak önem arz ediyor. Canlı cansız her varlık kendi içinde büyük anlamlar taşıyor. Onları sözün büyüsü ile yakalayıp hassas nazarlara sunmak, zarif gönüllere ulaştırmak da sanatçılara düşüyor. Bu, kimi zaman bir şairin dizelerinde, kimi zaman bir edibin satırlarında, kimi zaman da bir sanatkarın eserlerinde kendini gösteriyor. Buna göre -günümüzün meşhur deyimiyle- hayatın her karesine dokunarak yaşanmışlıklardan güzel figürler derlemek ve insana dair fark edilmeyen değerleri yeniden gün yüzüne çıkarmak bir sorumluluk olarak omuzlarımıza yükleniyor. İşte burada devreye kalem giriyor. Bir gerçeği belirtmek zorundayız: Dünyamız kelimelerle örülüyor, hayatımız ise yazıyla anlam kazanıyor. Tarihi inşa eden ve insanı şekillendiren yine yazı oluyor. Yaşananların çoğu unutulmaya mahkum iken ve söz uçup giderken elimizde yalnız yazı kalıyor. Yazmak bir özveri iken, güzel yazmak ise özel bir misyon olarak görülüyor. Hayatı anlatmak bir gereklilik iken, hayatı sanatla anlatmak, sanatın renkleriyle boyamak tarihe anlamlı bir not düşme şeklinde yorumlanıyor. Helezon, dünyanın değişik coğrafyalarındaki edebi renkleri bir araya getirerek yeni ve özgün kalemlerle, mütevazı adımlarla dünyayı dolaşmayı, çağımızı okuyan sanat çizgilerini helezon kıvrımlarında görsel bir şölene dönüştürmeyi gaye edinen çevrim içi edebiyat, kültür ve sanat dergisidir. Siz de hem okur hem de yazar olarak bu derginin bir ferdi olabilir; farklı ülkelerin edebiyat, kültür ve sanat eserlerini özgün kaleminizle sunabilirsiniz. Kimsenin fark edemediği bir kareyi yakalayan fotoğrafçı gibi hayatın izini sürebilir; duygu, düşünce ve yorumlarınızı paylaşabilirsiniz. Bu amaç doğrultusunda yola çıkan Helezon, ilk sayısıyla, siz kıymetli okurlarımızla buluşmanın heyecanını yaşıyor. Dergimizde şiirden hikayeye, denemeden gezi yazısına kadar birbirinden güzel edebi türleri bir solukta okuyacak; geniş bir yelpazede ele alınan farklı dosya konularıyla geçmişten tecrübeler kazanma ve aktüaliteyi yakalama fırsatı bulacaksınız. Bunun yanı sıra zaman zaman resim, fotoğraf ve kaligrafi gibi güzel sanat eserlerinin büyülü ikliminde soluklanacaksınız. Hep birlikte, ortak gayelerle çıktığımız bu yolda, derginin yayına hazırlanmasında emeği geçen yayın ve danışma kuruluna, eserleriyle dergimize renk katan şair, yazar ve sanatçılarımıza, özellikle de bizi destekleyen siz değerli okurlarımıza teşekkür ederiz.


Murat Dede! Murat Dede! Ekmeğini unuttun. Bakkal İhsan, Murat Dede'nin cevabına önce şaşırır gibi olduysa da hiç belli etmedi. Yok yok, sen işine bak. Hadi hayırlı işler. Kabul edecek, edecek. Sen az daha bekle Hüsamettin Bey. Çocuklarıyla da görüştüm. Onlar bile apartman yapılmasına çoktan razılar. Bir türlü ikna edemediler babalarını. Dedim ya, az daha bekle. Bu ev onun için çok değerli. Yani manevi anlamda çok değerli. Eşi Gülhanım'la çok uğraştılar burası için. Çok hatırası var. Ondan sebep yanaşmıyor. İnsan... -çayından bir yudum aldı öyle kolay bırakamaz yuvasını. Vazgeçemez emeğinden. Gözyaşı vardır bir kere. Bilir misin, ne çileli bir hayat yaşamıştır Murat? Yarım asrı geçmiştir komşuluğumuz. Hüsamettin Bey meraklı gözlerle Dursun Çavuş'u dinlemeye koyuldu. Murat aslen Erzurumlu. Anasıyla babası o küçükken ölmüşler. Delikanlılık zamanında Suşehri'nin bir köyünde ırgat olarak çalışmaya başlamış. Memleketinde kimi kimsesi kalmayınca ırgat olduğu köyde kalmaya karar vermiş. Çalışkan, dürüst, akıllı olduğundan genç Murat'ı köy halkı iyice sevmiş, ona kendi köylüsüymüş gibi davranmaya başlamış. Askere gidip geldikten sonra köyün mavi gözlü güzeli Gülhanım'la evlendirmişler. Birbirlerine ölesiye bağlanmışlar, birbirlerini öylesine sevmişler ki... Köyün dedikodusu biter mi? Murat'ı çekemeyenler türlü türlü dedikodular uydurmuş: Yok Murat köyde falanı da seviyormuş, yok hırsızlığı varmış filan. Böyle dedikodular çıkınca o da canı gibi sevdiği Gülhanım'ı da alarak bu büyük şehire göçmüş. Murat buraya geldiğinde fabrika bekçiliği, hamallık, bahçıvanlık gibi işlerde yıllarca çalışmış. Gülhanım da evlere temizliğe gitmiş, başkasının bebeğine bakmış. Dördü kız ikisi erkek, altı çocukları olmuş. Kızlarından birini de kanserden toprağa verdiler birkaç yıl evvel. Allah rahmet eylesin. Diğerlerini evlendirdiler. Kızları sık sık gelip giderler de oğlanlar pek uğramaz. Murat, eşi Gülhanım'la hayatın acımasızlığına beraber direnmişler; yokluk yaşamışlar ama kimseye el açmamışlar. Birlikte üzülmüş, birlikte gülmüşler bu evin içinde. Hem biliyorsun eşi Gülhanım... derin bir iç çekti- Hüsamettin Bey! Bu evin hatırası bundan dolayı çok büyük Murat için. İnin keratalar oradan. Babaanneniz görseydi sizi bi güzel haşlardı. Çocuklar bir anda çil yavrusu gibi dağılıverdiler. Oldukça geniş olan bahçede kiraz, kayısı, dut ve elma ağaçları vardı. Asma, salondan bahçeye açılan balkonu gölgeliyordu. Bahçedeki her bir şey onun için hatıralarla doluydu. Her kurban bayramında alınan kurbanlıklar kayısı ağacına bağlanır ve onun dibinde kurban edilirdi. Kayısı ağacı Murat Dede'ye mutlu bayramları hatırlatırdı. Havanın hafif serin olduğu yaz akşamlarında ailecek asmanın altında çay içer, kütür kütür olan siyah üzümden koparıp yerlerdi. Çocuklar da bahçede türlü türlü oyunlar oynardı. Ana yol ile bahçeyi ayıran kalın duvar boyunca kırmızı ve beyaz güller sıralıydı. Gülhanım kırmızı gülü, Murat beyaz gülü severdi. Gözlerinden akan yaşlar bembeyaz sakalını ıslatırken, Bak! Kırmızı gül getirdim sana. Kapının önüne yine yemek bırakmış komşular. Ekmeği de unutmadım. diyebildi. Her açıdan güzel ve başarılı bir hikaye. Tebrikler. tebrik ederim. ne yalan söyleyeyim 🙂 kıskandım.


Teknolojinin ilerlemesi, yazmanın alet edevat kısmı itibariyle kolaylaşması, bizi hatıralarımızı kaleme almaya sevketmeli diye bekliyor insan. Ancak hayatın akışının hızlanması ve geçmişte zor elde edilen, görülen veya yapılan işlerin sıradanlaşması, yaşananları hatıra olmaktan çıkarıyor. Ekran çağında yazmaktan çok duyuyor veya görüyoruz. Yazıları da artık çoğu kez okumak yerine dinliyoruz. Unutmamak gerekir ki 100 yıl öncesinin basit bir hatırası bugün için çok değerli olabiliyor. Küçük bir kız çocuğu Anne Frank'in hatıralarının bugün kıymetinin anlaşılması gibi. İnsan yerine, zamanına veya muhatabına göre hatıralarını da farklı hatırlayabiliyor. Yaşananları eksiksiz hatırlamak, zamanında yazmakla mümkün. Hatıra yazmanın, edebi türler arasında yazma kudretinin değil de sanki bir vakanın kayda geçirilmesi gibi görüldüğü de bir derece doğrudur. Hatıra neden diğer edebi türlere göre daha az yazılır? Belki de En çok yazılabilecek edebi tür nedir? dense çoğu kimsenin aklına ilk hatıra gelir. Ama gerçek hayatta durum hiç de öyle değil. Hatıralar anlatana göre velev tatlı da olsa birilerinin canını acıtabilir. Birilerinin hatırlanmasını istemediği şeyleri anlatmak da canı acıyanlarca pek istenilmez. Gelin, konuya beraber cevap arayalım. Hiçbir insanın iki günü aynı değildir. Her bir fert içinde bulunduğu günü öncekinden iyi ya da zor görür. Ya zor, mihnetli, sıkıntılı günlerden kurtulmuştur veyahut da güzel günler geride kalmıştır. Zorluklar ve sıkıntılar genellikle maddi servet, sosyal çevre veya sağlıkta yaşanır. O zaman hatıranın adı bir yönüyle özlem ve hasret olurken diğer yanı itibariyle de unutulması gereken günler olur. Sadece unutmak değil, hatırlamak/yad etmek de büyük bir nimettir. Hafızasını bir şekilde kaybedip hiçbir şey hatırlamamak mı yoksa acı da olsa her şeyi akılda tutmak mı yeğdir? Yedinci sanatın bu konu üzerine epeyce ürünü vardır. Şöyle bir hatırlayınca, filmlerde acıları unut mamak sadece bazı insanlara yanlışlar yaptırırken, hafızasını kaybetmek ise neredeyse herkes adına tam bir felakettir. Geçmişini, köklerini, sevdiklerini unutmak ne acı resmedilir! Hasretin ekserisi sevilenler olsa da bazen bir köy, kimi zaman bir söz, belki de bir an olur. Sevmektir, geçmişi bize özleten duygu. Sevmediğimizi özler miyiz? Yaşadıklarımız bize o kişiyi, yeri veya anı sevdirir. Birliktelikler zihinde tekrar tekrar yaşanır. Hasret elde olandan ayrı kalmaktır. Bülbül altın kafese de konsa vatanım der. Bize eski günleri hatırlatan sevgiyse bugün neden hasret çekiyoruz? Çünkü artık ya eskisi gibi sevemiyor ya da sevilmiyoruzdur. Yani eskiden ulaşmak istediğimiz şeyler ya bizde aynı heyecanı uyarmıyordur yahut elimizden uçup gitmiştir. Eskiler onun için ulaşmayı değil ulaşma yolunda olmayı daha değerli bulurlar. Sevdiklerinin hasretini çekmek istemezler. Leyla'yı değil Leyla'yı sevmeyi severler. İkinci bir sevgili de istemezler. Çünkü sevilenler içinde hep ilkler en fazla sevilir. Güzellikleri hatırlamak ise insana hüzün verir. Genelde de insan o mutlu günlerini hatırlar. Kimi Necip Fazıl gibi, Hani ardında çil çil kubbeler serpen ordu der; kimi de Yahya Kemal gibi, Kalbimde bir hayali kalıp kaybolan şehir! Çok sürse ayrılık, aradan geçse çok sene, Biz sende olmasak bile, sen bizdesin gene. diye inler. İnsan yediklerinden, giydiklerinden daha ziyade sevdikleriyle yaşadıklarını, onların şirin sözlerini hatırlar. Alttaki türküde geçtiği üzere sevdiğinin yadında kalan tatlı sözlerini unutmaz. Ayrıca hepten bir acılar yumağı da atlatılmış olabilir. Unutmak ya da unutulmak da acıların hafiflemesi adına büyük bir nimet. Hatalarımızı hatırlamak istemeyiz. Birilerinin hatırlatmasından da çoğunlukla hoşnut olmayız. Bazen unutulmasını istediğimiz için bazen de yaptıklarımızı kaleme alınacak değerde görmediğimizden gereksiz görürüz. Yaşanan her tecrübe bir tarihtir. Tarih bize benzer durumlarda nasıl davranılacağını gösterir ki bunun yolu da hatıralardır. Tarih, hatıralar üzerine kuruludur. Bu noktada şöyle bir soru sorulabilir: Birilerinin hatalarını tarih kaydediyor; o vakit şahsi hatıralara ne gerek var? Bu görüş de bir nebze tasdik edilmeyi hak ediyor. İnsan elde ettiği başarıları, güzel günleri çoğunlukla doğru şekilde anlatırken yaptığı hatalara bir kulp veya mazeret bulmak istiyor. Sözlerinde olduğu üzere çoğu zaman saklanması ve unutulması gereken zaman dilimleri haline gelir. Bu noktada hatıra tarihten ayrılır. Hatıra sivildir. Tarih ekseriyetle resmidir. Hatıralarda acılar, sevinçler, hüzünler örülüdür. Hasılı hatırasını dile getirenin duygu dünyasına kapı aralanır. Tarih genelde sebep-sonuç ilişkisi içerisinde yazılır. Hatıralarda ise hayaller, irade, niyet ve ümitler vardır. Tarih iyi ve kötü, zor ve tatlı her günü yazar. Hatıra bir yönüyle de tecrübe aktarımıdır. Tecrübe, bizden öncekilerin yaşadıkları veya bizim geçmişte yaşadıklarımız değil midir? Geçmişte doğru yaptığımız işleri çocuklarımızın da yapmasını ve yanlışlarımızdan da sakınmalarını istemez miyiz? Bunlar bize hatıranın bir çeşidi olan tarihten hediye. Cahil başımıza neler geldiğini yanı başımıza gelene anlatmak isteriz. Tecrübeyi tecrübe etmek, hatıralara bigane kalmak ne pahalı bir tecrübe, ne acı birer hatıradır! İşte geçmişte yaptığımız hataların doğru şekilde sonraki nesillere aktarılması işi anı olmaktan çıkıp tarih olur. Yapılan hatalar insanı zor durumlara sürükleyince sosyal hayatta da vaziyet müşkül olur. Sonunda düşülen zor durum bir pişmanlık vesilesi de değildir her zaman. Namus belasına kardaş döktüğümüz kan bizim. Duygular hatıralarımızı olduklarından farklı hale getirir mi? Küskünlükler, dargınlıklar, kırgınlıklar ya da düşmanlıklar tarihi değiştirir mi? Hem evet, hem hayır. Tarih bunun için vardır. Hatıralar tek başına tarih olmasın diye. Hatıranın hatrı kalmasın geçmişte. Her yaşanmışlığa yazılan şiir gibi, şarkı gibi, türkü. İyi ki bu yazıyı yazmışsınız. Kaleminize sağlık.