Bir varmış bir yokmuş, bir zamanlar toksik masküleniti isimli, hükümdarı ataerki, yasası stereotip ve bekçileri nefret olan bir gezegende Zümrüt ve Anka adlı iki arkadaş yaşarmış. Zümrüt; kimi kirazlı küpelerin, fırfırlı eteklerin, rengarenk rujların ışıldayan dünyasında en büyük tutkularından biri şarkı söylemek ve bu alanda uzmanlaşarak bestelerini, yeryüzü aşkın yüzü oluncaya kadar sevgi tohumunu ekmek için kullanmak isteyen bir kadınmış fakat içinde yaşadığı gezegen, onu hiçbir zaman olmayacağı bir insana dönüştürmek konusunda ısrarcıymış. O kendisine atanan cinsiyeti reddedip hayallerinin peşinden koşan bir kadın olmak isterken Hükümdar ataerkinin yasaları tarafından erkek olarak topluma empoze edilir, Zümrüt'ten, gezegendeki her erkeğin yaptığı görevi, yani mavi üniformayı üstüne geçirip nefret bekçiliği yapması istenir, gezegendeki toksik maskülenitenin pompaladığı Erkekler kadınlardan üstündür. Namus kavramı tamamen kadınlara aittir, korunması gereklidir ve yine o namusun korunması kadın evlenene kadar bir başka erkeğin görevidir. Kutsallarını koruması, bu yasalara uymayan aykırıları ise homofobi ve nefretin verdiği yetki ile yok etmesi beklenirmiş yani Zümrüt'ün olmak istemediği bir insan gibi yaşaması istenirmiş. Halbuki Zümrüt'ün tek istediği normallerin anormalleştirilmediği bir atmosferde dilediği gibi nefes alabilmekmiş. Anka ise yasaların zihinlere ve bilinç dışına pompaladığı Çocuk yap ve kendini kocana ada. kutsalını reddeder, annesinin ve annesinden önceki kuşakların yazgısını kendisine yazgı eylemek yerine o yazgının zincirini kırmak istermiş. Yaşadığı toplumda yaptığı çocuk sayısı ve onları yetiştirme tarzı ile övülmek, kocasını ne kadar memnun ettiği konusunda ön plana çıkmak yerine, yaşamında hep araştırmacı, maceracı ve üretken, ayakları üzerinde dimdik duran bir kadın olarak hatırlanmak istermiş. Anka'nın en büyük tutkularından biri ise kaskını, ceketini ve deri pantolonunu kuşanıp özgürce motosiklet sürmek, Zümrüt'le her zaman buluştuğu kiraz ağacının altına motosikleti ile gelmekmiş fakat yine yasanın pompaladığı Araç kullanmak erkeklere ait bir eylemdir ve elinin hamuru ile kadınlar erkek işine karışmamalıdır. kutsalı yüzünden önce yasalar tarafından ardından da mutsuzluk ve otoriterlik üzerine kurulmuş aile kurumunun direği, babası tarafından kısıtlanmış ve motosikleti elinden alınmış. Bir ilkbahar sabahı Anka, aynı kiraz ağacının altında arkadaşı Zümrüt'ü bekliyormuş. Anka uzaktan karnını tutarak yaklaşan, saçları dağınık ve yüzü kan içerisinde bir kadının kendisine yürümeye çalıştığını görmüş. Anka da dizlerinde derman kalmamış bu kadına doğru yürümeye başlamış. Kadına doğru yaklaştıkça kalbi hızla çarpmaya başlamış ve şaşkınlık içerisinde kadının yanına koşmuş. Anka, lütfen koluma gir ve ağacın altına gidelim. Biraz nefes aldıktan sonra anlatacağım her şeyi. Anka Zümrüt'ün koluna girerek ve aslında olan bitenleri tahmin edercesine, göğüs kafesinde öfkenin ve hüznün kaçınılmaz acısını hissederek kiraz ağacının altına yürümüş. Kiraz ağacının altına geldikten sonra Anka sırtını ağaca yaslamış, meraklı gözlerle dizine yatıp gözyaşını tutmaya çalışan ve sanki boğazındaki düğümü çözmeye çalışırcasına yutkunan Zümrüt'e bakıyormuş. Tutma gözyaşlarını Zümrüt, ben bakıyorum etrafa, şimdilik kimse bize bakmıyor, nefret bekçileri de gözükmüyor ortalıkta. demiş Anka karşısındaki Erkekler ağlamaz. kutsalının yazdığı tabelaya öfkeyle bakarak. Olmaz Anka, dikkatli olmamız gerek. Şu sıralar yine cadı avı başlattılar. Daha üç gün önce arkadaşım Hande'nin nefret bekçileri tarafından yakılarak katledildiğinin haberini aldım. Sesimizi kimse duyurmuyor. demişti Hande ölmeden önce son konuşmamızda bana. Gerçekten öyle, sesimizi kimse duyurmuyor Anka, varoluş mücadelesi vermeye çalışırken ellerimizin arasından hayatlarımız kayıp gidiyor, özgürlüğümüz desen zaten çoktan hükümdarın ve yüceltilerek gezegenimizi zehirleyen erkekliğin ayakları altında. Çok üzgünüm Zümrüt, o kadar işliyor ki içime hüzün, koca bir çaresizlik bulutunun içine hapsedilmişiz gibi sanki. Ben de babamla kavga ederek çıktım evden. Beni evlendireceklermiş, artık başka bir adamın namusu olacakmışım. Düşünebiliyor musun, babam beni insan olarak değil de artık elden çıkarılması gereken bir mal olarak görüyor. Üstelik biliyorsun, benim kalbimde hep Alkım atıyor. Nefret bekçileri onu sırf Hükümdar'ın Lezbiyen, Mezbiyen, Yok Öyle Bir Şey. sözünü eleştirdiği için meydanın ortasında darp ederek katletti ama o benimle yaşıyor hala. O hala gözlerime bakarak Korkma, ben hep seninleyim. diyor. Ben onu motosikletimle kat ettiğim yollarda yaşatacağım, o yollarda güneşin doğuşunu beraber göreceğiz, batışını beraber izleyeceğiz, okuduğum her kitapta onu bulacağım. Onun anısını ve onunla kurduğumuz hayalleri hayatımın her alanında yaşatmak isterken kendimi tanımadığım bir adamın sömürü makinesi haline getiremem, buna izin veremem. Şşşş, sessiz ol Zümrüt, nefret bekçileri yaklaşıyor. Senin yanına gelirken at kuyruğu yaptığım saçlarımı kesen, tokamı da postalları ile ezen bekçilerdi onlar, beni yere düşürüp karnıma tekmeler atanlardan ikisiydi o geçenler. Aşkın Yüzü Gezegeninin Zümrüdüankaları Gelecek zamanlarda çıkaracağım albümün adı olacak ve mücadelemizi anlatacak bu albümdeki bütün ezgiler. Küllerimizden yeniden doğacağız, yıllarca çeşitli damgalamalarla, nefret söylemleri ile ateşe atılan biz ötekileştirilenler, ezilenler, küllerinden yeniden doğacak ve yaşamaya değer bir yaşam bizlerin olacak. İşte dostlarımıza bütün planımızı Lubunca olarak anlatacağız ki gizlilik ihlali yaşamayalım ve yeni yaşamlarımıza sorunsuz bir şekilde yelken açalım. O halde, bir hafta sonra, 17 Mayıs saat gece 3'te bu kiraz ağacının altında buluşuyoruz, 3.30 gibi de yola çıkıyoruz. Ama gidiş yolu konusunda benim bir fikrim yok. Heyecanı ve sevinci tüm benliğini kaplamış olan Zümrüt, bakışları gülümsercesine, başını kiraz ağacının zarif dallarına bakmak için kaldırmış ve o esnada, ufak bir esinti ile beraber, dalından kusursuz bir ahenkle süzülen kiraz çiçekleri, Zümrüt'ün yüzünü okşadıktan sonra yepyeni yaşamlara gebe olan toprağa düşmüş, adeta Hayallerinin ve varoluşunun peşinden koşmaya devam et, başta ruhundaki ve bedenindeki yaralar olmak üzere nefretin senin yaşamında koca oyuklar oluşturduğu bütün yaralar iyileşecek. diye fısıldarcasına... Ardından Anka'ya dönerek, Ağacın köklerinden olan özgürlük kökü uzaya giden yola çıkıyor ve o yolu takip ettiğinde hiçbir etiketin ve kalıbın olmadığı sonsuzluğa ulaşıyorsun. Fakat şöyle bir şey var ki o kökün kendini göstermesi için bir ritüel var. Ağacın gövdesine ellerimizi yerleştirip gözlerimizi kapatarak Toksik masküleniti yerinden oynar, kadınlar özgür olsa. diye haykırıyoruz. Böylelikle özgürlüğün kökü parlamaya başlıyor ve bize bir kapı açıyor, biz de bu gezegeni yerinden oynatıp şeytanlaştırılmadan yaşayacağımız bir atmosfere doğru yolculuğumuza başlamış oluyoruz. Bir gün yine kiraz ağacının altında otururken Dünya gezegenindeki insanların adalet, eşitlik ve yaşam mücadelesine dair bir kitap okuyordum, kitapta toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve erkek egemen sistem sonucunda ortaya çıkan, tıpkı bizim yaşadığımız şiddet, zulüm ve cinayetler ile karşılaştım. Bunun için mücadele eden dünyalıların, meydanlarda haykırdığı Dünya yerinden oynar, kadınlar özgür olsa. Sloganı ile karşılaştım ve içimde öyle umuda gebe bir his oluştu ki bir anda benim dudaklarımdan da Toksik masküleniti yerinden oynar, kadınlar özgür olsa. Sözü döküldü, ardından özgürlük kökü ile yollarımız kesişmiş oldu, aslında bir başka gezegenden bulunduğumuz gezegene yine kadınlar kadınların yani bizlerin yuvası oldu. Saat çok geç olmuş Zümrüt, nefret bekçileri şimdi O saate orada ne işi varmış? kutsalının genelgesini okumaya başlarlar. Beni elden çıkarılması gereken bir mal olarak gören sözde namus bekçim aslı ailemizin hegemonyası, saldırganlığına her türlü bahaneyi yapıştıran diktatör babamın şüphesini çekmeyeyim daha fazla, diyerek yerinden fırlayan ok misali korku dolu bakışlarla ayağa kalkmıştı Anka. Zümrüt ve Anka, daha önce hiç yaşamadıkları bir şekilde, içlerinde dolaşmaya başlayan ümit kurdunun başlattığı kıvılcım ile her zamanki vedalaşmalarından farklı olarak daha da sıkı sarılmışlar birbirilerine ve evlerine gitmek üzere yola çıkmışlar. Hükümdara ve nefret bekçilerine ufacık bir hediye bırakarak ayrılmak istedim bu korkusuz korkakların gezegeninden. Hadi, benimle gel ve bana yardım et. Hiçbir şey anlamayan Zümrüt, Anka ile birlikte kiraz ağacının en tepesindeki dala tırmanmaya başlamış. Zirvedeki ağaç dalına vardıklarında rüzgar yüzünden savrulan bez parçasını dala sabitleyip ardından bantlamışlar. Aşağıda kendilerini şaşkınlıkla izleyen insanların yüzlerinde bir anda farklı farklı duygular belirmeye başlamış. Kimi o bez parçasına hüzünle bakıyormuş kimi öfkeyle, kimi de acı bir gülümsemeyle... Artık kiraz ağacının en tepesinde, Louis Aragon'un Meşhur Dünya şiirindeki dizelerinden biri olan ADALETİN TERAZİSİ YANLIŞLARIN LANETLİ KİTABINDA. Sözü dalgalanıyormuş. Artık gitmemiz gerek Anka, birazdan nefret bekçileri uyanacak. Haklısın, haydi aşağı inelim, dostlarımızı da daha fazla bekletmeyelim. Anka, Zümrüt ile beraber tırmandığı dallardan yavaş yavaş inerken kalabalığın arasından tanıdık bir yüzün kendisine gurur dolu gözlerle baktığını görmüş ve yaşadığı korkuyla karışık şaşkınlık ile beraber adımları daha da hızlanmış. Yere ayak bastıklarında ise Anka, yüreği ağzında atarcasına o tanıdık yüze doğru koşmuş ve, ANNE! Ne işin var senin burada? Eğer beni geri döndürmek için çabalamaya geldiysen boşa dil dökmüş olursun çünkü ben, omzuma yüklenmesini istemediğim yüklerin karşılaştığım gölgesiyle, ensemde hissettiğim nefesiyle yaşamaktan çok yoruldum. Ben, benden beklenen o her şey benim kaderimmiş. nefessizliğini omuzlamaktan çok yoruldum... Benim bir tanem, güzel kızım... Lütfen sakin ol. Ben seni o pervasızca hapsedileceğin çıkmazlar girdabının içine çekmeye değil, aksine o girdaptan kendimi ve yıllardır bu atmosferde bile bir bakışımızla birbirimize liman olduğumuz Sümbül'ü de çıkarmaya geldim. Anka'nın annesi Feza Hanım, kendinden birkaç adım geride olan komşusu Sümbül Hanım'ın yanına gidip ellerinden tutmuş ve yüzlerinde gün gibi beliren mahcup bir gülümsemeyle Anka'ya gülümsemişler. Sümbül teyze, Anne... İnanın bana çok mutluyum fakat yıllarca gizlenerek bu gerçeği saklamış olmanız kim bilir nasıl ağır gelmiştir size, içinizde kim bilir ne acılar çekmişsinizdir ama geçti, şimdi ne yapacağımızı size de hemen anlatacağım ve bu gezegenden kurtulacağız, artık sizleri birbirinizden koparmaya çalışarak sizi bambaşka hayatlara mahkum edip bunları da birbirinize izletmeyecek hiç kimse. Benim güzel kızım, ben sana küçüklüğünden beri niçin bu kiraz ağacına kurduğumuz salıncaklarda masallar anlatıyorum sanıyorsun? Veya lubuncaya sadece sizin kuşak mı hakim zannediyorsun acaba? Ah bu gençlik, bizi fazla hafife alıyorlar Sümbül, sevgilim. Bugün öğrenmiş oldular Fezacım Yaş almış LGBTIQ+'ların da var olduklarını ve olabileceklerini. Ahh anne! Kendimi kandırılmış gibi hissediyorum ama olan bitenlerin detayını daha sonra konuşalım olur m? Eğer biraz daha yola çıkmazsak nefret bekçileri uyanacak ve bizleri korkunç bir son bekleyecek yani eski yaşamlarımız... Hükümdar tarafından ortaya çıkıp nefret bekçileri tarafından korunan kutsalların işlendiği tabelalar, bu haykırış ile sarsılıp ortadan ikiye ayrılmış ve hemen ardından kiraz çiçekleri dans edercesine kalabalığı çevrelemiş. Kiraz ağacının içerisinden bir ışık eşliğinde özgürlük kökü belirmiş ve ağacın gövdesinden kalabalığa doğru kocaman kapı açılmış. Eşitlenmeye açılan bu kapıyı gören sevgi tohumlarına hasret insanlar, koşarak uzayın kollarına bırakmışlar kendilerini.


Halkbilimciler, dilbilimciler, tarihçiler, Türkologlar, edebiyatçılar bugüne kadar Korkut Ata'yı okumuş-yazmış-araştırmış-tartışmışlardır. Korkut Ata hakkında yazılmış sayısız eser ve araştırmada Korkut Ata'yı ozan, müzisyen, bilgin, yönetim erkinin müşaviri olarak tanırız. Korkut Ata dilinden anlatılan Dede Korkut hikayelerinden onun varlığına ulaşırız. Bir nevi Oğuzname diyebileceğimiz Dede Korkut hikayelerinde tıpkı Orta Asya coğrafyasında yaşayan Oğuz boyları gibi önce Şamanizm inancının etkilerini görmekteyiz. Ardından mücadeleler ve göçler yoluyla etkileşimin doğurduğu zaruretler neticesinde Korkut Ata'nın İslamiyet ile müşerref kılındığına tanık oluyoruz. Korkut Ata gençliğinde gördüğü bir rüyasında 40 yıl yaşayacağı gösterilir, rüyanın etkisinde kalan Korkut Ata, uzun yaşamam arzusuna kapılır ve hastaları ziyaret eder, fakir fukarayı gözetir, velhasıl 200 yılı aşkın yaşadığı rivayet edilen Korkut Ata'ya "Çalap" ın uzun bir ömür bahşettiği aktarılır. Günümüzde Türkiye coğrafyasında Korkut Ata'yı tanımak isteyenlerin bakacağı ufuk: Zeki Velidi Togan, Orhan Şaik Gökyay, Muharrem Ergin, M. Fuad Köprülüdür. Korkut Ata; Orta Asya menşeli bir çalgı olan 'kopuz' un mucididir. Hikayelerini anlatırken de kopuzu ona eşlik eder. Orta Asya Türk topluluklarında bahşılar koşukları, saguları, yırları, destanları dile getirirken bir terennüm vasıtası olarak kullandıkları kopuzu aynı zamanda kötü ruhları kovma ve iyi ruhlardan yardım dileme aracı olarak, hastalıkları tedavi ederken ve yarı dini ayinleri yönetirken de kullanmışlardır. Orta Asya'daki göçebe Türkler'in eğlencelerinde müziğin ve çalgıların önemli bir yeri bulunduğunu, en önemli çalgısının ise kopuz adıyla anıldığı görülür. Kaynaklar kopuzun yayılma alanının Türklerin göç yollarıyla paralellik gösterdiği ve kültürler arası etkileşim neticesinde genişlediği konusunda fikir birliği içindedir. Korkut Ata hikayelerinde bizlere neler anlatır? Mangışlak bölgesinde bulunan yeni el yazması, Türkistan nüshası olarak ta adlandırılır. Bu nüshada yer alan "Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürmesi " hikayesinde Aras Nehri çevresi ile Kars yöresinin fethi anlatılarak; ardından Kazan'ın üst üste tekrar girdiği mücadeleleri ve asıl büyük hedef olan ejderhayı öldürmesiyle hikaye son bulmaktadır. Dede Korkut Hikayelerinin içeriği; hepsi bir toyla başlar. Toy; mühim konularda karar vermek için yapılan toplantı. Hikayelerde çocukların ad kazanması için yaptıkları iş gözetilir. Boğaç Han, ismini boğayı öldürmesiyle alır. Hikayelerde soyut ve somut birçok değerin kültür içinde işlendiğini görürüz. Babanın yaptığı yanlışa rağmen oğlunun esir düşen babayı kurtarması gibi. "Babanı kırk namertten kurtar. Yürü oğul baban sana kıydıysa sen babana kıyma." deyince, "Benim için geldin ise oğlancığımı öldürmüşüm, Yiğit sana günahı yok dön geri " der. "Bırakmam yok kırk namerde, Aksakallı ihtiyarlar senin gider ise, Benim de içinde bir aklı şaşmış bilinci yitmiş ihtiyar babam var, Bırakmam yok kırk namerde..." diyerek babasını kurtarır. Günümüzde gizemini koruyan, önemini yitirmeyen, araştırmaları devam eden Korkut Ata Hikayeleri; geçtiğimiz yıllarda UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesinde yer aldı. Gelecekte yeni bir yazma nüshayla karşılaşmayacağımızı bilemeyiz. Hem dünyanın bu kadar önem verip kütüphanelerinde yer verdikleri hem de sayısız araştırmacının geçmişten günümüze titizlikle irdeleyip üzerine çalışmalar yaptığı bir miras. Şimdilerde büyük şehirlerimizde tiyatrolarda yer almaktadır. Çizgi film şeklinde ve çocuk kitapları olarak küçüklere ulaşmaktadır. Tüm gelişmeler sevindirici olmakla beraber asla yeterli görülmemelidir.


Çok basit bir konuya sahip olan Körkütük filmi kanlarındaki alkol miktarını belirli bir oranın üzerinde tutarak hayatlarının kalitesini arttırmayı ve hayatlarında neyin değişeceğini gözlemlemeyi düşünen dört lise öğretmeninin öyküsünü anlatıyor. Hikayenin görünen yüzü, Norveç'li düşünür Finn Skarderud'un insanların doğduğu andan itibaren kanındaki alkol oranının olması gerekenden %0,05 düşük olduğu ve bunu düzenli bir şekilde dengelemek için az miktarda ve düzenli olarak alkol alınması gerektiği tezinden besleniyor. Başrolünde yine Mads Mikkelsen gibi bir ustanın yer aldığı 2012 yapımı Jagten filminden aşina olduğumuz yönetmen Thomas Vinterberg yine çok iddialı bir yapımla karşımıza çıkıyor ve yönetmenin 2020 yapımı bu filmi beklentileri boşa düşürmeyerek akademi ödüllerinde En iyi uluslararası film ödülünü de aldı. Ve kuşkusuz bu ödülü sonuna kadar hak etti. Geniş çerçeveden baktığımız zaman Körkütük filminin bir deney filmi olduğunu belirtebiliriz. Yönetmen başrolde oynayan Martin haricinde kalan hiçbir oyuncunun karakterine odaklanmamış. Başta bu durum rahatsız etse de film ilerledikçe bunun nedenleri daha anaşılır bir hale geliyor. Körkütük filminin çekimlerinde mekan olarak birçok yer kullanılmış fakat esas itibariyle film Martin'in karakterine oturtmuş ve mekan bolluğuna rağmen Martin'in dünyasının etrafında dönüyor. O yüzden aslında bu filmi Martin'in karakterinin sınırlarıyla çevrelenen bir tek mekan filmi olarak ele almakta bir sakınca yok. Çünkü yan karakterler dahi sanki yalnızca esas karakteri beslemek dışında bir işleve sahip değil ve itiraf etmek gerekirse daha önce bu kadar çok mekana sahip olup bir karakter şahsında 'tek mekan' hissi veren bir filme denk gelmemiştim. Gelmişsem de anımsamıyorum. Yönetmen bu filmle bunu istedi işte. Bize bakın doğru olan budur demedi... Bakın durum budur, bu durumu anlayın dedi. Ve hepiniz takdir edersiniz ki anlamak benimsemek değildir. Ve ben Martin'i anladım. 40'lı yaşlarında egosunu yasladığı çekiciliğini ve yaşamdaki akışkanlığını kaybeden, popülerliğe dair bir şeyi kalmayan, daha da acısı eşine bile eskisi gibi albenili görünemeyen bir adam Martin. Orta yaş kaosu bir yana onun bir şekilde varoluş sorunları var. Sorgulamalarını bırakmış mı, hevesi mi kalmamış belli değil. Yaşamın gidişatı da böyledir zaten. Hani filmin başında gençler suyun kenarında içki yarışı yapıp doyasıya içip eğlenirken sahne sanki yönetmen hatasıyla aniden kesiliyor gibi oluyor da filmin ismi çıkıyor ve daha sonra orta ve ileri yaş öğretmenlerin odasına dönüyor ya kamera... İşte orta yaş kaosu da böyle bir şey. Süreç gibi değil de an gibi bitiyor gençlik ve o ruhtan da eser kalmıyor birdenbire... İşte tam o anda bir sıçrama gerçekleşiyor, 10 yıl arada kaynıyor gibi. O ortadan kesilen sahne bize bunu anlatıyor işte. Bu yüzden yaşama durup baktığı yeri benimsemesem de yönetmen öyle istediği için ben Martin'i gayet iyi anlıyorum. Bu anlamda bu film klasik bir komedi filmi değil, klasik anlamda bir drama da değil. Bu film sahici bir film ve sahici olanın bütün özelliklerini aynı anda taşımayı başarabilmiş. Birçok duyguyu Martin karakteri üzerinden hepimizin yaşamış olmasının başarısı da yönetmene ve Mads Mikkelsen'in oyunculuğuna yazar. Filmin sahne sahne açılıp çözümlenecek çok yönü var fakat bu kez ana hatlarıyla kalmasını yeğliyorum. Çünkü yönetmen de bize aslında bir karakter analizinin ana hatlarını vermiş. O yüzden diyorum ki; iyi filmdir, izleyin!


Kosmos 1980 yılında yayımlanmış, bizim elimize ise tam on sekiz yıl sonra yani 1998 yılında Reşit Aşçıoğlu'nun kitabı tercüme etmesiyle gelmiştir. Kosmos Yunanca bir sözcük olup "düzen içinde evren" anlamına gelmektedir ve bir nevi "karmaşa" dediğimiz kaos kavramının karşıtıdır. Carl Sagan, kendi düşünceleri nezdinde bize düzeni oluşturan yapı taşlarından biri olan merakımızı alıp masaya koyup otopsi yapıyor ve bize bunu öyküleşirerek anlatarak bilim dilini daha anlaşılır kılıyor. Yazar merakın tarihini, geçmişte kalmayıp günümüz yakın tarihe kadar sürüklemesi astronomide başlayan yelpazeyi astrobiyoloji, fizik, kimya, felsefe, mitoloji, etimiloji, tarih alanlarına kadar genişletiyor. Ee bize de bu engin deryayı izlemek kalıyor. Carl Sagan, bu engin deryayı bizlere keşfetme fırsatı verirken bir okuyucu olarak bu deryanın Heraklitos'un değişim nehriyle aynı olduğunu söylemem gerek. Heraklitos'un "Aynı nehirde iki kez yıkanamazsın" sözü, bilimin değişimle eş değer olduğunu mükemmel bir şekilde ifade eder. Nehir, sürekli akar ve su sürekli değişir, aynı şekilde bilim de sürekli gelişir ve değişir. Bilim, geçmişten günümüze yeni keşiflerle evrilen bir süreçtir. Bir zamanlar bilinenler bugün farklıdır, Plüton'un statüsü gibi. Bu nedenle, Heraklitos'un nehrinin suyu gibi, bilim de sürekli değişir ve gelişir, böylece zamanın bizi taşıdığı bir yolculuğun bir parçası oluruz. Carl Sagan bu yolculukta bilimin mürekkebini taşıyan deryanın kapısını bize açar fakat kendi zamanı çizgisinde aralar kapıyı. Örnekle açıklamak gerekirse Carl Sagan zamanında Güneş sistemi dışı gezegenlere ait bilgiler sınırlıydı, günümüzde ise yüzlerce ötegezegen keşfedildi ve bazıları yaşanabilirlik potansiyeline sahip olarak kabul ediliyor keza Carl Sagan zamanında Plüton bir gezegen olarak anılırken bugün cüce gezegenlerin içinde yer alıyor. Özetle yazar bize merakın atomlarını kitapta bir bir nöronlarımıza işliyor kitabın sonunu bize yani okuyucuya bırakıyor. Bilim ve merakın dansı hala ahenkli şekilde devam etmekte. Kosmos, bilim ve merakın muhteşem dansını sunarken Carl Sagan'ın kelimeleriyle evrenin büyüsüne kapılmaya hazır olun. Bu kitap, sadece gökyüzünü değil, aynı zamanda kendi içsel evreninizi de keşfetmenizi sağlayacak bir yolculuk niteliğindedir. DNA'mızdaki nitrojen, dişlerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir, elmalı kekteki karbon çöken yıldızların içinde üretilmiştir. Hepimiz birer yıldız tozuyuz. Kitap, zamanın zincirini çatır çatır koparır. İnsanların mucize yaratan sihirbazlıklarının bir kanıtıdır. Öyle garip kavramlarla yetiştirilmişiz ki bizden birazcık değişik bir kişi ya da toplumla karşılaşınca onların bize yabancılığı nedeniyle güvensizlik duyuyoruz ya da nefret ediyoruz. Oysa her bir uygarlığın anıtları ve kültürü, insan olmanın değişik biçimde anlatımından başka bir şey değildir.


Didim-Akbük arası ortalama 20 kilometredir. Şehir içinden tam ücretle 9 liraya toplu taşıma ile görülebiliyordu orası. Ben de atlamıştım bir minibüse. Minibüs ilçe merkezinden çıktı ve ana yola girdi. Bu yolda Didim'in çıkışından itibaren makilik ağaçlar vardı. Yol sağlı sollu bu tip ağaçlarla kaplanmıştı. Hatta yolun sağ tarafında adını hatırlamadığım bir hatıra ormanı gördüm. Evet! Orası dahi makilikti. Küçük dinlenme tesislerini geçtikten sonra minibüs Denizköy'e varmıştı. Burada bir yolcumuzu bıraktıktan sonra kavşaktan karşıya, Akbük tarafına doğru yol aldık. Akbük merkezine varmadan önce bizi sahil siteleri ve bu sahil sitelerinden denize girmek ve piknik yapmak için sahile akın eden aileler karşıladı. Sanırım burası "Emekli olunca Ege'de küçük bir sahil kasabasına yerleşeceğim." cümlesindeki kasabaydı. Çünkü sahildekilerin yaş ortalamaları biraz yüksekti. Minibüs artık bu sahil sitelerinin olduğu kısımdan çıktıktan sonra Akbük'e girmişti. İlçe girişinde terk edilmiş, muhtemelen içlerine girince keskin bir çiş kokusunun duyulabileceği eski, küçük villa tipi yapılar ve bir iki harabe otel vardı. Daha o zamandan içime bir kurt düşmüştü. Kendi kendime "Ulan, buraya geldik de, burada bir şey yok." diyordum ki hislerimde yanılmamıştım. Şoförden beni merkezi bir yerde indirmesini rica etmiştim fakat indirildiğim yerin merkezi olabileceği konusunda şüphelerim vardı. Çünkü bu kadar küçük bir belediye binasını ve hemen karşısındaki bir onun kadar küçük Migros'u daha önce hiçbir yerde görmemiştim. Resmen hiçbir yerdeydim. Hiçbir şeyin ortasındaydım. Birine sorup sahile nasıl inebileceğimi öğrendim. Telefonumdan bakıp da gidebilirdim ama ben insanlarla iletişim kurma çabası içindeydim. Fakat bir amca beni çok şaşırttı. Aramızdaki diyalog tam da şu şekildeydi. Navıgassyonung yohh mu, bah da git, millet de bi alem olmuş ya Rabbım! Ben de tıpış tıpış uzaklaşıp gölgede telefonumdan uygulamayı açıp sahili buldum fakat amcanın navigasyon derkenki yüz ifadesini o gün akşama kadar aklımdan silemedim. Anlaşıldığı üzere Akbük'te istediğimi bulamamıştım. Zaten sahilde de iki tane çay ocağı ve bir tane birahane vardı. Onlar da sinek avlıyordu. Bu gezim hüsranla sonlanacakken günümün daha yeni başladığını fark ettim ve Didim'e değil de aksi yöne doğru otostop çekmeye karar verdim. Beni yolda çeken bir şeyler vardı. Bir kere yola çıkmıştım ve iki saat sonra geri dönmek bana göre değildi. Bulunduğum yer yolun ormanlık tarafı olduğundan pek fazla araç geçmiyordu. Zaten geçenler de beni görmezden gelip yoluna devam ediyordu. Bir iki araç sonra nihayet bir kamyon durmuştu. Kamyondaki dayıya nereye gideceğini sormadan hemen atlamıştım kamyona. Nereye gidersen oraya giderim, dedim. Kamyondaki dayı Bozbük denen bir yerde bir firmaya mal götürüyordu. Bu da artık Aydın sınırından çıkıp Muğla'ya geçebileceğim anlamına geliyordu. Bu fikir beni daha da heyecanlandırmıştı. Şehir değiştiriyordum. Bu sırada Bodrum'da, Aydın'da okurken tanıştığım bir arkadaşımın olduğu aklıma gelmişti. İlkay... İlkay da benim gibi otelde çalışmak için gelmişti Ege taraflarına. Hatta gelirken otobüslerimiz aynı dinlenme tesislerinde mola vererek gelmişti. Yani birlikte geldik de denebilir. O Bodrum'a devam etti, ben ise Didim'de kalmıştım. Bu arada, bindiğim kamyondaki dayıdan bahsetmeden geçmek istemem. Bu dayı Ege şivesinin vücut bulmuş hali gibiydi. Ortalama verecek olursam on kelimeden sekizini anlamıyor, ikisini de anlamış gibi kafa sallayıp "Aynen dayı, haklısın." diyordum. Bir iki diyalogdan sonra garip bir sessizlik oldu. Dayı benim onu anlamadığımı anladı ve radyoya ses verdi. Pot kırmıştım. Yolumuza Buray'ın yaz şarkısı denebilecek kıvamda olan "Alaz Alaz" parçasıyla devam ettik. Daha komiği ise dayının bu şarkıya Ege şivesiyle eşlik etmeye çalışmasıydı. Sağ olsun, keyifli bir yarım saat geçirmiştim. Kamyondan indim. 15-20 dakikalık güneş altında yürüdükten sonra bir gölge bulmuş ve çökmüştüm. Sırtımdan akan teri çantamı çıkarırken hissetmiştim. Ayrıca artık göz altlarım ve kollarım da yanmaya başlamıştı. Kuşatmıştım. Derken, bir ter damlası kürek kemiklerinin arasında kayarak aşağı doğru indi. Hafiften de rüzgar esince tişörtümde soğuyan terim sırtıma değiyor ve soğukluk hissediyordum. On dakika kadar bekledikten sonra otostop çekmememe rağmen bir aile beni arabasına aldı. Herhalde kuş uçmaz kervan geçmez bu yolda tek başıma kalmamı istemediler. Var olsunlar... Bu aile Haydar Koyu'na doğru devam edeceğini söyledi. Aslında beni de davet ettiler ama ben Bodrum'a gideceğimi söyleyip Haydar Koyu'na dönülen yol ağzında indim. Tabii sonradan Haydar Koyu görsellerine bakıp gitmediğime pişman oldum... Olsun, sıkıntı değil, yaz boyu Ege'deyim ve her hafta sonu müsaittim; illa ki çıkar gelirim. İndiğim Haydar Koyu sapağı çok ıssızdı. Çevremde çam ağaçları ve sadece bir tabela vardı. Tabela, yakınlardaki bir köyü işaret ediyordu. Bu da otostop şansımı pekala artırıyordu. Bu sapakta ilginç bir şey oldu. Bir domuz gördüm. Evet! Ormanın ortasında bir domuza rast gelmek çok ürkütücüydü aslında. Fakat hayvanın bana saldırma amacında olmadığını anladığımda çok daha serinkanlı davranmaya başladım. Öylece önümden süzülerek geçti gitti. Arada bir o da beni kontrol ediyordu. Belli ki o da benden korkuyordu. Fakat yine de bir yabani domuzu bu kadar yakından görmek ürkütmüştü. Tavsiyemdir: görmeyin! Domuz macerasından sonra eski bir Toros araba süzülerek geldi ve durdu önümde. Yine Ege şivesi... Abinin söylediklerinden anladığım kadarıyla binebileceğimi söylüyordu ve atladım direkt. Arabasına bindiğim bu abinin yakın zamanda anneannesi vefat etmiş ve onun hayrına lokma yaptırıyorlarmış; yani mevlit gibi bir şey varmış. Lokma bu yörede hayır için yapılan, şerbette kızartılan bir tatlıdır ve çok severim. Beni de davet etti abi. Lokma yersin, su alırsın yanına, dedi. Bu abi o sıcak havada bana can suyu gibi gelmişti resmen. Neyse efendim, arabamız tıngır mıngır Haydar Koyu'ndan uzaklaşıp Gürçamlar denilen, tatlı mı tatlı evlerin olduğu bir köye vardı. Köy çıkışında bir bahçeli eve girdik. Cenaze sahipleri oturmuş lokmalarını yerken ben kapıdan girince bir anda gözler bana döndü. O an hiç bozmayıverip "Allah rahmet eylesin, ruhu şad olsun." deyip lokma arabasına doğru hızlı adımlarla yol aldım. Bak sen, dedim kendi kendime, senin ağzından rahmet falan çıkıyor; Allah, diyorsun, hayırdır? Susuz kalınca inançsızlık bitiyor, öyle mi, deyip kendimi fırçalamıştım bir güzel. Neyse ki fazla rahatsızlık vermeden lokmamı ve suyumu alıp oradan ayrılmıştım. Günün bu kısmı tam da Ege'de geçen yaz dizilerini andıran bir ayardaydı. Absürt komedi; yalnız gülmek yasak. Gürçamlar Köyü, Milas'a bağlı güzel bir köydü. Bir an düşünüp acaba köyün içine dalsam mı, diye... Fakat yola düşmek fikri daha ağır bastı ve kaldırdım parmağımı. Milas Belediyesi yazılı bir çöp kamyonuna denk gelmiştim. Yine aynı şekilde nereye gideceklerini sormadan bir çırpıda kamyonun içine atmıştım kendimi. Abiler Milas'a doğru gideceklerini, istersem beni de Bodrum sapağında indireceklerini söylediler. Bayağı güzel bir denk gelişti çünkü tek arabada bayağı bir yol kat edecektim. Kamyon orman içlerinden geçerek yoluna devam ediyordu. Bu kadar sığ ağaçların olduğu bir yer daha görmemiştim. Balta girmemiş orman dedikleri bu olsa gerekti. Ayrıca yine birkaç domuz görmüştüm. Fakat bu sefer uzaktaydım ve kamyonun içinde, güvendeydim. Hah! Güven kısmı biraz tartışılır. Çünkü kamyonumuzun freni olmadığını farkettim. Aracı kullanan abimiz motor freniyle yokuş iniyor ve elinden geldikçe freni kullanmıyordu. Büyük şehirden gelen birisi olarak bir belediye aracının bu denli eski ve bakımsız oluşu içimi burkmuştu aslında. Kendi içimde siyasete dalmış ve yolu unutmuştum. Bodrum yoluna geldiğimizde çöp kamyonundan indim. Oradan bir araç bulmak gibi bir kaygım olmadı çünkü araçlar vızır vızır geçiyordu. Parmağımı tam kaldırmıştım ki tarifeli sefer yapan Milas-Bodrum arabası zınk diye durdu. Başta binip binmeme konusunda kararsız kaldım çünkü otostopla yoluma devam ediyordum fakat kapı açılıp klima serinliği yüzüme vurunca ayaklarım arabaya doğru gitti. Bu minibüsle Bodrum otogarı, oradan da Bodrum merkeze gittim. Bodrum merkezine gitmekle hata yaptığımı araçtan indikten sonra fark ettim. Sanki bir tatil beldesine değil de büyük şehirde çarşıya gelmiştim. Trafik, esnaf, satıcılar... Her biri ayrı bir sinir bozuculukta idi. Herkes bir yerlere yetişme çabası içinde hızlı hızlı yürüyor ve kalabalık oluşturuyordu. Bodrum'a karşı ilk izlenimlerim olumsuzdu. Beklediğimi bulamamıştım. Buradaki arkadaşım İlkay, Türkbükü denen ve magazin programlarına göre ünlülerin akın ettiği bir tatil beldesinde çalışmaktaydı. Buraya giden araçlar ilçe otogarından yarım saatte bir kalkmaktaydı. Yorulmuştum, Didim dönüşünü de otobüs ile planlıyordum fakat en son araba saat 20.00'daydı. Saat ise 18.00 civarıydı. Aynı anda hem İlkay'ı görüp hem de Didim arabasına yetişebilmem imkansızdı. Bilen bilir, seyahat zehri bir kere vücuda zerk edildi mi işiniz zor... Ne olacaksa olsun, deyip İlkay'a doğru yol aldım ben de. Araba 45 dakika gibi bir sürede Türkbükü'ne vardı. İlkay'la planladığımız gibi sahile indim. Burada birkaç ünlüye rastladım. İsimlerini falan bilmiyordum fakat ucuz Türk dizilerinde onlara denk geldiğimi söyleyebilirim. Yani umarım öyledir. İlkay'ın çok güzel bir arkadaş grubu vardı çalıştığı otelde. İş çıkışı sahile inip beraber vakit geçirebiliyor ve sohbet edebiliyorlardı. Hepsi de çok iyi insanlardı. Onlarla sohbet etmekten keyif almıştım açıkçası. Ben ise Didim'de işten çıkınca boşluğa düşüyordum. Bazen gidip ormanda koşup çöp topluyor, bazen de sahile inip bir iki bira yuvarlıyordum. Ve bunları tek başıma yapıyordum. Takılabileceğim bir arkadaş ortamı oluşmamıştı. Ofistekiler benim yaşıtım değildi. Kaldığım lojmandakiler ise dışarıya nadiren çıkıyorlardı. Durumlar böyle olunca yaşıtım bir grupla vakit geçirmek gerçekten ruhumu doyurmuştu. Her şey iyi ve güzeldi de... Nasıl Didim'e dönecektim? Otogara gideyim, her türlü hallederim, demiştim İlkay'a. Edemedim. Bir sonraki Didim arabası gece saat 03.30'daydı. Mecburen otogarda Terminal filmindeki Tom Hanks gibi vakit geçirecektim. Öyle de oldu. Soğuk, demir bir banka oturdum. Etrafı izledim. Okuduğunuz bu yazının bir kısmını orada yazdım. Telefonumu şarj için bir dükkana bıraktığım için çantamda kalan, iş yerinden bize verilen maaş kartının zarfına yazmıştım. İyi ki yola devam etmişim, dedim. Otogarda kalmaktan keyif almıştım. İyi ki de günün başında Akbük'te umudumu kaybedip geri dönmemişim, dedim. Otobüs saatinin nasıl geldiğini bilmedim. Bir anda kendimi Didim otobüsünde buldum ve kaldığım lojmana döndüm. Artık gün pazartesiydi ve dinlenmeden çalışmaya başlamıştım. İşte size ani gelişen ve plansız yapılan işlerin ne kadar zevkli olabileceğine dair küçük bir örnek bu yazı. Görsel: Didim'den görünen Bodrum, Türkbükü'nün tepeleri.


Bugün 29 yaşıma bastım. Otuza merdiven dayadım artık. Geriye dönüp baktığımda arkamda acı, tatlı hatıralar bırakmışım ama hep hatırıma kederli hatıralar, hüzünlü geceler hücum etmekte. Şimdiyse kendimi sona çok yakın hissediyorum. İşte önümde babam yatmakta, boylu boyunca. Onca yıldır tanıdığım adam, sessizce her zamanki halinden çok farklı olarak- yatmakta. Şimdi bana bazı işler buyurmalı, anlamsız koşuşturmalarla kalabalığın içinde sebepsizce beni yormalıydı. Lakin orada öylece yatıyor şimdi, çıt sesinden uyanırdı bu adam, bana mısın demeden yatıyor. Ne ezanı işitti ne sala verilince meraklanıp kim öldü acep diye sordu. Tabutu 6 kişi aldı omuzlarına, yavaş yavaş yürümeye başladık. Gerçi severdi böylesine hürmet görmeyi, el üstünde tutulmayı. Halinden memnu olsa gerek. Mezarlığın sürgülü, demir kapısı açıldı, önde hoca efendi, arkada biz, hoca efendi tabutun içinde yatıyor, önde hoca efendi yürüyor, arkada hoca efendi ağlıyor. Mahşeri bir kalabalık var etrafta: eş, dost, akraba, tanıdık, tanımadık herkes gelmiş. Birçoğundan hazzetmezdi babam, surat asardı onlara. Bugün kimse umursamıyor onu, onun surat asmasını gerçi ben de umursamıyordum zaten hep asıktı suratı, pek nadiren gülerdi. Mutluluğun ne olduğunu bilmiyordu kanımca yahut sevmiyordu mutluluğu. Şu koskocaman toprak yığınının altında yatıyor demek şimdi. Evdeki koltuğu yalnız kalacak demek. Artık yemekten önce su istemeyecek, bozulan her eşyayı tamir etmeye çalışmayacak, olur olmaz her şeye bağırmayacak, köhneleşmiş fikirleriyle kimseyi zehirleyemeyecek, artık hiç gülemeyecek ama en azından bir daha hiç ölmeyecek. Demek ölüm dedikleri buymuş hoca efendi: yıllar yılı başkalarının namazını kıldırdın, salasını okudun, kokuşmaya yüz tutmuş cesetlerini yıkadın, kuran okudun arkalarından. İşte şimdi sıra sana da geldi. Seni de yıkadılar, hatta beni de çağırdılar ama kardeşimi gönderdim güç bela, dayanamazdım zira- salanı okudular, kuran okudular sanki duyacakmışsın gibi, üstüne toprak bile attılar, öldürdüler nihayetinde.


Altını çizelim artık: Hiçbir sanatçı halkın bir adım önünde değildir! Halk da, bu kaçışın arkasına saklanamaz. Sen, sanatçıya bu misyonu yüklemeye çalışacaksın, sonra da onun yalnızlıktan kaynaklanan marjlardaki seyahatini de entelektüelizmle suçlayacaksın. Yağma yok! Türkiye'nin topraklarında sanata gönül vermişlerin arasındaki temel çelişkilerden biri de budur: Üreten, itilmiştir; üretimi değerlendiren ise, üretici'nin konumunda olamadığı için kıskanç, ukala ve saldırgandır! Bunda yadırganacak bir şey yok: Doğrular, artık bizi üzmemeli! Tek doğru vardır: O da yanlış'ın ta kendisi! Hiçbir cevabın taklidi olamaz; ancak sebepler taklit edilebilir. Büyük sanatçı ile sıradan olanın arasındaki farkın izahı da bu. Telaşla merak'ın kaynaşması, istikrar ile tedbirsiz hareketin dökümanlara dönüşmesinin kökeni, mananın kuvvete dayandığı noktalardaki hiciv, hep bu cevap ile sebep'in taklitle olan ilişkisinin analizinde gizli. Görkemi nereye oturtacağız?! Edaya mı, isabete mi?! Edaya oturtursak asil, isabete oturtursak kahraman mı olacağız?! Hay Allah, galiba şiir hakkında yazalım derken ereceğiz! Şairin siftahı, tarihi algılayabilmesidir. Tarihteki yeri hakkında az çok bilgi sahibi olabilen şair, manada yetkinleşir. Türkiye'de şiirin gidişatı biraz da dergilerle koşut adeta. Her dönem, her tarz, her bakış açısı kendi dergisini oluşturmuş. Son yirmi yıla bakacak olursak, 2000'in başında böyle, kendiliğinden oluşmuş bir dergi, bir izan göremiyoruz. Seksenlerde başlayıp bugüne dayanan şiirlerdeki farklılığa bu noktadan da yaklaşılabilir. Bütün ayrılıklarına rağmen kimi şairlerin bir araya gelerek yürütme çabası gösterdikleri Şiir Atı, Göçebe dergileri yayınevlerinden bağımsızlıklarıyla yukardaki mesele işarettir. Oysa Selim Temo ile Devrim Dirlikyapan'ın, Nilay Özer ile Enderemiroğlu'nun, Ayhan Kurtla Bejan Matur'un, Imgehan'la Metin Kaygalak'ın, Osman Çakmakçı ile Nur 'un, Didem Madak'la Şerafettin Kaya'nın tanışıp tanışmadıkları bile meçhul! Birbirileriyle ilişki kurmamış bir nesil mi yetişti?! O eski fotoğrafları ne çok özlerim: Birkaç zat-ı muhterem, aynı masada oturmuşlar; sohbet esnasında kısa bir molada objektiflere poz vermişler. Son yirmi yılın şahsiyetlerinden kaçının böyle doğal ve mühim fotoğrafı var?! Yalnızca şiir yazılarak şair olunmaz! Şairi şair yapan insani ve toplumsal konumudur aslında. Her şair, bir büyü yaratır. Her şair, yarattığı büyüden kendi de etkilenir ve o büyüyü reddetmeye çabalar. Edip Abi, yarattığı büyüyle şiirin bildik akışının büyüsünü bozdu. Büyünün bir metafizik uzantısı değil, bir aşk biçimi olduğunu belgeledi. Galiba, bu belgeydi hayattan ilk önce sökülmesi ve yaramaz insanların omuzlarına apolet niyetine dikilmesi gereken. Biz gerekeni yaptık sanıyorum. En azından seksenli yılların dize dizicileri / dize düzücüleri! İçimizdeki huzur, dışımıza kar yağdırdı! Meymenetsizliğimiz, metanetimizi arttırdı! Her şeyden ders aldık, hiç ders vermeye kalkışmadık! İşte size bizim neslin ifşası! "Böyle bir yazıya nasıl başlayacağımı bilemiyorum" cümlesiyle başlayan... diye başlayan ikinci türev yazılara rastlamamız sıkıcıdır ve bu rastlantıya denk düşen kişilerin psikolojilerinde gerçekten çok ciddi problemler baş gösterebilir. Hastalıklar, ölümler, afetler karşısındaki çaresizliğimizin bizi hassas dengelerden hassas noktalara sürmesi, mücadelede önemli bir sesi kaybetmenin, yalnızlığımıza tuz biber eken toplumsal acısı, şaşkınlığı, düştüğümüzü sandığımız boşluk, "toparlanmamız vakit alabilir" kaygısı, bulunduğumuz alan hani bir de edebiyatsa, burada yıkılan çınar köklü olmanın ötesinde doğrudan doğruya kök'se, mesela Can Yücel'se, işimiz hiç de kolay değil. O, "seksenler, doksanlar" diye belirtilen onlu yıl tanımlamalarına kızardı, ama ne yazık ki seksenli yıllarda ortaya çıkan, hissizliği hiçlikle karıştırmak ve bunu varoluşçuluğun uçlarında dolaşmanın afili delikanlılığı sayan muhteremlerin sevgisiz, soğuk, yapay, soyluların hizmetine verilmiş mısralarla donattıkları şiirlere ve hayat biçimlerine hep uzak durdu. Onlarla aynı dili kullanarak çatışmak yerine küfrü bastı. Havlayan köpeğin ısırabileceği ihtimalini asla gözardı etmedi. Peki Can Baba'yı bu denli kalıcı ve güçlü kılan neydi?! Neden bu kadar çok sevildi?! "Şiirin tanımında geçmiyor elbette 'genç olmak' olgusu; ama şiire erken başlamanın avantajlarının, şiire has dezavantajları sıfırlayabilmesi açısından önemli. Hele hele okurun önünde pişmeye çalışmak daha da önemli. Bir örnek vermek gerekirse, koltuğunuzun altına sıkıştırdığınız bir şiir dosyasını usta bildiğiniz bir şaire götürdünüz ve okumasını rica ettiniz. O şairin o şiirleri okuyup okumadığı hakkında asla bilginiz olamaz. Şair, sizi kırmamak için kırık dökük birkaç kelime etme gereğini duyacaktır; oysa dergide yayımlanan bir şiirinizi okuduğunu, beğendiğini ya da hatalı bulduğunu söyleyen bir şair sizin şiirinizin önünü açar... Burada benim anladığım gençşiir, kesinlikle yaşla sınırlı değil. Şiire erken başlamakla genç şiiri birbirinden ayırmak gerek. Bugünün genç şiir tavrı ile önceki dönemin genç şiir tavrı arasında ciddi farklılıklar var. Kendimle karşılaştırma yaparak çözümlemeye çalışmak istiyorum: Bugünün genç şairlerini okuduğumuzda onların dünya ve Türk Şiiri tarihi hakkında donanımlı olup olmadığı anlaşılmıyor öncelikle. Böylelikle 'eski şiire alternatif bir genç şiir'in samimiyeti ortadan kalkıyor. Tuna Kiremitçi'nin büyük bir yetenek olduğu halde şiire, müziğe ve sinemaya parçalanmışlığı eksi puandır. Kastettiğim bu! Haydar Ergülen, bir işte çalışmayıp yalnızca şiire gömülse yer yerinden oynarmış gibi geliyor bana. Şiire ne getirdiği tartışmalı genç şiirin; yoksa oturmuş bir şiir yazan yaşı genç bir şairin yazdığına mı genç şiir diyeceğiz?! İlhan Berk'in hala genç bir şiir yazdığını görüyoruz. 'Durmadan arıyorum' diyor adam. İyi ya da kötü, her kitabı bir öncekinden farklı mecralarda. İşte genç şiir bu! Yoksa Ayhan Bozkurt, Didem Madak, Devrim Dirlikyapan, Zeynep Köylü şiirlerini safrasız, tok yazmalarına karşın 'genç şiir' çizgisinde değiller; bu da köklerini yitirmelerine yol açıyor. Yalnızca iyi şiir yazan insanlara dönüşüyorlar. Tehlikeli bir şey bu. İmzası kapatılmış bir şiiri okuduğumuzda 'hah, bilmem kimin şiiri' diyemiyorsak genç şiir olmadığı kesindir. Burada kalıplaşmış bir şiir yazan kişiyi değil, şiirini yenileştirirken tavrını değiştirmemiş şairi anlatmaya çabalıyorum. Nazım'ın genç kalışının nedeni de bu sanki. Şu anda genç şiir çizgisinde gördüğüm birkaç isim de vermek isterim: Serap Erdoğan, Kemal Varol, Göçkenur Ç., Nilay Özer. Turgut Toygar, güzel bir saptama yapmıştı: 'Günümüz şiirinin yenileri Osmanlıca'ya kayıyor.' Doğru. Daha mı şiirsel geliyor, yoksa anlam zenginliği mi yüksek?! Şiirde ustalığa giden yollardan en kestirmesi, belki de en çetini özgünlük olsa gerek. Hem özgün bir şair olarak ustalığınızı sergileyeceksiniz, hem usta bir şair olarak özgün çizginizi uzağa, farklı mecralara taşıyacaksınız. Her özgünlük ustalık getirmediği gibi, her ustanın kalemi de yeniliğe açıktır diye bir genel kural yok. Nazım, hem usta, hem özgün hem de yenilikçi olmanın tadını çıkartan şairlerden. Orhan Veli, özgün ve yenilikçi. Ustalığı kısa yaşamının altında ezili kalan bir şair. Dağlarca, usta ve özgün. Yenilik peşinde olduğu savı, belki Çocuk ve Allah'ın arkakapısında kalmış durumda. Usta ve yenilikçi şairlerin topu, neredeyse cumhuriyetin az öncesi ve az sonrasıyla sınırlı. Buradaki yenilikçilik, şairliklerinden değil, büyük olasılık, ülkenin sosyal değişimine ayak uydurmanın baharından. Herşeyin silbaştan yenilendiği bir dönemde şairlerin bit pazarlarına düşmesi mümkün değil! Peki, şu on beş yılın bilançosu nedir?! Yani 1984-1998 arası. Bir kısım eleştirmen artı puanları sıralarken, diğerleri kayıpların peşinde. Yalnızca özgün olabilenlerden birkaç örnek: Oğuzhan Akay, Osman Olmuş, Hüseyin Alemdar, Akgün Akova, Kaan İnce, Metin Üstündağ, Elif; Cezmi Ersöz, Yıldırım Türker... Yalnızca özgün ve yenilikçi olabilenlerden birkaç örnek: Tarık Günersel, Nilgün Marmara, Gülseli İnal, Seyhan Erözçelik, Sami Baydar, Birhan Keskin... Özgün ve Usta olabilenlerden birkaç örnek: Enis Batur, Haydar Ergülen, Murathan Mungan, Sina Akyol, Lale Müldür... Görüldüğü üzre, özgünlük ağırlıklı bir şiirde yenilik olgusunun eksikliği ustalaşmanın en büyük handikapı. Yenilikçi olan ustalaşamıyor; ustalaşma yolundaki şair yenilikten kaçınıyor. Arkadaş Z. Özger'i erken göndermenin acısı daha da belirginleşiyor. Ya doksanlar'a ne demeli?! Kimin şiiri özgün?! Herhangi bir şiiri okuduğunuzda onun şairini hemen teşhis edebiliyor musunuz?! Kimin şiiri yenilikçi?! Bir önceki kuşaktan aldıklarına farklı bir tarz, farklı bir yaklaşım getirebilmiş?! Kim usta?! Kimin şiiri dilden dile dolaşabiliyor?! Haydi şiirden vazgeçtik; kimin bir mısrası özel defterlerimizin başköşesinde?! Fotokopi şiirler yazılıyor. Fotokopi duyarlıklar yaşanıyor. Fotokopi jestler ve hırçınlıklar, gündeme hakim. Yalnızca özgün olabilmek, yalnızca özgün ve yenilikçi olabilmek, özgün ve usta olabilmek yerine, yalnızca karakterini iyi sergilemek, yalnızca karakter sergilerken farklılığını yaşadığı yüzyıla uyarlayabilmek, durumu kurtarmak, yazmış olmak, yazdığını her dergide yayımlatabilecek kadar ün rantı yakalamak ve bulunduğu noktayı korumak unutulmamak için mümkün olabildiğince saldırgan ama duygusal olmak demek belki de 2000 yılının eşiğindeki, içi boşaltılmış, okuru kaybedilmiş Türkçe Şiir'in menüsünü yeniden tartışmak demek olacaktır. Durup düşünmek gerekiyor. Belki böyle kabul görürüz! Bütün bunlar bu güne kadarki düşüncelerimin bir reprodüksiyonu olarak adlandırılmalı, ama bence seksenlerin en önemli saptaması, bu insanlara yapılan haksızlıktı: Önemsenmediler; haklarında hiçbir ayrıntılı araştırma yapılmadı. Bir anlamda tüketilmeye, popülerleştirilerek yüzeyselleştirilmeye çalışılındılar. Oysa bugün şiirin doksanlarına, iki binlerine bakıldığında hiç değilse büyük bir güç olarak geldikleri ve şimdiki arkadaşlara göre politik oldukları söylenebilir; evet, politik yanlarını ortaya koymaktaki çekinceleri yüzünden suçlanabilirler; doğrudur. En azından doksanlar, iki binler kadar cool takılmadılar! 'Benim şiirim Behçet Necatigil'le aynı ayardadır' diyecek kadar küstah değildiler. Ve bu lafları kendilerine söyleten şair-i azamlarının ne bok olduğunu anlayacak ve onlarla savaşıp bir poesium kazanacak kadar da yürekliydiler! Ee, bir mücadelede nefer olmak başka, askeri okul şairi olmak başka!


Ne zaman İran edebiyatından bir eser okusam hep o aynı anlam dünyasına ait buruk bir his kaplar içimi. Birçok Küçük Kara Balık'ın hikayesini hatırlatır bana. Kitap bir çocuk kitabı özellikleri taşıyorsa da yetişkinlerin anlam dünyasına yönelik derin bir felsefeye sahiptir. Oldukça sade bir anlatıma sahip olan kitap, İran edebiyatından alışık olduğumuz yoğun süslü anlatımdan eser taşımıyor. Anlam yönünden ise Çağdaş İran edebiyatına tanışıklığı olanlara gizliden gizliye zuhur eden buhranlı bir his yabancı hiç gelmeyecektir. Kitap bir çocuk kitabı olma özelliği taşıyor demiştik. Yazar, bolca sembollere başvurmuş; bu açıdan alegorik olan kitap küçük bir balığın var olduğu dünyayı keşfetme arzusunu, içinde yaşadığı gölün dışında başka nelerin olduğunu, yaşamın yalnızca içinde yaşadığı bu gölden ibaret olup olmadığını merak etmesinin sonucunda başından geçen serüveni anlatmaktadır. Bir çocuğun hayatı keşfetme güdüsüne göldeki diğer canlıların ket vurma çabası bize kendi hayatımızı hatırlatıyor. Korkular, kaygılar ve belirsizlik bizi hep daha fazlasını düşünmekten ve bunun uğruna hareket etmekten alıkoyabilmiştir. Fakat Küçük Kara Balık'ta bu merak bitmemektedir. Ailesinin ve sosyal çevresinin ikazlarına rağmen bu uğurda yola çıkmıştır. Küçük balık, bu uğurda türlü tehlikeler ile karşılaşıyor fakat hepsinin üstesinden gelebilecek bir cesaret ve kararlılık göstererek tehlikelerden kurtulmayı başarıyor. Bu uzun yolculukta birçok farklı canlı ile karşılaşıyor ve onlardan bazen nasihat alıyor bazen ise onların yaşam şekillerini, bakış açılarını öğreniyor. Kimisinin yaşamak adına çok korkak olduğunu, kimisinin ise tıpkı yaşadığı göldeki balıklar gibi dünyayı yalnızca kendi yaşamından ibaret sandığını fark ediyor. hatta ona "Bizden daha iyisini bulamazsın." diyen kurbağaya hiçbir şey bilmediklerini, eğer bilselerdi kendilerini güzel bulan başka canlıların da olabileceğini düşünebileceklerini söylüyor. Öykünün sonunda ise nine hikayeyi bitiriyor ve hikayenin geri kalanını ertesi gece anlatacağını söylüyor. İşte tam burada kara balığın akıbetinin ne olduğu konusunda hikayenin ucu açık kalıyor ve yazar bu mevzuyu bizim hayal gücümüze bırakıyorken bize de kendi okyanusumuzda ay ışığını seyrederken derin düşüncelere dalmak kalıyor.


Merhaba sevgili kitap dostları! Bugün sizlerle son zamanlarda okuduğum ve büyülendiğim bir kitaptan bahsetmek istiyorum: "Küçük Prens!" Bu eser sadece bir çocuk kitabı değil, aynı zamanda derin anlamlar ve gözlem dolu bir hikaye. Antoine de Saint-Exupery'nin bu başyapıtı; sıra dışı bir gezegenin hikayesi üzerinden insan doğasını, ilişkileri ve hayatın anlamını sorguluyor. Eser, yazarın kendi yaşam deneyimlerini ve havacılık kariyerini de yansıtıyor. Küçük Prens, yolda karşılaştığı farklı gezegenlerdeki karakterlerle etkileşimde bulunurken her biri farklı insan tipini temsil ediyor. Bu karakterlerin hikayeleri, insanların iç dünyalarını ve toplumsal yapısını eleştirirken yazar; insan doğasındaki çelişkileri ve yaşamın derinliklerini inceliyor. Kitap, masalsı bir dil ve çocuksu bir bakış açısıyla evrensel temaları işliyor. Arkadaşlık, sevgi, özgürlük, sorumluluk gibi kavramları ele alırken aslında bunların hayatımızdaki gerçek anlamlarını vurguluyor. Ayrıca "Küçük Prens" kitabı hakkında yaygın bir yanılgıdan bahsetmekte fayda var. Bazı kişiler kitabın Atatürk'ü hedef aldığını düşünülebiliyor. Ancak kendi deneyimimde kitabın böyle bir niyet taşımadığını ve Atatürk ile herhangi bir ilişkisi olmadığını gördüm. Hikaye, kurgusal motifler içeriyor ve dikkat çeken bu motiflerden biri, II. Mahmud Dönemi'ndeki giyim devrimi ile bağlantılı. Bu durumun yazarın eserindeki kurgusal bir bölümde de anlattığı gibi dış görünüşün, insanların bakış açısını nasıl etkileyebileceğine örnek olduğunu düşünüyorum. "Küçük Prens" aynı zamanda dış görünüşün insanların bakış açısını nasıl etkilediğini de anlatıyor. II. Mahmud Dönemi'ndeki giyim devrimi, kurgusal bir motif olarak kullanılarak insanların yargılama alışkanlıklarına ve dış görünüşünün yanıltıcı doğasına dikkat çekiyor. Eser, çocukların saflığı ve merakının ötesinde, yetişkinlere yönelik derin mesajlar sunuyor. Hayatın karmaşıklığını anlatan bu eser, her okunduğunda farklı bir katmanı keşfetmenizi sağlıyor. Eğer hala "Küçük Prens"i okumadıysanız kesinlikle listenize eklemelisiniz! Bu kitap hem iç dünyanızı keşfetmenize hem de yaşamın anlamını sorgulamanıza yardımcı olacak.


Ve böylece Bombo, Julito'nun evine televizyon izlemeye geldi, Julito da Bombo'nun Afrika ormanlarındaki evinde muhteşem bir hafta geçirdi. Bir gün eve gelen kocaman bir kutudan, şehirde yaşamak isteyen bebek fil Bombo çıkar. Bombo günlerini televizyon karşısında hipnotize olmuş bir şekilde geçirirken Julito doğal hayatın tadını çıkarır. Bir hafta bittiğinde Bombo Afrika'ya, Julito da televizyon karşısındaki koltuğuna geri döner. Julito için işler çok renkli. Bombo'nun tecrübesini ne siz sorun ne ben söyleyeyim. Çağımızın vebası ekran bağımlılığı ve üzerimizdeki çarpıcı etkisi daha güzel anlatılamazdı sanırım.


Oturdu bir kumsala Teresa, ufuklara baktı denizin sonunu göremeyeceğini bilerek. Bacaklarına yapışmış kum tanelerine baktı, derin nefesler alıp verdi ve tatlı rüzgarın saçlarıyla oynamasına izin verdi. Manzara inanılmazdı ama çok yorgundu Teresa, henüz doğru düzgün yaşayamadığı bir ömrün yorgunluğunu taşıyordu omuzlarında. Gülüşü bütün gözleri ağlatmaya yeterdi, söyle bana bir gülüş nasıl ağlatabilirdi gözleri? Arkasında saklıyordu gülüşünün, bütün bir dünya yükünü. Kabullenmişti Teresa, bu dünyada mutluluk ondan epey uzaktı. Ellerine kum tanelerini aldı ve bir tanesini seçip "İşte koca evrende sadece buyum" dedi ve başka bir kum tanesini seçti "Belki başka bir kum tanesinde tekrar doğarım ve orada huzuru bulabilirim" dedi.


Raif Efendi'nin hikayesi aslında trajedilerin en hüzünlüsü denilebilir. Kendisine Neden yaşıyorum? sorusunu sormayı bırakmış, hayatına vurdumduymaz bir tavırla devam eden bir karakter... Hayatta çokça Raif Efendi vardır aslında, bu karakter sadece yaşarken ölenlerin bir temsilcisidir. Acısı ve deneyiminin çokluğu hayatı algılayışını değiştirip çok sıkıcı bir hale getirmiştir. Karakterimiz kimileri için naif ve içedönük olmaktan ziyade korkak bir karakterdir. Aslında bu düşünceye katılıyorum. Raif Efendi çok korkmuştur. Mutluluğunu kaybetmekten korkmuş, daha sonrasında kullanmak üzere saklamak istemiştir. Ancak sakladıklarına bile dokunmaya korkar o; sevgiye, hatıralara ve aşka... Çünkü onlara çok değer vermiştir, kaybetmeye korkacak kadar çok. Raif Efendi'yi bulunduğu duruma çocukluğunun problemli dönemleri sokmuştur. Çocukluğunda sosyal hayatının sıkıntılarından kurtulmak için sanata sarınmıştır. Okuduğu kitaplar kendisine yeni ve yaşanabilir bir dünya kurması için eşi bulunmaz fırsatlar yaratmıştır. Gerçeklikten uzak ve insan ilişkilerinden bağımsız hareket etmiştir. Ardından resme olan merakı onda bir iç döküş ve rahatlama aracı olmuştur. O, insanların özellikle ailesinin beklentilerinden uzaklaşmak, baskı yoluyla üzerine yüklenen sorumluluklarından kaçmak istemiştir. Zamanla Raif Efendi için kaçış aracı haline gelen resim, onu aşık olacağı kadının eseri olan Kürk Mantolu Madonna tablosuna götürmüştür. Raif Efendi yaşadığı hayal dünyasından kopmasını sağlayan bu tablo sayesinde Maria Puder ile tanışır. Tablodan o kadar etkilenir ki Maria'nın uzun süre tablodaki kadın olduğunu anlayamaz. Anladığı zaman ise hayata tutunmaya başladığı yani Maria'ya aşık olduğun andır. Hayatla olan tüm bağlarını bir insana yoğunlaştırır Raif Efendi. Mutludur. Ancak bu mutluluğa hayatında bir daha asla sahip olamayacağını bilmemektedir. Babasının ölümü ile Türkiye'ye dönmesi üzerine Maria ile olan ilişkisi sekteye uğrar. Onu yanına almak için minik planlara sahip olsa da planlarını asla gerçekleştirememiştir. İlişkisinin Türkiye'de kaldığı zaman içinde zayıflaması aslında kendinden kaynaklanır. Karakterin ismi bu konuda çok büyük bir ipucudur aslında. Merhametli demektir Raif. Karakterin kendisi dışında herkese merhameti vardır. Özgüvensizliği nedeniyle sevdiği kadınla sağlıklı iletişim kuramaması onu yerinde saydırır. Kendine o kadar güvenmez ki aldatıldığını ve unutulduğunu düşünür. Mektuplarından cevap alamaması ile iyice hayata küser ve eski içe kapanık halinde geri döner. İleriye atılmayan her adım insanı geri götürdüğünden Raif Efendi de yavaş yavaş kurduğu bağlardan uzaklaşır. Bu onu, kendisini ölüme götürecek düşüncelere sevk eder. Ruhsal bunalımı nedeniyle hayattan kopan ve artık hiçbir şeyi umursamayan Raif Efendi evlenip çoluk çocuğa karışır. Çevirmen olarak işe başladığı şirkette kimseyle gerçek ilişkiler kurmaz. Onun için tüm hayatı, çevresi, ailesi, cinsiyeti kendisini hayattan koparan unsurlardır. Kısacası kendi intiharını hazırlar Raif Efendi, düşünceleri ise onun yardımcılarıdır. Raif Efendi'nin yeni bir yaşam belirtisi göstermesi Maria Puder'den bir kızı olduğunu öğrenmesi sayesindedir. Tutmaya başladığı günlük de karakterin Maria Puder'in ölüm haberi üzerine yaşadığı derin acı ile sonlanmıştır. Kızını sahiplenememesi ve Maria'ya yaptığı haksızlığın cezasını kendisine ödetmek için yaktırmıştır belki de yazdığı günlüğü. Çünkü hayata tutunacak hiçbir şeyinin kalmadığını anlamıştır ve kendini ölümün kollarına bırakır. Ukdelerle dolu hayatında sıkıntılar içinde fiziksel varlığını sürdüren fakat ruhen hayattan saklanan Raif Efendi'yi ancak kendi psikolojisinin hazırladığı ölüm rahatlatabilirdi. Bu ölüm beni rahatlattığı gibi diğer okuyucuları da rahatlatmıştır belki? Hayatı zaten yaşamamaktaydı Raif Efendi, varlığı hayallerinde geçerliydi.


Evvel zaman içinde kalbur saman içinde. Yıldız kaydığı vakit, mavi bostan içinde. Bu aciz gördüğünü söyler, gördüğü onu ondan eder. Dertsiz başıma dert açtım, kel kafam sırma saç ister. Sırma saç mintan oldu, mintan uçtu kuş oldu. Gökteki yedi renk, kondu böğrüme can oldu. Ağaç kovuğundan çıkar, kötülük bacadan kaçar. İyilik seni bulur, bulmazsa senden olanı bulur. Bir varmış, bir yokmuş. Yine kel kafam ve bohçam ile girecek masal ararken önümdeki masal kuyusuna atlayıverdim. Hangi ülkenin padişahına konuk olacağım derken gözü yaşlı bir güzele denk geldim. Sırma saçlı mı desem, ak benizli mi desem de size bu güzeli anlatsam... İyisi mi siz bana kulak verin. Zamanlardan bir zamanda billur sesli bir güzel varmış. Bu billur sesli güzel annesini küçük yaşta kaybettiğinden babası ile yaşıyormuş. Yaşıyor da denilemez ya. Babası tüccar olduğundan bir gidiyor altı aydan evvel dönmüyor, o da büyükçe bir evde bir hizmetçi ile senelerini geçiriyormuş. Hizmetçi her işi yapıyor, hanımının elini sıcak sudan soğuk suya koymuyormuş. Bizim billur sesli güzel de etliye sütlüye karışmıyor, ihtiyaç olunca yardım ediyor onun dışında bahçede tüm gün hayvanlar ile ilgileniyormuş. İki horoz, bir at ve üç tavuk ile günlerini geçiyor, çoğunlukla babasının geleceği günü umutla bekliyor, babasının yolunu gözlüyormuş. Küçükken kaybettiği annesini çok hatırlamasa da anne sevgisi eksikliğini hep hissediyor, babama da bir şey olursa diyor, korku ve endişeyi içinde yaşıyormuş. O özlemle babasını bekleyedursun, babası bir gün evin avlusundan üç kadın ile çıkagelmiş. Bu gelenlerin biri üvey annesi diğer ikisi de üvey kardeşleri imiş. Babası ticaret esnasında tanıştığı bu hanıma evlilik teklifi etmiş, ben şehir şehir gezerken kızımın başında bir annesi olsun diye hayatını bu kadın ile birleştirmiş. Hal böyle olunca evimin kurulu düzeni altüst olmuş, hizmetçi kız evden kovulmuş. Ev idaresi üvey annesine geçtiğinden ağzını açamıyor, bunca yıldır kendilerine hizmet eden, ailelerinden biri olan çalışan kızı kovmalarına anlam veremiyormuş. Zaman ilerlemiş. Babasının ticaret vakti geldiğinden ev ahalisi at sırtındaki babasını uğurlamış. Olacak olan olur derler ya. Zaten üvey annenin planı belliymiş. Kovulan hizmetçinin yerine masraf edemeyiz diye bir kova su ile iki bezi koymuş güzeller güzeli kızın önüne. E ne anlasın bizim narin elli, çıt kırıldım yürekli temizlikten? Suyun içine bir bir akmış gözyaşları. Beceremediğinden de elleri yara bere içinde kalmış. Sabah gidip akşam gelen üvey annesi ve üvey kardeşlerine hazırladığı her yemek ya tuzlu oluyor ya da balçık gibi oluyormuş. Üvey anne ve kardeşleri hizmetçi muamelesi yaptıkları evin asıl sahibine hor davranıyor, tuttuğun elinde kalıyor diye azarlıyorlarmış. Zaman geçmiş. Üvey annenin canına tak etmiş bu iş bilmez aş bilmez kız. Madem beceriksiz kızsın, ne diye evde bir boğaz daha fazla besleyelim ki demiş hınzır düşünceleri ile şeytani kıskandıran tavrıyla ettiğini etmiş, yolunu bulmuş. Hem de öyle bir yol bulmuş ki kedi misali düşmüş yine dört ayak üstüne. Hazır kocam da iş yolculugunda iken bu beceriksizi vereyim birine kurtulayım, döndüğü vakit birbirlerini sevmişler ve evlenmişler, derim diye düşünmüş kızı vermiş bir adama. Annenin yoksullara ettiği iyiliklerdir kızım bu avucumdakiler. O iyilikler durdu, olgunlaştı senin avucuna kondu. Dar zamanda sana yardımcı olacaklar. Bunları kirpiklerine saklayacaksın. Sen perili sayıyı söylemeden çıkamazlar. Senden başka kimse de göremez. İhtiyacın olduğunda gözlerini üç kere hızlı hızlı açıp kapayıp üçe kadar saydın mı bir bir inerler saklandıkları kirpik ininden. demiş ve ortadan kaybolmuş. Billur sesli kız rüya mı gördüm, hayal mi geçti diye çok aldırış etmese de denemekten ne zarar gelir canım demiş, denilen gibi kirpiklerini üç kere açıp kapamış bir de üçe kadar saymış. Durmuş, beklemiş. Kafayı yemedim inşallah diye de bir Fatiha üç İhlas okumuş. Ne rüyası, gerçeğin ta kendisi gelmiş bulmuş kendisini. Kirpiklerinden birer birer inmiş bizim kurşun askerler. Hepsi de parmak boyunca ya var ya yok. Can mı üflendi, her ne olduysa normal insan gibi hareket ediyor, bir o yana bir bu yana gidiyorlarmış. Tencereler kaynamış, toprak kirden kara bağlayan ev beyaza bürünmüş. Karısının hamaratlığı karşısında kocası küçük dilini yutmuş. Şimdi de haramatlığı herkesin dilinde dolaşıyor, koca koca kadınlar evine misafir olmak için evin kapısında kuyruk oluşturuyormuş. Beyler ise hanımlarına, onu örnek gösteriyor haramatlığına onlar bile hayran kalıyormuş. Yaşlı kadın ne yapıyor dediğinizi duyar gibiyim. O da ağaçtan yapılmış sedirinde billur sesli kızı tebessüm ederek izliyormuş. Bu sefer billur sesli kızın masalına eşlik ettik. Size lisan ile arzımızı açık ettik. Kurşun askerler ile derde derman olduk. Billur sesli kızın umutsuzluğuna umut olduk. Siz de umutsuzluğa kapılmayın. Belki de kurşun askerler etrafınızdadır kim bilir... Çünkü biliriz ki umutsuz olan bizden değildir. Sağlıcakla kalın, masalsız kalmayın.


Nuri Bilge Baba sinemadan önce fotoğrafçılık yapıyormuş. Bence tam da bu noktada fotoğrafçılığın getirdiği estetik bakış açısını filmlerinde buluyoruz. Şu anda vizyonda olan Kuru otlar Üstüne filminin senaryosunu Ebru Ceyla ve Akın Aksu ile birlikte yazmışlar. Hatta film senaryolaştırılmadan önce Nuri Baba'nın film yapma gibi bir arzusu yokmuş. Sonra bir gün film mi yapsak diye kendiliğinden gelişerek ortaya Kuru Otlar Üstüne çıkmış. Filmin sahnelerini hatırlamaya çalışıyorum. Bir dahakine elimde kağıt kalem gideceğim çünkü sonrasında sanki hiç izlememiş gibi oluyorum ama biraz zorlarsam anımsayacağım. Filmin konusu; taşraya giden bir öğretmen ile taşra hayatı arkadaş ilişkileri, diyaloglar, kent taşra ikilemi, fotoğraflar ile harmanlanarak görsel bir hazine vadediyor. Nuri Baba'nın sinemasında genellikle ön planda olan fotoğrafik, öyküsel ve metinsel anlatımı burada iliklerimize kadar hissediyoruz. Samet ve Kenan taşrada öğretmenler. Aynı lojmanda ev arkadaşı olarak yaşıyorlar ve aynı okulda öğretmenler. Samet'in öğrencilerinden birisi olan Sevim ile yakın bir iletişimi var. Ancak Sevim bu iletişimden etkileniyor ve hocasına aşık oluyor ve mektup yazıyor. Bu mektup başka bir öğretmen tarafından bulunuyor, olaylar burada gelişiyor. Mektup Samet'in eline geçiyor, Sevim bu durumdan çok utanıyor ve mektubu Samet'ten geri istiyor, Samet mektubun onda olmadığına dair yalan söylüyor ve Sevim bu yalanı fark ediyor. Sevim intikam almak için Samet ve Kenan Hoca'nın cinsel istismarda bulunduğuna dair suçlamada bulunuyor, hikaye bundan sonra daha da derinleşmeye başlıyor. NBC genellikle eleştirdikleri bir soru olan neden tüm filmlerin taşrada geçiyor sorusunda verdiği bir cevap vardı. Diyor ki mekanlara takılmayın, insan her yerde aynı insan, aynı ilişkileri görürsünüz. Öğretmenler odasında geçen diyalogların o çok gerçekçi örneğini görebilirsiniz. Kendinizi iş hayatınızdaki arkadaşlarınızla düşünün, tam olarak bir araya geldiğinizde birbirinize katlanmaya çalıştığınız, arada bir sohbet ettiğiniz ve aslında hiç samimi olmadığınızı görebilirsiniz. Samet karakterini biraz ele almak istiyorum, sanki uzaklara giderse her şey bir anda değişecek sanıyor. Sert ama bir o kadar da babacan öğretmen tavrını çizmeye çalışıyor. Sevim'le aslında samimi ve bence flörtöz tavırlarının farkında olmadan ilişkileniyor. Sevim ise bu yakınlığı farklı yorumluyor ve öğretmenine aşık oluyor. Genç kız olarak bekleyeceğimiz hareketle Samet'i şikayet ederek intikamını alıyor. Burada da gördüğümüz gibi eğer bir ilişkide ne kadar çok verici ve kurtarıcı rolünde olursanız kurtardığınız kişinin isteklerine uymadığınız anda kurban sizden intikamını alır, fedakarlık karşılığını olması gerektiği gibi alır. Samet Kenan'dan intikam almak için Nuray ile yakınlaşıyor ve Nuray istemese bile Kenan'a bunu anlatıyor ve anlatırken hiçbir şey olmamış gibi davranıyor. Kenan bir süre Nuray'dan uzak duruyor ve kendisi ile iletişime geçmiyor. Tüm bunlar yaşanırken Kenan ve Samet aynı evde yaşamaya devam ediyor. Birbirleri ile olan hesaplaşmalarını aynı evde aynı okulda ilişkilerini bozmadan yapıyorlar, bu beni şaşırttı. Samet Kenan'ı karşısına alıp konuşsa, rahatsızlığını dile getirse nasıl olurdu diye düşündüm ama sanırım konuya yetişkin bir yerden yaklaştım, gerçek hayatta bu şekilde yaşanmıyordu, toplumun sana sunduğu davranış motiflerini sergilemelisin, aksi şekilde davrandığında kendi gerçekliğine uyumlu ancak toplumun gerçeklikten kopuk ve uyumsuz olarak yaftalanıyorsun. Nuray karakteri muazzamdı. Özellikle ayağının kesilmesi sonrasında topallıyor ve yeni hayatına adapte olmaya çalışıyor, bence bunu da gayet iyi yapıyor. Hem Samet hem de Kenan ile olan ilişkisinde kendi gerçekliğini ortaya koyuyordu. Kenan ile daha soft ve yakın bir ilişki kurarken Samet'ten o kadar haz almıyor gibiydi. Samet ile yemek masasında geçen diyaloglarda asla bir haklı bulamıyorsunuz, bazen Samet çok haklı, bazen de Nuray çok haklı. İkisi arasında kendimi pinpon topu gibi hissederek izledim ve aslında bir hakem edasıyla kim haklı karar vermeye çalıştım ama olmadı, ikisini de destekledim, sanırım tıpkı hayatta olduğu gibi. Aslında hiç birimiz bir konuda yüzde yüz haklı olmuyoruz, sadece görüşlerimizi sunuyoruz. Yemek masasında bir sahne vardı, kamera bir anda Samet'ten uzaklaştı Nuray'ı ensesinin arkasında çekti, sahneden Samet yok oldu, biz seyirci olarak sadece Nuray'ın arkadan onun silüetini gördük. O esnada Nuray'ın arkasından saçlarına bir rüzgar esintisi geldi ve bir anda Nuray Samet ile tartışan ve fikirlerini sunan cinsiyetsiz bir karakterden çıkarak bir kadına dönüştü. Masadan kalktı, koltuğa oturdu ve Samet'in yanına oturabilmesi için alan açtı. Tam olarak bu sahne beni çok etkiledi çünkü burada bir dönüşüm vardı, karakterinin dönüşümü. Bu sefer Samet'e bir erkeği tanımak üzerine sorular sordu ve bir yerde içten bir an yaşayıp ağladı. Samet Nuray'ı öptü. Nuray duraksadı, o an devam edip etmeme kararını aldı ve odasına geçti. Odasına geçerken Samet'e bakış attı ve Samet gitmesi gerektiğini anladı. Samet'in salondaki ışığı kapatmasını istedi çünkü kendi vücudunu göstermekten çekiniyordu. Samet ışığı kapatmak için salona geçtiğinde bir anda Nuri Bilge bizleri film setine çekti. Tam da burada aslında filmin mekanlardan çok öyküsel, metinsel ve diyalogsal tarafı olduğunu anlıyorduk. Burada önemli olanın taşra, kent olmadığını, hayatın salt gerçekliği olduğunu görüyorduk. Bir anda bu filmde hiçbir karakterle tam olarak empati kurmadığımı her bir karakterin hem ben olduğunu hem de benden çok uzak olduğunu hissettim, kendi anımı yaşamış oldum. Samet banyoya girdi, ilaç aldı. Çünkü Nuray'ı sevmiyordu, sadece Kenan'dan intikam almak için oradaydı ve sonrasında olanı biteni bir şekilde Kenan'a anlatmak niyetindeydi. Ve dediğini de yaptı. Nuray ise Kenan'ın aramalarına cevap vermediği için gecenin bir vakti beklenmedik bir anda Samet ve Kenan'ın evine gitti. İkisi de çok şaşkındı. Nuray Kenan'a neden ona cevap vermediğine dair sorular sordu tabii ki Kenan geçiştirdi. Nuray'ın buradaki cesur duruşuna hayran kaldım, beni yanlış bir şey yaptığım için yargılıyor musun ve bu yüzden mi uzak duruyorsun diye sordu. Arkadaşınla aramızda geçenleri yapmaya hakkım yok muydu, bunu yapınca senin gözündeki olması gereken kadın çizgisinden mi düştüm diye açıklıkla sordu. Ben sadece bu bacakla ne kadar kadın olduğumu ve bu dünyadaki haklarımın ne olduğunu anlamaya çalışıyorum dedi. Bu gerçeklik ve açıklık çok etkileyiciydi. Oyunsuz ve net bir şekilde durumu aktardı ve çok cesurdu. Hayran kalınası. Filmi bundan sonrasında artık Samet'in tayin haberi ile ve kışın kalkarak yazın geldiği anlarla görüyoruz. Beyaz karlar kalkıyor, kış bitiyor ve kuru otlar çıkıyor. Sinematografik olarak kahverengi ve sarı renkleri ile gördüğümüz tüm mekanlar artık gerçekten bu renklerin sahibi olan kuru otlar ile bezeniyor. Samet, Nuray ve Kenan'ın arasındaki konular çözülüyor ve artık taşradan ayrılma vakti geliyor, Samet kendi çelişkilerini, iç dünyasının çıkmazlarını ve sonunda Sevim ile olan ilişkisini çözüyor. Filmi seyretmek benim için bir romanı izlemek gibiydi, roman okurken mekandan daha çok diyaloglar vardır konuşmaları okursunuz. Kuru Otlar Üstüne de bu konuşmaları izlerken kendimi bulduğum, karakterlerle empati kurduğum, diyaloğun karakter üzerindeki belirleyiciliği ile görsel dilin üzerinde bir yapıt olmuş, tadı damağımda kaldı.


Euripides'in anlatımlarına göre Miken'li Akha Kralı Agamennon avlanmaya gittiği sıralarda ormanlık alanda ihtişamlı bir geyikle karşılaşır. Yaşadığı kısa bir tereddütün ardından kararını verir ve geyiği öldürür. Bunu yaptığında kutsallığın farkında değil midir yoksa 'bu güzellik benim olmalı' diyerek kibirden beslenen bir duyguyla mı hareket etmiştir bilinmez. Bilinen bir şey vardır elbette; o da Artemis'in yasalarının keskinliği. Agamennon'un öldürdüğü geyik Artemis'in kutsalları arasındadır ve bu durum Agamennon'un cezalandırılmasını gerektirmektedir. Artemis, Agamennon'a duruma uygun bir cezayı reva görür. Buna göre eğer Agamennon kızını kurban etmezse bundan sonra nerede olursa olsun oranın tüm rüzgarları ebediyen kesilecektir. Bu durum aynı zamanda savaşta olan Akha'lar için olumsuz bir durumdur çünkü savaş stratejilerini rüzgar üzerine kurmuşlardır. Kısacası eğer Agamennon kızını kurban etmezse Akha'lar Truva Savaşı'nı kaybedecektir. Bunun üzerine Agamennon savaşın selameti açısından kızı Iphigenia'yı kurban eder ve geri gelen rüzgarlar sayesinde savaşı kazanır. Fakat kutsal geyiğin ölümü onu Artemis'in lanetine maruz bırakmıştır bir kere. Savaşı kazandıktan sonra ülkesine dönen Agamennon kızının kurban edildiğini öğrenen acılı anne, kraliçe Clytemnestra tarafından öldürülür. Kutsal geyiğin ölümünün yarattığı lanet İphigenia ve Agamennon'un hayatlarına mal olmuştur. Başta klasik bir aile yaşantısını betimleyen kamera sonraları yüzünü sorunlu bir baba profili çizen Dr. Steven'a dönüyor. Çocuklarına davranışları kendi çizdiği kurallar ve sınırların çerçevesinin dışına çıkınca doktorun içinden çıkan öfkeli adamı, kibirden beslenirken izliyoruz. Çünkü o mutlak bir otorite ve tek söz sahibi olan bir varlık. Aynı hisler öyle tahmin ediyorum ki Kutsal Geyikle göz göze gelen, kutsal geyiğin ihtişamından büyülenen ve kibrinden dolayı o güzelliğe mutlak bir sahiplik yapmak isteyen Agamennon'da da vardı. Muhtemelen Lanthimos, Agamennon'un tasvirini getirip muhteşem bir oyunculuk performansı sergileyen Colin Farrel'da yeniden bizlere yansıttı. Aynı zamanda kendine çok güvenen, idealist bir cerrah olan Dr Steven, tam olarak davranması gerektiği gibi davrandı ve olaylar kontrolünden çıkınca çılgına döndü. Bu çılgınlığı çocukları rahatsızlandıktan sonra onlara zorla yedirmeye çalıştığı yemekte de, onları zorla ayağa kaldırma kabalıklarında da görüldü. Agammenon'un kibirden beslenen kontrol hastalığı tamamen onun vücudunda yeniden ete kemiğe bürünüyordu sanki. Filmin ilerleyen sahnelerinde Martin'in babasının ölümünde doktor Steven'ın payının büyük olduğunun anlaşılması filme nefes aldıran, gırtlağına bir kalem borusu sokarak sıkışmış havanın dışarı çıkmasını sağlayan bir durumu açığa çıkardı. Belki seyircide empatiden beslenerek Martin'e yakınlaşmasını isteyen bir duyguyu da dışa vurdu. Bu andan itibaren Steven'ın çocuklarının masumiyeti de anlamını yitirmeye başladı ki yönetmen Yorgos Lanthimos insanın içinde yanan intikam ateşinin ne kadar güçlü olduğunu gayet iyi biliyordu ve bunu olanca çıplaklığıyla beyaz perdeye düşürmüştü. Agamennon gibi kibir abidesi bir kralı çaresiz düşürecek olan şeyin ancak tanrı katından gelen bir buyruk olduğunu görmüştük. Ancak Grek mitlerinde anlatılan tanrıların şimdiki zamanda bir karşılığı yoktu. Bunun yerine yönetmen bilinen Tanrı ya da Allah'tan gelen bir buyrukmuş gibi de lanse edebilirdi fakat o, olumlu veya olumsuz insani duyguların, doğaüstü olan bir varlık-yokluğa teslim edilmesini kabul etmedi. Bu yüzden tanrısal olanı bir insana, Martin'e verdi. Martin'in doktorun ailesini nasıl hasta ettiği de anlamını yitirmiş oldu. Hasta oldular çünkü olmaları gerekiyordu. Nasıl Artemis'in rüzgarları kesip Agamennon'u cezalandırmasında rüzgarların kesilme nedenie dair herhangi bir bulgu yoksa, burada da doktorun ailesinin hastalanmasının nasıl gerçekleştiğine dair bir bulgu yok çünkü her iki hikayede de anlatının ana gövdesini oluşturan şeyler rüzgar ya da hastalıklar değil; Agamennon ya da Dr. Steven'ın cezalandırılması. Lanthimos bizi buna sürükledi. Ve Artemis'in istediği kurbanı Steven da istedi ve filmin sonunda kaçınılmaz olan gerçekleşti. Dr. Steven ailesinin geri kalanını kurtarabilmek adına oğlu Bob'u öldürdü. Burada seçim yapmak zorundaydı fakat o seçim yapmadı. Ailesinin her bir üyesini aralıklı olarak koltuklara oturttu, hem onların hem kendi gözünü bağladı ve tüfeği eline alıp kendi ekseni etrafında dönüp ateş etmeye başladı ve seçim şansa kaldı. Bob/İphigenia öldü, rüzgarlar/sağlık geri geldi ve Akha'lar savaşı kazandı/Steven'ın ailesi yaşadı. Lanthimos'un özellikle sürekli olarak adını andığım The Lobster ve Dogtooth filmlerinde insan psikolojisini nasıl derinlikli işlediğini ve bunu zaman-mekan bağlamına büyük bir ustalıkla oturttuğunu görmüştük. Bu filme mitoloji üzerinden tarihsellik algısı dahil olsa da benzer dokunuşları çok yoğun bir şekilde gördük. Öncelikli olarak şunu belirtmek isterim ki yönetmenimiz psikolojik deneyleri bir hayli seviyor. İnsanları zamandan da bağımsız olmayacak şekilde belli sınırların içerisine yerleştiriyor ve gözlemliyor ve deyim yerindeyse kobaya çeviriyor. Bu durum başta rahatsızlık verse de dünya düzeninin bu şekilde işlediğini düşününce filmleri daha bir anlamlı hale geliyor. Hepimiz kobayız diye fısıldıyor kulağımıza... Kuşkusuz bunu zihninde yapıyor ve sonuçlarını biz bir film olarak beyaz perdede seyrediyoruz. Dogtooth bu konuda baştan aşağı bir psikoloji deneyiydi. Duvarların içerisinde rafine yaşayan ailenin ruh dünyasında gezintiye çıkıp cinsellik başta olmak üzere birçok yönden bu insanları çözümlemiştik. The Lobster da benzer şekilde sınırları çizilmiş bir mekanın içine sıkıştırılmış ve belli kurallar çerçevesinde 'yaşatılan' bireylerin toplumla temaslarını ve psikolojilerini gözler önüne seriyordu. Şu an masaya yatırmış olduğum The Killing of the Sacred Deer filminde de mekanın ve zamanın sınırlarını çizen, tanrı edasına sahip olan Dr. Steven'dı. Kendince koyup ailesi üzerinden yaşama geçirdiği dogma kuralların ailesinin psikolojisi üzerine etkileri film boyunca akıp gitti ve kuşkusuz bu film de diğerleri gibi psikolojik deney filmi olarak kabul edilebilir. Doktorun, eşi Anna ile cinsel ilişkiye girdiği sahne bu noktada çarpıcıdır. Anna herhangi bir insani duygu, tutku yaşamadan dümdüz, robot gibi bir pozisyonda yatağa uzanır, doktor ona son şeklini verir ve ilişki başlar. Son derece mekanik bir sahnedir ve biz bu sahnede yaratıcının mükemmel olana bakış açısını okuruz. Yaratıcı karşısında köpeği ben gezdireyim ya da çiçeklere şu saatte su vereyim ve hatta bu gece tutkuyla sevişelim gibi sözleri kendine hakaret sayar çünkü karakteri yaratımlardan dolayı tamamen dejenere olmuştur.


Evvel zaman içinde bir küçük peri kızı vardı. Bu peri kızı bir bülbül yuvasında gözlerini açtı, bir anne bülbül tarafından yetiştirildi. Küçük, mavi bülbül kardeşleri ile yıllarca iç içe yaşadı, onlar gibi şakımaya başladı. Bir gün anne bülbül yavrularına uçmayı ve kendi başlarına yiyecek bulmayı öğretmek için yuvalarından çıkardı. Peri kızının kanatları minik parlak beyaz transparan bir renkti. Kardeşlerininki gibi tüyleri yoktu onun, ince ışıldayan, estetik damarları vardı sadece. Kardeşleri uçmaya cesaret edemezken o yuvada oturduğu yerde kanat çırpıp havalanır, kardeşlerine gösteriş yapardı. Bülbül kardeşler ise hem imrenir hem hayranlık duyardı peri kızına. Farklı olduğunu bilirler ama onu dışlamazlardı. Günlerden bir gün kardeşlerine uçmalarında yardımcı olup kendisi de eğlenirken küçük kardeşi arkada kaldı. Onu güvende tutmak ister gibi yavaşladı peri kızı da. Bir anda bir rüzgar esti ve yavru bülbül sarmaşıkların arasına savruldu. Kanatlarına dolanan sarmaşıklardan hareket edemiyordu. Peri kızı yanına uçtu hemen, minik güzel elleri ile dolanan sarmaşıkları bir bir ayırmaya çalıştı. Tam kurtarayım derken ikinci sert bir rüzgar esti, bu kez de peri kızı sarmaşıkların arasına savruldu. Bir anda karşısında bir çift kırmızı göz belirdi. Siyah heybetli bir kuzgundu bu. Gözlerini diktiği peri kızından bir an olsun bile ayırmıyordu, böylesine güzel bir varlığı daha önce hiç görmediğinden hem vahşice hem de merakla onu izliyordu. Peri kızının yavaşça kıpırdadığını ve kaçmaya çalıştığını hissedince hemen onu güçlü gagası ile yakalayıp büyük ve geniş kanatları ile kardeşlerinden çok ama çok uzaklara götürdü. Ara ara attığı gizli bakışları haricinde başka hiçbir ifade göstermeden kendi yuvasına uçtu. Peri kızı daha önce hiç bu kadar büyük bir ağaç görmemişti, karanlıklar içerisinde tüm heybetiyle ormanın derinliklerinde sanki tüm dünyaya uzanabilirmiş gibi görünen kökleri ve dalları ile peri kızını kendine hayran bırakan çok ama çok yaşlı bir ağaçtı bu. Ağacın gövdesinde kendiliğinden oluşmuş bir oyuntunun içine bıraktı peri kızını. Bu yeni yere alışmaya çalışan küçük peri karanlığın içinde zar zor yeri yokladı. Kuru ve sert oyuğun içinde yumuşak yapraklardan oluşan bir yüzey vardı. Peri kızı sırtını yumuşak yeşil yüzeye yasladığında korkudan sırt kaslarının ne kadar gerildiğini anladı. Kuzgun ona sırtını dönmüş, oyuğun girişi ve peri arasında tampon olmuştu. Peri kızının kaçacağını düşünüyordu ona bakmasa bile tüm duyuları ile onu takip ediyordu. Kuzgunun omuzlarındaki gerginlikten onu tutmak konusunda ne kadar kararlı olduğunu anlayan peri kızı sessizliğini koruyordu, en sonunda yorgunluğuna dayanamayıp uyuyakaldı. Uyuyarak kuzgun için ne kadar büyük bir iyilik yaptığını bilmiyordu o sıralar. Başını omuzlarını üzerinden çevirip periyi izleyen kuzgun çok büyük bir belanın içine girdiğini biliyor fakat onu gördüğü ilk andan beri o belaya bile isteye uçuyordu. Bu nadide güzellik kızıl uzun saçları ve beyaz teniyle olduğu yeri sanki güneş gibi aydınlatıyordu. Kuzgun şimdiden onun yokluğunun küçücük oyukta ne kadar büyük bir boşluğa sebep olabileceğini düşünüyor, bunu düşündükçe tüyleri ürperiyor, içi üşüyordu. Daha önce karşılaşmadığı bu hislere o kadar büyük bir yabancılık çekiyordu ki, sordu birden kendine: "Aşk dedikleri hastalık, sevgi denen şey bu muydu? Eğer öyleyse bir an evvel kendini korumaya almalı, hislerini bir sandığın içine hapseder gibi hapsedip ona binbir maskenin ardından bakmalıydı. Eğer kalbini ona açarsa güzel peri her güzel şeyin yaptığı gibi bilerek veya bilmeyerek onu paramparça ederdi. Çok korkuyordu bu yabancı histen ama korku faktörü karşısında mışıl mışıl tüm kaygısızlığı ile uyuyordu. İşte şimdiden ormanın en vahşi ve acımasız varlığını çok da öteleyemeyeceği bir yol ayrımı bekliyordu.


Bir mevzu var. Ben kendime açıklayamıyorum. Söze dökmek güç, oldukça güçlüyüm. Sorumluluk almak pahalı, metalik dert değil. Hissini deşecek duygusal zeka dibini köşesini zorluyor. Bir mevzu var. Benim içimde ama benim çözemeyeceğim. Ruhumun tellerini çatısız evlere bağlamışım akordu bozulmuş sesi çıkmıyor. Başka ben kalmamış komşudan da alamadım. Birkaç malzemesi eksik olacak, olanla idare edeceğiz. Böyleymiş öğrenilmiş çaresizlik insan canına bile neyse demeyi öğrenirmiş. Bir mevzu var, tüm hüzünlü şarkılarda gözlerimde birikiyor. Yağmurlara gark etsem de gönlümü, razı edemediğim bir mevzu. Bir mevzu var çırpındıkça daha derine batıyorum. Derinler bana tanıdık oysa tanıdıklar bana yabancı geliyor. Bir mevzu var gece yarısında aklımı ipe götürüyor. Direniyorum bir gün boyun eğmekten korkarcasına lakin hükmün gereğini bulamıyorum. Bir mevzu var konuşmanın yetmediği, susmanın çözmediği, zamanın ise tükendiği bir mevzu. Film bitmiş, salon boşalmış perde simsiyah. Akıp gitmişiz ömür sahnesinde. Bir ben kalmışım geride, kafamdaysa binbir mevzular...


Lale Müldür'ün şiirleriyle Ercan Arslan'ın resimlerinden oluşan Kadınesk, Yapı Kredi Yayınları şiir dizisinden çıktı. Kadınesk adıyla yayımlanan kitaptaki şiirler Lale Müldür'ün 2016 baharında Berlin'de Ercan Arslan ile karşılaşmasından bir gün sonra, ressamın atölyesinde geçen gecelerde yazılmış.


Mailini bugün alabildim çünkü çok yoğundum bilirsin biz ressamlarda çalışırız. Konuyu uzatmadan sorununa geliyorum, hiç meraklanma ben de senin yaşındayken ilham sorunları yaşıyordum, geceleri uyuyamıyor sabahları uyanamıyordum bu çok normal. Bu durumdan nasıl kurtulduğuma gelirsek bu herkesin bildiği bir hikaye değildir beni en iyi takip edenlerin bile zor bilebileceği bir hikayedir bu. Gerçeği söylemek gerekirse benim bir ilham perim vardı. Bu öyle masallardan duyduğun perilerden değildi, onun adı Lolita'ydı. Onunla bir Kasım sabahı müzede karşılaştık, pat diye önüme düşmüştü sanki. Daha dün gibi hatırlarım. Bundan 19 yıl önce ben senin yaşlarındayken bize bir ödev verilmişti son senemdi, hepimizden bir resim yapmamızı ve bunlardan seçilenlerin mezun olacağını söylediler tabii ki de bu bir güzel sanatlar öğrencisi için basit bir şeydi asıl zor olan yaptıklarımızın müzede açık arttırmada satılacağıydı. Ben de senin gibi zor durumdaydım bir ay kadar kısa sürem vardı fakat ben hala başlamamıştım. Bunun için 5 Kasım sabahı erkenden çıkıp müzeye gittim amacım ortamı görüp fikir öğrenmekti. Tablolara baktım, heykellere baktım alanım olmamasına rağmen torslara bile baktım fakat bir türlü aklıma fikir gelmiyordu anlaşılan mezun olamayacaksın dedim kendi kendime. Sonra arkamdan biri seslendi sesi tüy kadar hafifti bir o kadar da yumuşak buna rağmen beni düşüncelerimden ayırabilmişti. Önümden çekilir misiniz? fark etmeden onla heykelin arasına girmiştim, elinde bir defter bir kalem vardı, yavaşça geriye doğru çekildim o da kalemle deftere bir şeyler yazmaya devam etti. Haddime değil fakat yazılanları okursanız diğerleri için daha fazla zamanınız olur tanımadığım insanlarla konuşmak pek huyum değildi ama o beni kendine çekmişti. Cevaben gülümsedi ve yüzüme baktı. Kim? diye sordum ilk söylediğinde anlamamıştım. Zafer Tanrıçası Nike, belki de Victoria olarak biliyorsunuz. Böyle elinde defneden taç tutar ne yazık ki bilmiyordum. Mitoloji ile hiç aram yoktu. Kusura bakmayın bilmiyorum gülümseyip arkasını dönüp gitmişti. Bende biraz daha gezdikten sonra eve geri döndüm anlaşılan bir günüm daha gitmişti. O gün dört tane küçük resim defteri ve bir eskiz defteri bitirdim fakat bir türlü olmuyordu. Saat gece yarısını geçmişti fakat gözüme bir gram uyku girmiyordu. Ayakta gezinirken kitaplıkta gözüme bir kitap ilişti tahmin edebileceğin gibi mitoloji ile alakalıydı aldım ve okumaya başladım. Okurken uyuya kalmışım sabah çok geç kalkmıştım ve biliyor musun kalkınca ilk iş olarak müzeye gittim. Neden bunu yaptım bilmiyordum ama şimdi neden yaptığımı biliyorum. Yine dünkü sırayla tablolar, heykeller, torslar- gezdim ve onu gördüm. Bu sefer Meryem Ana tablosunun önüne geçmiş bir şeyler karalıyordu. Yanına gidip gitmemek konusunda kararsızlığa düştüm. Hatta burada ne aradığımı bile düşündüm. Arkamı dönüp kapıya doğru yürüdüğüm sırada o yumuşak sesi tekrar duydum. Bir merhaba yok mu?arkamı döndüğümde o gülümsemesini takınmıştı yüzüne yanına gidip selam verdim o gün hayatımın en güzel günlerimi yaşayacağımı bilseydim ama ne fayda o zaman gençlik insan anlamıyordu. O gün bütün günüm onla geçmişti müzenin bahçesine oturup sanat, edebiyat, müzik aklına ne gelirse hepsinden konuştuk konuşmadığımız şey kalmamıştır herhalde diye düşünebilirsin ama kalmıştı. Nerdeyse her gün müzenin önünde buluşuyor ve sürekli yeni şeyler hakkında konuşuyorduk. Gün geliyor Shakespeare gün geliyor Picasso her gün bir birimizden yeni şeyler öğreniyorduk. Bazen öyle bir konuşuyordu ki aramızdaki yaş farkı yok olup gidiyordu. Hali ile ben o zaman üniversite son sınıftaydım o ise daha on yedisinde. Ve tabii ki ödev günümde yaklaşıyordu, bana yardım etmeye çalışıyordu fakat ben buna izin vermiyordum. Hatta bazı günler gelip ben de kalır çizdiklerime bakardı benimle çizerdi buna gerek olmadığını ne kadar söylesem de çalıştığım için kendime bakamayacağımı söyler bana ev işlerinde yardım eder bildiği yemeklerden yapardı. Ailesi yoktu, yetimhane de büyümüştü gerçek adını hiçbir zaman öğrenememiştim beraber geçirdiğimiz sayılı günlerde sürekli aynı kitabı okur dururdu. Vladimir Nabokov'un Lolita'sını okurdu. Neden sürekli onu okuduğunu sorduğumda ailemden bana kalan tek şey bu derdi bu yüzdende adı Lolita kalmıştı. O kitabı hiç okumadım okursam benim Lolita'mın yerine geçmesinden endişeliydim gerçi hala da öyleyim. Bir gün Londra'ya Carmen operası geldi, şu Çingene kızı ve askeri konu alan. Hayatında en çok tiyatroyu sevmesine rağmen hiç gitmemişti bunun için gidip oyuna bilet aldım ona sürpriz yaptım çok sevindi o gece üstünde kırmızı bir elbise vardı ben de takım giymiştim basit ama güzel bir çifttik. Oyun boyunca onu inceledim her bir mimiğini ve o zaman fark ettim resmim tam yanı başımda duruyordu. Oyun çıkışı beraber Londra sokaklarında dolaştık gece yarılarına kadar gezdik onu en son o zaman gördüm. Eğer onu o zaman son görüşüm olduğunu bilseydim kaldığı yurdun kapısına onu öylece bırakıp gitmezdim ona onu sevdiğimi söylerdim. Ona onun resmini sergiye götüreceğimi söylerdim onu oradan bırakmazdım gel benimle derdim bu gece de gel ve koltuğumda uyu ama demedim. Bilemedim. Gittiğini ertesi gün teslimden sonra öğrendim. Güzel haberi vermeye gittiğimde onun oradan ayrıldığını öğrendim. Koşarak müzeye gittim yoktu acaba eve mi gitti düşüncesiyle eve gittim gelmemişti bile. Bana bir veda bile etmeden kaybolmuştu ortadan. Hem kaybolmasının verdiği üzüntü hem de veda bile etmemesine olan kırgınlığımla evden dışarı çıkıp g bütün şehri gezdim. Resmim sergilendi, satıldı her yerde duyuldu belki duyar gelir umudu ile her sergiye, davete gittim fakat gelmedi. Lolita gideli 19 yıl oldu ve ben ona ne bir teşekkür ettim ne de sevdiğimi söyleyebildim. Ben o küçük kıza 19 yıldır aşığım ve o beni bu yerlere getiren eserim. Ona bu kadar aşık olmam için aramızda tek bir temasa gerek bile kalmamıştı o defteri göstermesi yetmişti. Aşk şimdiler de çok başka. Lolita'yı nerde diye merak ediyorsan ben de bilmiyorum tek bildiğim kayboluşundan 3 yıl sonra ceketimin cebinde bulduğum resim ve arkasına iliştirilmiş Fransızca not. Bu resim ilk karşılaşmamızda çizdiği eskizdi ve not da Ma verite je t'aime yazıyordu. Bana böyle veda etmişti. Anlayacağın genç adam bütün güzel şeyler yanımızda etrafımızdaki her şey bizim için bir ilham kaynağı etrafına iyi bak ve hiç zaman kaybetmeden yap bunu. Benden sana büyük bir tavsiye ancak bu olabilir. Yoksa sende benim gibi kırk dört yaşında hayatını yaşamayı bırakıp bir hayaleti beklersin. Sağılacakla.


Psikoaktif madde; merkezi sinir sistemini etkileyerek beynin fonksiyonlarını değiştiren, algıda, duyuda, davranışlarda, bilinçte ve ruh halinde değişimlere neden olan kimyasal maddelerdir. Başta alkol alımından yani kendimin de kullandığı maddeden örnek verecek olursam alkol esnasındaki rahatlık ve sevinç, alkol, etkisini yitirdiğinde birtakım iş ve toplumsal ortamlardan soyutlanmaya ve beraberinde uyku ile öfke problemleriyle peşini saran huzursuzluğa, huzursuzluğun yarattığı bitkinliğe ve çöküntüye sebebiyet veriyor. Depresyonda olduğumu hissettiğim dönemde arkadaşımla sık sık alkol alıyorduk ve paramız oldukça içebiliriz düşüncesi kafamıza yerleşmişti. Alkolün bana dost olduğunu düşünüyordum. İçimde bir huzursuzluk, gelecek kaygısı ve boşluk hissi taşıyordum. Alkol aldığınızda size huzur getireceğinizi düşünürsünüz çünkü sinir sisteminizle oynar. Alkolden sonra kötü olduğumda bunu alkole bağlamak yerine kendi duygu karmaşama bağladım. Alkolün, kendi karmaşam dışında yarattığı başka bir karmaşa daha vardı ki onu göremiyordum. Şimdi ara sıra, özel zamanlarda alkol alıyorum ve üzerimde sürdüğü hükümle içimdeki boşluk hissinden de kurtuldum. Bahsedeceğim başlıca husus, alkol veyahut sigara kullanıma dayalı bir araştırma ve düşüncesi yazısı olmasa da bahsetmek istedim. Yazım, daha çok yasa dışı uyuşturucu maddeler üzerine şekillendi. "Küçükken çok sevdiğim bir sanatçı uyuşturucudan öldüğünde idrak edemiyordum. Ağladığımı ve Lil Peepli tişörtümü hatırlıyorum sadece. Çok sevdiğim yabancı bir diziyi izlerken dans eden "şirin görünümlü insanların" gerçekten tatlı getirdiğini sanmışım o şirinlikle. Gençlik-lise dizilerindeki madde kullanımının bu denli normalleştirilmesi hiç de Küçükken fark edilecek şeyler değildi. Şimdi ciddiye alınması gereken ve karşısında bilinçli olunması gereken sahnelere dönüştüler. Tarihte yazılı belgelerden bilgi edinebildiğimiz ilk madde alkoldür. İlk kullanımı fermante edilmiş bal ve meyvelerin tüketilmesi, üzüm fermantasyonlarıyla olmuştur. İlk veriler MÖ. 6000. lerde bugünkü Ermenistan bölgesindedir. Eski Mezopotamya'da reçete tabletlerinde şarabın ilaç olarak kullanımını işaret eden verilere rastlarız. MÖ.2000lere ait Hammurabi Kanunları'nda şarabın yapılışı ve kullanımı ile ilgili kurallar bulunur. Atina'da Dionisos, içki ve şarap tanrısı kabul ediliyordu. Tek tanrıcılıktan biri olan Musevilere geldiğimizde ise "sarhoş olmamak şartıyla" içki içilmesine izin verilmiştir. Alkolün dışındaki madde kullanıma dair izler ilk olarak Asurlar, Sümerler ve İskitlerde görülür. Kenevire benzer bir bitkinin yapraklarını ateşe atıp çıkan dumanı soluyarak sarhoş olduklarını yazmışlardı. 1091-1276 yılları arasında İran'da Hasan Sabbah'ın liderliğinde hüküm süren Haşaşin Devleti, bağımlılık yapıcı maddeleri terörist emellere ortak ederek terör amacıyla madde kullanımına önemli bir örnek oluşturdu. Hasan Sabbah; alkol, esrar ve başka uyarıcı maddeleri kullanarak bağımlı yaptığı fedaileriyle birçok suikast planlamış ve başka yasadışı örgüt ve oluşumlara örnek teşkil etmiştir. Başta Selçuklu veziri Nizm-ül Mülk olmak üzere kendisine ve tarikatına karşı olan birçok bilimciyi, devlet insanını, sanatçıyı öldürttü... - istesem bırakırım cümlesi yerini bu meret bırakılmaza bırakır -bağımlı olmam cümlesi yerini kurtulamıyoruma bırakır. -bir kereden bir şey olmaz cümlesi yerini bir daha içmemem lazıma bırakır. Avrupa 2020 raporu gençlerde kullanılan en yaygın maddenin "esrar kullanımı" olduğunu söyledi. -2019 yılında 15-64 yaş grubu arasında 275 milyon kişi, her 18 kişiden 1'i en az bir kere uyuşturucu kullandı. -2019 yılında madde kullanımına bağlı 500 bin kişi hayatını kaybetti. - Esrar en yaygın madde olarak tespit edildi. Misal esrar maddesi doğada doğal olarak yetişir bu yüzden de esrar ve afyon gibi doğal kaynaklı maddelerin bağımlılık yapmayacağı düşüncesi yaygındır. Maddenin doğal olması onun oranını/potansiyelini göstermez. Afyon da doğal bir madde ancak şiddetli bağımlılık yaptığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bilimin ışığında ilaç endüstrisindeki gelişmeye paralel sentetik bağımlılık yapıcı maddeler de sentezlenip kullanılıyor. Mental hastalıklara yönelik ilaç geliştirme çabaları "Barbitüratlar ve Benzodiazepinler" gibi bağımlılık yapan ilaçların piyasaya girmesine sebep oldu. Barbitüratların kullanımı "kırmızı reçete uygulaması" gibi önlemlerle kontrol altına alındı ve kullanım alanları kısıtlandı. Hiçbir madde endüstride kullanıldığı gerekçesiyle masum değildir. İlaçlardaki kullanımı bile "kırmızı reçete uygulamasına" alınıyorsa "ottur, zararı yoktur." Deyimi yalnızca bir avuntudur. Esrarın bağımlılık potansiyelinin eroin ve kokainden düşük olması da bu deyimi yaygınlaştırdı sanırsam. Daha az zararlı, o halde denesem bir şey olmaz algısıyla milyonlarca insan bu tuzağa düştü. Tuzak her zaman görünmez değildir, düşmek isteyen düşecektir. Ayrıca başta esrar kullanımı ve diğer bağımlılık yapıcı maddeler ilk denendikleri dönemde uyuşturucu değil, uyarıcıdır. Bu sebeple de bağımlı olunmayacağına karşı doğan inanç, bağımlılık yolundaki ilk adım olur. Savaş Sırasındaki Durum: ABD'nin Vietnam savaşı sonrası durumu bu konuya örnek teşkil eder. Ülkesine dönen 200 binden fazla Opiod bağımlısıyla uğraşılmıştır. Askerler, morfin ampullerini "ağır stresi gidermek" için kötüye kullanmışlardır ve savaş sonrasında onları bağımlılık süreci karşılamıştır. 1960 sonlarına da genel bir bakış atmak istersek; Maalesef modernite, popüler kültür, basitleştirme, özendirme, birtakım sevimli ve hoşgörülü görünen akımlar insanları bir kuyudan aşağı doğru çekiyor aslında. Misal hippi akımı, hoşgörülü yaklaşımlarla beslenerek aramıza girdi ama kısa sürede gençleri bağımlılık yapan maddelerin kullanımına doğru çekti. Bir alt kültür oluştu. "Savaşma seviş" gibi özgürlükçü sloganlarla kendilerine "çiçek çocukları" dediler ve gerçekten de barışçı bir müzikle sahneye çıktılar. Fakat planlar her zamanki gibi işleyemedi. Madde kullanımının yaygınlaşmasında büyük rol oynadılar. Hiçbir stres ve anksiyete belirtisi bağımlı olunarak çözülmez. Hiçbir şekilde eğlenmek için de kullanılmamalıdır. Çünkü esrar kullanımını veyahut eroin, kokain gibi maddeleri, 40 yılın başında içilen bira gibi düşünemem, düşünmemeliyiz. Alkol ve sigaranın da ciddi bağımlılıkları olduğu unutulmamalı fakat uyuşturucu gibi maddelerle kıyaslamaya sokulduğu sürece uyuşturucunun ne kadar kötü olduğunu hafifletmiş oluruz. Gözümüzdeki yeri ne kadar tehlikeli olursa o kadar bize ulaşamaz. Aksi halde daha az tehlikeli görürsek ve gerçekleri görmemek adına insanların yorumlarını belirttiği sitelere bakarsak masum görünen şeytanın avı oluruz. Özetle hiçbir madde sahte bir dost olmamalı, hayatınızda size stres veren şeyi bir anlık önlenmesi için de orada olmamalı. İşte yavaş yavaş ailelere burada iş düşüyor ki; lütfen çocuklarınızı ilgisiz ve sevgisiz bırakmayın. Katlanarak süregelen ilgisizlik ve sevgiden yoksunluk gençlerin madde kullanımına sarılmasına sebebiyet veriyor demektir. Stresle başa çıkamıyorsa bir uzmadan terapi almasına yardımcı olun. Size anlatamadığı şeyleri anlatmasına yardımcı olun, onları hiçbir şekilde yargılamamaya çalışın ve en önemlisi çok sevin. Sevmenin yanında iyi bir dinleyici olun ki kafasındaki sesleri dindirmenin yolu uyuşturucu maddelerinden geçmesin. Kendi kuşağımın maddeler hususunda çok duyarlı olmadığını üzülerek görüyorum. Farkındalık oluşturmak istediğim için bu araştırmaları yaptım. Kendinizi ve sevdiklerinizi uyuşturucu maddelerinden lütfen koruyun. Sizi rahatsız eden ve işkillendiren kişi, yer ve olaylardan da uzaklaşın. Bağımsız gençlik olalım ve bağımsız yetişkinler. Her iki anlamda da, her zaman!.. Çok bilgilendirici ve farkındalık uyandırıcı bir yazı!