1928'de Philadelphia'da bir Yahudi aileden dünyaya gelen Chomsky, iyi bir okulda eğitim aldı. Henüz on yaşında iken İspanya İç Savaşı'na, Barcelona'nın düşmesine ve Avrupa'da faşizmin yükselişine dair bir başyazı kaleme aldı. 13 yaşında okuduğu kitapların da etkisiyle işçi sınıflarının mücadelelerine dair düşüncelerini ifade etti. Yahudi entelektüel toplulukları ile temaslar kurdu ve bu amaçla New York'ta tek başına farklı tartışma konularını kapsayan geziler yaptı. Ona göre tüm insanlar siyasi ve ekonomik sorunları kavrayabilir ve nihayet kendi kararlarını verebilirlerdi. Bu durum onların özgürlükleri adına çok önemliydi ve bunu sağlamayan ve desteklemeyen her türlü sistem kötü idi. Chomsky, 16 yaşına geldiğinde Pennsylvania Üniversitesi'ne girdi. Üniversitede aradığını bulamayan düşünür, başka arayışlar içinde iken yapısal dilbilimin kurucularından ve siyasi görüşleri kendisine benzeyen dilbilimci Zellig S. Harris ile tanıştı. Harris ile tanışan Chomsky, okuldan ayrılma kararından vazgeçti ve ondan yüksek lisans dersleri almaya başladı. Akabinde yine Harris'in tavsiyeleri üzerine önemli hocalardan Nelson Goodman ve Nathan Salmon'dan felsefe ve Nathan Fine'dan matematik dersleri aldı. Yüksek lisans tezini de modern İbranicenin morfolojisi üzerine yaparak dilbilim alanında ilk deneyimini ortaya koymuş oldu. Chomsky'nin 1957'de yayımladığı Sözdizimsel Yapılar kitabı, Massachusetts'te ciddi ilgi gördü ve Chomsky'den dilbilim alanında bir yüksek lisans programı kurması istendi. Bu üniversitede çalışmalarına devam eden düşünür, 2002 yılında buradan profesör ünvanı ile emekli oldu. Üniversite öğrencisi iken ders aldığı felsefe hocası Goodman, zihnin doğuştan büyük ölçüde bir tabula rasa olduğunu ve çocuklarda dil öğreniminin esasen dilsel uyaranlara koşullu bir tepki olduğunu varsayıyordu. Chomsky, onun aksine tüm dillerin temel ilkelerinin insan zihninde doğuştan temsil edildiğini ve dil öğreniminin çocuğun dil ortamından alınan ipuçlarına uygun olarak bu ilkelerden bilinçsiz bir dilbilgisi inşasından oluştuğunu iddia ediyordu. Goodman, ayrıca hem çocuklarda hem de yetişkinlerde dil öğrenmenin belirli uyaranlara belirli yanıtlar şeklinde geliştiğini savunuyordu. Ancak Chomsky, bunu sosyal bağlam ve söylem bağlamı tarafından teşvik edildiğini ve gerçekte bir nedene bağlı olamayacağını ileri sürdü. Bu nedenle Chomsky, tam teşekküllü bir dilsel davranış biliminin asla olamayacağına inanıyordu ve onun bu inancı, 17. yüzyıl Fransız filozofu Rene Descartes'ın görüşündeki gibi nedensel değil yaratıcı bir ilkeye bağlı olarak gelişti. Yüksek lisans hocası Harris ise dil çalışmalarında verilerin taksonomik sınıflandırması olarak düşünürken Chomsky, dilin çocuklar tarafından hızlı bir şekilde edinilmesini ve sıradan kullanımını mümkün kılan doğuştan gelen ilkelerin, biçimsel sistemlerin uygulanması yoluyla keşfedilmesi olduğunu savundu. Bu görüşlerinden dolayı Chomsky, her iki hocası tarafından da takdir edilmediği gibi hatta Goodman tarafından eleştirildi. Her yeni düşüncenin yaşadığı zorlukları Chomsky'nin düşünceleri de yaşıyordu. Felsefi rasyonalizmin temel bir anlayışlarından biri, insan yaratıcılığının önemli ölçüde doğuştan gelen bir kavram üretme ve birleştirme sistemine bağlı olduğudur. Chomsky'ye göre, çocuklar neredeyse ilk sözcüklerinden itibaren sıradan yaratıcılık yani kavram komplekslerinin uygun ve yenilikçi kullanımını sergilerler. Dil ile birlikte oynadıklarında, icat ettiklerinde, birbirleriyle konuşup anladıklarında binlerce zengin ve anlamlı kavramı ortaya çıkarırlar. Onlar, kendilerine öğretilenden hatta öğretilebileceklerinden çok daha fazlasını biliyor gibidirler. Bundan dolayı bu tür bilgi, bir anlamda doğuştan olmalıdır. Bununla birlikte söz konusu bilginin doğuştan olduğunu söylemek, çocuğun bunun bilincinde olduğunu, hatta doğumda tam olarak var olduğunu iddia etmek değildir. Çocukların ilk yıllarında anlamlı kanıtların, nesnelerin ve öğretimin kıtlığına ve hatta yokluğuna rağmen dili hem kavramları hem de şaşırtıcı bir kolaylık ve hızla edindikleri, bilinen ve çok yerde gözlemlenen bir durumdur. Edindikleri şeylerin çoğunun doğuştan olması gerektiği sonucunun çıkarımı, uyaranların yoksulluğu argümanı olarak bilinir (britannica. com, 2022). Chomsky, dilin doğuştan geldiğine ya da başka bir deyişle, insanın dil kapasitesiyle doğduğuna inanıyor. Dil kuralları deneyim ve öğrenmeden etkilenir, ancak dilin kapasitesi çevresel etkiler olsun ya da olmasın var olur (study. com, 2022). Edinç ve edim dil öğrenmede vazgeçilmez iki unsurdur. Normal şartlarda çocuklar bu iki eylemi rahatlıkla uygularlar. Chomsky'nin dilbilgisi ve dil teorileri genellikle üretken, dönüşümsel veya dönüşümsel-üretici olarak adlandırılır. Matematiksel anlamda olarak ifade edilir. Bir dil teorisinin bu anlamda üretken olması için, en azından bazı ilkeleri veya kuralları yinelenebilir olmalıdır. Bir kural veya kurallar dizisi, kendi çıktısına sınırsız sayıda uygulanabilecek ve potansiyel olarak sonsuz olan bir toplam çıktı verecek şekildeyse buna özyinelemeli denir. Özyinelemeli kuralın basit bir örneği, bir sayıyı girdi olarak alan ve bu sayı artı 1'i çıktı olarak veren ardıl işlevidir. Biri 0'dan başlayıp ardıl işlevi süresiz olarak uygularsa, sonuç sonsuz doğal sayılar kümesi olacaktır. Doğal dillerin gramerlerinde özyineleme, diğer işlemlerin yanı sıra birleştirme, görelileştirme ve Chomsky'ye göre tamamlamaya izin veren kurallar da dahil olmak üzere çeşitli biçimlerde ortaya çıkar. Bu da dildeki yüzey yapı ve derin yapı ile ilgilidir. Cümlede kelimelerin dizimine göre anlamda da değişmeler elde edilebilir (britannica. com, 2022). Noam Chomsky, gündelik hayattan uzak durmaması ve özellikle sosyal-siyasi konularda görüşlerini ifade etmesinden dolayı çok dikkat çekmiş ve zaman zaman onun önemli bir bilim insanı ve dilbilimde gelmiş geçmiş en etkili insanlardan biri olduğunun göz ardı edilmesine neden olmuştur. Ama teorisine ve çalışmalarına bakılınca öyle olmadığını anlamak zor olmayacaktır. O, 1950'lerden başlayarak, tüm insanların, bebeklik döneminde minimum çevresel uyaranlarla aktive edilen ve doğuştan gelen bir dil kapasitesine sahip olduğunu iddia etmiştir. O zamandan beri dil edinimi teorisini detaylandırmış ve revize etmiştir. Chomsky'nin fikirleri dilbilimini ve genel olarak zihin bilimini derinden etkilemiştir. Bazı eleştirmenler, onun teorilerine başından beri karşı çıkmışlar ve hala bu görüşlerinde ısrar etmektedirler. Ancak ilginçtir, onların karşı çıkışları Chomsky'yi haklı çıkarır bir seviyeye gelmiştir. Hatta saldırıya dönüşen bazı tepkilerin aptalca olduğunu söylemek de mümkündür. Mesela, Tom Wolfe, A. Kingdom of Speech adlı yeni kitabında hem Darwin'in hem de Noam Charismanın yanlış olduğunu dahi iddia etmiştir (Horgan, 2016). Chomsky'nin geliştirdiği teori ile birlikte, Chomsky Normal Format tanımı ortaya çıktı. Bu formatta en çok konuşulan ise Bağlamdan Bağımsız Dilbilgisi kavramı oldu. Bağlamdan bağımsız dil tanımı, matematikle ilgili olarak bilgisayar dil programlarında çok önemli yer tutmaktadır. Chomsky bu çalışmalar çerçevesinde daha 1950'lerde İngilizcenin doğal bir dil olmadığına işaret etmişti. İngilizce dilbilgisi söz konusu olduğunda, yerleştirme düzeylerinin sayısı üzerinde sabit bir üst sınır yoktur. İngilizce dilbilgisi potansiyel olarak sınırsız sayıda, sınırsız boyutta iç içe geçmiş bağımlılığa izin verir. Normal dilbilgisi bu tür sınırsız bağımlılıkları tanıyamaz çünkü bu sayma ve karşılaştırmayı içerir. Benzer bir çalışmada Riny Huybregts, Stuart Shieber ve Christopher Culy, İsviçre Almancasında fiiller ve nesneleri arasındaki bağımlılıkların sınırsız uzunlukta olduğunu fark etmişlerdi. Bununla birlikte bu yapılar iç içe değildi ve daha ziyade birbirlerini geçecek şekilde iç içe geçmişlerdi. İsviçre Almancası, nesneler ve fiiller arasında geçiş bağımlılıklarına sahipti ve bu iç içe geçmiş bağımlılıkların sayısı potansiyel olarak sınırsızdı. Chomsky dillerle ilgili farklı yaklaşımlara da yer verdi. Bunlar: Hesaplanabilir şekilde numaralandırılabilir diller, Bağlama duyarlı diller, Bağlamdan bağımsız diller, Hafif düzeyde bağlama duyarlı diller, Düzenli Diller, Alt düzenli diller, Yerel diller. Chomsky, insan beyninin dili düzenlemek için sınırlı/belirli bir dizi kısıtlama/kapasite içerdiğini savundu. Her dilde ve her yerde olan bu durum, tüm dillerin ortak bir yapısal temele sahip olduğu anlamına gelmektedir. Evrensel dilbilgisi olarak bilinen kurallar dizisi, her dilin yapısında olan kuralların evrensel bir dile bağlı olduğunu gösterir. Yani dil evrensel bir yapıdır ve farklı dillerde farklı formlar görülür. Her dilin belirli bir sayıda sözcüğü vardı. Bundan sınırsız sözcük üretilebilir. Edinç zihinde oluşan yapıdır, edim ise bunun dışa vurulmasıdır. Yani sözler, konuşmalar edimdir. Yapısal dilbilimci Sausseure de bu düşüncede idi. Chomsky'nin işaret ettiği başka iki kavram ise derin yapı ve yüzey yapı idi. Bu anlam ve biçim demekti. Ona göre yüzey yapı ikincildir, asıl olan derin yapıdır. Biçim farklı olursa anlam farklı da olabilir aynı da kalabilir. Güneşini kapatmışlar cümlesinde iki anlam çıkar. Onun güneşi ve senin güneşin. Yani tek biçim ve iki anlam. Çiçeği hediye etti ve Çiçek hediye edildi cümlelerinde iki biçim olmasına rağmen anlam tektir.


Her yıl ekim ayının başında heyecanlı bir bekleyiş olur. Çünkü 1901 yılından beri verilen Nobel Ödüllerinin açıklanma zamanı gelmiştir. Dünyanın en prestijlileri arasında gösterilen bu ödüller, şüphesiz uzun bir süre dünyanın bir numaralı gündemini oluşturur. Dünyayı dinamit gibi yıkıcı bir maddeyle tanıştıran Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine her yıl fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat, barış ve -bir bankanın sponsorluğunda- ekonomi olmak üzere altı dalda ödül verilmektedir. 2022 yılında bir kişi ve iki kuruluş Nobel Barış Ödülü'nü kazanmıştır: Belaruslu insan hakları aktivisti Ales Bialiatski, Rusya'da insan hakları mücadelesi veren Memorial ve Ukrayna'da bir sivil toplum kuruluşu olarak faaliyet gösteren Sivil Özgürlükler Merkezi. 24 Şubat 2022 tarihinden beri devam eden Ukrayna-Rusya Savaşı dolayısıyla barış isteklerinin Slav coğrafyasında toplanması, barış ödüllerinin o bölgeye gitmesine sebep oldu. Dolayısıyla barışı tesis edenlerin değil barışı tesis etmeye çalışanların ödüllendirilmesi dünya kamuoyu tarafından olumlu bulundu. Aynı zamanda bu ülkelerdeki insan hakları ihlalleri de tekrar dünyada gündem oldu. Çünkü ödül almaya hak kazanan Ales Bialiatski, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta yapılacak ödül törenine katılamayacak. Bialiatski uğrunda mücadele ettiği insan haklarından mahrum bir şekilde hapiste tutulmaktadır. Sadece Nazi Almanyası'nın ödül alanlara izin vermediği düşünüldüğünde Belarus'taki durumun ne kadar vahim olduğu anlaşılabilir. Ales Bialiatski'yi tanımak neden ödüle layık görüldüğünü anlamak için yeterlidir. Daha 1980'li yıllarda demokrasi mücadelesine başlamış bir filolog ve Belarus edebiyatı uzmanı olan Ales Bialiatski, aslen Rusya'nın Karelia Özerk Cumhuriyeti'nden. Bialiatski, 1980'lerin başında, Belarus'un Sovyetler Birliği'nden ayrılmasını, egemen ve demokratik bir ülke kurmasını teşvik etmeyi amaçlayan Belarus Gizli Partisi Bağımsızlık adlı bir grup da dahil olmak üzere bir dizi demokrasi yanlısı girişime dahil oldu. Aralık 1987'de, 1. Belarus Toplulukları Meclisinin organizasyon komitesindeydi. Grup, Burachok adlı yasa dışı bir broşür yayınladı ve ilk kez Sovyet karşıtı protestoları, özellikle de 1987-1988'deki Dziady gösterilerini, Daugavpils Hidroelektrik Santrali'nin inşasına karşı bir protestoyu ve bir mitingi organize etti. Bialiatski, 1996 yılında Viasna İnsan Hakları Merkezini kurdu. O zamanlar Viasna-96 olarak adlandırılan Minsk merkezli örgüt, Haziran 1999'da ülke çapında bir STK'ya dönüştürüldü. 2001 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin gözlemlenmesindeki rolü nedeniyle İnsan Hakları Merkezi Viasna'nın önemi ve etkinliği arttı. Bunun üzerine 28 Ekim 2003'te Belarus Yüksek Mahkemesi tarafından örgütün dernek kaydı iptal edildi ve kapatılması emredildi. O zamandan beri Belarus'un önde gelen insan hakları örgütü resmi kaydı olmadan çalışıyor. 4 Ağustos 2011'de Ales Bialiatski, Belarus ve Rusya Federasyonu dahil eski Sovyet ülkelerinde bir sindirme aracı olarak kullanılan vergi kaçırma suçlamasıyla tutuklandı. Bialiatski, 24 Ekim 2011'de, 4 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 21 Haziran 2014'te serbest bırakıldı. 14 Temmuz 2021'de Belarus polisi ülke genelinde Viasna çalışanlarının evlerini aradı ve merkez ofise baskın düzenledi. Bialiatski ve meslektaşları Vladimir Stephanovich ve Vladimir Labkovich tutuklandı. Bialiatski, 6 Ekim 2021'de vergi kaçırmakla suçlandı ve azami süre olan 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ales Bialiatski halen cezaevindedir. Ales Bialiatski, Memorial ve Center of Civil Liberties, bulundukları ülkelerdeki mücadeleleri, barışa katkıları, insan hakları savunuculukları ile desteklenmeyi hak ediyorlar. Ukrayna'da devam eden ve bir nükleer tehdite dönme tehlikesi olan savaşın bir an önce bitmesi ve barışın tekrar tesisi çok önem kazanıyor. Bu yüzden zaman zaman yanlı olmakla itham edilen Nobel Ödül Komitesinin bu yıl isabetli bir tercih yaptığı konusunda hemfikir olmamak mümkün değil. Uğruna mücadele verdiği insan hakları, demokrasi ve barış gibi değerlerden dolayı ödül almak Ales Bialiatski'yi tarihin sayfalarına altın harflerle yazmıştır. Ruhunun özgür olduğunun en açık delili aldığı ödüldür. Basit bir suçlamayla atıldığı hapiste, bedeninin de özgürleşmesi ve 10 Aralık'taki törende hak ettiği yerde olması insan hakları mücadelesine gönül vermiş herkesin en büyük dileğidir. Verilen ödüllerin özelde Slav coğrafyasına, genelde dünya barışına katkısı ne olacak bilmiyoruz ama Ales Bialiatski'nin uğradığı haksızlığın giderilerek hapisten salıverilmesi en azından Nobel Ödülü özgürlük getirdi. dedirtecektir.


Her ülkenin eğitim tarihinde, yenilikçi fikirleriyle halkına öncülük etmiş, gelecek nesillerin yetişmesine katkıda bulunmuş insanlar vardır. Onlardan bazısı meslek olarak eğitimcilikten gelirken bazısı da eğitime gönül vermiş kişilerden oluşmaktadır. Bu yazımızda, Norveç'in 19. yüzyılda yaşamış önemli eğitim gönüllülerinden biri olan Ole Vig'in hayatı ve eserlerini kısaca tanıtmaya çalışacağız. Ole Vig'i tanıtmak için kullanılabilecek belki en iyi tanım, Halkının eğitim seviyesinin yükselmesi için çalışan Norveçli bir eğitim gönüllüsü ve kamu işçisi olacaktır. Norveç'in tanınmış sosyolog ve tarihçilerinden Rune Slagstad, De Nationale Strateger adlı kitabında Vig'i, Demokrasinin gelişmesinde büyük önemi olan bir halk eğitimcisi ve gönüllü kamu emekçisi olarak nitelendirmektedir. Ole Vig, kısacık hayatında modern anlamda eğitim kurumlarının kuruluşunu görüp oralarda uzun süreli çalışamamıştır. Ancak ülkedeki birçok kişi tarafından Norveç köylülerinin eğitim hayatına büyük katkısı olan liselerin babası olarak kabul edilmektedir. Vig, 6 Şubat 1824'te Trondheim bölgesinde yer alan Stjordal ilçesine bağlı Vikmarka köyünde dünyaya geldi. Babası Ole Olsen Viganaasen ile annesi Marit Nielsdatter Walstad kendilerine ait küçük bir araziyi işleterek geçinmeye çalışan fakir bir çiftçi ailesiydi. Bölgenin zenginlerinden birine bağlı çalışan bu ailede büyüyen Ole, henüz çok küçük yaşlardan itibaren okumaya meraklı bir çocuktu. Geceleri yatağına uzanıp harfleri kendi kendine tekrarlayarak ve heceleme pratiği yaparak daha beş yaşındayken okumayı öğrendi. Okumayı küçük yaşta öğrenmesinde, annesi Marit'in ona ve kız kardeşi Nikoline'e her gece okuduğu ve adeta yaşayarak anlattığı hikayelerin büyük yeri vardı. Hikayeler, genellikle ezbere okunan İncil tarihinden bölümler olsa da küçük Ole'nin zihin dünyasında büyük tesir bıraktı. Ole Vig, dinleyerek büyüdüğü o hikayeler sayesinde, çocukların hayatına ışık tutmada, güzel ahlak ve vatan sevgisiyle dolu olarak yetişmelerinde yol gösterici mesajlarla dolu olan öğüt içerikli şarkı söylemenin ve hikaye anlatmanın önemini kavrayacak, ilerleyen yıllarda bu konuya büyük önem vermeye başlayacaktı. Okuma yazmayı annesinden öğrenen küçük Ole, 7 yaşındayken yatılı okula başladı. Ancak gittiği okulun şartlarının zorluğuna rağmen evin tek oğlan çocuğu olarak küçük yaşında, babasına tarla işlerinde ve hayvanların bakımında yardımcı olmaktan geri durmadı. Küçük yaşında geçirdiği zorluklar Ole'yi sonraki hayatına hazırlayacak ve iyice pişmesini sağlayacaktır. Küçük Ole, bir yandan babasına yardımcı olurken diğer yandan bulduğu her fırsatta eline geçen bütün kitapları okuyarak vakit geçirdi. En sevdiği kitaplar, astronomi ve tarih konulu olanlardı. 15 yaşına geldiğinde V rnes Kilisesine devam eden Ole, kilisenin ileri görüşlü rahibi Wideroe tarafından keşfedildi. Rahip Wideroe, Vikmarka'dan gelen o küçük, çelimsiz ama yetenekli çocuğun taşıdığı kabiliyetin farkına vardı ve babasına, Ole'yi de yeni kurulan Kl bu Ruhban Mektebine göndermesini tavsiye etti. Ancak babanın evde kendisine yardım edecek birine ihtiyacı vardı. Üstelik rahibin tavsiye ettiği okulun masrafları çok yüksek olduğundan karşılaması imkansızdı. Bu yüzden oğlunu okula göndermek konusunda isteksiz davrandı. Rahip Wideroe, babanın cevabına rağmen pes etmedi ve 12 Aralık 1839'da V rnes papaz evinde Ruhban Mektebi öğretmenleri ve köylülerin katılımıyla bir toplantı düzenledi. Toplantıda, öğretim görmelerini çok istediği iki çocuğun, Ole Olsen Vikmarken ile Johan Pedersen'e 10 yıl içinde geri ödenmesi şartıyla burs verilmesini teklif etti. Teklif oy birliğiyle kabul edildi. Böylece iki çocuk için Kl bu Ruhban Mektebinde okumalarının önü açıldı ve Genç Vig, V rnes'in ileri gelenlerinden biri olan Papaz Wideroe'nin yardımıyla, 1841'de Kl bu'daki Ruhban Mektebine kaydedildi. Genç Ole, doğduğu yer olan Vikmarka'ya ve baba evine veda ederken hedeflerini gerçekleştirmek üzere uzun bir yolculuğa başlamanın heyecanı ve sevinci içindeydi. Fakat o mutlu gününde hayatının yarısını tamamladığının farkında değildi. Ruhban Mektebinde kaldığı süre boyunca sessiz ve mütevazı bir öğrenci olarak tanındı. Ancak birkaç yıl sonra Norske Bondeblomster isimli dergi yayımladığında ve son sayfada yazdığında, okulda aldığı eğitimin kendisine çok şey kattığını ifade edecekti: Bu çalışmam, minnettar bir mürit olarak, gençlere harcadıkları emekten dolayı sevgili öğretmenlerim Piskopos Hans Jorgen Darre ve Kandtheol Nikolay Ulstad'a ithaf edilmiştir... Ole Vig, başarılı bir eğitim hayatından sonra, 1845 yazında, Kl bu Ruhban Mektebinden Üstün bilgi ve Olağanüstü yetenek dereceleriyle mezun oldu. Eğitimine devam ettiği sırada, Aafjorden bölge papazı Magelsen'in yanında ev öğretmeni olarak atandığında, bu sırada ilgi duyduğu edebiyatla ilgili okumak ve araştırmak için bolca fırsat buldu. Papazın geniş kütüphanesinde hem tarih hem de şiir kitaplarını okumaktan geri durmadı. Özellikle Danimarkalı felsefeci ve yazar Nikolaj Frederik Severin Grundtvig'in yazılarıyla ilgilendi. O yazılarda insan yaşamının gizemlerine ışık tutabilecek birçok şey buldu. Grundtvig'in, Hıristiyanlık ve vatanseverlik konulu tesirli yazıları, ahlaklı bir insan olmaya yönelik tavsiyeleri ve ortaya koyduğu ilkelerle ana dili ve İskandinav ruhunu korumaya yönelik fikirleri, Ole Vig için çok büyük bir yol gösterici olacaktı. Artık o da bir aydın olarak kendini diğer insanlardan farklı ve üstün bir konumda görmeden, içinden çıktığı halkın arasında işe başlayacak olmanın heyecanı ve şevkiyle yanıp tutuşmaktaydı. Grundtvig'in yazıları sanki onun için kaleme alınmıştı. Şimdi önünde bir hedef vardı ve onu gerçekleştirmek için gerekli şeyin ne olduğunu biliyordu. Bu, kendi ifadesiyle; Norveç Halkının Uykudan Uyanmasındaki İnanç ve Umuttu. Okuldan mezun olduktan sonra Kristiansund'da öğretmenlik vazifesine başladı. Ancak görev alanı ve zamanı oldukça sınırlı olduğu için, öğretmenlik görevine ek olarak, yeni kurulan zanaatkarlar derneğinin sekreterliğini yapmaya ve her pazar akşamı konferans vermeye başladı. Konu, Norveç tarihinin eski dönemleriydi ve özellikle de İskandinav ilmine vurgu yapmaktaydı. Bu konferanslar, 1851 yılında yayımlanan Norveç'te Yaşam: Norveç Gençliği İçin Bir Kış Akşamı Okuması kitabının temelini oluşturdu. 1849 yılında Kl bu Ruhban Mektebinin 10. yıl dönümüne katıldı ve burada Trondelag'daki Grundtvig Hareketinin liderlerinden biri olan rahip Fredrik Wexelsen ile tanıştı. Onun aracılığıyla Trondelag'daki Grundtvig Hareketiyle irtibat kurdu. Daha sonra, hareketin lideriyle görüşmek amacıyla 1851 yazında Danimarka'ya seyahat etme ve Soro Akademisine gitme fırsatı buldu. Orada Danimarkalı rahip ve eğitimcilerle tanıştı. Danimarka yolculuğunu yaya olarak yaptığı için yolda Toten köyünde bulunan arkadaşı Fredrik Wexelsen ve ailesini ziyaret etti. Burada Wexelsen'in kız kardeşi Marie Wexelsen ile tanıştı. Vig, Marie'ye ilk anda tutulmuştu. Onunla görüşebilmek için sonraki zamanlarda da Sukkested çiftliğinde yaşayan Wexelsen ailesini birkaç kez daha ziyaret etti. O ziyaretlerin sonunda Marie'ye karşı beslediği duygularını belirten bir mektup yazdı ve sonunda evlenme teklifi etti. Ancak Marie, Vig'e yazdığı cevabi mektubunda, ona karşı sadece dostane duygular beslediğini ifade ederek evliliği düşünmediğini belirtti. Vig, red cevabından dolayı çok üzülse de Marie'ye olan aşkına sadık kaldı. Marie'yle sonraki zamanlarda da görüştüler ancak ikisi de başka birileriyle evlenmedi. Aslında Marie'nin Ole'nin sevgisine karşılık verdiğine dair pek çok söylenti var. Wexelsen ailesinin ona karşı tutumlarında hoşgörülü olsalar bile muhtemelen Marie'nin Stjordal'dan gelen fakir bir çiftçinin çocuğuyla evlenmesinin, ailelerinin saygınlığına gölge düşürebileceğini düşünmeleri, iki gencin evlenmesine engel olmuştu. Marie'nin, Ole Vig'in ölümünde, Ben, Ole Vig'in dul eşiyim dediği söylenir. Marie Wexelsen, ölümünden üç yıl sonra Ole Vig'e ithafen Ketil, Küçükler İçin Bir Noel Hediyesi isimli bir kitapçık yayınladı. Ole Vig, Danimarka'yı birkaç hafta dolaştıktan sonra Kopenhag'a geçti. Herkesten daha çok hayran olduğu ve saygı duyduğu Nikolaj Frederik Severin Grundtvig ile tanıştı. Dönüş yolunda Kristiania'yı ziyaret etti ve orada Selskabet för folkeoplysningens fremmein kurucularından kamu bilgilendirme memuru J. Friis ile tanıştı. O sırada şirketin sekreteri ve editörü olması için Folkevennen dergisinin sahibi Hartvig Nissen'den bir teklif aldı. Vig, bu teklife evet cevabını verdi. Bu sayede Olaus Arvesen, Knud Knudsen, Eilert Sundt, Ivar Aasen ve Aasmund Olavsson Vinje ile birlikte halk eğitimi alanında isteyebileceği en merkezi konuma yerleşmiş oldu. Böylece sosyal alandaki çalışmalarına daha iyi bir şekilde devam etme fırsatı buldu. Ancak Vig'in Folkeoplysningsselskabetten aldığı maaş o kadar azdı ki geçimini sağlamak için Nissen'in ve E. Berge'nin belediye okulunda yarı zamanlı öğretmenlik yapması gerekecekti. O dönemde onca zorluğa rağmen öğretmenler için, Den Norske Folkeskole adını verdiği bir dergi çıkarmaya başladı. Burada diğer şeylerin yanı sıra, P. A. Jensen''in 1863'ten itibaren devlet okulları için hazırladığı L sebog for Folkeskolen og Folkehjemmet ismiyle çağdaş ders kitapları için önemli bir model olacak olan planları yayımladı. Yaşamının son 6 yılında, hem Folkevennen hem de Den norske Folkeskolede, özellikle Norveç tarihi, kilise tarihi ve eğitim alanlarında çok sayıda ses getiren ilmi makaleler kaleme aldı. Ayrıca 1851 yılından başlayarak 1857'de ölümüne kadar Folkevennen dergisinin editörlüğünü yaptı. Ole Vig, çalışmalarından fırsat buldukça memleketini ziyaret etmekteydi. Bir keresinde yakın arkadaşı saatçi Olav Bjorgum'u, Stjordal'a yakın Hegra kasabasındaki Kyllo'da ziyaret etti. O günlerde artık Norveç'te tanınan biri olan Ole Vig'in Kyllo'da olduğunu duyan insanlar hemen oraya toplandı. O buluşmada, iyi bir sese ve şarkı söyleme yeteneğine sahip olan Ole Vig, toplanan kalabalık için sonraları Norveç halkının 2. milli marşı şeklinde kabul edilmiş olan şarkısını söyledi: Blandt alle Lande i Ost og Vest. Vig, sonraki günlerde, insanların düşüncelerini, fikirlerini ve kültürel yönlerini geliştirmede tiyatronun sahip olduğu büyük potansiyelin farkına vardığı için Norveç Drama Okulunun yönetim kuruluna katıldı. Ama o yıllarda hem repertuvar hem de hazırlık açısından çoğu kişinin dilini anlayabileceği ve destek vereceği bir tiyatronun olması gerekiyordu. Bundan dolayı çoğunluğu Danimarka tiyatrosundan olmak üzere, yabancı tiyatro eserleri, genellikle Danimarkalı oyuncular tarafından Norveç'in büyük yerleşim yerlerinde sahnelenmekteydi. Tamamıyla Norveç'e ait tiyatro ise Ole Vig'in büyük çabalarıyla Folkeopplysningsselskapet tarafından 1852 yılında, Kristiania şehrinde Norske Tiyatrosu adıyla kuruldu. Henrik Ibsen, tiyatronun sanat yönetmeni olarak atandı. Oyuncuların seçimi ve istihdamı için gerekli şartların belirlenmesinde ve seçimindeki rolü olan Ole Vig'in, o sırada Norveç entelektüel yaşamındaki büyük etkisini ve konumunu açıkça göstermekteydi. Edebiyat araştırmacısı Torstein Hoverstad, bununla ilgili şöyle demektedir: Henrik Ibsen, tiyatronun sanat operasyonlarından sorumluydu. Ancak bir oyunun sahnelenmesine karar vermeden önce Bay Ole Vig ile görüşmesi gerekiyordu. Bu işlem, gerekli oyuncuların seçilmesinde de uygulanmaktaydı. Hoverstad, Vig'in hayatı boyunca yaptığı işe olan sarsılmaz inancının, insanlara olan büyük saygısının, geniş fikirli, pratik düşünceli ve vatan sevgisiyle dolu bir kişiliğe sahip olmasının Ibsen'i güçlü bir şekilde etkilediğini belirtmektedir. Ole Vig'in karakterinin temel dayanağı olan bu nitelikler, onun hem şiir hem de nesir çalışmalarını şekillendirmede büyük katkı sağlamıştır. Ole Vig, diğer yandan Norveççenin yazı dilini oluşturma çalışmalarında Knud Knudsen ile birlikte çalışmıştır. Knud Knudsen'in dil görüşüne uygun düşen ve daha sonra Norveç'in resmi dillerinden birine dönüşecek olan Bokmal'a ilham kaynağı olacak kadar iyi derecede konuşma ve yazma yeteneğine sahipti. Ole'nin kaleme aldığı Norveç'te Yaşam kitabı, Kristiania'da yeni kurulan Selskabet til Folkeoplysningens Fremmenin arkasındaki adamlar arasında adını duyurmuştur. Ayrıca köylerde kütüphaneler oluşturmayı ve Norveç'te daha önce olmayan, her kesimden halkın çocuklarının da okuyabileceği, Danimarka'da da örneklerini gördüğü kolejler kurmayı da planlamaktaydı. 1857'de Hamar'daki bir öğretmenler toplantısında, Norveç'te halk kolejleri kurmak gerektiğinin önemi hakkında tesirli bir konuşma yapmış ve Mjobygdene'deki eski katedralin yıkıntıları üzerine bu inşaata başlamayı teklif etmiştir. Konuşması insanlarda büyük tesir bırakmıştır. Bu fikri hemen hayata geçmemiş olsa da Ole Vig, günümüzde Norveç halk liselerinin babası olarak kabul edilmektedir. Aynı yıl Vig, Norske Bondeblomster adını verdiği bir şiir koleksiyonu da yayımlamıştır. Şiirleri zamanında beğenilerek okunmuş ve tanınmış olsa da çoğu günümüze kadar ulaşamamıştır. Şiirleri arasında en tanınmışı, Hans Matthison-Hansen'in melodisine uygun, basit ve içten bir dille kaleme aldığı Blandt alle Lande i Ost og Vest isimli şiiridir. Bu şiir, ilk olarak 1854'te Skolel rer-Mode'de Salmer og Sange til Brug'da basılmış ve takip eden yıllarda bestelenmiştir. Aynı yıl Ludvig M. Lindeman ile birlikte Det Norske Folk dergisi için Sange og Rym şiirini yayınlamıştır. Bu şiir, Norveç eğitim tarihinin dönüm noktalarından biri olarak yüzyılı aşkın bir süre, Norveç okullarındaki şarkı kitaplarının temel repertuvarlarında yer almıştır. Ole Vig, çocukluk günlerinden başlayarak başından geçirdiği zor hayat şartlarına bağlı olarak genç yaşında tüberküloza yakalandı. Bu hastalık, ilerleyen yaşlarında hayatının geri kalanını da etkileyecekti. Ancak ilk yıllarda etkisini çok fazla göstermeyen hastalık, yorucu çalışma şartlarının, yoksulluğun ve düzenli beslenememenin neticesinde Ole Vig'in vücudunun iflas etmesine sebep oldu. Kendisi durumunun farkına varınca kaleme aldığı mektuplarının birinde şöyle yazmıştır: ... halkıma ve vatanıma ölmeden önce söylemek istediğim çok şey var. Bu yüzden her saatimi çok özenle kullanmalıyım. Ama ecel çok beklemeden kapısını çaldı. 19 Aralık 1857 akşamı, Hjerterum'da, arkadaşlarına Şimdi İsa'nın adıyla güvenle uyuyabilirim sözleriyle veda ettikten sonra son nefesini verdi. Şairin Yaş otuz beş, yolun yarısı dediği gibi Ole Vig öldüğünde yolun yarısında bile değil, henüz 33 yaşındaydı. Noel arifesinde Oslo'daki Var Frelser Mezarlığında büyük bir katılımla toprağa verildi. Vig, Norveç'te öğretmenlik mesleğinin azizlerinden biri olarak kabul edilmekte olup günümüze kadar her 17 Mayıs'ta Oslo Öğretmenler Derneği tarafından mezarı başında ve Stjordal şehrinde anılmaktadır. Ole Vig'in ölümünden sonra, gençlik yıllarından itibaren gerçekleştirmeyi düşündüğü planların birçoğu hayata geçirilmiştir. Onun, Her köye bir kütüphane kurma düşüncesinden yola çıkan Norveç'te, günümüzde çok yaygın olan ve aktif olarak hizmet veren, herkesin rahatça kullanabileceği bir modern kütüphane ağı bulunmaktadır. Norveç'in ilk halk lisesi, Hamar kasabasında Sagatun Folkehoyskole ismiyle 1864'te açılmıştır. Okulun kurucuları Olaus Arvesen ve Herman Anker, Vig'in bu tip okulların açılması yönündeki çabalarını ve yaptıklarını hatırlatan konuşma ile okulun açılışını yapmışlardır. Stjordal Belediyesi, Vig'in ölümünün 150. yılı anısına, 2007 yılını Ole Vig Yılı ilan etmiş ve büyük çoğunluğu onun hayatı ve çalışmalarıyla ilgili olan çeşitli kültürel etkinliklerle kutlamıştır. Ole Vig'in, Hjalmar Hansen tarafından yapılan bronz heykeli, 1971 yılında Stjordal belediye binasının önüne dikilmiştir. Ayrıca kuruluşunda fikir babalığı yaptığı, 240'dan fazla öğretmeni ve 1000'den fazla öğrencisi olan Stjordal şehrindeki bölge lisesiyle birlikte, Norveç'in on bir şehrindeki caddelere ismi verilmiştir. Ayrıca Ole Vig Vakfı adında kültür, toplumsal çalışma, spor ve sanat alanında faaliyet gösteren bir vakıf bulunmaktadır. Vakıf kuruluş amacına uygun olarak, Ole Vig ruhunu yaşatmak için sloganıyla 20-35 yaş aralığındaki insanlara yönelik bir yarışma düzenlemekte ve ödül vermektedir. Ole Vig, ortalama hayat süresinin çok uzun olduğu ülkelerden biri olan Norveç'in günümüz eğitim sisteminin halka ulaşarak şekillenmesinde ve Hristiyanlık öğretilerinin yaygınlaşmasında önemli katkılarda bulunmuş, kısa sürse de dolu dolu bir ömür geçirerek henüz erken denilen bir yaşta hayata veda etmiştir.


Baştan söyleyeyim, bu bir yol yazısı. Yani gitmek istediğimiz yere varınca yazı bitecek. Peki neden gezi yazısı olarak sadece yolu yazdım. Çünkü varılacak yerden öte yolun bizzat kendisini gezi kabul edenlerdenim. Ulan Batur'dan sabah 4.15'te iki araba ile yola çıkıyoruz. İstikamet, Moğolistan'ın batı ucundaki Ölgiy şehri. Önümüzde yaklaşık 1800 km'lik bir yol var ve yolun yarısı toprak. Şehirden çıkışımız bir saati buluyor. Şehir çıkışında arabalarımızın depolarını dolduruyoruz. Bundan sonra da bulduğumuz hemen her benzinlikte de aynı şeyi yapacağız. Çünkü şehirler arası mesafeler çok fazla ve şehir dışında benzinlik bulmak pek mümkün değil. Ulan Batur'dan sonra sonsuz düzlükler başlıyor. Otlar çoktan sararmaya yüz tutmuş. Biraz sonra ekin tarlalarını görüyoruz. Daha önce Moğolistan'da hiç ekin tarlası görmemiştim. Eylül ayı olmasına rağmen ekinler henüz biçilmemiş. Güneş arkamızdan yavaş yavaş yükseliyor ve sararmış otlakları kızıla boyuyor. Asfalt yoldan ilerliyoruz. Yol fena değil fakat ansızın çukurlar ve tümsekler çıkabiliyor. Bu yüzden fazla hız yapamıyoruz. 100. km'de güzel bir kasabaya giriyoruz. Yolun her iki tarafına düzgünce sıralanmış büfeler ve bakkallar var. Bu haliyle Western filmlerindeki kasabaları andırıyor. Yol çalışmaları yüzünden yer yer yolun dışına çıkıyoruz. Toprak yola çıktığımız zaman tozdan bir şey göremiyoruz. Hatta arabalarımızın camlarında toz yığınları oluşuyor. Az ileride düzlüğe yayılmış bir nehir görüyoruz. Menderesler çizerek akıyor. Vadide yer yer göletler oluşmuş. İçinde farklı türde balıkçıllar, ördekler, kuğular ve birçok su kuşu var. Kenarlarında ise keçi, koyun, inek ve at sürüleri dolaşıyor. Tam fotoğraflık bir manzara ama yolumuz çok uzun olduğu ve zorunlu olmadıkça durmama kararı aldığımız için fotoğraf çekemiyorum. Yol boyunca sürekli hayvan sürüleri yolumuzu kesiyor. Yavaş yavaş karşıya geçiyorlar ve kornaya basmamıza rağmen hiç aceleci davranmıyorlar. Yol kenarlarında sıkça farklı türlerde yırtıcı kuşlar, bazen de ikişerli üçerli gezen turnalar görüyoruz. Bir aralık akbaba sürüsüne rastlıyoruz. Hayli kalabalıklar ve bir leşin başında kavga ediyorlar. 250 km kadar gittiğimizde sağımızda kum tepeleri beliriyor. Bunlar Gobi Çölü'nün kumulları... Gobi, genellikle yarı step olmasına rağmen tamamen kuma dönüştüğü yerler de var. Buna bağlı olarak deve sürülerine de rastlıyoruz. Bu sefer arkadaşları durmaya ikna edip birkaç fotoğraf çekiyorum. Sonrasında bitmek tükenmek bilmeyen çayırlar, dümdüz uzayıp giden yollar... İnsanın uykusu geliyor. Neyse ki arada bir toprak yola çıkıyoruz da uykumuz açılıyor. 430 km yol kat ettikten sonra Övürkhangay ilinin merkezi Arvaykher şehrine ulaşıyoruz. Küçük bir şehir. Etrafta ne bir dağ-tepe var ne de akarsu. Adeta hiçliğin ortasına kurulmuş. Burada kahvehane gibi bir yerde öğle yemeğimizi yiyoruz. Yemek dediğim çay, ekmek ve yanımıza aldığımız konserve balık. Aslında küçük lokantalar var ama menüde et dışında bir şey yok. Fazla oyalanmadan yola devam ediyoruz. Yol, asfalt ve çok düzgün. Hızla ilerliyoruz. Bir nehirde durup elimizi yüzümüzü yıkıyoruz. Nehrin kenarında sırtını dağlara yaslamış güzel bir kasaba var. İşte diyorum, bir şehir kurulacaksa böyle bir yere kurulmalı! Sonunda yolumuz bir nehre varıp dayanıyor. Aslında bu nehrin üstünde hafif araçların geçebileceği basit bir köprü varmış ama yolumuzu çok uzatacağı için bizimkiler tercih etmemiş. Yani karşıya nehrin içinden geçeceğiz ama nehir çok büyük. Daha önceki yolculuklarımda çok defa sudan geçmiştik ama bu kadar büyük bir nehirden geçtiğimizi hiç hatırlamıyorum. Nehrin her iki yakasında da tırlar, kamyonlar ve taksiler bekliyor. Bir de arabaları çekerek karşıya geçiren traktörler var. Bizim rehberimiz olan amca da arabaları traktöre bağlayıp nehri geçeriz, diye bizi buraya getirmiş. Traktör, bir tane kamyoneti nehrin içinden çekip götürüyor. Durup izliyoruz. Sağ salim karşı kıyıya ulaşıyorlar. Nehrin genişliği yaklaşık 50 metre. Derken karşıdan bir arazi aracı suyu yara yara gelip kıyıya ulaşıyor. Bunu gören şoför arkadaş O araba geçtiyse biz de geçeriz. diyor. Amca itiraz ediyor. Karşıdan gelen araba 4x4 bir off-road arabası, bizimkiler ise sıradan taksiler... Ama arkadaş ısrarcı. Mühim olan nereden geçeceğini bilmek. diyor ve dalıyoruz suya. Küçücük arabamızla derin suda ilerliyoruz. Suyun dibi hiç gözükmüyor. Önümüze bir taş çıksa ya da bir an duraklasak oracıkta kalırız. Suyu yara yara, yavaş yavaş ilerliyoruz. Ben çok geriliyorum. Arkadaşa bakıyorum gayet rahat. Neyse ki sağ salim kıyıya ulaşıyoruz. Bizim geçtiğimizi gören diğer arabalar da birer birer geçiyorlar. Suda hiç kalan olmuyor. Yalnız bizim diğer arabanın plakasını su alıp götürmüş. Sabah 6'da kalkıp tekrar yola koyuluyoruz. Henüz güneş doğmamış. Biraz sonra Gov-Altay ilinin merkezi Altay şehrine giriş yapıyoruz. Yüksekçe bir tepeden bakıyoruz Altay'a. Şehrin tamamı gözüküyor. Altay dağlarının eteklerine kurulmuş, nispeten büyükçe bir şehir... Gobi çölüyle Altay dağlarının iç içe bulunduğu bir yer olduğu için Gov-Altay ismini almış. Güneş arkamızdan doğarken tepeden aşağı şehre giriyor ve hiç durmadan yolumuza devam ediyoruz. Şehri çıktıktan sonra yolumuz Altayların içinde bir vadiye ulaşıyor. Toprak yollar eskiyince 15-20 cm yüksekliğinde sayısız kasis oluşuyor. Vadinin içinde paralel yollar olmadığı için mecburen bu kasisli yoldan ilerliyoruz. Yol ne kadar kötü ise manzara da o kadar muhteşem. Güneş, vadinin içine henüz doğmamış olmakla birlikte dağların zirvelerini kızıla boyuyor. Muhteşem fotoğraflar çıkabilir ama yine durmuyoruz. 80 km kadar bu zorlu yolda ilerledikten sonra sonu gözükmeyen bir düzlüğe çıkıyoruz. Kelimenin tam anlamıyla uçsuz bucaksız... Yolumuz toprak. Güneşi arkamıza aldık. Sağımızda ve solumuzda çok uzaklarda Altaylar gözüküyor, önümüzde sadece yer ve gök... Gobi'nin ortasındayız. Çöl bazen toz-toprak, bazen çakıl bazen de otlaklara dönüşüyor. Otlakların rengi sürekli değişiyor. Sarı, yeşil, kahverengi... Saat 9.00 gibi yine Moğol çadırlarının olduğu bir yerde durup kahvaltı yapıyoruz. Bu sefer konserve balık yerine bisküvi tercih ediyorum. Tekrar yola koyuluyoruz. Gobi'de ilerlerken çok kalabalık deve sürülerine rastlıyoruz. Yüz deveyi aşan süreler var. Nedense hep yolda yatıp dinleniyorlar. Biz gelince bazen kaçıyorlar bazen oralı bile olmuyorlar. Yollar da zemin de dümdüz. Git git bitmeyen kocaman bir çöl. Sağda solda hiçbir şey olmadığı için ilerlediğimizi ancak arabanın kilometresine bakarak anlayabiliyoruz. Bir ara yolumuzu bir kurt hızla kesip geçiyor. Görünmez olana kadar arkasından izliyoruz. Biraz ilerlediğimizde yolun etrafına serpilmiş, araba büyüklüğünde taşlar görüyoruz. Dağlar hayli uzak olmasına rağmen çölün ortasına bu taşların nasıl geldiğini merak ediyor ve manzara karşısında bir hayli şaşkınlık yaşıyoruz. 320 km topraktan sonra yolumuz asfalt oluyor. Yolun zemini çok güzel ve hiç viraj yok. Böyle olunca şoförleri yine uyku basıyor. Şoför değişikliği yaparak yola devam ediyoruz. Sabah 7 civarı Altay'dan çıktığımız 440 km'lik yolu 8 saatte tamamlayarak Hovd şehrine ulaşıyoruz. Hovd'a daha evvel birkaç kez gelmiştim. Burada çalışan bir arkadaşımız var ve geleceğimizi önceden haber vermiştik. O da bizi girişte karşılıyor. İki gündür şehirde elektrik yokmuş. Bir haftaya kadar da gelmeyecekmiş. Burada bütün ocaklar elektrikli olduğu için, böyle zamanlarda yemek yapmak hayli zor oluyor. Ama arkadaş her şeye rağmen bizim için bir şeyler hazırlamış. Uzun zaman sonra ilk kez yemek yiyoruz. Çaydan sonra bize yerli kavun ve karpuz ikram ediyor. Hovd, Moğolistan'da karpuz yetişen nadir yerlerden. Eylül ayında olgunlaşıyor. Küçük ve gösterişsiz fakat oldukça lezzetli... Yemekten sonra biraz muhabbet edip ayrılıyoruz. Hovd-Ölgiy arası yol Altaylardan ilerlediği için biraz dağlık. Altayların içindeki vadilerden ilerliyoruz. Yolumuzun çoğu kısmı taşlık ve virajlı. Bu yüzden hızlı gidemiyoruz. Yerde sivri ve keskin taşlar var. Arabanın birinin iki kez lastiği patlıyor. Son 70 km ise güzel bir asfalt. Artık rahat rahat gideriz dediğimiz anda benzinimizin bitmek üzere olduğunu görüyoruz. Hovd'dan benzin almamak gibi büyük bir hata yapmıştık. Aman bitmesin diye bildiğimiz bütün duaları okuyarak Ölgiy'e giriş yapıyoruz. 1720 km'lik bu uzun ve zorlu yolu 43 saatte bitirmiş oluyoruz. Çok güzel yazı olmuş. Elinize sağlık! Hey gidi günler! O toprak yolların hepsi asfalt oldu oysa şimdi. Haliyle 48 saat süren yolculuk şimdi 24-25saat sürüyor. Yorum için çok teşekkürler. Asfalt halinde de geçmek isterdim o yoldan. Güzel bir gezisi yazısı. Yazarının kalemine sağlık.


-Olmaz öyle şey! Olmaz öyle şey! -Ne oldu anne? dedim. -Niye sayıklıyorsun? Yakup Amca'ya mı özendin? Zihnimden geçenleri okumuş olamazdı. Belli ki dilimdeydi kelimeler. Uyku mahmurluğuyla tekrarlıyordum. Yakup Amca'yı düşündüm. Gülümsedim. -Deli Yakup mu? -Deli deme, gücenir. Hem ne belli deli olduğu? Biraz düşündüm. Anneme hak verdim. Köylü, çok okumaktan deli oldu, diyordu. Okumalı ama fazla değil. Hem nasıl da biliyordu yirmi otuz yıl önceki tarihleri. Doğduğum günü sormuştum. İki üç saniye düşünüp perşembe demişti. Perşembe olmalı besbelli. Doğruydu. Böyle hesap yapan adama deli mi denir? Kendime kızdım. -Olmaz öyle şey! Öyle köy kahvaltısı mı olur? -Olmaz öyle şey! dedi. -Babama da bulaştırdım. Bak o da tekrarlamaya başladı. Babam hafif tebessüm etti. Neşeli biridir aslında babam. Ama artık eskisi gibi gülmüyor. Abim işsiz kaldıktan sonra epey durgunlaştı. Kolay değil tabii. Tarlada büyümüş babam. Yazın tütün tarlası, kışın zeytin tarlası. Çocukları işçi olmasın, istiyordu. Kıt kanaat imkanlarla okuttu bizi. Abim işinden olunca da eve kapattı kendini. Kim olsa üzülür, taştan duvardan değiliz ya. Bereket nasibi varmış abimin. Fabrikada iş buldu. Çalışıyor. Daha kötüsü olsaydı. Allah muhafaza. Vakit öğleye yaklaşıyordu. Evde sıkılmaya başladım. Annem bulaşıkları yıkıyordu. Mutfağa onun yanına gittim. -Canın sıkılıyorsa dedeni ziyaret et. Bayramdan beri gitmiyoruz. Bizden de selam götür. Annem ne mübarek kadın! Yine içimi okudu sanki. Sıkıldığımı anladı. Ayakkabılarımın tozunu aldım. Kedilerin kabı gözüme ilişti merdivende. Çıkarken biraz yoğurt koysam, iyi olur. Aç kalmasın yavrular. -Acıkuyu Yokuşu'ndan inme. Dün yağmur yağdı. Orası çamurdur şimdi. Üstün kirlenmesin. -Tamam anne, dedim. Yeni yoldan inerim mezarlığa. Sen de bizi iyice çocuk belledin. -Annelerin gözünde evlatları hep çocuktur, dedi. Yine haklıydı annem. Yeşil montumu alıp evden çıktım. Mevsim bahar, aylardan nisandı. Ama olsun. Terlersem elime alırım montumu. Ya yağmur yağarsa. Tedbirli olmak en iyisi. Sokakta usul usul yürüyor, bir yandan da evlerin bahçesinden sarkan ağaçlara bakıyordum. Bademler, incirler, elmalar, kirazlar... Hepsi yaza hazırlık yapıyordu. Komşumuz Meryem Teyze de öyle. Selam verdim. Çaya çağırdıysa da oturmadım. Odun ateşinde de çay çok güzel olur. Başka zamana artık. -Olmaz öyle şey! Yeni yoldan mezarlığa indim. Dedemin mezarına gidip dua ettim. Sümbülleri suladım. Dedem çok severdi sümbülleri. Mor mor, pembe pembe. Annemin selamını da iletmeyi ihmal etmedim. Gönül koymasın, diye diğer dedeme de uğradım. Hava kapanıyordu. İyi ki montu almışım. Kapıya yönelirken bir cenaze geldi. Hocayla birlikte üç beş kişi vardı. Kimsesi yokmuş garibin. Öğrendim. Yakup Amca'ymış. Namazını kıldık. Kabrin başına geldik. Merhumu kabre koymak için birisi inmeliydi. -Ahmet Hoca, sen indir. dediler. Köylü milleti de acayip. Biraz okuduğunu görmesin, hemen hoca yaparlar adamı. Kabir iyice çamurluğa dönmüştü. Dünkü yağmurdan olacak, su bile birikmişti biraz. Hoca Cübbem kirlenmesin! diye geride duruyordu. Ah, bu hocalar! Senin cübben kirlenmesin, ya benim montum! İş başa düştü! deyip kabre indim. Ayakkabım çamura batmıştı zaten. Varsın montum da batsın. Yakup Amca'ya değer. İndirirken helallik istedim. Sabah seni andık, hakkını helal et. dedim. Köylüler duymadı. Yakup Amca duymuştur. Helal eder o. Bazı hesabı çok iyi bilir de böyle hesapları pek bilmez. Deli sonuçta. Akıllı olsaydı işimiz zordu. Mezarlıktan çıktım. Kapının ilerisindeki hayrattan su içtim. Montumu, ayakkabılarımı biraz temizledim. Derken Karabaş çıkageldi. Acıkuyu'dan inmişti. Üstünde ne çamur vardı ne de başka pislik. Toz bile konmamıştı üstüne nerdeyse. Bir ona baktım, bir kendime. Kahvaltıyı, haberleri, babamı, leylek ağacını, Acıkuyu yokuşunu, Karabaş'ın gülümsemesini, hocanın cübbesini düşündüm. Bir de Yakup Amca var tabii. Hafiften gülümsedim. -Olmaz öyle şey!


Altı saatten fazladır direksiyon sallıyordum ve artık gözlerim ağırlaşmaya başlamıştı. Dikkatimi toplamak için başlattığım yolun kenarındaki ve arabaların çarpıp öldürdüğü kanguruları sayma oyunu da artık fayda etmeyince kısa bir mola vermeye karar verdim. Avustralya yollarında öyle bildiğiniz mola tesisleri falan yoktur. Ağaçlarla çevrili yol kenarı, bir alanda sineklerin uçuştuğu bir tuvalet, bir çeşme ve birkaç banktan oluşan dinlenme alanı bulursunuz sadece. Eğer şanslıysanız bazen bir karavanda kahve ve donut satan birilerine de denk gelebilirsiniz. Bugün benim şanslı günümdü anlaşılan zira cezbedici bir kahve kokusu etrafta tiryaki arıyordu. Arabayı park edip indiğimde buz gibi bir hava tenime çarpınca önce biraz şaşırdım. Aslında şaşılacak bir şey yoktu, ağustos ayında yani kışın ortasındaydık. Ağustos ve kış sözcüklerinin aynı cümlede kullanılması sizin için imkansız gelebilir ama bu memlekette başta direksiyon olmak üzere çoğu şey -buna mevsimler de dahil- hep terstir. Soğuk iyi gelmiş, uykum hemen açılmıştı. Kahve karavanının yanındaki iki banktan biri boştu, diğerinde dört genç bağıra çağıra konuşarak gülüşüyorlardı. Kahvemi sipariş edip boş bankta oturmaya başladım. Çok beklememe gerek kalmadan mis gibi kokan sıcak kahvem gelmiş, daha aldığım ilk yudumda ısınmaya başlamıştım bile. Acelem yoktu. O yüzden yudum yudum, tadına vara vara kahvemi içerken başka bir uykulu gözün daha arabasını park edip karavana doğru yürüdüğünü gördüm. Kırk yaşlarında, kirli kızıl sakallı, masmavi gözlü, hafif tombul bir adamdı bu. Siparişini verip bana doğru tebessüm ederek yürümeye başladı. Adamın bu sevimli hali, gayriihtiyari bende de bir tebessümle karşılığını buldu. Ağır bir Aussie aksanıyla G'day mate! diye beni selamlayıp yanıma oturmak için izin istedi. Kafamı sallayıp selamını aldıktan sonra elimle yanımdaki boş yeri gösterdiğimde gülerek hemen oturdu. Havanın soğukluğuna okkalı bir küfür salladıktan sonra ellerini ağzına götürüp hohlayarak ısıtmaya çalıştı. Kahvesi gelip içmeye başlayınca o da benim gibi kendine geldi ve teklifsizce anlatmaya başladı. Sözcükleri öyle yutarak konuşuyordu ki söylediklerinin ancak yarısını anlayabiliyordum. Elbette bunu ona çaktıracak değildim. Arada bir kafamı sallıyor, dediklerini anlıyormuş gibi yapıyor, bazen de ufak tefek sorular sorup sohbeti devam ettirmeye çalışıyordum. Bir ara sırf ilgili görünmek için ne iş yaptığını sorduğumda ağzında bir şeyler geveledi ama ben yine tam anlayamadım. Aslında duyduğum şeyi doğru anlamıştım ama idrak edememiştim çünkü böyle bir meslek olduğundan daha önce hiç haberim olmamıştı. Bilirsin, birileri bir yerlerde ölürse onların cesetlerinin alınıp morga getirilmesi gerekir. İşte benim işim bu dostum, ölüleri alıp morga götürmek. Tabii daha çok polislik, savcılık işi olmayan ölülerle ilgileniriz biz. Evinde huzur içinde ölmüş yaşlılar, bir mağazada kalp krizi geçirip göçen teyze ve amcalar genelde bizim en sadık müşterilerimizdir. Yanlış anlama, yirmi yıldır bu işi yapınca insan biraz hassasiyetini kaybediyor ama ben saygılıyımdır ölülerime, hep iyi davranırım ve onları asla incitmem. Arada bir gençler ve çocuklar da karşımıza çıkar tabii. Ne yazık ki hayatı bilmiyor bu çocuklar. Yaşamanın ne güzel bir şey olduğunun farkında değiller. Biliyor musun? Her hafta bir iki intihar eden oluyor. Kimisi bir yerden kendini atıyor kimisi de ilaç içiyor. En çok onlara üzülüyorum, soğuk bedenlerini o plastik poşetlere koyup buz gibi morga götürürken. Sonra aileleri geliyor aklıma, özellikle de anneleri. Başlarda çok zordu. Her gece o gün topladığım cesetleri rüyamda görüyor ve bir türlü uyuyamıyordum ama paraya ihtiyacım vardı ve bu işin parası da oldukça iyiydi. Bir ara bir psikoloğa gitmeyi bile düşündüm. Zaten devlet de her altı ayda bir formalite bile olsa bizi gönderiyordu. Sonra yaptığımı sadece bir iş hem de önemli bir iş gibi görmeye başlayınca alıştım. Artık o insanları ölü olarak görmüyorum, onlar benim müşterilerim. Benden hayatlarının sonunda düzgün bir hizmet alıp huzur içinde dinlenmeye gidecek yolcular onlar. O yüzden ben de elimden gelenin en iyisini yapmaya çalışıyorum. İnsan ölüden niye korksun dostum, onlar zararsız garibanlardır, ille de korkacaksan dirilerden kork sen! Daha sonra da biten kahvesinin kahverengi kağıttan bardağını eline alıp ayağa kalktı. O böyle ayaklanınca ben de kendimi ayağa kalkmak zorunda hissettim. Kusura bakma! İnsan vaktini hep ölülerle geçirince konuşmayı özlüyor, senin gibi dinlemeyi seven birini de bulunca çenesi kapanmıyor işte. Canını sıktıysam özür dilerim. deyip elini uzatınca kuvvetlice elinden sıktım. Samimiyetim elinden kalbine ulaşmış olacak ki mavi gözlerini kısıp tekrar gülümsedi ve Umarım seninle bir daha sadece kahve molasında görüşürüz. deyip gülerek yavaş adımlarla arabasına binip gözden kayboldu.


Cengiz Aytmatov dendiği zaman ilk aklımıza gelen, onun Kırgız edebiyatının en büyük yazarı olduğudur. Aynı zamanda o, Türk dünyasının en büyük yazarlarından biri olmasının yanı sıra, eserleri dünyada en çok dile çevrilen yazar olarak da bilinir. Aytmatov'un çok bilinmeyen yönlerinden biri de 1930'lu yıllarda Kırgız aydınlarının önde gelenlerinden biri olan babası Törekul Aytmatov'un, 1938 yılında Stalin'in hışmına uğrayarak idam edilmesidir. Cengiz Aytmatov'un bu röportaja konu olan son bir özelliğini daha ekleyelim: Aytmatov ailesinin en küçük ferdi olan Roza Aytmatova, babası T. Aytmatov ile ağabeyi C. Aytmatov'dan kalan mirası sonraki nesillere taşımak için ilerlemiş yaşına rağmen (86 yaşında) bugün bile çalışmalarına devam etmektedir. Onun, babası ve ağabeyi ile ilgili çalışmaları geçmişe ışık tutan birer fener misali Kırgız kamuoyunca ilgiyle takip edilmektedir. Bu röportajı okuyunca, Cengiz Aytmatov ve ailesinin başından geçen acı olayların aralanan ilk perdesinin arkasındaki gerçekler karşısında şaşkınlığınızı gizleyemeyeceksiniz! Gazeteci Alimcan Alibekov'a bu röportajından dolayı teşekkür ederken, sizi Roza Aytmatova'nın Türkçe olarak yayımlanan ilk röportajıyla baş başa bırakıyoruz. Roza Törekulovna, bugün de bildiklerini gençlerle paylaşmaya devam ediyor. Milletvekilliği seçimleri için çalışan bayanlarla online görüşmemiz olacak. Onun akabinde ağabeyim Cengiz'in heykelinin yanında buluşalım. dedi. Söylediği gibi öğleden sonra saat beşte, işinin bittiğini ve müsait olduğunu söylemek için telefon etti. Buluştuk, güzel bir röportaj yaptık. Roza AYTMATOVA: Evet, yaşandı. O meseleye gelmeden önce ineğin bize gelmesine de değinmemiz gerek. İkinci Dünya Savaşı yıllarında, ailecek Ciyde köyünde yaşadık. Ağabeyim Cengiz, Şeker köyünde Karakın Nine'nin yanında, köy idaresinde sekreter ve muhasebeci olarak çalışmaktaydı. Dedem Aytmat'ın Birimkul adında büyük ağabeyi vardı. Biz Moskova'dan Şeker'e göçünce, Birimkul'un oğlu Alımkul bize kendi evini verdi. Kendileri ise ailecek evin yanına kurduğu boz üyde yaşamaya başladı. Ev dediğimiz de tek odalı küçük bir ev. Dört çocukla birlikte ancak sığıyorlardı. Babamın Ayımkül adında ablası vardı. O halamın kocası Momunbek; Çocuklara süt gerek. Sağıp içersiniz. diyerek kendi ineklerini bize getirdiler. Evet, o tutuklandıktan sonra. Günler o şekilde geçerken bizim hakkımızda, Halk düşmanının ailesine yardım ediyor. diyerek Alımkul ağabey hakkında dilekçe yazmışlar. Bunun üzerine onu da gözaltına aldılar. O bir daha dönmedi. Onun iki kardeşi daha vardı. Birinin adı Özübek idi. Onu da gözaltına aldılar, o da geri gelmedi. Babamın Rıskulbek adındaki en küçük kardeşi de sürgüne gönderildi. Bir daha onunla ilgili de herhangi bir bilgi alamadık. Biz Ciyde köyünde yaşıyorduk. Annemin ablası vardı. Annem işe gidince bize o bakardı. Biz henüz küçük birer çocuktuk. Cengiz ayda bir kere geliyor, bizi görüp ziyaret ederek geri dönüyordu. Onun çalışmasının güzel bir yönü vardı. Köy idaresinde çalıştığı için Cengiz'e 0.3 dönüm yer verilmişti. Evet, öyle oldu. O verilen araziye mısır ekmişti. Elde ettiği hasadı bize getirerek aile bütçemize katkı sağlıyordu. İşte o günlerin birinde ağabeyim eve geldi. Eniştemizin verdiği ineğin buzağısı da artık büyüyüp düve olmuştu. Ağabeyim gelip ineğe ve düveye bir göz attı. Annem, Yakında ineğimiz doğuracak. İnşallah sütümüz, kaymağımız olacak. Çocuklar bayram edecek. diye sevindi. Evimizin durumu ortadayken, ineğimizi bağlamak için ufak da olsa bir ahır, uygun bir alan da yoktu. Hayvanları gözden uzak bir yere bağlamak da zor. Çünkü o günlerde hırsızlar ortada kol geziyordu. Annem kolhoz başkanıyla konuştu. İneğimizi kolhozun ahırına bağlayayım. Sağımcılar sağıp, sütü versinler. Ben de aylığımdan ücretini öderim. dedi. Annemin kolunda romatizma olduğu için inek sağamıyordu. Böylece bizim inek kolhozun ahırına bağlandı. Orada bekçi de vardı. Bir gün Cengiz geldi. Gidip ineğimizi bir göreyim. diyerek ahıra gitti. Gitti ama ineğimiz yerinde yokmuş. Bekçiye sormuş, nerede diye. Bekçi ise Bilmiyorum, burada duruyordu. Belki de ipinden kurtulup gitmiştir. diye cevap vermiş. Ağabeyim yakın civarı dolaşmış, göz atıp ineği aramış. Şimdi bile aklımda, o günlerde Talas'ın etrafına siper niyetine kazılmıştı. Ta Rusya'nın batısında olan savaş olur da buraya kadar gelirse hazırlık olsun diye kazılmıştı. Ağabeyim o siperleri gezmiş, inek oralara düşmüş olabilir diyerek. Orada da başka yerde de inekten iz bulamamış. Biri bizim ineğimizi hırsızlamış olmalı. diyerek Temirbek isimli traktörcü komşumuza gitmiş. Ona Tüfeğinizi verebilir misiniz? demiş. O sırada hasta yatmakta olan Temirbek, Tamam, şurada asılı. Alabilirsin. diye cevap vermiş. Eğer hasta olmasaydım, hırsızları kendim kurşunlardım. demiş. Ağabeyim oradan aldığı tüfekle hırsızın peşine düştü. Gördüğüm yerde alnından vuracağım. dedi. Kazakistan'ın Cambul şehrine doğru giderken karşısına eşeğiyle gelmekten olan bir yaşlı kişi çıkmış. Hey, oğlum, ne oldu sana? Birini öldürmeye mi gidiyorsun? diye sormuş. Cengiz, Evet! demiş. Ne olduğunu soran yaşlı adama, bizim durumumuzu anlatmış. Dört çocuğun ihtiyacını karşılayan ineğimizi birilerinin hırsızladığını, onu aramaya çıktığını söylemiş. Yaşlı adam ağabeyime, Hey, oğlum! Birilerini öldürme gibi bir düşünceden uzak ol! Sen talihli biri olacağa benziyorsun. Senin bir değil, yüz ineğin olur. Geleceğin parlak olur. Şimdi geri dön ve doğruca evine git! diyerek oradan uzaklaşmış. Adam gidince bir süre düşündüm. Kalbim öfkeden küt küt attı. Avazım çıktığı kadar bağırarak ağladım, ağladım. Sonra içime bir rahatlık geldi. Geri eve döndüm. demişti ağabeyim. R. A: Öyle diyorlar. Kazakistanlı yazar dostu Muhtar Şahanov ile sohbet ederken Şahanov ona; Peki, o yaşlı kişinin dediği gibi yüz ineğin oldu mu? diye sormuş. Ağabeyim gülerek O yüz inek galiba benim kitaplarım! diye cevap vermiş. R. A: Kitabın ilk baskısını, arşivleri biraz daha fazla araştırarak tekrar gözden geçirdim. Kitabın Kırgızcası, Atam Cönündö Eskerüü ; Rusçası, Moy Otets Kak Gosudarstvenniy Deyatel şeklinde. Şimdi şöyle bir şey düşünüyorum: Bu yıl Törekul'un 120, Cengiz'in 95. doğum yıl dönümü kutlanacak. Eğer resmi olarak bir kutlama yapılacaksa iki doğum gününü birlikte kutlamaları doğru olacaktır. Daha önce söylemiştim ya, babamın yardımıyla bir köşe oluşturmuştuk diye. Babam, Cengiz'in üzerine çok düşmüş. Ağabeyim; Moskova'da birinci ve ikinci sınıfta okurken babam bana yardım ederdi. Her gün ne okuduğumuzu, ne öğrendiğimizi sorardı. diye bahseder. Demek ki babam oğlunun geleceğine sağlam bir temel atmış. Bu bir yönü. Sanırım ağabeyim eline kalem alıp eserler vermeye başlayınca babasına olan hasret ve iştiyakını, Erte Kelgen Turnalar ve Samançının Colu gibi eserlerinde gün yüzüne çıkarmış olmalı. Samançının Colu romanında; Baba, ben senin gömüldüğün yeri bilmiyorum. Senin için bir anıt dikmek istiyorum ama yapamıyorum. Bu eserimi sana ithaf ediyorum. diyor. İnsanlar, babasının arkasından türlü türlü sözleri söylüyor olmasına rağmen onların hiçbirine kulak asmayıp babasına olan hasretini açık açık dile getiriyor! Bu durumu, babam ile oğlu arasındaki kader, onların arasındaki sevgi bağı diye yorumluyorum. R. A: O da şöyle oldu: 1991 yılında gazetelerde, Bişkek'e yakın bir yerde, toplu mezar olmalı ihtimali olan bir arazi kazılıyor. Orada çok sayıda insan kemiği bulundu. şeklinde yazılar çıktı. Ben o günlerde işlerim dolayısıyla Fransa'da idim. Dönüşte ağabeyimin elçi olarak görev yaptığı Lüksemburg'a uğradım. Gazetelerdeki haberi ağabeyime anlatınca Duydum. dedi. Meğer İlgiz Ağabeyim telefon açarak haber vermiş. Ama o zaman oradaki kemiklerin kime ait olduğunu da bilmiyoruz tabi. Ağabeyim; Kemikler var ama onların kime ait olduğunu nasıl bilebiliriz? Belki 1916 yılındaki olaylarda ölenlere; belki de bir yıllarda yaşanan açlıktan dolayı ölenlere ya da salgın hastalıktan dolayı ölenlere ait olabilir, bilemeyiz ki. dedi. Bunun üzerine ben üstelemedim. Kırgızistan'a geldikten birkaç gün sonra Törekul'un ölüm cezasına dair karar kağıdı bulundu diye haber verdiler. Ağabeyimi arayıp bu konuyu görüştük. Tam da o günlerde SSCB'nin dağılmasına sebep olacak olayların çıkması üzerine, Moskova'dan ağabeyime, Hiçbir yere ayrılmayın! şeklinde haber gitmiş. Böylece ağabeyim o günlerde Kırgızistan'a gelemedi. Bu sırada Akayev de Moskova'ya uçacaktı ama üç kere tehir ettiler. Üçüncüsünü 30 Ağustos'ta uçmak üzere değiştirdiler. 30 Ağustos'ta toplu mezarda bulunan kemiklerin, düzenlenen törenlerle tekrar toprağa verilmesi kararlaştırıldı. Ağabeyime de haber gitmiş. O da törene katılmak için geldi. Hepimiz birlikte karşıladık. Aslında o egemenliğin temelini atan insanların tekrar defnedilmesi tam da 30 Ağustos'ta gerçekleştirildi. Akabinde 31 Ağustos'ta Kırgızistan'ın egemenliği ilan edildi. Ben o günlerde oldukça zorlandım. O zamana kadar birinin ardından onu anmak üzere bir yazı kaleme almamıştım. Branşım itibariyle fizikçi olduğum için o alanda makaleler yazıyordum. Öyle bir yazı kaleme alma gibi bir düşüncem yoktu. Cenaze merasimi durumu ortaya çıkınca, kısa sürede kağıt ve kalem bulundu ve bana anma yazısı yazmam için haber geldi. O günlerde gece gündüz düşünmeye başladım. Tam da o günlerde yengem Kerez telefon etti. Altmışıncı doğum günümü kutlamak üzere sizleri davet ediyorum. diyerek bizi çağırdı. Gelemem! dedim. Neden? diye sordu. Babamın yasını tutuyorum. dedim. 53 yıl önce ölen babana şimdi mi yas tutuyorsun? diye sordu. Benim nazarımda babam bugün ölmüş gibidir. diye cevap verdim. Bana kırıldı. Bir hafta sonra yengemi ziyarete gittim. O günlerde ağabeyim de gelmişti. KGB'ye çağırmış olmalılar. O dönemdeki şefi Asankulov idi. O, babama her şeyi anlatmış olmalı. O kısmını iyi bilmiyorum. Yeğenim Asan Belgeleri Moskova'dan getirdiler. demiş. Çünkü o da KGB'de çalışıyordu. O günlerde, Kemiklerin olduğu alanı kazalım mı, kazmayalım mı? Halka duyuralım mı, duyurmayalım mı? Yoksa kimseye söylemeden geri gömelim mi? şeklinde tartışmalar olmuş. Oradakilerin yarısı, özellikle de Ruslar Geçmiş gitmiş bir olay. Yeniden kazmamıza gerek yok. diye karşı gelmişler. Asankulov ise Açalım, insanlar da bilsin. demiş. Bu konuda onun büyük bir faydası dokunmuş aslında. Çünkü başka hiçbir SSCB ülkesinde bu şekilde bir toplu mezarın tekrar açılması diye bir durum olmamıştı. Sonraki günlerde kemikler tekrar defnedilirken onu törene almamışlar. Tören sırasında büyük bir üzüntüyle kenarda durmuş. Onun, düşünce olarak komünist olduğu ve SSCB'nin dağılma sürecini desteklediği için görevinden alındığını sonra öğrendik. R. A: Yukarıda, Lüksemburg'a gittiğimi söylemiştim ya. Ben gelene kadar aile üyelerimizin hepsini de çağırıp meseleyi anlatmış olmalılar. Ağabeyim telefon edip Kız kardeşim bu meseleye çok üzülüyor. diye söylemiş olmalı. Beni de çağırdılar. Gittim. KGB binasına ilk kez girdim. Daha girişindeki Jersinskiy'in iki metrelik heykelinin önünde deste deste çiçek duruyordu... O manzarayı görünce farklı bir ürpertiye mi kapıldım, hatırlamıyorum. İkinci kata çıkmış olmalıyım. Şef, yardımcısını çağırdı. O gelince babamın mahkeme karar kağıtlarını getirtti. Asankulov'un o işine çok sevindim. Kağıtları açarak yıllar önce yaşanan acı olayların ne olduğunu tek tek açıkladı. Evraklar arasında babamın askeri kimliği varmış. Elime alıp sağına soluna bakarken şef; Alabilirsin, babandan sana hatıra kalsın! dedi. Sevinerek aldım ama gözlerimden akan yaştan etrafım görünmez oldu. . Şef, Sizi toplu mezarın olduğu Çon-Taş köyüne götüreyim. dedi. O günlerde henüz yeniden defin gerçekleşmemişti. Oraya varıp insanların canlı, yarı canlı şekilde atıldığı çukurun başına vardık. Çukurun dibinde çok sayıda kemik duruyordu. O manzara karşısında oldukça üzüldüm. Sonra Asankulov, merhumların ruhuna Kuran okudu. O sırada çekilen fotoğraflar elimde. İstersen sana vereyim, yayınlarsın. A. A: Bazı yerlerde Repressiye döneminde, siyasi tutukluların Çon-Taş'a siyah arabalarla götürüldüğü, orada kurşuna dizildiği söyleniyor. R. A: Olayın aslı öyle değil. Şimdiki Kardiyoloji Enstitüsünün olduğu yerde hapishane vardı. Öldürme işine 5 Kasım'da başlamışlar. Onca insanın bir an önce öldürülmesi gerekiyor ya. 7 Kasım'da bayram. O süre içinde o kadar insan öldürülmüş. 7 Kasım'da ise Lotsmanov, tribüne çıkıp hiçbir şey olmamış gibi resmi geçitteki insanlara gülerek el sallamış. A. A: Nasıl bir vicdansızlık ve ikiyüzlülük! R. A: Hem de nasıl! 10 Kasım'da cesetleri alıp Çon-Taş'a götürerek tuğla imalathanesinin fırınının çukuruna atmışlar. O sırada etraftaki köylüler, buldukları şeylerin arkasına saklanarak orada olan biten şeyleri büyük bir şaşkınlıkla görmüşler. A. A: Onca insan, o korku ikliminde kimseye bir şey diyememiş demek ki. Bu yönüyle, babasından duyduğu bu büyük sırrı yıllarca içinde saklayıp sonra yetkililere bildiren Bübüyra Nine'ye ne kadar teşekkür etsek az gelir. R. A: Doğru söylüyorsun. Ona ve Bolot Abdrahmanov'a üstün hizmet ödülü verilmeli, diye düşünüyorum. Fotoğraflar Aytmatov ailesinin aile albümünden ve internetten alınmıştır. Röportajın devamı Helezon'un temmuz sayısında verilecektir. . - . . , . , . . . . , . . , . - . . . . , ! . , . - . . . . . , . . , . . , . . , . 30 . . . , . . . . , , . , , . , . , , , , . . . . , . . . , , , . . , . . , , , . , . . , , . , . , . . . , , ? . ! . , , , . , , ! , , , ! ! . , - . , . . . , ? . . . . . . . 1991- . . . . , . . , . . . . ? 1916- , , , ? . . , . . . . , . . , . 30- . 30- . . 31- . 30- . . . . . . . . , , . - . , , . . ? . . 53 ? . . . . , . . . . . . , , , , . , . , . . . , . - . , . , . , . . . . ... , , , . . . . . , . . , , ! . . . - . . , , . . . . . . . - , . . . 5- . . . . 7- , . ! 10 - . , . . . . . . Cengiz Aytmatov'u tam olarak anlamak elbette mümkün değil. Ama onun ne tür bir ortamda yetiştiğini, o güzel romanları yazmasının altında yatan hayat gerçekleri biraz bilinirse bu konuda ufak bir adım atılmış olacaktır. Onun için de anne babasının, dede ve ninelerinin hayatı, onların Aytmatov'a olan etkilerini bilmek gerekcektir. Onu da bize en iyi gösterecek olan ailesinden biri olabilirdi. İşte, Roza Aytmatova Cengiz Aytmatov'un ailesinin en küçük ferdi olarak ağabeyinin ve babası Törökul Aytmatov'un hayatının Türkiyeli okurlara hala bilinmeyen yönlerinin bir kısmını bize sunmaktadır bu röportajda. Alımcan Alımbekov'a röportaj için teşekkür ediyorum. Helezon bu çalışmaya yer verdiği için alkışı hak ediyor. Roza Eceye ise uzun ömür diliyorum. Çevirmen İ. T.


- Kaligrafi Meryem TUNCA (11.888) - Dora Maar Ağlayan Kadın mı? Elif ALTINTAŞ (3.383) - ARALIK SAYIMIZ YAYINDA! (3.204) - Soraya'ya Mektup Elif ÖZSOY (2.202) - Sevgi Boyutunda Kal Emin Osman UYGUR (1.865) - An Interview On Poetry With The Poet Ilinca BERNEA Seher SAĞLAM (1.756) - Johan Vandewalle ve Türkçenin Matematiği Emin Osman UYGUR (1.678) - Neden Pink Floyd / Elif ÖZSOY (1.671) - Sürgündeki Şair Yırçı Kazak / Erdal KARAMAN (1.606) - YÜZÜKLERİN SIRRI Elif ÖZSOY (1.585)


Sanırım bu türküyü bilmeyenimiz yoktur. Bu türkünün güftesi ve bestesi Neşet Ertaş'a aittir. Kendisi bu türkünün hikayesini şöyle anlatır: O zamanlar gençtim. Pavyonda çalıp söylüyordum. Gömleğimin yakası yağ içindeydi. Onu yıkayacak, önüme bir tas çorba koyacak bir yarim olsa dedim. O arada uzaktan uzağa bakıştığımız bir kız vardı. Gittim istedim. Hayır demediler. Ama olmadı, kısmet değilmiş, yarım kaldı. Ben de çok efkarlandım. Pavyondan ayrıldım, şehri terk ettim, sazımı siyaha boyadım ve başladım çığırmaya. . Neşet Ertaş, kendini anlattığı bir şiirde, 1938 yılında Kırtıllar Köyü'nde Döne'den doğma Muharrem Ertaş'ın oğlu olduğunu söyler. Onun müzikle tanışması altı yaşlarında başlar. Müzikle tanışmasını da kendisini anlattığı o şiirde; Dizinde sızıydı anamın derdi. Tokacı saz yaptı elime verdi. Yeni bitirmiştim 3 ile 4'ü. Baban gibi sazcı oldun dediler. (Neşet Ertaş, 2020). İlkokul üçüncü sınıftayken önce keman, sonra da bağlama çalmasını öğrenir ve ardından babası Muharrem Ertaş ile birlikte yörenin düğünlerinde saz çalıp türkü söylemeye başlar. O, henüz 12 yaşında iken annesi Döne Hanım vefat eder. Babası daha sonra Yozgat'ın bir köyünden Arzu Hanım ile evlenir. Bir süre bu köyde yaşayan Ertaş, ilerleyen süreçte Yozgat'ın Yerköy ilçesi, ardından da Kırşehir, Yozgat ve Kırıkkale gibi yerlerde yaşar. sözleriyle başlayan bozlaktır. İki yıl süren İstanbul macerasından sonra Ankara'ya gelir. İstanbul'dan sonra Ankara'ya yerleşen Ertaş, TRT Ankara Radyosu'nda canlı yayınlanan Nureddin Sarısözen yönetimindeki Yurttan Sesler isimli programda mahalli sanatçı unvanıyla Anadolu'nun tamamına sesini duyurma fırsatı bulur. Bu programda Geleli gülmedim ben bu cihana isimli bozlağı solo çalarak okur. Bundan sonra 1970'li yılların ortalarına kadar devam eden yirmi yılı aşkın süre boyunca on beş günde bir misafir mahalli sanatçı sıfatıyla Ankara Radyosu'na çağrılarak on beşer dakikalık solo bandlar yapar. Bu türkülerin bir kısmı anonim olmadığı ve beste özelliği taşıdığı gerekçesiyle dönemin yetkililerince arşiv kayıtlarından çıkarılır (Tokel, 2020). Bu arada Ankara'da hemşehrisine ait Kazablanka Gazinosu'nda çalışmaya başlar. Bu gazinoda Leyla isminde bir kızla tanışır ve onunla evlenmek ister. Babası bu evliliğe karşı çıksa da o babasını dinlemeyerek bu kızla evlenir. Bu evlilikten iki kız, bir erkek çocuğu olur. Ancak yedi yıl sonra bu evlilik biter. 1960'lı yıllardan itibaren farklı türlerdeki müzisyen ve oyuncularla beraber konser turnelerine çıkar. Artık bu alanda epey bir mesafe kat ettiği için daha sonra bu konserlerini tek başına yapar ve Türkiye'nin bütün şehirlerini ve pek çok ilçesini dolaşır. Yıl 1976'yı gösterdiğinde, sahnede iken el parmakları ani bir felç geçirir. Hemen Hacettepe Hastanesine kaldırılan Ertaş, iki yıl uygulanan fizik tedaviden bir sonuç alamaz. Müzisyenlikten başka mesleği de olmadığı için tedavi olacak parayı bulamaz ve çareyi Almanya'da işçi olarak çalışan ağabeyi Necati Ertaş'ın yanına gitmekte bulur. Almanya'daki tedavi iki ayda sonuç verince üç çocuğunu da Almanya'ya getirterek sanat hayatını Almanya'da devam ettirmeye karar verir. Böylece aralıksız yirmi beş yıl (1979-2003) sürecek olan gurbet hayatı başlamış olur. Bu süreçte başta Almanya olmak üzere, Türk işçilerinin yoğun yaşadığı Avrupa ülkelerinin hemen bütün şehirlerinde çok sayıda konser verir. Türk işçilerinin düğünlerine katılır. Türkiye'de iken çıkardığı 33'lük ve 100'den fazla 45'lik plağa Almanya'da doldurduğu yirmi civarında kaset eklenir. CD olarak çıkan albümlerinin sayısı yirmi beş civarındadır. Bugüne kadar plak, kaset ve CD'lere okuduğu türkülerin kesin sayısı bilinmediği gibi bu türkülerin kaçının kendisine ait olduğunun bir dökümü de henüz yapılamamıştır. 500 civarında olduğu tahmin edilen yayımlanmış türkü kayıtlarının yüzde seksen beşinin söz ve müziği kendisine ait olup diğerlerinin önemli bir bölümü, babasınındır. Bunlar genel itibariyle söz ve müziği anonim olan çoğu Orta Anadolu yöresine ait çeşitli türküler, bozlaklar, oyun havaları ve halay ezgileridir (fikriyat. com, 2018). Ertaş, Orta Anadolu Abdal müziği geleneği birikiminin yeni bir yorumcusu olup müziği yoğun yöresel özellikler ve baskın mahalli unsurlar taşır. Fakat, onu farklı kılan yönü ise Anadolu Abdal müziği geleneğini bulunduğu yörenin dışına çıkarabilmiş olmasıdır. Dolayısıyla o, başta babası Muharrem Usta olmak üzere Hacı Taşan, Çekiç Ali ve Abdal/Türkmen müziği geleneğinin en üst seviyede sentezini yaparak başta Anadolu olmak üzere dünyanın farklı coğrafyalarına taşıyabilen bir şahsiyettir. Neşet Ertaş'ın hayatı, sanatıyla o derece iç içedir ki çalıp söylediği türkü ve bozlaklarında bütün bir hayat hikayesini bulabilirsiniz. Onun müzik yaşamına yakından bakıldığında, içli türkülerin, hüzünlü bozlakların nasıl oluştuğunun ipuçlarını görmek mümkündür. O, eskiyi yeniden keşfetme yeteneği sayesinde okuduğu her eseri yeni baştan öyle bir yorumlar, ona öyle bir ruh ve hava verir ki adeta yeni bir beste ile karşı karşıya olduğunuzu sanırsınız. Dinlediğiniz bu yorum başkasına ait olmasına rağmen sanki sizi yıllar öncesine ait bir Ertaş türküsünü dinlediğinizi düşündürür. Ertaş, bu sıra dışı yeteneği, gelenekten kopmadan eskiyi yeniyle buluşturması ve yeni zamanların modern eğilimlerini gözeten sanatçı kimliği ile kendisini hep gündemde tutmuştur. O, türküyle bağlamayı o kadar yakınlaştırmıştır ki kendisini de bu ikiliyle birlikte eritip yok ederek muhteşem bir sacayağı meydana getirmiştir. Dolayısıyla sanatını icra ederken; müziğin özünü, ruhunu, kendi hissettiklerini hiçbir suniliğe girmeden olduğu gibi söze ve saza dökebilen bir efsanedir. Dolayısıyla onun bu kabiliyeti karşısında siz şu hükme varırsınız. Ertaş, ismini bağlama ile öylesine özdeşleştirmiştir ki adeta bu dünyaya türkü söylemek için gelmiş gerçek bir ustadır. Onun sazıyla beraber söyleme tekniği, yorum gücü, repertuvarı, üslubu, gelenekteki yeri ve konumu, çeşitli yabancı müzikologlar tarafından da incelenmiş, üniversitelerde ve konservatuvarlarda tez konusu olmuştur. Bütün canların Hak olduğu inancını Bektaşilik penceresinden görüp yorumlayan Ertaş'ın sahne ritüelleri arasında hiç ihmal etmediği davranışlarından biri de elini yere sürüp öptükten sonra kalbinin üzerine koymasıdır. Bunun anlamını da kendisi şöyle ifade eder: Canı Hak görmek bizim Bektaşiliğimizin de özüdür, karıncadan file kadar bütün canları Hak biliriz. Bütün canların canı Hak'tır, bir canı incitmek de Hakk'ı incitmektir (Tokel, 2020). Ertaş'ın hayatını ve sanatını anlatan ilk kapsamlı çalışma TRT ve Anadolu Folklor Vakfının iş birliğiyle, Bayram Bilge Tokel'in, yönetmen Ali Bozkurt'la birlikte hazırladıkları dört bölümden oluşan Bozkırın Tezenesi adlı belgeseldir. Ona Bozkırın Tezenesi şeklinde ilk kez Yaşar Kemal hitap etmiştir. Bunun sebebi ise Ertaş, Türkiye'den Almanya'ya giderken bir seferinde Avusturya'da ehliyetsiz araba kullandığı bahanesiyle hapse düşer. Bu sırada Yaşar Kemal kendisine İnce Memed isimli kitabını imzalayıp yollar. Kitabın girişine de şu notu yazar: Bozkırın tezenesine selam olsun, geçmiş olsun. (anadolugazete. com. tr, 2018). 2000 yılında hazırlanan bu belgeselden beş yıl sonra gerçekleştirilen ikinci belgesel çalışması ise Can Dündar ve Bayram Bilge Tokel'in birlikte hazırladıkları Garip adlı üç bölümlük yapımdır. Daha sonra Bayram Bilge Tokel, Neşet Ertaş Kitabı adlı bir monografi çalışması yayımlanmıştır. Son yıllarda yayımlanmış, hayatını ve sanatını anlatan diğer iki eserden ilki Haşim Akman'ın Gönül Dağında Bir Garip adlı nehir söyleşisi, diğeri ise Erol Parlak'ın Garip Bülbül adlı kitabıdır. Ertaş, Süleyman Demirel'in cumhurbaşkanlığı döneminde kendisine teklif edilen 'Devlet Sanatçısı' unvanını, Hepimiz bu devletin sanatçısıyız. Ayrıca bir devlet sanatçısı sıfatı bana ayrımcılık geliyor. diyerek kabul etmez. Abdallık kültürünün son efsanesi olarak bilinen Ertaş, hayatta olduğu dönemde UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığınca Yaşayan İnsan Hazinesi ilan edilir. 25 Nisan 2011 tarihinde İTÜ Devlet Konservatuarı tarafından fahri doktora ödülüne layık görülür. Ayrıca Ertaş'a, İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuvarı tarafından 2011'de fahri doktora unvanı verilir. Ertaş'ın tavrı ve türküleri bugün itibariyle konservatuarlarda ders olarak okutulmaktadır. Onun Anadolu insanı tarafından yeniden keşfedilmesi ise 2005 yılında İstanbul Rumeli Hisarı'nda verdiği konseri sayesinde olur. Tek bir enstrümanla binlerce kişiyi adeta hipnoz etmiştir. Halbuki bunu kimisi dev orkestralarla, kimisi güçlü bir sahne şovuyla yapar. Ama Bozkırın Tezenesi öyle güçlüdür ki bunu tek başına yapar (Alpaslan Türker Arşivi, 2020). Kimsenin ağzından çıt çıkmaz, pürdikkat belki de son kez bir efsaneyi izliyorlar gibi herkes onu dinler. Nihayet bu efsane, 25 Eylül 2012'de İzmir'de yakalandığı prostat kanserine yenik düşer ve; Topraktan geldik, toprağa gideceğiz, ayakların turabı olmak insanın aslına dönmesidir; gönül hızmatçılığı ise insan olmanın bir gereğidir, çünkü gönül Allah'ın evidir... sözünde dediği gibi aslına dönmek üzere 74 yaşında hayata veda eder.


Geçtiğimiz 25 Aralık'ta Stuttgart'ta gerçekleşen Der Herr der Ringe und der Hobbit das Konzert ile hayatımın en büyülü anlarından birine şahitlik ettim. Bu eşsiz konser, adeta sahnede Orta Dünya'nın büyülü atmosferini canlandırdı. Şimdi sizlere bu unutulmaz deneyimi aktarmak istiyorum. Belki sihirli notaları bir miktar evinize taşıyabilirim. Gece benim için olumsuz başladı. Arabada Sauron'un yüzüğünü evde unuttuğumu fark ettim. Ya yüzük Sauron'un eline geçerse diye çok endişelendim ama eve geri dönmek için artık çok geçti. Çünkü konserin başını kaçırabilirdik. Yüzüğün Sauron'un eline geçmesi durumunda Gandalf'tan yardım isteyebilirim diye düşündüm ve yüzüğü kendi kaderine bıraktım. Gösteri merkezine vardığımızda bekleme salonundaki manzara beni oldukça şaşırttı. Elf gibi, Hobbitler gibi giyinen insanlar bekliyordum. Ne bileyim, en azından herkesin parmağında bir yüzük olmalıydı. Tek yüzük olmasa da bir Narya olur, Vilya olur... Yani en azından Gandalf şapkası takan hayranlar olur diye düşünüyordum ama yok. Hepsi sıradan insanlardı. Şaşırdım doğrusu. Neyse, zaten bir kahve içtikten sonra heyecanla beklenen an geldi. Konserin başlangıcında bizi bir sürpriz bekliyordu. İki saatlik performansta koronun yanı sıra bu organizasyona dahil olacak altı özel konuk vardı: Saruman, Pippin, Sam, Bifur, Jed Brophy ve Royd Tolkien. Hangi değerli ismin bizlerle birlikte olacağını merakla bekliyorduk. Hobbitlerden William Kircher, sahnede görünmesiyle hepimizi şaşırttı. Konser boyunca bize Orta Dünya'nın büyülü atmosferini hissettiren harika sunumlar sergiledi. Kendisi adeta Hobbit karakterini sahneye taşıdı. Rolüne hazırlanırken aylarca yoğun bir çalışma sürecinden geçtiğini anlattı. Hobbitlerin yer çekimine göre farklı bir yürüyüşe sahip olduklarını ve bu yürüyüşün ne kadar zor olduğunu izleyicilere uygulamalı olarak gösterdi. Açıkçası bu rolün bu kadar zor olabileceğini hiç düşünmemiştim. Ardından Elflerin, Hobbitlerin ve Büyücülerin dünyasına epik bir yolculuğa başladık. Sahneyi Orta Dünya dekoruna dönüştüren yaklaşık 100 sanatçı, iyi ile kötünün mücadelesini müzikal bir konserle sahnelemeye başladılar. Program, Mordor Marşları ile başladı. Annie Lennox, Ed Sheeran ve Enya'nın eserleri özel bir aranjman ile seslendirildi. Howard Shore tarafından bestelenen Yüzüklerin Efendisi film üçlemesinin müziklerini ise adeta soluksuz bir şekilde izledik. Shore'un müzikal dehası ve yeteneği, konserin en etkileyici unsurlarından biriydi. Shore, müzik dünyasında iz bırakan değerli eserlere imza atan bir bestecidir. David Cronenberg ile uzun süreli bir iş birliği yaparak The Fly, Naked Lunch ve A History of Violence gibi filmlerin müziklerini bestelemiştir. En tanınmış eseri ise Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit üçlemelerinin müziğidir. 150 milyondan fazla kayıt satan ve dünyanın en başarılı müzisyenlerinden biri olan İngiliz şarkıcı ve söz yazarıdır. Dört Grammy ve beş Brit Ödülü vardır. Ayrıca The Hobbit: The Desolation of Smaug filminde yer alan son jenerik şarkısıyla film dünyasına da adım atmıştır. Ayrıca Game of Thrones ve Star Wars: The Rise of Skywalker gibi yapımlarda da yer almıştır. 80'lerde Eurythmics grubunun solisti olarak ünlenen İskoç şarkıcı ve bestecidir. Aktivist ve hayırsever kimliğiyle de tanınan Lennox, Afrika'da AIDS/HIV'den etkilenen kadın ve çocuklar için önemli fonlar oluşturmuştur. Dört Grammy ve sekiz Brit Ödülü sahibi olan Lennox, İngiliz müzik tarihinde tartışmasız en başarılı sanatçılardan biridir. The Return of the King filmi için yazdığı Into the West şarkısıyla Altın Küre ve Oscar kazanmıştır. Rolling Stone dergisi tarafından Tüm Zamanların En İyi 100 Şarkıcısından biri seçilmiştir. İrlandalı şarkıcı ve bestecidir. Clannad grubu ile müzik kariyerine başlayan Enya, daha sonra solo çalışmalarına odaklanarak başarısını sürdürdü. İrlanda'nın en çok satan solo sanatçısı olan Enya, 75 milyondan fazla albüm satışı gerçekleştirmiştir. Yedi Dünya Müzik Ödülü, dört Grammy ve bir Ivor Novello Ödülü gibi birçok önemli ödül kazanan Enya, Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği için yazdığı May It Be adlı şarkıyla Altın Küre ve Oscar adaylığı elde etmiştir. Gecenin sonunda bizlerle birlikte olan sanatçıları tanıtan broşürler dağıtıldı. Bu broşürdeki bilgilere dayanarak bazı sanatçıları sizlere tanıtmak istiyorum. Bu eşsiz besteleri Juli Lund, Eve Niker ve Amy Kinnear, izleyicilerle buluşturdu. Ayrıca gösterinin etkisini garantileyen sihirli illüzyonlar da büyük bir heyecan yarattı. Rob Lake'in hazırladığı illüzyon gösterileri, izleyicileri adeta Orta Dünya'nın büyülü atmosferine ışınladı. Ve şüphesiz Philharmonic Orkestrası gecenin kalbinde atıyordu. Konser boyunca, J. R. R. Tolkien'in yaratmış olduğu Orta Dünya'nın büyüsü ve epik hikayesi her bir notayla yeniden hayat buldu. Olağanüstü melodiler ve özgün düzenlemeler, konser deneyimimizi unutulmaz kıldı. Orkestra bizleri Shire'in huzurlu ormanlarında dolaştırdı, karanlığın hüküm sürdüğü Mordor'un dağlarına ulaştırdı. Rivendell'in çağlayan ırmaklarını ayaklarımızda hissettik, Moria'da taşları dövdük. İsengard'da Saruman'ın büyülerine karşı durduk ve sonunda Lothlorien'in derin vadilerinde dinlendik. Ziyaretçiler eşsiz bir akşamı dört gözle bekleyebilirler, çünkü yüzüklerin gücü onları büyüleyecek! diyen Christopher Lee'nin sözleri gerçekten de doğru çıktı. Son olarak, Orta Dünya'nın yaratıcısı olan ve bizi gerçek bir tarihi serüvenin içine çeken, hiç var olmamış dillerin izinden yürüten, boynumuzda taşıdığımız -yükü kendinden ağır- yüzüklerimizi fark etmemizi sağlayan, benim gözümde Orta Dünya'nın en güçlü büyücüsü Tolkien'i anmadan yazıyı tamamlamak olmaz. Böylece unutulmaz bir geceyi daha geride bıraktık. Bu eşsiz deneyimi bize sunan Lasse Spangenberg, Drew Cullingham ve Philharmonic Orkestrası'nı ayakta alkışlamak gerekiyor. Onlar, müzik ve sanatın gücünü birleştirerek seyircileri Orta Dünya'nın derinliklerinde unutulmaz bir yolculuğa çıkardılar. Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit Konseri bize, J. R. R. Tolkien'in efsanevi dünyasını müzikal bir şekilde yeniden yaşatmanın mümkün olduğunu gösterdi. Müzikseverlere, edebiyat tutkunlarına ve sinema hayranlarına unutulmaz bir deneyim sundu. Her bir nota, her bir şarkı ve her bir performans, kalplerimizde iz bıraktı. Öyleyse ne diyoruz? Philharmonic Orkestrası ve Shire Korosu hala içimizde bir yerlerde. Bir gün Lasse Spangenberg ve Drew Cullingham adını bir DUVARda görürseniz bu büyülü serüveni deneyimlemek için mutlaka bir bilet alın ve yüzüğünüzü evde unutmayın. Yüzüğünüz Sauron'un eline geçti mi bilmem ama içinizdeki sanat aşkını biz okuyuculara geçiren güzel bir yazı olmuş. Devamını bekliyoruz. yüzük güvende 🙂 yazının duygusunun size geçmiş olmasına sevindim. Elfçe yazsaydiniz nasil olurdu ?merak ettim şimdi.. Yine şahane bir yazı ve şahane bir yorum... elinize emeklerinize sağlık. Yazılarınızı sabırsızlıkla bekliyorum. çok teşekkür ederim. bu deneyimi yaşamanızı temenni ederim. Yüzüğün muhteşem serüveni... Ne harika bir kitap, lise yıllarıma damgasını vuran orta dünya, elfler, haritada tek rek yerleri bulma gayretimiz.. filmi nasıl heyecanlamdırmıştı bizi ve tabi müziklerle hayal dünyamızın ötesine geçen sahneler Canlı dinlemeyi bende çok isterdim ama yazın sevgili dostum o heyecanı biraz olsun yaşattı. Tüm yüzük kardeşleri buraya Yeniden haritada yer bulma, karakterleri birbirimize benzetme ve hep birlikte canlı orkestra da yüzüklern efendisi hobbit konserleri dinleme zamanı.. çok teşekkür ederim. inşallah en yakın zamanda sizlerde deneyimleyeblirsiniz.


Will Smith'in komedyen Chris Rock'a ödül töreninde attığı tokatla bir kez daha dünyanın gündemine oturan Oscar ödülleri, dünyanın ismi en fazla duyulup bilinen ödülü ve sinemanın zirve noktasıdır. Bu konuda Nobel, popülerlik açısından ona ancak bir ölçüde rakip olabilir. Akademinin kütüphanecisi Margaret Herrick, altın renkli erkek heykelini Oscar Amca'sına benzetene kadar ismi Akademi Liyakat Ödülü iken 1939'da Oscar, resmi isim olarak kabul edilir. Bugün de halen dünyanın en büyük film yapımcılarından olan MGM stüdyolarının 1927'de sahibi olan Louis B. Mayer'in, daha sonra kısaca Akademi olarak bilinecek olan Kaliforniya merkezli Sinema Sanatları ve Bilimler Akademisini kurmasından iki yıl sonra yani 1929'da ilk Oscarlar da dağıtılmaya başlanır. 5 dolarlık biletlerle girilen ilk Oscar töreninde bugünden farklı olarak 15 dalda ödül verilir. Yapılan oylama sonucu ilk Oscar'ı aslında Rin Tin Tin rolüyle bir köpek kazanır ama daha sonra Akademi tarafından bu durum garip bulunarak ödül, oylamada ikinci olan Emil Jannings'e verilir. Emil Jannings bu ödülü iki ayrı sessiz filmde gösterdiği performansla kazanır. Alman asıllı olan Jannings, daha sonra Nazilerin bazı propaganda filmlerinde de rol alır ve 2. Dünya Savaşı yıllarında bu sebepten Hollywood'dan dışlanınca Almanya'ya döner. Savaş sonunda Almanlar yenilip müttefik kuvvetler Berlin'e girince Jannings, her yerde elinde tuttuğu Oscar heykeliyle gezer ve Amerika'ya bağlılığını bu şekilde göstererek canını kurtarır. Oscar'ı Nobel'le kıyaslamışken G. Bernard Shaw'ı da anmadan geçmek olmaz. Shaw tarihte hem Oscar hem de Nobel kazanan tek isimdir. 1925'te Nobel kazanan Shaw, Pygmalion adlı tiyatro oyununu film senaryosuna uyarlayarak bir de Oscar kazanır ve tarihe geçer. Aslında Oscar heykelcikleri eskiden günümüzdeki gibi standart da değildir, kişiye özel tasarlananları bile vardır. 1930-1950 yılları arasında ödülü kazanan çocuk oyunculara minyatür replikalar verilirken vantrilok Edgar Bergen'e ağzı hareket eden ahşap bir Oscar verilmiştir. Bugüne kadar bütün dallarda toplam 26 Oscar kazanarak kırılması imkansız bir rekor sahibi olan Walt Disney'e ise Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler filmiyle kazandığı ödül için biri standart boyutta olmak üzere yedi de minyatür heykelcik verilmiştir. 2. Dünya Savaşı yıllarında ise ekonomik sıkıntılardan dolayı altın kaplama heykeller yerine plaster kullanılır. Neredeyse yüz yıllık bir tarihe sahip olan Oscar ödülleri, elbette sıra dışı pek çok olaya da tanıklık eder. 1938 yılında En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Oscar'ını kazanan Alice Brady, hasta olduğu için törene katılamaz. Törende ismi okununca bir adam gelir ve ödülü alıp götürür. İşin garibi adamı tanıyan kimse yoktur ve adam bir daha ortaya çıkmaz, ödül ise hala kayıptır. Irkçılığın yoğun olarak yaşandığı Amerika'da, 1940 yılında, Hattie McDaniel Rüzgar Gibi Geçti filmindeki performansıyla Oscar kazanan Afrika kökenli ilk kadın olur. O dönemde yürürlükte olan ırkçılık yasaları nedeniyle önce törene katılmasına izin verilmeyen oyuncu, daha sonra özel izinle ödülünü almaya gidebilir. Ne yazık ki töreni arkadaşlarından uzakta ve bir başına oturduğu masada izler, filmin Atlanta galasına katılmasına ise izin verilmez. 88. Oscar törenlerinde ise tüm adayların beyaz olmasından dolayı ciddi ırkçılık tartışmaları yaşanır ve tören pek çok oyuncu tarafından protesto edilir. Protesto demişken elbette Marlon Brando bu konuda tarihe geçen başka bir isim olarak anılmaya değer. 1973'te Baba filmiyle Oscar kazanan ünlü oyuncu, Kızılderililere yapılan katliam yüzünden ödülü almayı reddeder ve yerine konuşma yapması için Kızılderili bir aktivist gönderir. Brando'nun bu tutumu salondaki seyircilerin bir kısmı tarafından alkışlanırken diğer bir kısmı tarafından ise yuhalanır. Kimsenin almadığı ödülü ise James Bond rolüyle ün yapmış olan programın sunucusu Roger Moore evine götürür. Komünist olduğu gerekçesiyle ismi yasaklı senaristler arasında bulunan Dalton Trumbo, müstear isimle yazdığı Roma Tatili filmiyle Oscar kazanmasına rağmen ölümünden ancak 16 yıl sonra itibarı iade edilir ve hak ettiği ödül 1993'te eşine verilir. Trumbo yerine zamanında ödülü alan senarist yardımcısı Ian McLean Hunter'ın oğlu ise ödülü Akademi'ye iade etmeyi reddedince aynı ödül iki defa verilmiş olur. Ünlü komedyen Charlie Chaplin de Oscar'ın mağdurlarından biridir. Aynı Trumbo gibi o da komünist olduğu gerekçesiyle baskı görünce Amerika'yı terk edip İngiltere'de yaşamaya başlar. 1952'de gösterime giren Limelight filmi ancak 1972'de Los Angeles'ta oynatılır ve 20 yıl sonra aday gösterilerek Oscar kazanır. Chaplin, bu ödül sebebiyle yıllar sonra ülkesine dönebilmiştir. Haçlı seferlerinde elinde kılıç tutan bir şövalyeden esinlenerek tasarlanan Oscar heykeli, 2000 yılında büyük bir hırsızlığa da sebep olur. Tören öncesi 55 heykel çalınır. Heykellerin 52'si yakınlardaki bir çöp kutusunda bulunurken daha sonra biri Miami'de bir uyuşturucu baskınında ele geçirilir, kalan ikisi ise hala kayıptır. Oscar ödüllerinin en başarılı oyuncu ve filmlerine gelecek olursak 1974'te 10 yaşında heykele uzanan en genç aktör Tatum O'Neal olur. Katharine Hepburn 4 kez ödülü alarak tarihe geçer. 20 kez aday gösterilip 3 kez kazanan Meryl Streep ise en başarılı aktrislerden biridir. Daniel Day-Lewis 3 kez kazanan ilk erkek, James Dean ise öldükten sonra 2 kere Oscar'a aday gösterilen tek oyuncudur. 1991 yapımı Kuzuların Sessizliği filminde sadece 17 dakika görünmesine rağmen Anthony Hopkins Oscar'ı kazanırken 1976'da Beatrice Straight sadece 5 dakika 40 saniyelik performansıyla Oscar kazanan başka bir isim olur. John Mills bir dilsizi canlandırdığı rolle film boyunca tek kelime konuşmadan 1971'de Oscar alırken törende konuşma yapmayıp seyirciyi selamlayarak tarihe geçer. Yüzüklerin Efendisi Kralın Dönüşü, 2003 yılında aday olduğu 11 dalda da Oscar kazanarak ulaşılması zor bir rekor kırar. 14 dalda aday olup 1998'de 11 Oscar kazanan Titanik ise Ben-Hur ve Yüzüklerin Efendisi'yle beraber bu alanda rekora ortak olur. Gangs of New York ise 2013 yılında 10 dalda aday olmasına rağmen hiçbir ödül kazanamayarak Oscar tarihinin en büyük hayal kırıklığını yaşar. 2017'de ise ödülü kazandığı açıklanan La La Land, sunucuya verilen zarfların karıştığı anlaşılınca asıl kazanan Moonlight'a ödülü vermek zorunda kalır. Yaşanan bu karışıklık ise Oscar tarihinde bir ilktir. Günümüzde 200'den fazla ülkede canlı yayınlanan Oscar törenlerinde verilen heykelciklerin kazanan oyuncular tarafından satılması yasaktır. Maddi değeri 300 dolar civarında olan heykelcikleri, oyuncular ancak 1 dolar karşılığında ve sadece Akademi'ye satabilirler. 9000'e yakın üyenin kullandığı oylarla belirlenen kazananların elbette heykelciklerini satmaları düşünülmese de Akademi böyle bir kural koymaktan kaçınmamıştır. Bu yıl olduğu gibi neredeyse her yıl yeni tartışmaları da beraberinde getiren Oscar Amca'nın ileride başka hangi ilginçliklere sebep olacağını bilmesek de sinemaseverler olarak bu ödüllerin değerini takdir ediyor ve bir gün Nobel gibi Oscar'a da uzanan bir Türk'ü de izlemeyi hayal etmeye devam ediyoruz.


Sabahın ilk saatlerinde sisli bir hava hakim olurdu bu şehre. Sedat kalabalık insan topluluklarıyla dolu otobüs duraklarında mutsuz, yorgun yüzleri görmeye alışmıştı. Her gün aynı saatte beklediği otobüs durağına giden ilk kişi olurdu. Yıllardır rutin hale gelmiş otobüs bekleme hikayelerine bugün bambaşka bir şey daha eklenmişti. Bu sabah hava henüz ağarmadan çıkmıştı evden. Hızlı adımlarla kaldırımlara her bastığında çıkan tak tak seslerine karşılık veren yağmur damlaları, yüzüne yüzüne çarpıyordu. Oysa her sabah pencereyi açıp hava nasıl, diye bakardı. Fakat bugün öyle olmamıştı. Geç kaldığından olsa gerek, yüzünü yıkadıktan hemen sonra beş dakikada giyinip alelacele çıkmıştı. Apartmanın merdivenlerini ikişer ikişer atlayarak inmişti. Dışarı çıkınca yağan yağmura aldırış etmemişti önce. Hızlı adımlar atarak geldiği otobüs durağında ondan önce gelmiş biri vardı. Elleri ceplerinde, yüzünde kırışıklıklar, saçları dağınık, yağmurun ıslattığı elbisesi sırılsıklamdı. Hava henüz aydınlık değildi. Yıllardır bu duraktan binerdi otobüse. Onunla hiç karşılaşmamıştı, bundan emindi. Konuşmadan beklemeye devam etti. Bugün bir değişiklik olduğu belliydi. Otobüs saati gelmesine rağmen henüz görünmüyordu. Her gün aynı saatlerde gelmesi gereken otobüs yoktu ortalıkta. Yağmurun şiddetini artırmasıyla durakta bekleme saatleri bir korku filmi sahnesinden fırlamış gibiydi. Gözünü yoldan başka bir yere çeviremiyordu. Elleri cebinde bekleyen adamın yüzüne bakmaya korkuyordu. Birden yanına geliveren yorgun, orta yaşlı, dağınık saçlı adamın omzuna dokunmasıyla irkilmişti. Çünkü bugün bu şehrin tüm insanları gitti. Sadece sen ve içinde sakladığın ben kaldık. İçimdeki ben misin? diye sordu. -Evet. -Bu nasıl olur? Rüyada mıyım ben? Nerden çıktın? Uzun bir yolculuk yaptım. Çocukluğundan bu güne gelene kadar yaşadıkların beni bu hale getirdi. Bedeninden iki kat yaşlanmış ruhunum senin. Yıllar sonraki bedeninin ruhu. Öyle yaşlı ve çirkin göründüğüme bakma, bunların hepsi senin suçun. Sen hiç iyi bakmadın bize. Hala yüzüne bakamıyordu. O an, ihtiyarın sokaklarda dolaşan bir evsiz olduğunu düşünmüştü. Şu lanet olası otobüs niye gelmiyorsa. İçini dolduran kasvet, yağmur ve yanındaki bu yaşlı amca onu iyice bunaltmıştı. Yanı başında öylece dikiliyor, konuşup duruyordu. Gözlerini gözlerine dikmiş öylece Sedat'a bakıyordu. -Ben senim Sedat. Yıllardır içinde sakladığın gerçek senim! Yanaklarından aşağıya dökülen gözyaşları yağmurla karışık boynuna doğru akıp gidiyordu. Bir yandan da bağırıyordu. Beyninin titreyişlerini hissediyordu. Ayaklarında derman kalmamıştı. İşte ondan sonrasını hatırlamıyordu. Sedat'a göre vaktinde gelmediğini düşündüğü otobüs her günkü saatinde duraktaydı halbuki. Onu yere yığılmış halde bulmuşlardı. Hemen en yakın hastaneye götürmüşlerdi. O gün yaşadıklarının bir rüyadan ibaret olduğu düşünmüştü. -Doktor Bey, size ilk geldiğim günden beri hep iki kişi geziyorum. İkisi de farklı görünüyorlar gözüme. Hangisi gerçek benim bir türlü ayırt edemiyorum. Verdiğiniz ilaçlar da beni uyutuyor. İstemiyorum. Sedat doktorun odasındaydı. Doktor Bey'i beklerken doktor sanki odadaymış gibi konuşuyordu kendi kendine. Neler söylüyorsunuz! Sizde mi ? Oysaki doktorun odasında sadece kendisi vardı. Koltuktan korkuyla kalktı. Hızla kapıyı açtı. Doktorun gözlüklerini çıkardıktan sonra yüzüne bakıp Ben aslında senim. sözü beynini uyuşturmuştu. Hastane koridorunda ona bakan bütün insanların yüzünü kendi yüzü olarak görüyordu. Hemen çıkmalıyım hastaneden. Beynimin içinde yankılanıp duran bu sesi susturmalıyım, diye düşündü. Hızla hastaneden çıktı. Eve gidecekti. Uyuyacaktı. Durağa koşarak gitti. On beş dakika sonra gelen otobüse bindi. Bütün koltuklarda kendini görünce anladı ki tek değildi. -Ben aslında senim! Çok teşekkür ederim Emin Osman Bey. Tebrik ederim, harika bir kurgu, mükemmel bir anlatım. Çok teşekkür ederim güzel yorumunuz için. Tebrikler biraz ironik geldi ama yeni seyler yapılacaksa birazda ironik olmalı.. Tebrik ederim. Çok güzel bir hikaye.


Başımı kaldırıp da bakamadığım semasında takılı kalmış. Oysa Türkiye'den Nijerya'ya bir karış ölçmüştük ya! Anlamak zihnen bir kabulleniş, oysa kalbin rızası bambaşka. Kesik kesik kelimelerim, suskunluğum arttı, biliyorum. Neden sesin buruk, bir sıkıntın mı var? demeyin! Adım attıkça büyüyor içimdeki heyula boşluk. Bakma benim özlem dediğime, safi bir aidiyet arayışı bu! Yılın her günü sıcaktır buralar; yazlık, kışlık muhabbeti geçmez. Öz yurdumda buz tuttum; gurbet diyarımda tutuştum, yanıyorum. Beklerim yağmur mevsimini, yılın birkaç ayı, harmatan sonrası. Bense dolanır dururum yurdumun ıslak caddelerinde. Aldırış etmem o vakit, şemsiyesiz yakalandığım sağanaklara, Veyahut söylenmem, bez ayakkabımın sele kanışına. Avuçlar toprağını, öper başıma koyarım Afrika'mın. Değil mi ki kalbi kırıkların ilk şefkat kucağı, Yıkıldım, tarumar oldum da geldim sana. Öyle bir talan kalmış ki ardımda, İşte şimdi gördüm seni siyah inci! Ah bu safderun sevinçler, simsiyah tendeki! Sen de bir çay koyarsın o vakit. İnsan oturunca anlıyor yorulduğunu, biraz otursan ya! Geldim ve oturdum şimdi karşı tarafına, Bilir misin, sürgün ayında yetişir radika çiçeği?! De ki sema karardı, yağmur yüklü bulutlar çöktü omuzlarıma. Hüzne gark olmak demekse yosun tutmak değildir. Boyunu aşkın ağırlık indi kızıl toprağın üstüne, Kim demiş yasın, kasvetin tezahürüdür siyah! Güzel yorumlariniz için çok teşekkür ederim.


Çocukluğum Sivas'ın bir köyünde geçti. O günleri yad etme yazısı bu. Çocukken oynadığımız oyunları hatırımda kaldığınca dile getirmek istedim. Dileyenle o günlere kısa, hayali bir yolculuğa çıkalım. Türk halk kültürünün dijitalleşmeden önceki son neslinin bir ferdiyim. Çocukluğumuzun oyunlarla ne denli zengin olduğu rakamlara da yansımıştır. Bu bakımdan Türk Çocuk Oyunları Kataloğu hazırlayan Sayın Özdemir, ulaşabildiği 5000 kadar çocuk oyunundan hareketle 284 ana oyun ve bunlara bağlı olarak da 1677 alt oyun türünü kaydetmiştir. Bu iki cümlelik malumattan sonra mevzumuza dönersek; saklambaç, körebe, Kuşa bak, kuşa bak! diyerek mendil kapmaca, çayırda kara lastikle top oynama... Bunlar bugün de bilinen ve günümüz çocuklarınca da az çok oynanan oyunlar. Bizdeki farkları; saklambaçı geceleri, körebeyi sadece evin içinde veya okulun bahçesinde, teneffüslerde oynamamızdı. Çayırlar veya düzlük harman gibi yerler lastik toplarla futbol oynama sahalarıydı. En güzel mekan okulun düzlük bahçesiydi. Köyde kış, bahar, yaz ve güzün oyunları ayrıydı. Kıştan başlarsak ilk oyun tabii ki karda kızakla kaymaktı. Köyün okuluyla mezarlığının arasındaki bayır yol, bu iş için en güzel yerdi bize göre. İlk iş olarak, köydeki bütün çocuklarla bir gün önceden beraberce karı çiğner bazen de karların üstüne su dökerdik buzlanması için. Yeri gelince karşı tepenin üstünden de kayardık. Karamuk veya kuşburnu çalılarının üstlerinden atlama pahasına da olsa. Köyde yazları naylon, kışları ise kara lastik giyilirdi. Kışın kara lastikleri çıkarıp yazlık naylonlarla sokaklarda kayardık. Anadan, babadan gizlice tabii. Kayak pistlerimizin ömrü, üzerlerine kül dökülünce biterdi. Kızaklarımız daha bir başkaydı. Altlarına eskiden öküz arabalarının tekerlerine de geçirilen çemberleri kesip çivilerdik. Kartopu ve kardan adamın çok başka bir hikayesi yok ama dam boyuna çıkan karın içine ev yapmanın apayrı bir yeri olsun değil mi? Kışın kapalı alanlarda oynadığımız oyunların başında elim sende, sandalye kapmaca ve kibrit kutusu atmaca gelirdi. Yataktayken bir evde kaç kişi var, bilmece ve tekerlemeler sayılmazsa hatırları kalır. İp katlamaca, fincanda saklanan yüzüğü bulmaca, küçük çocukları güreştirme gibi oyunlar da bu yazıda anılmayı hak eder. Baharın gelişiyle oyunlar değişmeye başlar haliyle. Kuzu ve oğlakları otlatırken küçük taşlardan duvarlar örülüp evcilik oynanırdı. Kızlar evlerini süsler, komşuya misafirliğe gider, mutfak yapıp yemek pişirirlerdi. Yeşil ve düzlük alanlarda gevende ütülenmiş ve cilalanmış değneklerle sündürmeç oynardık. Bu oyunda, bir çizgi çekilir ve geriden hızlanarak gelen oyuncu değneğini yerden sündürerek diğerlerini geride bırakmaya çalışırdı. En arkada kalan değnek sahibi ceza yerdi. Cezası ne miydi? Kara lastiğinin veya naylonunun diğer oyuncuların değnekleriyle dövülmesiydi tabii. Eğer bunlar zarar görürlerse akşam evde babadan hafifiyle azar, normaliyle pataklama cezası gelirdi. Ökçeleri yırtılan naylon veya kara lastikler genellikle iğne ve iplikle dikilir, giyilmeye devam edilirdi. Baharla birlikte toprağın yağmurlarla yumuşamasıyla çamurdan eşyalar yapılıp onlarla oyunlar oynanırdı. Mutfak eşyaları, oyuncak bebekler en fazla yapılan şeylerdi. Yazları toprak damların kurumasıyla birlikte forak devri başlardı. Forak, çoğu zaman bir kömüş veya bazen tosunun büyükçe bir boynuzudur. Forak, ufak bir oyuğa sivri tarafı üste gelecek şekilde yerleştirilir. Karşı tarafın oyuncuları değneklerini savurarak forağı yerinden çıkarmaya çalışır. Hiç kimse çıkaramazsa bu sefer de yakalanmadan değnekler geri alınmaya çalışılır. Herkes yakalanınca diğer takım atmaya başlar. Birdir bir, yakan top, istop, tıp, yumurta taşımaca, çelik-çomak, çuval yarışı, uzun eşek herkesin bildikleri zaten. Yaz geceleri oynanan bir diğer oyunumuz da emen. Emen, saklambaçın takım halinde oynananı desek yanlış olmaz. Oyunun adı saklambaçtaki gibi duvarda bir noktaya el sürülmesinden geliyor. Kaçan takımdan birisi oraya elini vurarak Emen! diye bağırır, herkes duysun diye. Eğlence de bu noktada başlar. Akşam ve hatta bazen gece yarılarına kadar sürer bu oyun. Akşama kadar tarlada çalışan veya çobanlık eden çocuklar yorgun argın da olsa bu oyunu oynarlar. Bazen oyuncular saklandıkları yerlerde uyuyakalır bazen de yendiklerini bilmediklerinden saklanmaya devam ederlerdi. Hatta bazıları saklanıyorum diye gidip evinde uyur, karşı takım da saatlerce arar ama bulamazdı. Oyunun en eğlenceli yeri eskiden köyde sokak lambaları olmadığından ay ışığında oynanmasıydı. Bir evin duvarına pusan bir oyuncu ancak çok yaklaşınca veya sesi duyulunca fark edilirdi. Kovalayan takımdan biri geldiğinde en mühim maharet saklanılan yerde soğukkanlılığı koruyup gülmeden ve hatta çıt çıkarmadan durabilmekti. Yakalanmamak için dudaklarımızı ısırırdık bazen. Çobanlık yaparken karıncalara köprü yapmak, onlara ekmek verip yuvalarına kadar takip etmek gibi icat edilmiş oyunlarımızın ayrıntılarına girmiyorum. Cıncık veya bilye dediğimiz misketin en çok oynadığımız oyunu üçgendi. Tırnaklarımızın etleri soyulmuş gibi olurdu. Herkesin sevdiği bir eke misketi olurdu. Misket atmayı iyi bilenlerin üttüğü misketleri bazen yüzleri bulurdu. Ama her fani gibi her iyi misket oynayan çocuk da bir gün ya yeni bir okula gider, ya taşınır ya da büyür ve bilyelerini birilerine verirdi. Misket sahibi önceleri misketlerine kıyamaz ve saklardı. Ancak zamanla misketler kardeşlerden birine, yoksa mahalledeki bir çocuğa, kimi zaman isteyerek kimi zaman da istemeyerek geçerdi. Aşığı belki de son oynayan nesiliz. Hele onu havada döndüre döndüre atmak yok mu, işte o tam bir ustalık işiydi. Sapanla ya da taşla hedef vurma, oyuncak ok yapıp atma diğer eğlenceli oyunlarımızdı. Yaz sıcaklarında Kızılırmak'ta yahut onun serin serin akan kollarından birinde çimme de saymam gereken eğlencelerimizdendir. Güzleri en eğlenceli oyunlar közde patates pişirirken ateşin etrafında halay çekmekti. İsis denilen Sivas halayı harman sonrasında yapılan düğünlerin olmazsa olmazıydı. Yaz ve güzleri köyün girişindeki düz yolda en sevdiğimiz oyun çember çevirmekti. Kağnıların tekerlerinin dışına geçirilen çemberler eskiyince bize oyuncak olurdu. Bir çubuk yardımıyla çemberi çevirirdik. Güzün okulun açılmasıyla top sektirmece, beş taş, dokuz taş, üç taş, taş devirmece diğer eğlenceli oyunlarımızdı. Seksek kızların, tek kale maç ise tabii olarak erkeklerin oyunuydu. Çocuk, iç yahut dış mekan fark etmeksizin, ferdi veya takım halinde oyun oynamalı. En gelişmiş dijital oyun bile bence sokakta oynanan bir çocuk oyununun yerini tutamaz, diyerek bu faslı kapatalım.