Her dil için genel seviyem ve her dildeki ayrı beceriler için seviyem farklı olabilir ve bu seviyeler zaman içinde değişebilir. Kullanmadığım bir dil uykuya dalabilir. Gerektiğinde uyku halinde olan bir dili kısa bir zaman içinde uyandırabilirim. . Günümüz dünyasında elliye yakın dil bilen ve bildiği bu dilleri konuşabilen kaç kişi bulunabilir? Genel geçer bilgilere göre dünyada insanların sadece yüzde üçü üç dil konuşabilmektedir. Ancak daha fazlasını konuşan ve terim olarak polyglot olan insan oldukça sınırlıdır. Multilingual terimi dört veya daha fazla dil bilenler için kullanılırken en az beş dili rahatlıkla konuşanlara polyglot adı verilmektedir. İşte Belçikalı dilbilimci Prof. Dr. Johan Vandewalle tam bir hyperpolyglot'tur. Çünkü hemen bütün Türk dillerini konuşabilen Vandewalle, birçok dünya diline de hakimdir. Johan Vandewalle'nin bildiği ve konuştuğu diller hakkında şu bilgilere ulaşılabilir. Vandewalle, ana dili Hollandacadan sonra Hint-Avrupa dil ailesinden İngilizceyi, Almancayı, Fransızcayı, Latinceyi, Rusçayı ve Kilise Slavcasını ve Farsçayı çok iyi biliyor, konuşuyor. Bu dil ailesinden 23 dil üzerine en az bir ders kitabı ve/veya gramer kitabı bitirmiş Türk dillerinden Türkiye Türkçesini ve Osmanlıcayı çok iyi biliyor. Diğer 13 Türk lehçesi üzerine en az bir ders kitabı ve/veya gramer kitabı bitirmiş. Afro-Asyatik dil ailesinden Klasik ve Çağdaş Arapçayı çok iyi biliyor, bu dil ailesinden yedi dil üzerine en az bir ders kitabı ve/veya bir gramer kitabı bitirmiş. Fin-Ugor, Bantu ve Japon dillerinden dört dil üzerine de yine en az bir ders kitabı ve/veya gramer kitabı bitirmiş. Johan Vandewalle, Belçika'daki Ghent Üniversitesi'nin Mütercim, Tercümanlık ve İletişim Bölümü'nde halen Türkçe bölüm başkanıdır. İnşaat mühendisliği ve mimarlık okuyan Vandewalle master tezini de Eski Türk Evi Tipi üzerine hazırlamış ve bu tez ona daha sonra yapacağı dil çalışmalarında gramer inşası gibi bir zemin hazırlamıştır. Daha sonra Slav ve Doğu dillerini okuyan Johan Vandewalle, bu alandaki tezini de doğu dilleri üzerine hazırlamıştır. Genel dil bilimi alanında Ghent Üniversitesi'nde bir ek master yapmıştır. 2013 yılında Ghent Üniversitesi'nde dil bilimi alanında doktorasını Rusça, Türkçe ve Özbekçe hareket fiilleri konulu teziyle tamamlamıştır (ugent. be, 2022). Türkçe ile ilgili bir konuşmasında dili bir yazılım gibi gördüğünü, yabancı dilleri sadece bilimsel olarak değil de bundan başka bir de yaşayarak öğrenmeyi tercih ettiğini ifade eden Johan Vandewalle, Türkçenin benzersizliğini şu sözlerle ifade ediyor: Chomsky Türkçeyi gençliğinde öğrenmiş olsaydı, o zaman modern dil bilimi İngilizceye değil Türkçeye göre şekillenmiş olurdu. (turacoon. com, 2022). Belçikalı dil bilimci ve Türkolog Johan Vandewalle; 1987 yılında Türkçenin matematiksel olduğunu ifade etmiş ancak; Her harfin bir rakama karşılık geldiğini, ben demek için 011, sen demek için 010, o demek için 000 demenin yeterli olacağını ama Türkçe'den başka hiçbir dilde matematik olmadığı ifadelerinin kendisine ait olmadığını belirtmiştir. Johan Vandewalle, Türkçenin matematiğini izah etmek için matematik terimlerinden vektör kavramını kullanmaktadır. Vektörün matematiksel özelliği ile Türkçenin gramerini üç madde üzerinden örneklendirmektedir. 1. Vektör Uzayı: Vektör uzayı vektörlerden oluşur. Her vektör uzayın merkezinden uzaydaki bir noktaya kadar uzanan bir ok gibi gösterilebilir. Bu vektörlere iki işlem uygulanabilir. Vektörler bir faktörle çarpılabilir. Bu şekilde vektör kısaltılabilir, uzatılabilir, negatif bir faktörle çarpılarak yönü de değiştirilebilir. İkinci olarak vektörler toplanabilir. Bu iki işlem ile vektör uzayının tüm vektörlerini üretmek mümkün. Yani düzlemdeki bütün noktalara erişebiliriz. Burada önemli olan taban vektörlerinin asgari sayıda olmasıdır. Taban vektörlerinin birleştirilerek tüm vektörleri üretebilmesi: Gramer kurallarının birleştirilerek tüm anlamları ifade etmesi. Taban vektörlerinin sayısının asgari olması: Gramer kurallarının sayısının asgari olmasıdır. Sonuç olarak: Dilin grameri bir vektör uzayının tabanına ne kadar yaklaşırsa dilin sistemi de o kadar matematiksel hale gelir. - Kuralların uygulanması sınırlı olmamalı. Taban vektörleri bir faktör ile çarpılabilmeli. -kanepede uyuyan kedi de op de sofa slapende kat -kanepede uyuyan kediyi okşayan çocuk yok -kanepede uyuyan kediyi okşayan çocuğu tanıyan kadın - yok Türkçe de bu yapı iki veya üç ile çarpılabilir ama Hollandacada mümkün değildir. - Kurallar birbirleri ile birleştirilebilmeli. Taban vektörleri toplanabilmeli. Mimar camiyi yaptı De architect bouwde de moskee. Cami yapıldı De moskee werd gebouwd. Hollandacada edilgen ve ettirgen yapı bir arada toplanamaz. Bu durum Almanca için de geçerlidir. - Gramerdeki kuralların sayısı en aza indirgenmiş olmalı. Yani taban vektörlerinin sayısı asgari olmalı. Türkçede bir çoğul eki varken Hollanda dilinde üç farklı ek ve yabancı çoğul ekleri de vardır. Bu çoğul eki fazlalığı Germen dillerinden Almancada da görülmektedir. Bu üç kritere göre Türkçe Hollandacadan daha matematiksel çıkmaktadır. Bu matematiksellik ise göreceli bir fenomendir. Johan Vandewalle'in yaptığı çalışma kendi ifadesi ile göreceli yani rölatiftir: Bir dil başka bir dile göre daha matematiksel veya daha az matematikseldir. Konuyu matematik bilimi ile izah ettiği için de dil bilimine dair önemli bir mantık geliştirmiştir. Bu mantık dil bilimi çalışmalarında belki köklü bir değişime yol açmaz ama dillerin genel karakteristiği ve öğrenilmesi üzerine farklı metotların ifade edilmesine sebep olabilir. Buradaki tespitin özellikle Türkçe üzerine yapılmış olması, Türkçe konuşan toplulukların kendi dillerinin bu özelliğine daha fazla odaklanıp Türkçeyi daha kullanılır, daha bilimsel ve daha ihtiyaç hissedilir bir dil haline getirme üzerine kafa yormalarını zorunlu kılmaktadır. Özellikle dil biliminde kullanılan ve İngilizceden tercüme edilirken Türkçenin işleyen mantığına uzak kalan ve öğrenmeyi zorlaştıran terimler üzerinde yeniden ve ciddi bir çalışma yapılması kaçınılmaz bir gerçek olarak önümüzde durmaktadır.


Abdulah Skaljic (Rogatica, 6 Eylül 1904 14 Kasım 1967) tanınmış Boşnak hukukçu ve Sırp-Hırvat Dilindeki Türkizmler sözlüğünün yazarıdır. Rogatica'da cami mektebini ve ilkokulu bitirmiştir. Ardından Saraybosna'da mahalle medresesine gitmiştir. Oradan 1925'te mezun olduğu İslam Hukuku Mektebine geçmiştir. 1927-1930 yılları arasında Priştine'de Kosovskoj bölgesinde müftülük yapmıştır. 1929 yılında Belgrad'daki Adalet Bakanlığında İslam hukuku hakimliği sınavını geçtikten sonra Priştine'deki Şeri Mahkemede yaklaşık bir buçuk yıl stajyer olarak görev yapmıştır. Sonrasında Dakovica'da iki yıl, Üsküp'te de üç yıl İslam hukuku hakimi olarak görev üstlenmiştir. Akabinde Trebinye'de beş yıl ve Travnik'te dört yıl Şeri Mahkeme Hakimliğine devam etmiştir. Memuriyetinin son yıllarında Yüksek Şeri Mahkeme Hakimliği yapmıştır. Hayatının ilerleyen döneminde Saraybosna Kütüphanesinde çalışmıştır. Skaljic, bölgenin önde gelen İslam hukuku yazarları arasındadır. Bu alanda yazdığı ve yayımladığı her eseri, ilmi sağlamlık ve titizlikle kaleme alınmıştır. 1931 yılında henüz 24 yaşında genç bir şeri hukuk hakimi iken Mitrovica'da Mahkeme Harçlarına İlişkin Kanun, Tarife ve Yönetmeliklerin Uygulanması için Pratik El Kitabı broşürünü yayımlamıştır. Başlangıçta 1940 ve 1941 yıllarında İslam Cemaati gazetesinde tefrika olarak yayımlanan ve daha sonra 1941 yılında, ayrı bir kitap şeklinde Saraybosna'da 115 sayfa olarak neşredilen Şeri Miras Hukuku en öne çıkan ve kapsamlı eseridir (sr. wikipedia. org, 2022). Skaljic'in Bosna-Hersek halk edebiyatı sahasındaki Türkizmler üzerine olan çalışması Folklor Araştırmaları Enstitüsünde vücuda getirilmiştir. Abdulah Skaljic bu özen isteyen işe yıllarını feda etmiştir. Enstitünün 1957 yılında Milli Edebiyatımızda Türkizmler başlığı altında yayımladığı bu sözlük, toplam 810 sayfadır ve iki cilt olarak yayımlanmıştır. Lügatin birinci cildi A-J harflerinden, ikinci cildi ise K-Z harflerinden oluşmaktadır. Bu sözlüğün hazırlanışı, bilimsel ve kültürel sahada büyük ses getirmiştir. Bu yayının ortaya çıkması, Balkanlar ve hatta ötesindeki bilim adamları arasında büyük ilgi toplamıştır. Başarısının yanı sıra aldığı eleştirilerden de cesaret alan yazar, aynı yıl araştırmasını edebi dilde ve tüm Sırp-Hırvat dili alanında genişletmeye karar vermiştir. Böylece ilk baskıdan sonra çalışmasını genişletmiş, düzeltmiş ve tamamlamıştır. Sözlük kendisinden önce o tarihe kadar bizzat veya dolaylı şekilde Türkizmler üzerine yazılmış 13 farklı temel kaynağın bir araya getirilmiş halidir. Ayrıca sözlükte bu eserlerin değerlendirmeleri de yer alır. Skaljic'in sözlüğü birçok araştırmacı için Sırp-Hırvat-Boşnak dillerindeki Türkizmler konusunda referans kabul edilmesine rağmen üzerinden 50 yıldan fazla bir süre geçmiş olup birçok düzeltme yazısı da kaleme alınmıştır. Bu sözlük halen daha Sırp-Hırvat dilindeki en geniş ve kapsamlı Türkizmler sözlüğüdür. Sözlüğe hem ülkede hem de yurt dışında çok talep olduğundan dolayı çıktıktan kısa bir süre sonra ilk baskısı tükenmiştir. Saraybosna'daki Svjetlost Yayıncılık Şirketi bu sözlüğü kendi dergisinde yayımlamaya karar vermiştir. Yine 1965 yılında bu eser Sırp-Hırvat Dilindeki Türkizmler başlığı altında 662 sayfa halinde yayımlanmıştır. Esere sürekli yüksek talep olduğundan Svjetlost 1966 ve 1973'te iki kez daha basmıştır. Skaljic'in sözlüğü üzerine yapılan bazı tahlil ve değerlendirme çalışmaları da yapılmıştır. Sözlük 1985 baskısına göre, varyantlarıyla 8742 kelime ve 6878 madde içermektedir. Bu derleme sözlükte Türkçeden ödünçlenen kelimelerle ilgili eserinin başında 34 sayfalık bir inceleme bölümü bulunur. Türkizmlerin mahalli dile geçiş yolları, nasıl ve hangi şartlar altında geçtikleri anlatıldıktan sonra kelimelerin tematik tasnifleri yapılır ve Türkçe ödünç kelimeler hakkında yapılan daha önceki çalışmalara temas edilir. Burada müellifçe on üç kaynak hakkında bilgi verilir, bu kaynaklar farklı cepheleriyle tanıtılır ve değerlendirmeleri yapılır. 1. Evvela muhtelif telaffuzlarıyla sözlü halk edebiyatında, konuşma ve edebi dillerinde bulunan kelimeler dercedilmiş, kelimenin fazla ve muhtelif telaffuzu varsa, önce doğru okunuşu daha sonra da diğer şekilleri verilmiştir. Parantez içine alınmış olanlar ise bazı yer ile topluluk adlarında ve bazı türkülerde bulunanlardır. Şahıs isimlerinden sonra kısaltılmış ve tahrif edilmiş şekilleri de eklenmiştir. 2. Her kelime vurgulanmış, vurgu farkları sadece Bosna ve Hersek telaffuzlarına göre açıkça görülen farkları olan birkaç kelimede gösterilmiştir. 3. İsimlerden sonra izafet ve cinsiyet eki, fiillerde (1. şahıs) şimdiki zaman eki, diğer kelimelerde de kelime çeşidini gösteren işaretler verilmiştir. 4. Kelimelerin etimolojisi parantez içinde kısaltmalarla gösterilmiş ve kelimenin hangi dilden geldiği açıklanmıştır. Sözlükte, Türkçe son ek ci, çi, -li,-lik ve Farsça dar son ekine sık sık rastlanmaktadır. 5. Türkçe kelimelerin kendi dillerindeki anlamları verilmiştir. 6. Edebiyat veya konuşma dilinde bazı kelimelerin kullanılışına dair örnekler dercedilmiştir. 7. Türemeler ve birleşik kelimeler açıklanmıştır. 8. Kelimenin hangi dilden alındığı, eğer anlam farkı varsa kendi dillerindeki anlamlarını ve kelime köklerinin açıklaması yapılmaktadır (Morina, 2010, s. 684). Lügat, neşrinden sonraki dönemlerde bazı hatalarının belirtilmesiyle birlikte çok büyük bir kısmı itibarıyla eleştiri değil övgüler almıştır. Yazarın bazı eksikliklerine ve esere sızan bazı hatalara dikkat çekilmekle birlikte bu sözlüğü inceleyen ve kullanan herkes değerini teslim etmiştir. Söz sahibi kimselerin sözlükle ilgili değerlendirmelerini tek bir cümlede toplarsak sözlüğün yayımlandığı usul ve teknik, bu kadar değerli bir çalışmayı tam yansıtmıyor şeklindedir. Bu kıymetli eserde Türkçeden geçen soyadları, yer ve şehir adları yer almaz. Etimolojilerde az da olsa hatalar bulunmaktadır. Ekler üzerinde geniş durulmamıştır. Etimoloji, türeme ve varyantlardaki noksanlıkları Skok'un Etimoloji Sözlüğü (1971, 1972, 1973, 1974) ve SANU'nun ESRJ büyük ölçüde tamamlamıştır. SANU, sözlüğün henüz daha ilk üç cildini yayımlamış olup (2003, 2006, 2008) A-B harflerini tamamlamıştır. Dindic'in (2014) doktora çalışması ise kapsamı ve titizliğiyle Türkçeden geçen ek ve kökler itibariyle Türkizmlerin morfolojik yapıları konusunu izaha ve kapsamlı bir tasnife kavuşturmuştur. Duran, (2017) Sırbistan'daki toponimleri ve Brackovic (2020) ise Bosna-Hersek'teki unvan ve soyadlarını doktora tezi olarak çalışmıştır. Bu sözlüğü esas alarak Karaağaç (2008) Türkçenin Verintiler Sözlüğü isimli eserinde Sırpça, Hırvatça ve Boşnakça dillerini; yine Xhanari Latifi (2015) ise Balkan Dillerindeki Ortak Türkizmalar Sözlüğü isimli çalışmasında Sırpça, Hırvatça ve Boşnakça kısımlarını yazmıştır. Üstte zikredilen eserler esas alındığında varyantları ile 13.000-14.000 civarında Türkizm varlığından bahsetmek mümkündür. Ayrıca Yücel (2020) Skaljic, Skok ve SANU'nun sözlüklerini etimolojileri bakımından taramıştır. Taraması neticesinde Türkçe asıllı kelime ve unsurlar listenin %60'ı kadar çıkmıştır.


Geçtiğimiz günlerde, bu ay dergiye hangi fotoğrafı göndersem, diye düşünürken sosyal medyada Kitili'nin ölüm haberiyle karşılaştım. Haber, Nairobi Ulusal Park'ın kralı Kitili öldü. Huzur içinde uyu Kitili! şeklinde duyurulmuştu. Kitili'yi tanıyordum. Bir gözünü gençliğinde kaybetmişti ve bu haliyle Nairobi Ulusal Park'ın en ikonik aslanlarından biriydi. Safaride aslan görmek zordur. Hele belli bir aslanı görmek epeyce zordur. Çok kez safariye gitmiş olmama rağmen onu ancak bir kez görebilmiştim. Neyse ki güzel fotoğraflarını çekme şansım olmuştu. Kitili'nin ölümünden sonra birçok vahşi yaşam fotoğrafçısı, onun fotoğrafını RIP Kitili başlığıyla paylaşarak ona veda etti. Biz de buradan veda edelim: Huzur içinde uyu Kitili!


Acıya direniş şekilleri herkese göre farklılık gösterir diye düşünürüz. Ama tarih boyunca bunun ortak noktada buluşan birçok örneği de mevcut. Benim en çok dikkatimi çeken direniş şekli ise sanat! Evet bence sanat, acıyla başa çıkabilmenin en lezzetli hali. Bir tuvale akseden resim, kağıda dökülen kelimeler, dokuma tezgahındaki ilmekler, yazmaların ucuna örülen oyalar, bir film sahnesindeki yüz ifadesi, bir ezginin içinden en yanık haliyle kulağımıza fısıldayan nota hatta özenle hazırlanmış bir yemek, belki de incelikli bir kahve sunumu. Her biri kendi içinde sanat ve hal diliyle yaşanmışlıkları haykırıyorlar. Eğer çekilen çilenin kaynağı muhatap alınamıyorsa, bu noktada çok engel varsa, işte o vakit ifade edilemeyen ve göğsümüzde biriken acı duygusu, mecburen kendini dışarı atacak bir yol arar. Tıpkı akan bir nehrin önüne ne kadar set çekilirse çekilsin Su akar, yolunu bulur hesabı, acı duygusu da bir yolunu bulup kendini göstermek ister. Sanat, acıya karşı direnişte büyük bir rol üstlenir. Kendini bu yolla ifade edemeyen bazı bünyeler ise acıyla baş edemeyebilir. Dua, meditasyon, kendini düşünemeyecek kadar aşırı çalışmak, sürekli temizlik yapma ihtiyacı, acısını eğlenceyle unutmaya çalışmak, belki hırsını olmadık mecralara yönlendirmek vs. acıyla baş etme yolları olarak sıralanabilir. Ama elle tutulur, gözle görülür bir nesneye dönüştürülemeyen bu durumlar, her zaman bizi tatmin etmeyebilir. İnsan, içinden atmak istediği bu birikmişliği ancak karşısında bir nesne olarak bulursa derin bir Oh! çekebilir. O zaman işe yarar olmanın, bir ürün ortaya çıkarabilmenin verdiği rahatlık benliğini sarıverir. Cioran da aynı konuda; Kitaplarımın her birisi yılgınlık karşısında bir zaferdir. Kitaplarımın birçok kusuru vardır ama mamul değillerdir. Hakikaten sıcağı sıcağına yazılmışlardır; birine şamar atmak yerine, şedit bir şey yazarım. Dolayısıyla söz konusu olan edebiyat değildir, parçalara dayalı bir tedavi usulüdür; intikamlardır bunlar. der. Bu sözlerden anladığımız o ki ortaya dökülen eserlerde bir rahatlama ihtiyacı söz konusu olmuştur. Freud sanatı, kişinin yaşam karşısındaki tavrı, oyun keyfi, gerçekliğin ötesine atılan bir adım, acının kendisi değil; acının teatral betimlemesi olarak tanımlar. Yaşanmış örneklere başvuracak olursak karşımıza ilk Dostoyevski çıkar. Dostoyevski'nin babasına olan nefreti, onun ölmesini istemesi ve bundan dolayı suçluluk duyması, Karamazov Kardeşler adlı romanında yansımasını bulur. Bir diğer sanatçı Fransız ressam David; resimlerindeki donukluk, düzlük ve aşırı simetri açısından eleştirilmiştir. Sanatçının yaşam öyküsü gözden geçirildiğinde, sağ yanağında geniş çaplı bozuk bir alan, muhtemelen iyi huylu bir ur olduğu, bunun sanatçıda belirgin bir yüz asimetrisine neden olduğu, tümörün önce üst dudak üzerine yerleştiği ve sanatçının konuşmasını da belirgin bir şekilde bozduğu anlaşılmaktadır. Ressam, eserleri ile bilinç dışı savunma mekanizmalarını kullanıyor, sanki resimleri ile kendini iyileştiriyor. Ressam Edward Munch, beş yaşındayken annesinin; gençlik yıllarında ise kız kardeşinin ölümünü izlemiştir. Munch'ın sanatı analitik olarak incelendiğinde ressamın annesinin ölümünden derin bir şekilde etkilendiği ve görsel bir travmayla karşı karşıya kaldığı anlaşılır. Çoğumuzun bildiği 'Çığlık tablosu'nda, kırmızı alandan kaçma, ölümü ve akciğer kanamasından ölen annesini sembolize ediyor. Figürün başını çevirmesi, elleri ile başını tutması korku oluşturan sahneden yoğun bir kaçma olarak değerlendiriliyor. Meksikalı ressam Frida Kahlo, en büyük acıyı resim yapamaz hale geldiğinde yaşamıştır. Otuz iki kez ameliyat olmasının, kesilip biçilmesinin ötesinde bir şeydir hissettikleri. Kahlo, beş yaşında bir gezinti sırasında ağaç köküne takılır ve düşer. Bunun ardından çocuk felci geçirir ve topallayan zayıf bir bacakla yaşamaya başlar. On dokuz yaşında geçirdiği bir trafik kazası sonucu 3. ve 4. omurga kemikleri kırılır, kalçasından giren ve rahminden çıkan demir çubuk derin yaralara yol açar. Yaşamını yatağa bağlı olarak sürdüren Frida'ya annesi sütunlu bir yatak yaptırır ve kendini seyredebilsin diye yatağın tavanına ayna astırır. Sanatçının ilk tepkisi dehşet doludur ancak bir süre sonra aynanın altında yatan parçalanmış bedenine, kendi iç dünyasına daha az korkarak bakar ve gördüğü kendini çizmeye başlar. Aynı zamanda dayanılmaz şiddetteki ağrıları hissetmemesinin bir yoludur bu onun için. 1954'te akciğer embolisi teşhisiyle son nefesini verdiğinde ardında bıraktığı son resmi Yaşasın Yaşam! isimli natürmortuydu. Tüm bu örnekler acının dışa vurumu olarak karşımıza çıkmaktadır. Aslında yardım duygusu da kendini acının ilacı olarak gösterir bize. Kendini mutlu etmenin, iç huzura ermenin ancak bir diğerinin yüzünü güldürmekten geçtiğini anlayabilenler bu duyguya sarılırlar. Çektikleri ızdırap ancak bu şekilde hafifleyebilir diye düşünürler. Zaten üzerinde konuştuğumuz sanat anlayışları bu duyguları da besler. İyi insan olabilmek, bir sanattır. Etrafına fayda sağlayabilmek, sanattır. Sanatın özünde iç güzelliklerin dışa vurumu vardır. Peki bu güzellikler kimin için dışa vurulacaktır? Elbette hem sanatçı hem de bunu sunduğu karşı taraf için. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Felaketler ve şok etkisi oluşturan olaylar yardım etme duygusu uyandırıyor. der. Bu nörobilimde tespit edilmiş bir bilgi. Bu bizim toplumumuzda var. Alan kazanmaz, veren kazanır. Veren sadece öbür dünyada değil, bu dünyada da kazanıyor. Mutlu oluyor.'' diyerek belki de acımızı mutluluğa çevirecek formülü veriyor. Sanat, bazen de doğaya hakkıyla bakabilmektir. Acı duygusunu hafifleten bir diğer ilaç da doğanın ta kendisidir. Öyle muazzam bir yaradılış vardır ki karşımızda bizi kendine çeker; renkleriyle, kokusuyla, tınılarıyla adeta mest eder, yaramıza merhem olur. Hiçbir moda dergisinde göremeyeceğiniz renk cümbüşünü doğada bulur; notalara ilham veren kuş cıvıltılarına hayran olursunuz. İşte bu harikulade atmosfer sizi gerçek sanatçıyla buluşturur. Gerçek santaçıyla buluşan ruhlar da birer numune sanatçı oluverir böylelikle. Acıya direniş, kallavi bir marifet olsa gerek nihayetinde. Bu direniş duygusu insanoğluna dercedilmiş çok üstün bir meziyettir şüphesiz. Acıya direnememenin sonucu ise yazık ki bazen hastalıktan deliliğe kadar giden bir süreçtir. Bu sebeple her birimiz, kendimize göre tutunacak bir dal bulsak, acılarla baş edebilmenin hangi yolu olursa olsun ona tutunup rahatlasak; başta kendimiz olmak üzere çevremize de ışık saçarız diye düşünüyorum. Umudum o ki güzel bir donanıma sahip olarak acıdan geçebilenlerden olalım. Hep beraber nahifçe yaşayıp güzel izler bırakalım ardımızda. Kim bilir, geleceğe miras kalacak sanat eserlerimiz de bizden sonrakilere ilham olur böylece. Harika, su gibi yalın ve anlaşılır. Başka yazarlardan yapılan alıntılar okuyucuyu ikna etmede başarı sağlamış kanaatindeyim. Son iki paragraftaki özne ve yüklem yer değişiklikleri en sevdiğim. Yüreğine sağlık. Psikoloji ve edebiyat iç içe geçmiş disiplinlerdir. Bunu bu yazınızla birlikte daha iyi anlamış olduk. Sanatın iyileştirici gücüne sarılmak ve acılarımızı üretmek için bir vesile kılmak temennisiyle. Kaleminize sağlık. Çok güzel tarifler verilmiş acıya dair. Çevremizde çok farklı acıların olduğu bu çağda bu yorumlama oldukça kayda değer. Zira insan bazen ne acı çektiğinin ne de acı çektirdiğinin farkında olamiyor. Teşekkürler Dilek Hanım.


Kenya sokaklarında eliniz boş, gönlünüz hoş dolaşamazsınız. Her zaman gönlünüze çöreklenecek bir acı, içinizi sızlatacak bir manzara görürsünüz. Hemen hemen her yerde saracak bir yara, sarılacak bir masum vardır. Güldürmeyi, daha doğrusu gülümsetmeyi seviyorsanız biraz balon, biraz da şeker yeter. Soluğu bir yetimhanede alırsınız. Biraz daha fazlasını yaparım derseniz kıyafet, ayakkabı, kitap ve kırtasiye malzemeleri eklersiniz. Dahası da olur elbet. Okulun istediği az bir harcı ödeyemediği ya da okul forması alamadığı için okula gidememiş çocuğa el uzatırsınız. Biz de bir bayram öncesi neyimiz varsa paylaşmaya dair yüklenip gitmiştik. Bizi utangaç ve mahzun halleriyle böyle karşıladılar okullarında. Okulun kapısı yoktu, camları kırıktı. Eski bir kara tahta, kırık dökük sıralar... Var olana odaklanmış pek bi genç olan öğretmenlerinin gözünün içine bakıyorlardı. Bizden öncekiler yardım götürmüştü. İlk değildik, son da olmayacktık. Ellerimizi doldurup defalarca yine gittik buraya ve buna benzer birçoğuna. bir gün asya'da, bir gün amerika'da, bu gün de afrika'da çocuk olmak zor. bu çocuklar doğdukları zamanı ve coğrafyayı seçmedi ama acılarını ve ümitlerini paylaşmak da elimizden gelebilir. teşekkürler Durdu hanım.. Elimizden geleni yapalım hep birlikte. Teşekkür ederim.


Aytmatov ailesi içinde ünlü yazara en çok benzeyen kardeşi, Roza Aytmatova'dır. Röportajın bu bölümünde, ağabeyiyle ilgili daha önce duymadığımız bilgilerin yanı sıra, babası Törekul Aytmatov, annesi Nagima Hanım, repressiya ile onun kurbanları, eğitim ve öğretimin insan hayatındaki yeri gibi konularda sohbet edecektir. Alimcan ALİBEKOV: Roza Törekulovna, ben Aytmatov'un kitaplarının ektisinde kalarak gazetecilik bölümünü tercih ettim. Onun kitapları beni değiştirdi. Roza AYTMATOVA: Ağabeyimin beni de kitap okumaya alıştırdığını hatırlıyorum. R. A: Ben, üçüncü ya da dördüncü sınıfta okurken başımdan geçen bir hadiseyi hatırlıyorum. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki yıllarda bir süreliğine Ciyde köyünde yaşadık. Cengiz Ağabeyim, Kazakistan'ın Jambıl şehrindeki Meslek Okulunda okuyordu. Her pazar eve gelirdi. Bir kere geldiğinde: Sen kitap okuyor musun? diye sordu. Evet, okuyorum. diyerek ders kitaplarımı gösterdim. Hayır, edebi kitapları kastediyorum. Okullarda kütüphane oluyor ya. Oraya gidip kaydol. Oradan kitap alabilirsin. dedi. Kirov hakkında yazılan Malçik iz Urcuma isimli kitabı okudum. Ağabeyim sonraki gelişinde o kitabı görüp: Hah, işte şimdi oldu! Anlat bakalım, konusu neymiş? dedi. Anlattım. Ağabeyim büyük bir memnuniyetle dinledikten sonra, Bu kitabın yerine başka kitap almayı unutma! dedi. Bu şekilde bana kitap okuma alışkanlığı kazandırmış oldu. Ama özellikle bizim üzerimize düşme gibi bir durumu olmadı. Bazen gazeteciler, Küçükken ne tür oyunlar oynuyordunuz? şeklinde sorular soruyorlar. Birincisi, ağabeyim benden dokuz yaş büyük. İkincisi bizim çocukluk yıllarımız tam da İkinci Dünya Savaşı'na denk geldi! O, bizim hem ağabeyimiz hem de babamız oldu. Küçük yaşta çalışarak evimizi geçindirdi. Sonra 1954 yılında Bişkek'in yukarı kesiminde Çon-Arık köyüne göçtük. O köyün okulunda okumaya başladım. Derslerimde başarılı bir öğrenci olduğum için -7 Kasım mı idi yoksa yeni yıl mı, tam hatırımda yok- bana bir kitap seti hediye ettiler. Puşkin'in üç ciltlik kitabıydı. İç sayfasında Rusça olarak Çon-Arık Ortaokulunun en çalışkan öğrencisine! yazıyordu. O yıllarda ağabeyim köyün çiftliğinde veteriner olarak çalışmaktaydı. Kitapları yanıma alarak eve gelince Bana böyle kitap verdiler. diye övündüğümü hatırlıyorum. R. A: Hayır, henüz ünlü olmamıştı. O gün evimize cam raflı bir kitaplık satın almıştı. Dışarı çıkıp geri geldiğimde ağabeyim kitapların sayfalarına bakıyordu. Bu kitaplar klasik! En güzel yere koyayım. diyerek kitaplığın en üst rafına koyduktan sonra Bunlar burada dursun. Gerektikçe alır okursun. Ben de okurum. dedi. R. A: Ağabeyim Lenin Ödülü'nü aldığı zaman, televizyondan gelip ağabeyimin fotoğraflarını istediler. Ağabeyim küçükken büyükannem ona geleneksel Kırgız kıyafetlerini giydirmiş. Başında özel kalpak, üzerinde çapan, belinde kemer olan güzel bir fotoğrafı vardı. Ayrıca yaz mevsiminde giyilen yine geleneksel giyimiyle çekildiği fotoğrafı da vardı. Onları vermiştik. O fotoğraflar televizyonda gösterilmeye başladı. Annem ilk defa görünce: Ah, kurban olduğum! Askar'ın fotoğrafını gösteriyor! diyerek sevincini belirtti. Anne, o Askar ağabey değil, Cengiz ağabey. deyince annem çok şaşırdı. Annem o şaşkınlık ve sevinçle ağabeyimi epey bir övdü, onunla övündü. Sonra ağabeyimin o fotoğrafları kayboldu. Biz de arkasına düşüp aramamışız. Annem Cengiz ağabeyimle ilgili olarak Sağlıkta esenlikte olsun. Allah korusun! diye dua ederdi. Ağabeyim Lenin Ödülü'nü alıp Moskova'dan döndüğünde de hastanede yatıyordu. Ağabeyim havaalanından doğruca hastaneye gitti. Zavallı annem ağabeyime sarılıp bir süre içli içli ağladı... İşte öyle olmuştu. Başımızdan epey bir zorluk geçmişti ya... Cengiz ağabeyim de hayatın güzel ve zorlu yanlarını birlikte karşıladı. Sallandı ama yıkılmadı. Ama makam ve mevkisi büyümesine rağmen başkalarına bir kere bile üstten bakmadı. Bu yönü ona annemden geçmiş olmalı. Annem Nagima oldukça alçak gönüllü, arkadaş canlısı biriydi. Zengin birinin kızıymış. İlk eğitimini medresede almış. Dört yıl orada okuduktan sonra babası onu Karakol'daki Rus okuluna yazdırmış. O okul günümüzde de faaliyette. Annem Rusçayı, Tatarcayı ve Kırgızcayı iyi derecede bilirdi. Müslümanlıkla ilgili bilgisi de epey vardı ama uygulama konusunda aşırıya gitmezdi. R. A: Aileden geliyor olmalı. Annesi Orta Asya ve Sibirya bölgesinde din hizmetleri alanında en büyük makamda olan adamın kızıydı. Müslümanlığa çok sıkı bağlı olduğunu söylüyorlardı. Hayattayken bir kere bile fotoğraf çekilmemiş. Dedemiz ise dediği dedik olan, sözünden geri adım atmayan sert karakterli biriymiş. Anneannemiz dedemizin o karakterine dayanan, akıllı bir kadınmış. Anneannem vefat ettiğinde Günahı bize olsun! deyip üzerine gül demetleri koyarak yüzünün fotoğrafını çektirmişler. O fotoğraf şu an bende. Annem muhafaza ederdi. Vefat etmiş birinin fotoğrafı diyerek herhangi bir yerde çıkarmadık. A. A: Babanızla ilgili de cümleler kurdunuz. Onun da sebepleri olsa gerek. Babamın yaptığı işler hakkında küçük bir kitap hazırlamıştım. Kısaca onlara değinecek olursak: Babam 1929 yılının Kasım ayından 1931 yılının Nisan ayına kadar Kırgız Otonom Sovyet Cumhuriyeti'nin Tarım Baş Müdürlüğü görevinde bulunmuş. O iki yıllık sürede yaptıklarını araştırdım. O yıllarda sanayi adına herhangi bir tesis yok. Kırgız Otonom Sovyet Cumhuriyeti 1926 yılının Şubat ayında oluşturulmuş. Anayasası, başkenti, dili, bayrağı, marşı gibi hususların hepsi de belirlenip tasdiklenmiş. Ama diğer ülkelerle rekabet edebilmesi için güçlü bir sanayi olması gerekiyor. İşte o zor görevi babama vermişler. O günlerde babam sadece 26 yaşındaymış. Yaşının genç olmasına bakmaksızın Kırgızistan'ın sanayisinin temelini atmak ve geliştirmek için işe girişmiş. Arşiv belgelerinde onun konuşmaları ve yaptıkları var: Öncelikle hidroenerji alanına yatırım yapmak gerekir. Aksi halde Kırgızistan'ın sanayisini geliştirmek mümkün değil. diyor. Kırgızistan'ın nehirlerini sayıp onların hangi kısımlarında baraj kurulabilir konusunu göstermiş tek tek. Kömür çıkararak termik santral kurmanın mümkün olduğunu söyler. Otuzuncu yıllarda Bişkek'in ihtiyaçlarını karşılamak için ilk termik santralin kuruluşunu başlatmış. O santral 1931 yılında faaliyete geçmiş. Belgelerde Baraj kurmak için yerleşim yerlerinden uzak olan o alanlarda işçilerin yaşaması için ev vb. gerekli. Onların bir an önce kurulması şart. O yıllarda otomobil ve kamyon gibi ulaşım araçları olmadığı için inşaat malzemelerini at arabalarıyla, kağnılarla taşımışlar. Öküz ve atlar için şu kadar yem, şu kadar su, şu kadar küspe gerek. diyerek onları bile tek tek tablolar halinde hazırlamış. Sonunda o zorlu şartlarda baraj kurulmuş. R. A: Kurban olayım, gözünü seveyim! gibi ifadeler kullanmazdı. Diğer yandan Sen şöylesin, sen böylesin... gibi ifadeler de kullanmazdı. Etrafındakilere her zaman sabırla ve eşit şekilde davranırdı. Evdeki davranışlarıyla, dışarıdaki davranışları farklı değildi. Herhangi bir konuda sınırları aşacak şekilde davranmazdı. Allah ona öyle bir karakter vermiş olmalı. A. A: Ünlü olan birinin yükü ağır olur. Siz onu nasıl taşıdınız? Sizi görenlerin hepsi de Aytmatov'un kızkardeşi diyorlar ya. R. A: Evet, öyle oluyormuş. Özellikle de ağabeyimin vefatından sonra birçok kişi: Ah, ben onu falan yerde görmüştüm, konuşmuştuk. Ya da Gördüm ama bir kere bile konuşamadık. gibi şeyler söylüyor. O tür sözlerin hepsine de şahit oluyormuşsunuz. İşin gerçeği, ben ünlü birinin kız kardeşi olmayı özellikle istemedim. Bu, bana Allah'ın verdiği bir özellik. Ama bu konuda herhangi bir şekilde övünmüyorum. İnsanların bana karşı ilgilerinin çoğunun soyadımdan kaynaklandığının farkındayım. R. A: Bunlar bir yana, Karakol'da doğduğunu söyleyenler de var! Çünkü bizim ailemizde altı çocuk varmış. Cengiz'den önce bir ağabeyim daha varmış. Annemle babam 1925 yılında evlenmişler. Belgeleri bende. Demek ki 1926 yılında ilk çocukları oluyor. O, bir veya bir buçuk yaşındayken -bulaşıcı hastalıktan mı, neden olduğunu tam bilmiyorum- vefat etmiş. Sonra 1928 yılının Aralık ayında Cengiz doğmuş. İlk çocukları olduğunda babam Karakol'da çalışıyormuş. Sonraki yıllarda, Cengiz ünlü olunca Karakol'un doğumhanesinde ilk çocuğun ebesi çıktı ortaya: Ben onun ebesiyim! diyerek. O çocuğun Cengiz olmadığını anlattım! Annemden sorunca Orada doğan ilk çocuğumuzdu. dedi. R. A: İlk çocuklarının vefatından sonra, Ekim ya da Kasım ayında babam Törekul'u Sanayi odası başkanı olacaksın. diyerek Bişkek'e görüşmeye çağırırlar. Babam gelmeye karar verince, annem Ben de seninle birlikte geleyim. der. O yıllarda Calal-Abad'da doğumhane yokmuş. Diğer çocuğumuz gibi vefat etmesin. Bari Frunze'de doğurayım. diye düşünmüş olmalı. O günlerde köyden Ayımkan nine çok hasta. şeklinde bir telegraf gelmiş. İkisi birlikte Şeker'e gitmişler. Annem Calal-Abad'dan Frunze'ye, Frunze'den Şeker köyüne yolculuk yaptığı için hamile haliyle epey bir yıpranmış. Tam da o günlerde doğumun günü gelmiş olmalı ki sancıları başlamış. Bir yerde yazılıydı, Falanca ebemiz var. şeklinde. Bazen karşılaştığımızda Ben Cengiz'in ebesiyim. derdi. O yıllarda Cengiz'in ünlü biri olacağını kim düşünürdü? Aradan biraz vakit geçmiş. Tekrar Calal-Abad'a gitmişler. O günlerde babam Törekul Calal-Abad Bölge Başkanı olarak nüfus idaresindekilere; Biz köye gittiğimiz zaman çocuğumuz oldu. Köyde belge verecek bir birim yok. Bir doğum belgesi hazırlayın. der. Onlar da ağabeyimin doğum yerini Calal-Abad diyerek yazıp bir doğum belgesi verirler. 2- : . - . , , , , , . - , . . - . - - . . . . : ?,- . , ,- . , . . . ,- . . : ! ! - . . , !- . . . : ?,- . , , ! , . . , 1954- - . - . . 7- , , . . - . . - . . - ? - , . . . . , ! - , , , . ,- . - , . , , , . . . . , : , ?. , , . , . . . , ! . , . . ... . ... , . , . . . , . . . . . , , , . - ? - - . , . . . , , , . , . , , , . . . . - , ? - . 90 ( 95), 115 ( 120), - 80 ( 85) . . , . , ! . 1929- 1931- . . . 1926- . , , , , , . . . 26 . . , . . . - , , , . . . : , . , . , . , , , . . - . , ? - , . , , . . , . - . . - . ? ? - . : , , - . . ! . . . - - , . . ... - . - . . - 1925- , . 26- . , , , . 28- . . , !- . !- . , . - - ? - , , . , . - . , , . . . - , . - . . , . . ! . - . - : . . , . - . ( , - 2023-21- , . Törökul ve Cengiz Aytmatovların ruhu şad olsun. Roza Aytmatova'ya uzun ömür diliyorum. Alimcan Alibekov beye de röportaj için teşekkür ediyorum. Cengiz Aytmatov'un kız kardeşi Roza Aytmatova ile yapılmış olan bu röportajı çok özel ve anlamlı buluyoruz. İki bölümünü de büyük bir ilgiyle okuduk. Alimcan Alibekov ile İbrahim Türkhan Beylere ve Helezon dergisine çok teşekkür ederiz.


Bu yazıda Romanya'da Türk dili ve tarihine ömrünü vermiş bir ismi kısaca anlatmaya çalışacağım. Aslında Romanya'da modern Türkoloji çalışmaları, 16. yüzyılda uzun süre İstanbul'da kalarak Osmanlı'nın siyasi ve sosyal hayatını yakından tanımış olan Nicolae Milescu adında bir Buğdanlı boyarın kısa bir Osmanlı Tarihi yazmasıyla başlamıştır. Eserin sonunda, eserinde kullanılmış olan Türkçe kelimelerin basit bir lügatçesini de vermiştir. Bu gelenek Romanya'da günümüzde de okul kitapları ve yazarlar antolojilerinde devam etmektedir. Birçok Rumen aydını, iki taraflı iletişimi kolaylaştırmak için ayrıca sözlük ve konuşma kılavuzları da yazmışlardır. Tarih boyunca Romanya toprakları Türkler, Türk kültürü ve medeniyeti ile yakın ilişki içerisinde olmuştur. Osmanlı Dönemi'nde beş yüz yıldan fazla süren ortak beraberliğe ilaveten Memleketeyn'in yani Eflak ve Boğdan'ın Osmanlı'dan önceleri de İskit, Kuman, Peçenek, Oğuz, Tatar gibi birçok eski Türk kavimleriyle ortak bir tarihe ve siyasi geçmişe sahiptir. Tabii ki bu tarihi ve siyasi sürecin bir yansıması olarak Türk dili ve kültürü, Rumen dili ve kültürü üzerinde, bugün de canlılığını koruyan derin izler bırakmıştır. 1877-78'deki 93 Harbi'nden sonra da sadece Dobruca eyaletinde değil, Romanya'nın Tuna ötesi ve yakın tüm bölgelerinde de bu varlığını sürdüregelmiştir. Osmanlı-Rumen ilişkileri açısından bir diğer önemli isim de eğitim için İstanbul'a gelip 22 yıl kalarak Türk dili ve kültürünü yakından tanıma fırsatını yakalayan ve bu fırsatı Osmanlı tarihi, İslam dini ve Türk musikisi üzerinde çalışmalar yaparak değerlendiren Dimitrie Cantemir'dir (1673-1723). Tarih ve edebiyatın yanı sıra dil etkileşimi alanında da Rumen Türkologları önemli eserler kaleme almışlardır. Lazar Şaineanu, Vladimir Drimba, Emil Suciu gibi ünlü Türkologlar bu isimler arasındadır. Emil Suciu'nin Romanya İlimler Akademisinin yayınevinde yayımlanan lisans ve doktora tezleriyle Türk dilinin Rumen dili üzerindeki tesiri konusunu -denebilir ki- tamamıyla aydınlığa kavuşturmuştur. Rumen yazarları, Birinci Dünya Savaşı'na olan kadar eserlerinde, değişik ölçülerde, çok sayıda Türkçeden Rumenceye geçen kelime kullanmışlardır. 1970 yılına kadar çoğu basit, basılmamış, arşivlerde el yazısı seviyesinde kalmış gramer, sözlük ve konuşma kılavuzları hazırlanmıştır. 1989 yılı Rumen devriminden önce, yüzyıldan fazla süren dönemde Rumen tarihçilerinin büyük çoğunluğu Rumen-Osmanlı ilişkilerindeki tarihi gerçekleri çarpıtmışlardır. Bu ilişkilerin Rumen halkı için olumsuz, uğursuz olduğu şeklinde kaleme almışlardır. Bu dönemde özellikle siyasi nedenlerden dolayı Türk dili ve edebiyatını öğrenmek için Türkiye'den gelecek olan her tür kitap ve dergilerin girişleri yasaklanmıştı. Bu yüzden Bükreş Üniversitesi Türkoloji öğrencileri büyük zorluklar çekmekteydi ve iki ülke arasındaki her türlü kültürel bağ neredeyse kopmuş durumdaydı. Bu tarihten sonraki çalışmaların büyük kısmı Agiemin Baubec'e aittir. İşte yazar bu sıkıntıları hafifletmek için çalışmalarına başlamıştır. Agiemin Baubec; Türk Dili ve Diyalektolojisi bilim dalında Romanya'da ilk doktor ünvanını kazanan isim olup Türk Kültürüne Hizmet Vakfı tarafından, Türk diline Türkiye dışında önem veren, Türkçe ile ilgili çalışmalar yapan, Türk dilini tanıtan ve öğreten Türkologlara, yaptıkları çalışmalardan dolayı bir şükran nişanesi olarak 2008 yılında verilen Türk Dünyası Türk Dili Şeref Ödülü'ne layık görülen yabancı Türkologlar arasındadır. Üniversite kürsüsünde elli yıldan fazla bir süre hocalığın yanında zamanının büyük bir kısmını sözlükler yazmaya ayırmıştır. Romanya'nın 1989 yılına kadar içine dönük, kapalı, perde arkası bir ülke olduğu dönemde onun dış dünya ile kültürel ilişkileri de dahil her türlü ilişkisi sekteye uğramış haldeydi. Bu durumdan en çok zarar görenler arasında Türkçe öğrenen öğrenciler geliyordu. Bu durum karşısında ilk olarak Uygulamalı Türk Dili ders kitabını ve Türkçe-Romence Sözlük'ünü yazmaya karar vermiştir. Ayrıca son dönemde Baubec'in çalışmaları dışında Rumen dili gramer bilgileri, sonunda da ek olarak geniş Türkçe-Romence ve Romence-Türkçe lügatçeleri bulunan Romence Konuşma Kılavuzu da yayımlanmıştır. Romanya'da merhum Türkolog Kerim Altay, 1996 yılında Tatarca-Türkçe-Romence Sözlük'ünü, Mehmet Ziya Mankalyalı da yayımı TDK Yayınlarında sağlanmış olan Romence-Türkçe Sözlük'ü hazırlamışlardır. Agiemin Baubec, 1946-1950 arasında Köstence'de Albeşti mahalle ilkokulunu bitirdikten sonra 1950-1953 arasında Mangalia umumi ortaokulunda okumuştur. 1953-1957 yılları arasında Köstence Pedagoji Lisesine devam etmiştir. Aynı yıl Bükreş Üniversitesi Yabancı Diller Fakültesi Doğu Dilleri Bölümü dahilinde Türkoloji Anabilim Dalı açıldığında buraya ilk kaydını yaptıran öğrenciler arasında bulunmuştur. Bükreş, Moskova ve Ankara Devlet Üniversitelerinde değişik seviyelerde Türkoloji eğitimi alma imkanı olmuştur. Bir yıl okuduktan sonra 1958-1964 seneleri arasında Moskova Devlet Üniversitesi Şark Dilleri Fakültesine devam etmiştir. Mezuniyetinin ardından 1973 yılına kadar dokuz sene Bükreş Üniversitesi, Yabancı Diller ve Edebiyatlar Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretmenlik ve yedek asistanlık yapmıştır. 1973-1979 yılları arasında ise kadrolu üniversite asistanı olmuştur. 1982-1984 yılları arasında filoloji doktorasını tamamlamıştır. Bu arada 1979-1994 yılları arasında 15 sene üniversite öğretim görevlisi ve 1994'ten günümüze kadar da üniversite öğretim üyesi olarak çalışmaya devam etmektedir. Akademik hayatında Bükreş Üniversitesi'nde Türk Dili Tarihi dersi, Çağdaş Türkçe kursu, Türkçe Dil Bilgisi, Türkçe Dil Yapısı ve Uygulamalı Türkçe dil dersi okutmuştur. Ayrıca Milli Savunma Üniversitesinde Pratik Türkçe dil kursu ve 1996-2001 döneminde Ankara Üniversitesi'nde Rumen Dili dersi ile Rumen Kültürü ve Medeniyeti dersi okutmuştur. TDK, çiçeği burnunda bir Türkoloji asistanının, 1972 yılında kuruluşunun 40. yılında Mahmut Kaşgari'nin Divanü Lügati't-Türk eserinin de 900. yıl dönümü vesilesiyle Ankara'daki Dil Kurultayına bir bildiri ile katılımını sağlamıştır. Bir yıl sonra ise İstanbul'da, I. Milletlerarası Türkoloji Kongresine katılmıştır. Bu kongreler müellife yeni ufuklar açmıştır. Sonrasında yine çeşitli kongre ve sempozyumlara bilimsel tebliğlerle katılmış çeşitli makale, tebliğ ve kitaplar kaleme almıştır. Bu iki kongre sırasında tanıdığı F. H. Dağlarca, M. C. Anday, N. Cumalı gibi şairlerin şiirlerini, Ö. F. Toprak gibi yazarların romanlarını, Türk Atasözleri ve Türk Masallarını çevirerek Rumen okuruna tanıtmıştır. Bükreş'te Türkçeden Rumenceye, 1972'de Türk Atasözlerini, 1974'te Nicolae Ioana, Nevzat M. Yusuf ile Çağdaş Türk Edebiyatı Metinlerini ve ertesi yıl Sabahattin Ali'den İçimizdeki Şeytan romanını, dokuz yıl aradan sonra Türk Halk Hikayelerini ve iki sene sonrasında ise Talip Apaydın'ın Ekmek ve Tuz eserini çevirmiştir. Romanya ve Türkiye'de ilk defa olarak yayımladığı sözlük ve konuşma kılavuzlarından da bahsetmek gereklidir. Agiemin Baubec, sözlük hazırlama işine 1964 yılında başlamıştır. Romen İhtilali yılı olan 1989 yılına kadar olan sözlük çalışmalarına temel kaynak olarak 1969 yılında, TDK Türkçe Sözlüğü'nün 5. baskısını almıştır. Bu minvalde Bükreş'te Türkçe öğrenen fakülte öğrencileri için 1969 yılında Türk Dili El Kitabı, 1972 ve 1975'te Pratik Türkçe dil kursu, 1984'te Pratik Türkçe dersi için Metinler Antolojisi, 1993 senesinde ortaokul ve lise öğrencileri için Türk Dili Metinleri Antolojisi ve son olarak Deniz Geafer Baubec işbirliğinde Kendi Kendine Türkçe Dili Kılavuzu çalışmalarını bastırmıştır. 1970 yılında, bölümde bir daktilo makinesi ile çok basit ve en çok yirmi sayfa çoğaltabilen eski bir şapirograf denen bir teksir makinesi vardır. Kısa bir zamanda hazırladığı bu iki kitaptan yirmişer nüsha çoğaltılarak ciltli halde fakültenin kütüphanesine vermiştir. Bu bir başlangıçtır ve ilk başarıdır. Sonraki yıllarda Türkçeyi öğrenmek için artık bu konuda kimseye muhtaç olmayacak kadar Türkçe öğrenimiyle ilgili gerekli eğitim gereçlerin teminini sağlamıştır. 1977 yılında Romanya'da tarihi bir olay gerçekleşmiştir. Ülkenin en itibarlı yayınevinde yirmi bin kelime içeren Romence-Türkçe Sözlük'ü yayımlamıştır. İki yıl sonra, 1979 yılında, aynı yayınevinde, aynı kapsamda Türkçe-Romence Sözlük tekrar basılmıştır. Bu sözlükleri oluştururken altıncı sınıf öğrencisi olarak dört aylık stajını Sovyetler Birliği İlimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsünde gerçekleştirirken 1977 yılında yayımlanacak olan ve müellifleri arasında A. N. Baskakov, Golubeva, Yusupova gibi Türkologların da bulunduğu 48 bin kelimelik Türkçe-Rusça Sözlük hazırlanmaktaydı. Ülkesine döndükten sonra kendi sözlük çalışmalarında o dönem faydalı olacak bilgiler edinmiştir. O dönemde Romanya'nın ancak tek bir kütüphanesinde bulunan Türkçe sözlüklerden faydalanabilmiştir. 1970 yılında Türkçe-Romence Sözlük, Mitica Grecu ve Zeldula Mambet ile Romence-Türkçe Sözlük'ü 1977 yılında, ertesi sene Romence-Türkçe Sözlük ve Mitica Grecu ile birlikte Küçük Türkçe-Romence Sözlük'ü hazırlamıştır. 1989 yılından sonra 1993, 1994, 2010, 2012, 2015 yıllarında değişik kapsamlarda Türkçe-Romence ve Romence-Türkçe Sözlükleri hazırlamıştır. Bu sözlükleri hazırlarken en fazla yararlandığı kaynak, son baskısı 2011 yılında yapılan TDK Türkçe Sözlüğü'dür. 2012'deki sözlükleri 30'ar bin kelimeliktir. Kendisi, hayalini büyük bir ansiklopedik Türkçe-Rumence ve Rumence-Türkçe Sözlük'ünün yazılması olarak ifade etmiştir. 1978 yılında hazırladığı Romence-Türkçe Konuşma Kılavuzu'nun bir yıl sonrasında yeni baskısını yapmıştır. 1991'de İstanbul'da, bir kez de 1999'da Bükreş'te basmıştır. Bu konuşma kılavuzlarının sonunda oldukça geniş kapsamlı lügatçeler ve endeksler de bulunmaktadır. Romanya üniversitelerinde okuyan Türkoloji öğrencileri için 2005'te Çağdaş Türk Dili/Türkçenin Grameri'ni Bükreş Üniversitesi Yayınevinin baskısıyla yayımlamıştır. Yine üniversite öğrencileri için Günümüz Türk Dili Grameri, Uygulamalı Türk Dili ve Türk Yazarları Antolojisi kitaplarını da yayımlamıştır. Agiemin Baubek, çok iyi derecede Türkçe, Tatarca, Rusça ve iyi derecede İngilizce bilmektedir. Altay, K. & Kerim, L. (1996). Tatarca-Türkçe-Romence Sözlük. Baubec, A. (2017). Romanya'da Türkoloji Araştırmaları Kapsamında Türkçe ile İlgili Leksikografik Çalışmalar. , İçinde: II. Uluslararası Sözlükbilimi Sempozyumu Bildiri Kitabı, (ss. 17-26). Drimba, V. (1948). Paralele Sintactice si Frazeologice Turco-Romane. DR, XI/202-212. Guboğlu, M. (1968). Romanya Türkolojisi ve Romen Dilinde Türk Sözleri hakkında Bazı Araştırmalar. İçinde: XI. Türk Dil Kurultayı Ankara, (ss. 265-267). Guboğlu, M. (1981). Romen Ulusunun Eski Türk Kavimleri İle İlişkileri. (ss. II/751-781). İçinde: VIII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri Ankara. Mankalyeli, M. Z. (2013). Türkçe-Romence Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları. Suciu, E. (2009). Influenta turca asupra limbii romane. I. Studiu monografic. Editura Academiei Romane. Suciu, E. (2010). Dictionarul cuvintelor romaneşti de origine turca. Editura Academiei Romane. Şaineanu, L. (1885). Elemente turceşti in limba romana. Tipografia Academiei Romane. Not: Bu yazıda geniş şekilde Baubec (2017) Romanya'da Türkoloji Araştırmaları Kapsamında Türkçe ile İlgili Leksikografik Çalışmalar isimli çalışmadan faydalanılmıştır.


Üstelik her bir sorun seni yıkan, mahveden mahiyette. Keşke sadece doğduğun yeri söylemek kafi gelse, Ama öyle bir anlam değiştirdi ki bu kelime, Artık doğduğun yeri söylemek yetmez oldu. Gözler sana yönelir: Nasıl buradasın? der gibi. Mezun olduğun bölümlerden birkaç boş kağıt parçası, Senin sen olman kafi gelmez artık! Ancak bu şekilde kendi varlığını inşa edebilirsin. Hepimiz öyle doğmadık amma çoğumuz öyle kaldık. Gayet güzel bir yaz Zebunniso hanım. Kaleminize sağlık.


Fuat sebep ilkesinin dört kökü üzerine yazdı. Bu kökler sırasıyla sürgün, yurt özlemi, enkaz ve varoluşsal bunaltıdır. Fuat, şiirinde, kendine doğrulttuğu suçluluk mızrağıyla ruhunu delik deşik ederken, bir yandan da akvaryumun yeniden nasıl doldurulacağına dair sorgulamalar yaptı. Fuat'ın şiirinde, onu bir ormanda özgürce yürümekten alıkoyan ya da dış dünyadan ayıran şiddetli bir kapı çarpılması duyuluyor. Dış dünyadan kasıt, gizli bir güzellik bağıyla sıkı sıkıya bağlandığı özgürlük tutkusudur. Onu, bütün ötekilerden, zamandan, uzamdan ayıran geçirimsiz yüksek duvarlar ile serin nehirlerden kana kana içmesini engelleyen yumru aynı engelleme ilkesince çalışıyor. Bu karamsarlığa ve suçluluğa rağmen Fuat'ın şiirinde umuda dair bir mayalanma sezinlemek de mümkündür. Fuat'ın şiirinde dünya, baştan sona bir tasarım ve bir isteme biçimidir. Soyut ya da sezgisel; saf ya da görgül her tasarımın altında olanaklı, kavranabilir olan şey, zamanın sınamalarına direnen umuttur. Ben olanca dikkatimi, onu dağıtmadan, yıkmadan, dünyanın bilinebilir yönüne verdiğimde Fuat'ın şiirinde aralanmış bir çıkış kapısı görüyorum.


Flamingolar, turna familyasından olmamakla birlikte Anadolu'da allı turna ismiyle anılmışlardır. Göçmen bir kuş olması ve büyüklüğü itibarıyla turnayı andırması, bu isimlendirmede etkili olmuş sanırım. Tuzlu ve mineralli göllerde yaşayan flamingolar, mavi-yeşil alkler ile beslenirler. Besin kaynaklarından dolayı tüyleri pembe-kırmızı renk alır. Fotoğrafta gördüğünüz tür 'Küçük Flamingo'. Büyük flamingonun aksine Türkiye'de nadiren gözlemlenen ve Doğu Afrika'da yerleşik olarak yaşayan bir tür. Flamingolar, yerde ve su içerisinde dururken de oldukça güzel görünen kuşlar olmasına karşın bütün renklerini ve asıl güzelliklerini uçarken yansıtırlar. Lakin uçarken fotoğraflamak pek kolay olmayabilir.


Sandra Beasley, Virginia'da büyüdü. Virginia Üniversitesi'nden İngilizce lisans derecesi ve Amerikan Üniversitesi'nden MFA derecesi aldı. Uzun yıllar The American Scholar'da editör olarak çalıştı. Count the Waves (2015) adlı şiir koleksiyonlarının yazarıdır. Barnard Kadın Şairler Ödülü'nü kazandı. Beasley, Müzik Kutusuydum (2010) ve Düşme Teorileri (2008), Yeni Sayılar Şiir Ödülü sahibi. Ayrıca Doğum Günü Kızını Öldürme: Alerjik Yaşamdan Masallar (2011) adlı bir anı kitabı yayımladı. 2015 yılında National Endowment for the Arts'tan burs aldı. Sandra Beasley, Washington DC'de yaşıyor. Öncelikle Helezon dergisinin Beş Kıta Beş Şair Projesi kapsamında bu görüşmeyi kabul ettiğiniz için size çok teşekkür ederiz. Sohbetimize şöyle bir soru ile başlamak istiyorum. Sandra Beasley: Eserlerime bir bütün olarak bakınca, şiirlerime neleri konu edindiğimi soracak olursanız açıkça insan kalbinin kararsız ve kusurlu tarafları konusunda çok açık olmaya çalıştığımı söyleyebilirim. Bu, çok sıra dışı bir şey değil. Birçok şair bunları kaleme almıştır. Mevzular aynı olsa da aşk ve aile kavramları hem kişiye özel hem de benzersiz evrensel dinamiklerdir. Devletin özürlülerle ilgili politikaları, sakatlık politikaları, bir kültürel yapı olarak beyazlık ve Amerikan vatanseverliğinin ciddi tehlikeleri, muhtemelen son çalışmamın öne çıkan yanları olarak sayılabilir. Şiirlerimde bu konuları ele alırken kendimi olabildiğince özgür ve açık sözlü olmaya zorluyorum. Bu sık sık kişisel deneyimim ve daha geniş manada kültürümüzle ilgili dile getirilmesi zor gerçekleri ifade etmek anlamına geliyor. S. B: Yazmış olmak adına sürekli yazmak gerek. sözüne katılmıyorum. Böyle bir alışkanlık kimilerine uyabilir ancak öyleleri var ki özellikle birilerine bakmakla yükümlü olanlar, ağır işlerde çalışanlar, müzmin bir hastalıkla mücadele ederek yaşamını devam ettirenler böyle insanlar için bu söz boğucu olabilir. Benim yeni bir çalışma ortaya koymadan haftalar hatta aylar geçirdiğim oluyor. Fakat önemli olan, bu zaman zarfında ortaya çıkaracağım eseri besleyecek şeyler yapıyor olmam. Mesela okumak, bir müzede ressam eşimle bir sanat eserine bakmak ve yolculuk yapmak, özellikle de araba ile yolculuk yapmak gibi. Bununla birlikte, buna yazmamanın kısır döngüsü denmesine hak veriyorum. Kendilerini kuru geçen bir mevsim veya sıradan bir yazı tomarı gibi hissettirecek şeylerden kurtulmak için tatlı hileler arayan yazarları hoş karşılayabilirim. Bu yüzden en sevdiğim iki yaklaşımı paylaşacağım. Başarısız bir eser veya makale ortaya koyma durumundan kaçınmak için ipucu arayan yazarları anlayışla karşılıyorum. Bu sebeple en sevdiğim iki yaklaşımımı sizlerle paylaşmak istiyorum. İlk yaklaşımım, şiirin kapı eşiği olarak adlandırdığım herhangi bir şiir yazmaktır: Aralık bir kapı hayal edin. Bu kapı size has olabilir, bildiğiniz bir odanın veya evin parçası olabilir veya tamamen hazır bir şey olabilir. O kapının diğer tarafında sizi bekleyen yaratık, tehlike veya keşif nedir? Orası sizi nereye götürürse götürsün, sonucu merakla beklenen bir yolculuk olur. Diğer yaklaşımım ise olmamış dediğim bir şiiri yazmaktır. Aklınızdan Hakkında Olmamış Bir Şiir diye bir başlık geçirin ve kağıda dökün. En kötü ihtimalle başarısız olan bir şey yazmış olursunuz. Belki beğendiğiniz bir şey de ortaya çıkabilir. Yazmanın tadını çıkarın! Üzerinizdeki baskı gitti, değil mi? Çoğu zaman yazdığımız şiirimizin müzik, aşk, ölüm, yağmur, ay veya kuşlardan bahseden daha önce birçok insanın yazdığı bilindik bir konu hakkındadır ve biz başarısız olacağından endişe ederiz. Ancak şairlerin bu konuları tekrar tekrar kaleme almalarının çok iyi bir nedeni vardır; o da onlarla ilgili söylenecek sözlerin tükenmeyecek olmasıdır. Bu konulardan biri hakkında başarısız bir şiir karalayın, en azından her istediğinizi ifade etmede rahat olduğunuzu görün. S. B: Merak uyandıran şiiri kastederken yazarları, konuyla ilgili ilk ve anlık gözlemlerini yansıtmak yerine, başta genellikle şiirlerinin konu edindiği şeyle ilgili detayları veya geçmişleri hakkında kendilerini eğiterek mısralarını zenginleştiren yazılı dünyayı araştırmaya teşvik ediyorum. Mesela bana sadece bir kuşun ne kadar güzel olduğunu anlatmak yerine; gagasının neden bu şekilde olduğunu, çiftleşme ritüelini ya da 1743'te tüylerinin nasıl para birimi olarak kullanıldığını açıklayın! Bu dünyada yaşamanın sürekli insanı hayrete düşürecek şeylerle çevrili olduğunu anlamama kapı aralayın. Öyle bir dünya ki orada gerçek veya imgesel silüetler beni hayalen Holosen Çağı'na götüren bir yol açsın. Gerçek dünyadan imajlar şiirde önemli yer tutar ve keyif veren bir şiir iyi şiirdir ancak bende merak uyandıran ve üzerinde düşünmeye sevk eden bir şiiri okumak beni çok daha fazla heyecanlandırır. S. B: Alerjilerle ilgili yaşadıklarımı edebi bağlamda veya başka bir bağlamda mücadele olarak nitelendirmekten kaçınmaya çalışıyorum. Benim yaşadığım çevrede sağlam veya özürlü herkesin herhangi başka bir insanı acıyarak bakmadan anlamasına değer veririz. Ben, alerjilerim olmadan nasıl biri olurdum, tahmin edemiyorum hatta yarın biri bana tedavi imkanı sunsa kabul eder miyim, onu da bilemiyorum. Bu benim ilaç kullanmadığım veya zorluklarından kaçınmadığım ya da ciddiyetlerini azaltmak için elimden gelen her şeyi yapmadığım anlamına gelmiyor. Hayatımı zorlaştırmaya çalışmıyorum. Bu, kendimi olduğum gibi kabul ettiğim anlamına geliyor. Herkes engelliliğe bu açılardan yaklaşmaz. Örneğin belirli kronik hastalıklarla mücadele konusunda maddi yardım veya araştırma yapılabilmesi için toplumsal mücadele açısından yararlı bir organizasyon örneği olabilir, diye düşünüyorum. Özellikle bu artış, belirli topluluklarda orantısız bir şekilde kendini hissettirdiği için bizlerin sosyal, ekonomik ve çevresel açıdan aldığımız kararları ve yaptıklarımızı alerji ve astım gibi hastalıklarda artışa neden olmaları açısından gözden geçirip kritiğe tabi tutmamız lazım. Sonuçta bir birey olarak alerjileri ile acı çeken biri değil de alerjileri ile kendini geliştirebilen bir rol model olmayı tercih ederim. S. B: Herhangi sıradan bir şey, bir manzara, bir ses, bir diyalog şiiri tutuşturabilir. Son yıllarda, büyüdüğüm Washington D. C. ve Virginia gibi memleketimin çeşitli manzaralarından ve siyasetinden ilham aldığımı söyleyebilirim. Özellikle yemek gelenekleri, hayvanlar, tarihsel anıtlar ve tarihi eserler hakkında yazmayı seviyorum. Benim için önemli olan şairlere gelince sık sık kendimi bulduğum şairleri Gwendolyn Brooks, Sylvia Plath ve Elizabeth Bishop diye sıralayabilirim. The American University'deki MFA programımda Myra Sklarew, Cornelius Eady ve Henry Taylor ile tartışmalarımıza ilaveten Virginia Üniversitesi'nde geçirdiğim süre boyunca da Rita Dove, Lisa Russ Spaar ve Gregory Orr gibi sıra dışı şairlerin tavsiyelerini aldığım için kendimi talihli sayıyorum. Sözleri kulağımdan gitmiyor. Unit of Measure başlıklı Kapibara ile temalandırdığım şiirim normalde okuyamayacak birçok insan tarafından da okundu. Bunda sosyal medyanın, The Poetry Foundations web sitesinde yer verilmesinin ve tabii ki kapibaranın yadsınamaz cazibesinin de büyük katkısı var. Aksi halde bu kadar insana ulaşamazdı. Ayrıca Disability-Justice konulu şiirim 'Say the Word' Amerikan Şairler Akademisi'nin Her güne Bir Şiir serisi aracılığı ile binlerce kişinin e-postasına ulaştırıldı. S. B: Sanal dünya -özellikle bu pandemi sürecinde- yazıların ve çalışmaların canlı internet üzerinden paylaşılmasına olanaklar sağladı. Buna ilaveten online çalışmalarımıza işaret dili, CART tekniği ve diğer erişmeyi kolaylaştıran teknikleri de kullanarak daha iyisini yapma imkanımız var ve yapmamız da gerekir! Sosyal medya kullanmıyorum ama sosyal medyayı hafife de almıyorum. Dijital dünyanın gücünü ve potansiyelini hor gören veya onu gereksiz gören insanlar yaşadıkları çağa karşı büyük çetin bir çatışmaya girmiş olurlar. S. B: Gerçek şair, şiir okumayı sevdiği kadar şiir yazmayı da seven kişidir. İşte burada benim için çok önemli olmayan ama sizi gerçek şair yapan şey yayımlanmış eserlerinizdir. S. B: Çeviri fevkalade önemli, zor ve muhteşem bir sanattır. İnsanın ana dilinde yazılmış bir şiiri tercümesiyle karşılaştırması aynı şey midir? Hayır. Ama bu konumuzun dışında. Şiirde diyalog ne kadar uluslararası olursa, özellikle söz konusu şiirlerin ortaya çıkmasında katkısı olan yer ve dönem hakkında daha fazla bilgi edinebiliyorsanız o kadar iyidir. Valzhyna Mort ve Ilya Kaminsky, bu konudaki düşüncelerime rehberlik etmede çok yardımcı oldular. Mahcubiyetle söylemeliyim ki ana dilim olmayan bir lisanı akıcı olarak kullanamıyorum. Kanonik anlamda beni en çok etkileyen ve Amerikalı olmayan şair, çevirmen Clare Cavanagh sayesinde Wis awa Szymborska'dır. İnsanları, Almanya'dan hem çevirmen hem de şair olarak iştiyakla çalışan Ron Winkler ve Kıbrıs'tan Senem Gökel adlı iki genç ve çağdaş şairin çalışmalarına yönlendiriyorum. Amerikalı şair Mira Rosenthal'ın Polonyalı şair Tomasz Rozycki'den ve yine Amerikalı şair Wayne Miller'in Arnavut şair Moikom Zeqo'dan yaptıkları çevirilere hayranım. S. B: Evrensel şiir yazma konusunda endişelenmenize gerek yok. Tam anlamıyla sizi yansıtan bir şiiri, elinizden geldiğince en can alıcı ve en seçkin ifadeleri kullanarak yazın. Bu vesile ile insanlar, diller ve çağlar arasında bağlantı kuracaklardır. Özgürlük ve insan hakları mücadelesi oldukça büyük ve devam edegelen bir mesele. Şiir, insana yaşama ve sevme enerjisi verdiği sürece bu mücadeleye katkıda bulunacaktır. H. T: Sevgili Sandra, sorularıma vermiş olduğunuz samimi ve içten cevaplarınız için çok teşekkür ederim. Bu söyleşiye katıldığınız için Helezon dergisi olarak da size çok teşekkür ederiz. Çok açık yüreklilik ile soruları cevaplamış şair. Harika! Tavsiye ettiği şiir yazma yöntemleri de çok ilham verici. Böyle güzel bir çalışma ile bizi buluşturduğu için Handan Hanıma ve Helezon ekibine teşekkürlerimi sunmayı bir borç bilirim. Tebrik ederim. Çok güzel bir çalışma olmuş. Kapı eşiğiÖykü yazarken de gecerli bir kavram. Tipkı şiirdeki gibi, eşiği astıktan sonra kelimeler, kavramlar, duygular birbiri ardina diziliyor. Bütün mesele, o ilk cümleyi, eşiği atlamak. Gerisi akıp gidiyor. Sorular da dikkat çekici, cevaplar da. Helezon dergisi ve Handan Hanım'ı tebrik ediyorum. Merhaba handan hanım çok güzel bir çalışma olmuş. Bu denli güzel çalışmalarınızın devamını diliyorum. Şiir insana yaşama ve sevme enerjisi verdiği sürece. Güzel bir çalışma olmuş tebrikler. Sandra hanımın şiirlerini Helezonda görmek isteriz. Teşekkür ediyorum Kerem Bey. Bu isteğinizi kendisine ileteceğim. Çok teşekkür ederim Veysi Bey. Yorumunuzla mutlu ettiniz. Harika bir röpartajdı. Ailecek keyifle okuduk. Handan Tunç'u gösterdiği emeklerinden dolayı tebrik eder, bu keyifli ve başarılı söyleşilerinin devamını bekleriz. Soruları soranın da şaır olması cok buyuk bır avantaj olmus. Tebrıkler. Tebrik ediyorum Handan hanım. Çok keyifle okuduğum bir röportaj.. Röportajı şekillendiren ve şairi bize daha da çok ve yönlü olarak açan sorulardır. Soru seçiminiz için de ayrıca kutluyorum. Yazar için bir masa ve bir pencere yeter bence de????. Ne güzel bir mülakat olmuş, sonuna kadar merakla okudum. Elinize sağlık Handan ablacım. Şiirle ilgili şairi yormadan yaptığınız bu röportaj çok derinlikli idi bana göre. Zaman zaman beni güldürdü de hatta. Emeğinize ve yüreğinize sağlık olsun. Baki selamlarım sizin için. Samimi ve güzel bir röportaj olmuş, tebrikler. Samimi ve güzel bir röportaj olmuş, tebrikler. Güzel sorular ve güzel cevaplar, harika bir söyleşi olmuş ????????Sandra Hanım'ın iki cevabı çok dikkatimi çekti;Birincisi Engelli adalet konulu şiirinin hergün sayısızca kişinin E-postasına gönderilmesi;ikincisi ise, Sosyal medya kullanmıyorum ama sosyal medyanın gücünü'de hafife almıyorum Sandra Hanım'ın ikinci cevabına sonuna kadar katılıyorum. Asrın ENN hastalıklarından olan Dijital Pranga yerinde kullanıldığında insanlık için gayet faydalı olabiliyor.


As the Helezon magazine, we are starting a new project called Five Continents, Five Poets with the March issue. Our project includes interviews with poets from five continents of the world. Over the next months we plan to continue the interviews, the first of which will be published this month. With this project, we hope to contribute to the world of literature and art by reflecting the universal face of literature, which is the mission of our journal, by keeping a mirror to the subtleties of art and by bringing together rich accumulations. On this occasion, while we get to know a new poet every month within the framework of the project, we will also have the opportunity to read today's poetry world from their perspectives of feelings and thoughts. Within the scope of the Five Continents, Five Poets Project, the guest of the March issue of our magazine is Romanian poet Ilinca BERNEA. Ilinca Bernea is novelist and poet, she also wrote theater plays and film scripts. She has a PhD in Philosophy. She is also a visual artist with participations in national and international exhibitions and a Romanian Writers Union prize winner. She taught seminaries and kept ateliers for students from various Universities of Bucharest. She is specialized in the field of art theory and curatorship, being art reviewer and critic for Liternet Magazine. She keeps a permanent poetry column for the same publication. She directed, as an independent artist, various poetry and theater performances, played by professional performers. She was also awarded a prize for literature by Convorbiri Literare in 2017. The novel Your name and other heresies / Numele tau şi alte erezii (2017), the Polirom publishing house. The novel The Black Box/ Cutia Neagra (2015), Timpul publishing house, Iaşi. The volume of prose Love in Straight Jacket / Iubiri in camaşa de forta (2003), Cartea Romaneasca publishing house. Ilinca Bernea: I started very early. I think I wrote my first poem when I was twelve. I was very impressed at the time with modern poetry, with white verse, but I was also attracted by fixed forms: sonnets, rhymes... I wrote a gloss in high school. Constanta Buzea combined the modern spirit with the classical form, her sonnets were amazing. She was the first poet I was drawn to and I had the chance to meet her and be close to her. Over the years I loved and was captivated by many others. Obviously, at first it was nothing original. All I did were variations and style exercises on given forms. At that age, in adolescence, you can only be vaguely personal. Your poetry is too related to reading and to cultural content because you don't know anything about life yet. You didn't get to have your own experiences. My favorite poet is Shakespeare. I also translated a good part of his sonnets into Romanian. Among my compatriots, I am most resonant with Matei Vişniec, Traian T. Coşovei and Ruxandra Cesereanu. I am reading with much pleasure and emotion: Gellu Naum, Petru Cretia, Angela Furtuna, Ion Mureşan, Mariana Marin, Bogdan Ghiu, Dan Coman, Violeta Pintea, Iulia Pana, Ciprian Maceşaru, Dan Sociu. There are a lot of them, actually, these are the first names that came through my mind. The Turkish poets closest to my soul are Ataol Behramoğlu and Nilgün Marmara. But I am also thrilled by the lyrics of Can Yücel and Efe Duyan, a poets who belong to my generation. I like Pablo Neruda and a contemporary poet from Baghdad, actually living in the USA: Dunya Mikhail. I much appreciate the modern Japanese poet Ryuichi Tamura and a Chinese poet named Sun Wenbo, a Nigerian: Chris Abani. I also have a sensible bent towards the poetry of Nizar Qabbani and Forugh Farrokhzad, the famous Iranian poet. And last but not least, a good friend of mine, contemporary English poet: Sam Brenton. I. B: Indispensable? I do not know. The sources of inspiration vary a lot... they are never the same. My poetry has a philosophical stake, so the theme can be inspired by anything from love to human stupidity. I write wherever and whenever I feel like. When I walk a lot, especially in the summer days I like to wander, I have a notebook with me. If I have a sudden flash, I stop at a bench on the street and write. I. B: Those were my best years. I lived there my great love story... I mean the true passion: mad desire, deep feelings and longing, the whole package. Of course this radically changed, not only my poetry, but my whole way of seeing existence. Love, when it's mutual, is always an epiphany. I. B: French is my second mother tongue and I am fluent in English, indeed. I am also a translator of poetry from English. I perceive myself as having different styles in each language. And not slightly different. It's not only a matter of vocabulary, I mean. The language is organically connected to a certain type of sensibility, there is a genius of each. I have a different humor in French than in Romanian and I certainly have more humor in English. Besides I am less synthetic in Romanian. Latin people like chatting a lot. They love extending and expanding the subjects. My poetry is coined for Romanian, for sure. When I translate it in English the result is, basically, another poem. I. B: Somehow, inevitably. Artists, I think, have an deficiency of aesthetic emotion, as some have a glucose or serotonin deficiency, calcium or iron deficiency. They are addicted to a kind of inner burning that only poetry, art, or love can give. We are talking here about a type of intimate need... Of course, the appetite for knowledge or for understanding, for communication also produces an analogous syndrome. The relationship with art is not a choice, it is not leisure, but a kind of fever, a pressure, almost compulsive... Contact with poetry and various other sources of beauty for me is a vital necessity. I. B: I don't know what to say. From a certain perspective any subject could be political. In a society like the postmodern, consumerist ones, which are so pragmatic, cynical and ego-oriented, writing about romantic love or traditional values could be a humanist protest, with political implications. Every public speech and everything we express in a way that is intended for a wide audience could have political consequences. There is always a social and cultural mainstream. I think that good artists are somehow subversive, in their works, they oppose, more or less obviously, the dominant discourse or values or criticize them or at least disagree with some of them to some extent. In the world in which I live, the dominant discourse is already configured in humanist terms. Apparently, at least. The paradigm of postmodernism is mainstream. It has its excesses and abusive approaches and views, as any others. As an artist I embrace a philosophy, for sure. I stand for what I do cherish and is about to disappear in our times, for endangered values. There are of course some social issues that concern me in the highest degree. There are few monsters that my poetry faces: poverty, human trafficking, social isolation and marginalization, rejection, solitude, abusive behaviors, the hidden or evident misery of the metropolitan life. I. B: I believe, like ancient Greeks that poetry is not necessarily words related, that it is the core of all the arts. It is the deep essence of an aesthetic experience. So, to me, poetry is rather a state of grace that can shape words or movements or gestures or smiles, exchanges of gazes. Poetry is not only a textual matter, for sure. Even body language has its stories and its associated poetry for someone who has eyes to notice it. My poetic texts are sometimes connected to a life story, some other times to philosophical insights. I remember every single plot in the background of every single poem I ever wrote. I. B: I am mostly interested in life. I consider myself an existentialist. Literature is a secondary way of exploring life. I love the 20th century literature more. The writers that I appreciate are all great humanists and existentialists: Albert Camus, Marguerite Yourcenar, Hermann Hesse, Aldous Huxley, Stanislaw Lem, Andre Malraux, Aleksandr Isaievici Soljenitin, Antoine de Saint-Exupery, Thomas Mann, Heinrich Boll, Marguerite Duras, Jorge Luis Borges, Vladimir Nabokov, Italo Calvino, Milan Kundera, Danilo Kis. From the 21th century my very favorite is, by far, Orhan Pamuk. I appreciate many genres: from Science Fiction to war drama or travel diaries... But the most I read and write philosophy. This is my academic training. I. B: I usually avoid giving advices because I dislike to be advised. S. S: Thank you for giving us your precious time as Helezon magazine. As I sat on the stool as it began. an thrown out in the street. and it doesn't leave me alone. Teşekkürler Sayın Hocam. Ilinca Bernea Hanım'ın çok yönlü ve zengin açıklama ve yorumlarıyla günümüz şiir dünyasını okumaya çalışmak oldukça güzel.


Robyn Rowland is an Irish-Australian citizen and has lived between Ireland, Australia, and Turkey for over 30 years. She has been working, teaching, and studying in Turkey since 2009. She lived in Australia from December 2019 until late 2022 to care for her father, who died at the age of 102. She has been writing poetry for over 50 years and has won many awards in many countries with her poems. She has 14 books, 11 of which are poetry. Robyn Rowland has published numerous book reviews, magazine articles and book chapters on literature and poetry. Her poetry has appeared in national/international journals in nine countries, in more than forty-five anthologies, and in eight editions of Best Australian Poems and Being Human (ed. Neil Astley (Bloodaxe Books, UK, 2011). India, Portugal, Ireland, the UK, USA. She has read his poetry at major literary festivals in Greece, Austria, Bosnia, Serbia, Turkey, and Italy. She has translated translations in many of these countries. Filmed reading poetry for the National Irish Poetry Reading Archive, James Joyce Library, UCD, Professor Rowland was the First Chair of the Deakin University School of Social Studies and director of the Australian Centre for Women's Studies before she was diagnosed with breast cancer and left academia in 1996. He has worked as an editor and referee in many international journals. Professor Dr Rowland has published over 100 journal articles and chapters and presented over 100 public speaking or conference papers. In the 1996 Australian Government Honours List, she was made an Officer in the Order of Australia by the Governor General for her contribution to women's health and higher education. 'Poetry can animate everything, so that life itself breathes through the line. It remembers passion. ... It can make us alive to something new or remembered. Coming out of the ordinary or the mystical, it calls us to ourselves; drawing into view the inner working relationships between the conscious and the unconscious; the passionate intensity of the feeling life as well as the corrugated pathways of thought. Using image to speak, it inspires awe at the way the poet can condense experience on the page.... Poetry can inform, renew, move, uncover understanding, create change'. R. R: I've been writing poetry since I was eleven years old. I think it came out of silence, out of a childhood experienced as lonely and silent. Poems in my fifth book Silence and its Tongues (Five Islands Press, 2006) covers this territory. I have a passion for words and language, and I think it is because there I'm free; there I am more myself than in any other place. For me, it is the first language, that which comes before speech and is hidden in the recesses of being we are only able to glimpse in the writing and creative process itself. The poets I admire who influence me are those whose poetry has meaning, is not obscure, relates to living, has a purpose, is beautiful and original in its use of language and metaphor. I find Irish poetry engages me powerfully. But I also loved the earlier Australian narrative poets my father brought me up on. Their use of adjectives, their fearlessness with regard to them. I learned through their rhyming poetry that words can sing. In the free verse I write, it is harder to find internal rhythm. But worthwhile. Through feminist and confessional poets, I learned to be unafraid of emotion, I like work which has an authenticity of experience and feeling in it. R. R: So many questions here! I like to be in nature and to be near water. These feed my writing soul. The Irish landscape particularly inspired me, it is my soul place. In earlier work I wrote out of life experience as it happened: love, loss, death, family, age, breast cancer, depression. Then I started to enter history, earlier with poems about the young men who were kamikaze pilots from Japan in World War 2. I wrote about women's experiences with violence. Then I became a great traveller poet, and so learned about a broader world. I have always loved history, ancient and modern. More recent books, Mosaics from the Map, for example, (Doire Press, 2018) explores history is in the intimate. Personal stories explore war, change, family and friendship in Ireland, Turkey, the Balkans and Australia. My recent two books are bi-lingual with translations by Mehmet Ali Çelikel. This Intimate War Gallipoli/Çanakkale 1915 İçli Dışlı Bir Savaş: Gelibolu/Çanakkale 1915 (2015). History in poetry or what I call Documentary poetry, it covers the stories of Turkish and of Irish, Australian, and allied forces, families, and people during that war. The research I did for it was extensive: books, articles, biographies, film, archival material and speaking with people in a number of countries. Soldiers, women munitions workers, painters, poets, airmen, mothers all these stories into poetry. Then, a happier book! Under This Saffron Sun / Safran Güneşin Altında (Knocknarone Press, 2019) returns to Turkey; capturing place, friendship, change and uncovering the similarities between peoples which unite us all, rather than divide. It gently alludes to Syrian refugees, to the desire for peace and for stability, to hold onto the things which bind. Mostly, it is about friendship, different ways with love and place. R. R: Poetry is more important politically in countries where it is highly respected and widely read and therefore can be relied upon to have a political impact. In Australia and Ireland this is not so. But it many other countries it is: writing can be seen as a powerful threat. R. R: Not necessarily, sadly. Some poets do not do justice to their work in the reading of it. I like to read my work to audiences because in doing that I both revisit the experience which informs the writing of the poem, and the experience of its creation. Also, I love to watch the poem impact on a listener. And I've been told I'm good at it. I have 2 CDs of poetry: Silver Leaving Poems & Harp with Lynn Saoirse, and Off the Tongue. R. R: I love historical books and research, and novels! They dreamed the dreams of dirt, was the song by day and by night. were new birds in their skies. now red everywhere, tawny rock, white snow. Rats ate their hair while they slept. Lousy, their skin removed itself constantly, was a peeling unveiling thing of its own nature, on Kızıl Adalar or Bawley Point. listen to the boss, the captain, the commander, while their legs yearned to run anywhere, backwards. their friends remained whole, young, happy. learned the lie as open graves filled up, and no way of knowing who was in there. The wind is wild through the olive trees, through the windows of the fast minibus, through my hair. Like on his motorbike, I am a wind-vane in chaos. We head for Ezine and my long trip home, that intangible place, a shifting focus, a moving heart, a soul gripped and ungripped by love. from the beach, packed it carefully away, shelved like the too-many years between us. Cut by shore-rocks, worn by sea and its tumble, its beauty is in its worn nature. Passengers are crushed to each other. in the soft rumble of Turkish voices. His eyes alive, he talks broken words into patterns that make it work, this companionship, this shared friendship. Young man, toward the same bus that last time took me away confused, trying to find a word for this. Do you remember? he asks. protective. Shielding me, he has taken charge. I could travel like this forever, his leg pressed on mine, False heaven, he muses. Perhaps. But heaven anyway. R. R: My sister-in-law, sadly now divorced, is Turkish/Australian. In 2009 urged by our interest in archaeology, I went with my younger son, then 16, to Turkey for six weeks. I asked for a Turkish guide for the fields of Gallipoli. I was shocked by so much there. On a second trip aimed at studying the Suleiman Kanuni period, I was shocked and captured by an experience in Çanakkale. Visiting the Naval Museum there, I learned the Gallipoli story from the Turkish viewpoint and the history of the Battle of Çanakkale, of which I was ignorant. It was uncomfortable to find myself identified with the enemy, the aggressor. When I was in primary school, I grew up with the story every Anzac Day about 'our brave boys' who went to war. I knew nothing about politics or different cultures. I knew nothing about the Ottoman Empire. I did not know that before Gallipoli, on 18 March 1915, the Ottomans, with few resources, defeated the British Navy, then the greatest navy in the world. When the film 'Gallipoli' starring Mel Gibson came out in 1981, and the story became a tragedy perpetrated by British leaders who used 'our boys' as fodder. There was no mention of 'their boys', the Turkish sons. The book is historically accurate. But it is not a history. It is poetry out of history. It is my attempt to put balance into the Anzac story and to create a book that Australians, the Allies and the Turks will relate to. I had to work hard to find a publisher and funding for it in bilingual form, as I'm believed so strongly that both English and Turkish should be together side-by-side in this book as the soldiers faced each other over the trenches. R. R: With many Turkish friends now, I'm always amazed at the forgiveness Turkey expresses towards Australia, though the words of Attaturk helped with that. That friendship continues with my translator Mehmet Ali Çelikel, and with the painter, Fehmi Korkut Uluğ, who allowed us to use his paintings on the cover of the two editions of my book. ' Mehmetçik ve Johnny Mehmetçik' represents so well the unusual relationship created during the Gallipoli/Çanakkale wars because ' at first glance it is not clear which is the Turk and which the invader, or who is supporting whom'. (Rhoden Clare 'Poppy-Hunters, Poppy-Picking: Review of Robyn Rowland This Intimate War: Gallipoli/ Canakkale 1915' (2015) 19(2) . (https://textjournal. com. au/oct15/rhoden_rev. htm) My coming across his Gallipoli series, my inclusion of a poem on it and the fact of his grandfather having fought at Gallipoli and survived, form one of the notable and mystic stories that accompanied the writing and production of this book. R. R: I love being in Turkey, but I do find the language difficult to learn. I have words but not sentences! I hope to live in one place there as I have traveled around the country quite a lot. I have found the kindness overwhelming and so appreciate that. No-one leaves me lost, struggling. The layers of culture are so wonderful and I learn so much on each visit every year. But to stay longer, I need to work. I like to do readings and teach workshops. R. R: You have one of these above, so let me give you a Bozcaada poem, which speaks of the power of friendship. Salhane, old slaughterhouse on the island, its animal souls scarified by vandals, has been cleansed, retiled. Dancers disco long into the night, music thumping the village. By day, silence. Daylight becalms us at this end of the harbour path. We sit with Turkish coffee, only for me. You are practising oruç, fasting for Ramazan, my breakfast in Alesta Hotel, a feast of cheeses, jams thick with apple and carrot, poppy, green fig. Adalet cracks walnuts, sitting on your sun-warmed step. But no food or fluid will pass your lips until night falls. above us at water's edge, we watch the castle basking, a strange sea-creature floating in its element. One cormorant is fishing with speed, not accuracy, its prey lightning through the water. from concrete steps and we wonder how they grow, no soil, no water, simply appearing. Stillness wraps us round in a restful ease. Long after our countries were at war, two people together across a world of chaos, joined out of difference, but of the same cloth. I bring you an oak in Irish pewter to wear at your neck, not knowing that same perfectly shaped tree, meşe ağacı, is your favourite on the island. you give me in a soft throw for my Irish house, embroidered in gold by your mother on your marriage. a shimmer on our cheeks. Lulled, I turn my head, waiting. R. R: Be alive to your senses. Taste, smell, feel life on your skin; notice colour, movement, feel life with your heart as well as your mind. Learn the transforming power of metaphor. Notice, listen, observe, record. Be curious. Witness. Listen to people. And read poetry, novels, history, even newspapers! Everything will bring the story to you. T. E: I think that this wealth of history is an opportunity for cultural dialogue between the two countries and will strengthen peace in the World. You are one of the people who make the biggest contribution to this with your books. Thank you.


Peyami Safa, bir yerde suçlamanın anlamaktan kolay olduğunu söyler. Çünkü anlarsak değişmemiz gerekir. diye ekler. Suçlamak, birçoğumuzun aşina olduğu, kolay bir yoldur; emek gerektirmeyen, konforlu, refleks olarak ortaya koyduğumuz bir davranıştır. Bundan kastettiğim, küçük yaşlardan itibaren oluşan bilinçaltımızdaki yanlış yazılımlarımızın etkisiyle otomatik olarak gösterdiğimiz davranış biçimleridir. Doğduğumuz andan itibaren bizi büyütenlerden ve çevremizdekilerden öğrendik suçlamayı ve suçlanmayı. Bebekken kolumuzu ya da bacağımızı bir yere çarptığımızda, neden ve nasıl olduğunu bile anlamadan kapıların, duvarların suçlandığını gördük. Yetişkinlerin anlamsız bir şekilde eşyalara vurduğunu hatırlayın. Dikkatli olması gereken biz iken suçlanan cansız bir eşyaydı. Böylece sorumluluk almayı değil, yerli yersiz suçlamayı ta bebekken öğrendik. Biraz daha büyüyünce, kimi zaman ebeveynlerimizin anlaşmazlıklarının, kimi zaman annemizin gözyaşlarının ve babamızın öfkesinin; bazen de kardeşlerimizin yaramazlıklarının sorumlusu biz sayıldık. Başarısızlıklarımızdan, toplumun kalıplarına uymadığımızdan dolayı yargılandık. Sınıfta sıra dayağından geçirilirken, yapmadığımız bir işten dolayı topluca suçlanmanın nasıl bir his olduğunu deneyimledik. Suçlamanın; o çabasız, kolay ve sorumluluk gerektirmeyen dayanılmaz hafifliğini keşfettik böylece. Yıllardır tecrübe ettiğimiz bu duygu, artık çok tanıdıktı bize. Beynimiz bu yolu birçok kez kullanınca, bu yoldan gitmek kolaydı. Ne zaman başımız sıkışsa, kusuru başkasında aramanın o sınırsız özgürlüğüne yasladık sırtımızı. Biz, bütün eylemlerimizde haklıydık. Suçlu olan hep karşımızdakiydi. Oysa anlamak, bildiğimiz o asfalt yol varken hiç bilmediğimiz patika bir yoldan gitmek gibidir. Karanlığı, bilinmezliği korkutur bizi. Korkutur çünkü insan bilinmeyene ve tecrübe edilmemiş olana karşı kendini savunmasız hisseder. Daha önce denemediğimiz bir yolu tercih etmek ise bilinçli ve iradi bir tercihtir, bağımsız bir benliğe sahip olmayı gerektirir. Bağımsız bir benlik de ancak kendi özgür irademizi elimize almakla mümkündür. Şimdiye kadar bütün bildiklerimizi çöpe atmak, hiç bilmediğimiz bir dünya ile tanışmaktır anlamak. Başkalarının gerçekliğini anlamaya başladığımızda, derinlerde bir yerde kendi karanlığımızla karşılaşırız. Tek hakikatin bizimki olmadığı hatta hakikat bildiğimiz birçok şeyin de bir yanılgı olduğu gerçeği ile yüzleşiriz. Bu, bir manada kendi putumuzu yıkmak gibi ürkütücü bir histir. Kendi gerçekliğimizi kısa bir süre de olsa bir kenara bırakıp diğerini anlamaya odaklanmak biraz da yok olduğumuz hissini yaşatır bize. Sınırlarımızın kalktığını, korunaksız kaldığımızı, kendimizden uzaklaştığımızı hissederiz. Sanki kontrol bizden çıkmıştır ve bu dayanılmaz bir histir. Birini gerçekten anlamak istediğimizde, artık kafamızdaki o kalıplaşmış düşüncelerden çıkmak zorunda kalırız. Bundan sonra yapılması gereken değişim sorumluluğunu üstlenmektir. Bu ise gerçek bir irade ve eylem becerisi gerektirir. Kendine rağmen başkasının penceresinden bakabilmek için cesaret ve enerji lazımdır; düşünmek, planlamak, anlama gayretlerini sık sık egzersiz etmek ve beynimizde yeni yollar oluşturmak için dinamik bir enerji. Bütün bu çaba, birçoğumuz için zordur ve başlarda yorucudur. İnsan genellikle kolay olana meyilli olduğundan anlamak için çaba göstermek ve karanlık sulara girmek istemez. Fakat şunu unutmamak gerekir ki değişim zaman isteyen bir süreçtir. Her şeyde olduğu gibi birbirimizi anlama konusunda da korkularımızın üzerine gitmek ve başkasını suçlamadan önce durup kısa bir süre düşünmek, bizi özgürleştirecek, küçük fakat önemli bir adımdır. Yazıyı birkaç defa okudum. İki açıdan değerlendirme yapmanın doğru olduğu kanaatindeyim. Öncelikle anlatım dili akıcı ve anlam bütünlüğünü bozacak ne bir fazlalık ne de bir eksiklik bulunmuyor. Bu da yazının okunası oluşunu ve anlaşılmasına katkı sağlıyor. İkincisi, konu olarak güzel bir tema seçilmiş. Birçoğumuzun sıklıkla yaptığı fakat farkında olmadığı bir konu üzerinde yazının kaleme alınması takdire değer. Özellikle anlamanın değişime zorlayan bir kavram olarak ele alınması harika bir yaklaşım olmuş. Empati yapmakta bile zorlandığımız günümüzde, konunun empatinin de ötesinde bir yere taşınması da yazıya ayrı bir değer katmış. Yazarı tebrik takdir etmekten başka yol kalmamış açıkçası. Bir edebiyatseverden böyle güzel cümleler duymak ne güzel. Tesekkür ederim.


Balkon demirlerine yaslanmış uzak ufka doğru geçmişin hatıralarına dalmıştım. Akşamın alacası yerini iyice karanlığa bırakmıştı. Masamdaki çayı elime alınca soğuduğunu fark ettim. Sandalyeme oturarak derin bir nefes aldım. Belki de nefesin asıl sahibine verdi, bilemiyorum. Bugün yeni bir yolculuğa çıkacaktı, o eski günlerdeki gibi gelinliğini giydirdiler. Bu sefer modası geçmiş o eski gelinliğini değil yenisini giydirdiler ama gelinlik pek de terzi elinden çıkmış bir gelinliğe benzemiyordu, dikiş izleri sanki yok gibiydi. Anneannem çok güzeldi, ne giyse yakışırdı; böyle de çok hoş olmuştu. Kar beyaz gelinliğin içinde o kadar hafifti ki melekler kıskanır, görenler imrenirdi. Bir gelin edasıyla başında duvağı sessiz sedasız gidiyordu. Bu sefer etrafında pervane olan kadınlar yüz görümlüğüne gelmeyeceklerdi çünkü bu onun son görümlüğüydü. Dedem, herkesin şaşkın bakışları arasında anneannemin saçından bir tutam kesti ve o kar beyaz ipeksi saçını cebinden çıkardığı mendilin arasına koydu. Mendili özenle katladı, koynuna koydu oradaki boşluğu doldursun diye ama yastığındaki boşluğu hiçbir zaman dolduramadı. Hep yastığı görecek şekilde yattı yatağına, gözleri uykusuzluğun nöbetine ram olmuştu. Vedalaşırken büyük torunu su döktü toprağına, abdest alırken eline ilk defa su döken ilk torunu. O zamanlar abdest almayı büyüklerinin ellerine su dökerken öğrenirlerdi çocuklar. Şimdi büyüdüler, su dökerken ölmeyi öğretiyorlardı anneanneleri. Bir zamanlar hep seninle gelen dedem senden sonra bize pek gelmedi. Nedenini sorduğumda sessizce yüzüme baktı ama cevap vermedi, ben de bir daha soramadım. Senin için bizi ziyarete gelenleri ağırlıyoruz evimizde; onlar seni anlatıyor, bense seni yaşıyorum. Bir ara sadece kendi duyabileceğim şekilde Anneanneeem! dediğimde, Yalnızca ben duydum Kuzucuğuuum! dediğini ama etraftakiler fark etmediler bu nidayı. Ara sıra böyle halleşirdik de bu durum kendimi iyi hissetmeme vesile olurdu. Yazmanı ben aldım, hiç yıkamadım; kokunu içime çektiğimde beni kucaklıyormuşsun gibi hissediyorum. Yine senin oturduğun sedirde başımı dizlerine koyduğum yerde oturuyorum. Bu sefer dizlerimde yavrum var, ona senin bana seslendiğin gibi seslenmek istiyorum ama olmuyor gibi geliyor bana. Yavrum kendisine seslenme tarzımı seviyor fakat bir şeyler eksik kalıyor gibi.. Bana da anne diye çağırdığım ninemi hatırlattı. Ama ben onun cenazesini göremedim. Sadece öldüğünü duydum. Yazıda çok güzel tasvirler var. Keşke başka yazılarınızı da okuyabilsek. Ben yazımın yayınlandığını bilmiyordum, internete ismimi yazınca gördüm. Dergi yönetiminden yayınlandığına dair dönüş almadım. Yeni yazılar göndereceğim. Evet son üç ayda üç cenaze sahibi olarak çok şey öğrendim..


arafı alatan en güzel şiirlerden birisi. hakikaten tebrikler tebrikler tebrikler.


İçinde kaybolunası evvel zaman masalları aramaktayım. tekrar tekrar Okumaktan zevk alınacak şiirlerden.


Syynkka on yöhyt ja öiset saaret, 6 Temmuz 1878'de Finlandiya'nın Paltaniemi kasabasında dünyaya geldi. Fin şiirinin öncülerinden ve Finlandiya'nın ulusal şairlerinden biri kabul edilir. Aynı zamanda gazeteci, çevirmen, eleştirmen, ressam ve yazardır. Fin sanat anlayışının gelişmesinde ve değişmesinde lokomotif rol oynamıştır. Yüzden fazla şiir kitabı, roman, deneme, çeviri, oyun ve senaryoya imza atan Eino Leino, 10 Ocak 1926'da Hyvinkaa`da vefat etmiştir. Hayırlı olsun. Fuat beyin emeğine sağlık.


Yorumunuz için teşekkür ederim Durdu hanım. Sağ olun. Teşekkür ederim Nisa hanım. Sağ olun. Yorumunuz için teşekkürler Sevgili Nurcan Can. Sizin de gönlünüze sağlık! Eksik olmayın.


At Üstünde Avlanan Avcı adlı bu resim, kağıdı mum aleviyle islendirip boyama tekniğiyle yapılmıştır. - Kaligrafi Meryem TUNCA (11.887) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.382) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.670) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585)


Bu satırlar bana sesleniyor gibi hissettim. Kaleminize, yüreğinize sağlık. Dikkatiniz, ilginiz ve nezaketiniz için çok teşekkür ederim. Kaygılar karanlıktır. Gözümüzü bulandırırlar, önümüzü göstermezler. Sizin için de bizim için de yersiz kaygılardan uzak, kızıldan ufuklar kurup güven içinde yaşayabileceğimiz güzel yarınlar dilerim. Dikkatiniz, ilginiz ve kıymetli yorumunuz için çok teşekkür ederim. İyi ki varsınız. Selam ve sevgiler. Dikkatiniz, ilginiz ve nezaketiniz için çok teşekkür ederim. Yorumunuz benim için çok değerli. Selam ve sevgiler. Dikkatin, ilgin ve kıymetli yorumun için çok teşekkür ederim. Sağ ol, eksik olma. Yorumunuz için çok teşekkürler. Sizin de şiirlerinizi beğenerek okuyoruz. Devamı dileğiyle.


Cumartesi akşamı saat 8.00'de bizim evin yanındaki çimenlikte abim Sefer'in düğünü olacak, buyrun gelin. -Aaa sen bizim Ayşe'nin kızısın değil mi? -Evet. -Yahu abin ne zaman büyüdü de evleniyor? Şuralarda koşturur dururdu. Zaman ne çabuk geçiyor, dünkü çocuklar büyüyüp yuvadan uçuyor. Sen Ayşe'nin büyük kızı mıydın? -Hayır, küçük kızıyım. -Maşallah, maşallah! Bir daha söyle bakayım evladım, düğün nerdeydi, kaçtaydı? -Olur tabii, ne demek... Bana mahallenin yolları taştan... Ben de ne yapayım? Bir kaç kafadarı toplayıp çileme ortak ederdim. Hatta paylaşırdık, şu kapıda sen söyle, bu kapıda ben. Halime şükretmem gerektiğini büyüyünce öğrendim. Başka yörelerde gidilen evlere kumaş, çerez gibi hediyeler de bırakılırmış. En azından böyle bir yüküm olmadı. -Kızım bugün kandil, lokum yapıp komşulara dağıtacağız. Git, Ferhan teyzenden yoğurt iste, bizde az kalmış, dedi. Ferhan teyze bizim karşı komşumuzdu. Bahçe içindeki şirin evleri aynı zamanda bizim de evimiz gibiydi. Evin büyüğü Hatice ninenin itinayla yetiştirdiği güllerle dolu bahçeyi dolaşmak, gül şerbeti için camın önüne dizdiği gül yaprağı dolu kavanozları seyretmek, çocukluğumun unutulmaz karelerinden biriydi. Aklım yarım kalan tombik oyununda, gözüm Hatice ninenin bahçesinde arzıendam eden güllerde, cismim ise Ferhan teyzenin kapısının önündeydi. Zile basmıştım çoktan ama kapıyı açan olmadı. Bu gibi durumlarda ne yapacağını bilen olmanın rahatlığıyla, balkonun kenarında dizili vita yağı kutularından oluşmuş saksıların altını arayıp anahtarı buldum. Buzdolabından yoğurt tenceresini çıkardım fakat yoğurdu koyacak bir kase bulamadım. Ben de eve boş dönmektense tencereyi alıp gitmeyi tercih ettim. Annem hem güldü, hem de lokum hamurunu yoğurdu. Sıra benim en çok sevdiğim sahneye geldi. Annem eliyle hamuru sıkacak, yumruğunun üzerinde beliren hamur topunu kaşık yardımıyla kızgın yağa atacaktı. Bu benim için tam bir görsel şölendi. Tabii midem de göz hakkı payıyla şölenin en güçlü katılımcılarındandı. Fonda ise karışık kızgın yağ ve hamurun muhteşem düeti vardı. Tüm hamurlar kızardıktan sonra iş yine bana düşerdi. Tabak tabak lokumları komşulara götürüp kandillerini tebrik etmek gerekirdi. Tahmin edersiniz ki işe Ferhan teyzeden başladım. Önce tencereyi verdim, ardından da eksilen yoğurdun son hali olan lokumu. Çünkü komşuda pişenin bize de düştüğü, kokusu gitmiştir diye Al, bir kase de onlara götür! dendiği bir dönemde yaşıyordum. O zamanın sosyal medyası olarak ben ve arkadaşlarım, yediklerimizi bizzat bölüşmeyi bilirdik, paylaşamayacağımız kadar az ise sokakta yemezdik. Büyüklerimiz de ekonomik imkanlar olarak temin etmesi zor olan bir şey almışlarsa çantalarında görünmeyecek şekilde eve getirirlerdi. Şimdilerdeyse mahallenin küçük sosyal medyası büyüdü, internetle birlikte dünya köyünün bireyi oldu. Herkesi tanımasa da sokaklarında cirit atamasa da o köyü de çok sevdi, hızla değişen ritmine ayak uydurdu. Gerçek sosyal medya ile tanıştı ve tahmin edeceğiniz üzere kaynaşması hiç zor olmadı. Olmadı ama bir ayağı ve gönlü hala o küçük dünyasındaydı. Bazen kendisine uzaktan baktığında geçmişle bugün arasında uzanan ipe sımsıkı sarılan bir sarmaşık gibi hissederdi. O da aşkla bağlıydı hem geçmişe hem de bugüne. Bazen de Hz. Mevlana'nın pergel metaforunun içinde gibi hissederdi. Sosyal medya mahallesindeydi lakin o öğrendiği paylaşım kültürüyle orada yerini aldı. Çok kültürlü hayatın içinde kurduğu bağların ardında, mahallesindeki komşu teyzelerin, amcaların izleri vardı ve o böyle var olmayı sevdi. Dünyalı olabilmişti ama belki bir gün bir ayaklı davetiye de onun kapısını çalar mı, diye bekledi. hakikaten tatlı ve sımsıcak bir yazı olmuş. Yazarının ellerne ve hatırasına sağlık. Güzel hatıraları hatırları için hatırlamak da hatır göstermeyi hak ediyor. İç Anadolu'da da bu davet etme yöntemine okuma, davetiye ile yanındaki hediyelere de okuntu denirdi.


Hiçbir şey yazılmaz bu bahar çok yazık. Çok yanık. Ruhumu tıkayan şu güncel kazığı... ne fayda! Yaş değil, kutular, paketler, dualar savaşacak! Canımı bir bulutla katsam Mariupol suyuna! Sizden söz alacağım. Bütün kabuslar bitecek! Savaşlarda acı çekenler sadece vücudunda maddi yara alanlar değil. Şairin dediği gibi kalp de acı çeker, kelimeler de, zihin de. Keşke savaş olmasa, acı olmasa dediğimiz kaçıncı keşke bu. ne güzel mısralar var hayata karışan..


Yaşamasızlık ve her şey adına yazmak! Yüzüme soğuk su çarpılmış gibi yerimden kalktım bu satırları okuyunca. Zaman durdu, dünya durdu. Her kelimesine romanlar yazmalı yazarlar bu dizelerin, şairler şiirlerinde işlemeli nakış nakış, şarkılara dökülmeli kelimelerin derinliği, besteciler müziğin ruhuyla sarmalı bu dizeleri... Ve ressamlara ilham olmalı kelimelerin rengi... Yer yerinden oynamalı; içimdeki hoyrat rüzgarlar, fırtınalar patlatmalı artık. Şiirin ardından gerçek bir soğuk suyla yüzümü yıkadıktan sonra defterimin başına geçtim. Mürekkep yerine çılgınlığım, donmuşluğum, çaresizliğim, yaşamasızlığım, heyecanım, sevincim, üzüntüm, yalnızlığım, hayretim, pişmanlığım, korkum, ümidim akmalı artık kalemimin ucundan. Yazmalıyım, bir yerden başlamalıyım tekrar. Kardelen'im, anlıyor musun beni? Artık okumayacağından neredeyse emin olduğum halde önce sana yazmalıyım yine. Gittiğin ilk zamanlarda yazdığım iki mektubun hala bende; kitaplığımda en sevdiğim kitabın, en sevdiğim sayfaları arasında. Hatırlasana, hani sana defalarca okuduğum... Biliyorum, şimdi gelsen elinle koymuş gibi bulursun. Diğerleri de bana mezuniyetimde aldığın ahşap sandığın içinde. Şayet bu mektubu da gönderecek bir adres bulamazsam onların yanına koyacağım. Sandık kitaplığımda, anahtarı en sevdiğim elbisemin cebinde. Hani mezuniyetim için birlikte aldığımız, rengini bana çok yakıştırdığın ve ben onu hiç giyemeden gittiğin elbisemin cebinde. Mezuniyetimin olduğu gün, senin beni öylece bırakıp gittiğinin haberi gelince nasıl donduysam bir elimde ahşap sandık, bir elimde anahtar, karşımda asılı duran ve bana hep seni hatırlatacak olan o güzelim elbise ile uzun uzun bakıştıktan sonra feryat figan edip zamanı tersine akıtmaya çalıştım. Olmadı. Dünyayı durdurmaya çalıştım. Olmadı. Kıyamet kopsun istedim. Kopmadı. Ve sen gittikten sonra Kardelen'im, dünyanın durmasını gerektirecek ne çok hadise yaşandı, bir bilsen. Kıyametler kopmalıydı ama dünya şaşılacak şekilde dönmeye devam ediyordu. İlk mektuplarımda bu hadiselerden bahsedemedim sana, yapamadım. Ama yukarıdaki dizeler yok mu, içimdeki fayları harekete geçirdi. Depremler oluyor ruhumda. Sana, senli zamanları da sen gittikten sonra olanları da her şeyi, her şeyi yazacağım. Ama sen okuyabilecek misin, bilmiyorum. Bu defter de seninle dolu, tıpkı kitabımın arası gibi, tıpkı ahşap sandığımın içi gibi... Her yer seninle dolu. Her yerdesin, ama yanımda değilsin. Bu nasıl bir çelişki? Senli geçmiş zamanları, -di'li geçmiş zamanda anlatmak yordu artık beni. Neden bizim de şimdiki zamanımız, gelecek zamanımız, geniş zamanımız olmasındı? Ama olmadı. Her şeye rağmen -miş'li geçmiş zamanda kalmadığına, senli zamanlara geçmişte de olsa şahit olduğuma şükrediyorum. Tek tesellim bu. Ya seni tanımasaydım! Varlığından hiç haberim olmasaydı... O yıl en zor zamanlarımda seninle karşılaşmasaydım... Donuyor buralarda kalemim. Bu cümleleri tamamlayabilecek yüklemler yok bende. Kaleminize, gönlünüze sağlık. Su gibi akıp gitti. Çok güzeldi.