Sabah 10:00'da bindiğimizde sanki Samsun'a, Denizli'ye, ne bileyim Hatay'a gidiyormuş hissi uyandıran uçağımız bir buçuk saat uçtuktan sonra 10:30'da Üsküp'ün Büyük İskender Havaalanına konuveriyor pıt diye. Jetlaglık bir durum yok, altı üstü bir saat fark var memleketle burası arasında. İndirimli bilet yakalamışız yol arkadaşımla bir süre önce, hem vizesiz hem ucuz hem de yakın diyerek haydi bir gidelim görelim şu Balkan ellerini demişiz Nisan başında. Kiril alfabesi selamlıyor bizi iner inmez. Dedelerinin mezar taşlarını okuyabilmek için alfabelerini değiştirmemişler herhalde bu Slavlar diyorum içimden, öyle her şeyi ulu orta söylemek pek adetim değildir. Uluslararası havaalanı olması hasebiyle İngilizce tabelaları takip edip, bastırıyoruz pasaporta mührü, geçiyoruz kapıdan tık diye, resmi olarak Avrupa'ya ayak basıyoruz. Yav hep sen mi geleceksin, bir de biz gelelim, bir çayını içelim dediğimiz Balkanlardan gelen soğuk hava dalgası karşılıyor bizi Kuzey Makedonya'da... Çay falan da ikram etmiyor, söyleyeyim. Güneş varsa fena olmayan, bir bulutun arkasına saklandığında kıta değiştirmiş gibi hissettiren bir garip hava. Ya da ben tribe girdim, bilmem artık. Çok da önemli değil zaten. Havaalanında görecek bir şey yok. Uçaklar iniyor, kapıda o uçaklardan inenleri karşılayacak olanlar bekliyor, birileri başka birilerini uğurluyor, o uğurlananlar başka bir havaalanının çıkışında başkaları tarafından karşılanıyor falan... Etraf boş, uzakta zirvesi karlı dağlar görünüyor puslu bir havada. Frişopluk bir işimiz de yok madem, haydi inelim şehre diyoruz. Peş peşe dizilmiş sarı taksilerin hemen önünde bir otobüs var. Biniyorsun o otobüse, bir saate şehir merkezindesin. Yalnız bileti içeride satıyolar! Haydaa, şimdi kemeri çıkar, montu çıkar, güvenlikten geç falan bir sürü dert diye bile düşünemeden içerde buluyorum kendimi, güvenlik falan yok girişte, hemen sağda bilet gişesi, gişede bir abla. Hav maç diyorum, denar mı yüro mu diyor. Biletin adam başı, pardon kelle başı 200 Makedon dinarı olduğunu öğreniyorum İngilizce bilmeyen abladan. Ben euro vercem dersen düz 4 euro alıp üstünü de dinar olarak veriyor. E bir euro 60 dinar? O zaman 240 dinar aldın sen benden diyesim geliyor, kadın İngilizce bilmiyor, ben Makedonca bilmiyorum, 40 dinar dediğin kayda değmez bir miktar zaten, ayağımda hala İstanbul'un tozu, ciğerlerimin dibinde hala bir miktar memleket havası varken germeyeyim diyorum İskender'in torunlarını. Uzuyorum gişeci ablanın gişesinin önünden. Bavulları nereye koyacağımızı soruyoruz şoföre. Şoför gülümsüyor, açık bagaj kapağını gösteriyor eliyle. İşaret dili ne güzel bir şey, herkes herkesi iyi kötü anlıyor diyorum içimden. Dışımdan desem kim anlayacak ki sanki! Sonra içimden başka bir ses, bunların el alfabesi de Kirilce mi acaba diyor, ya ne olacaktı diyor içimden başka bir ses. İçimde böyle saçma fırtınalar koparken biniyoruz otobüse. Otobüs sessiz, şoför gamsız, 10 dakika rötarımız var ama herkes umarsız. Bileti satan abla geliyor bir süre sonra, sattığı biletin yarısını yırtıp geri alıyor, aldığı kısım için herhangi bir ödeme yapmıyor bana. Kadına bakıyorum, aslında ingilizce biliyorsun da niye 40 dinar fazla aldın, üstelik hatıra olarak saklayabileceğim bileti vicdansızca yırttın diye soracağımı bildiğin için İngilizce bilmiyormuş gibi yapıyorsun diyorum gözlerimle, kadın ne bakıyosun be diyor gözleriyle, yanlış anladın der gibi çeviriyorum kafamı camdan dışarı. Bu muymuş Üsküp diyorum. Evet, doğru tahmin... Sessizce diyorum bunu, dudaklarımı oynatmadan... Sağlı sollu Kırklarelimsi köylerden geçiyoruz bir süre, binalar çoğalıyor ve boyları uzuyor. Çoğu eski, aralara yenileri yapılıyor. Eskiler yenilerden güzel bence. Birden çift katlı kırmızı bir otobüs geçiyor yanımızdan, zamanda mı atladık, boyut mu değiştirdik, ne ara Londra'ya geldik esprileri patlıyor otobüste... Anladınız tabii öyle olmadığını. Pek de komik olmayan bu espriyi için için yaptığımı söylememe gerek yoktu madem niye yazdım bunca kelimeyi? Üsküp için tatil planlayan zavallıları bir de ben ne diye kandırdım şimdi durduk yere? Döneyim o zaman asıl meseleye. Kaldırımı olmayan yollar, saçma kavşaklar ve sanırım Tito'nun yaptığı, yıkıldı yıkılacak bir üst geçit/viyadük kırması köprüden geçip altından su akan gerçek bir köprüye geliyoruz, Vardar bu sanırım diyorum yol arkadaşıma. Kafamı çevirince, aktığı yönde bir kilise görüyorum. Güzele benziyor ilk bakışta, fakat biraz uzun bakınca kilisenin geçen hafta falan yapıldığını anlıyor insan. İki gün sonra da bu kiliselerin Makedon TOKİ'si tarafından her bir yana dikildiğini idrak ediyorum nihayet! City Center nam üçüncü durakta duruyoruz. Biz inerken binenler var, demek burdan binip havaalanına gidebiliriz diyorum. Nerde olduğumuzu anlamaya çalışıyorum. Yol arkadaşım hazırlıklı. Tüm planlar, gezilecek yerler hazır, çevrimdışı Makedon haritası indirilmiş, kalacağımız evin konumunu açıyor, yürüsek mi, taksiye mi binsek diyoruz. Henüz yeniyiz Üsküp'te, Taksim'deki Arap turist muamelesi görmek istemiyoruz daha şimdiden. Üstelik şehri de şöyle bi görmüş oluruz diyerek çekiyoruz bavulumuzu peşimizden. Bavulumuz efendi Allahtan. Yok bagajda gitmem, vay bu yol bozuk girmem, yok efendim yağmurlu, dışarı çıkmam, içime yemek almam, ayakkabı taşımam falan gibi kaprisleri yok. Nereye çekersek geliyor peşimizden, ne koyarsak içine kapatıyor fermuarını, sessiz sessiz taşıyor her şeyimizi. Bavulumuza bi yakınlık hissediyorum bi an. Duygusal bi bağ kuruyorum. İsim vermek istiyorum kendisine ama yol arkadaşımın gözünde bir de bavula isim koyan garip adam olmak istemiyorum. Şehrin kenarı olduğunu tahmin ettiğimiz bölgenin yollarında yürüyoruz aheste aheste, binalar genellikle eski, belli ki sosyalist devletin zamanında yaptığı toplu konutlar. Pek estetik durmuyorlar, kaldırımlar da çok eski fakat garip bir şey var. İstanbullu olarak ilk başta çözemiyoruz. Karşıdan karşıya geçeceğimiz bir anda duraksıyoruz, ileride bir yaya geçidi var ve herkes orayı kullanıyor, yayalar arabalara dikkat etmiyor nerdeyse, arabalar hemen duruyor, yayaların güvenine şaşırıyorum. Herhangi bir Üsküplünün İstanbul'da en fazla 15 dakka yaşayabileceğini düşünüyorum bu özgüvenle, tüm gezi boyunca yapacağımız gibi yine de arabaları kontrol ederek geçiyoruz biz karşıdan karşıya. Yaya geçidinde arabalara bakan da sadece biz oluyoruz herhalde. Konuma doğru yürürken sürekli etrafı kesiyorum, küçük bir Çorum kasabasına dönüyor çevre, sıvasız tuğla binalar, tek katlı dükkanlar, geçen yüzyıldan kalma abiyeler, ayakkabılar satan mağazalar, her şeyci bakkallar... Çorum'da olmadığımızı hatırlatan tek şey iki dükkanda bir karşımıza çıkan kumarhaneler. Üsküp'ün soluk renklerinin aksine göz yoran bir vitrini var bu dükkanların. Girmeye imtina edip yola devam ediyoruz. Kalacağımız ev güzel bi bina diğerlerinin aksine. Civardaki en yüksek yapı, resepsiyondaki kadına Boban'ı soruyoruz. Kim olduğumuzu söylüyoruz, hemen arıyor, Bobi, diyor, misafirlerin geldi Belli ki kankalar Boban'la. Bobi geliyor ama biz kankası olmadığımız için Boban diye selamlıyoruz kendisini. Nasıl giriş yapacağımızı anlatıp, bizi daireye çıkartıyor. Küçük, tek odalı bi daire. Fransız balkonu bir dağımsı tepeye bakıyor. Zirvede bir haç var. Milenyum Haçı. Makedonya Cumhuriyeti tüm parayı kutsal dinine harcıyor belli ki. Geceleri ışıklandırılan ve tüm Üsküp'ten görülen bu haç seyahat rotamızda yok. Göreceğimizi gördük zaten. Birkaç dakika soluklanıp hemen atıyoruz kendimizi Üsküp sokaklarına. Rota belli. Türk Çarşısına gideceğiz. Yürüyelim diyoruz. Bir şehri tanımanın en iyi yolu bence yürümek. Binaların giderek yükselmesinden, caddenin genişleyip trafiğin artmasından, kaldırımlarda insanların çoğalmasından merkeze yaklaştığımızı anlıyoruz. Sonra sağımızda bir park görüyoruz. Üsküp'te çok heykel olduğunu duymuştuk ama metrekareye bu kadar heykel de beklemiyorduk. AB'den gelen tüm parayı heykele yatırmış sanki adamlar. Pardon, bir de kaldırımlara bisiklet yolu yapmışlar! Halkbank'ın tam karşısında Savaşçı Kadınlar Parkında bir sürü heykel. Kim peki bunlar? Kitabeleri Kirilce, anlayamıyoruz tabii. Şunlar asi Makedonlar olsa gerek diyorum kıyafetlere, posbıyıklara ve eski tüfeklere bakarak. Ben asi diyorum onlara bir zamanlar uç vilayeti olduğu Cihan İmparatorluğunun başkentinden gelmiş biri olarak ama başkente uzak bu eyaletin yerli halkı için özgürlük savaşçısı bu adamlar. Böyle saçma bi dünya işte, adamın ne yaptığı önemli değil, senin nerden baktığın belirliyor her şeyi. Sonra bi grup kolları havada adam heykelinin önünde duruyoruz, bunlar da sosyalist devrimin önderleri herhalde diyoruz. Hemen arkalarında antik dönem tanrılar mıdır artık, filozoftur belki ya da II. Filip'tir bilemiyorum artık, başka heykeller, onların tepesinde dört tane at heykeli... Eee? Savaşçı kadınlar nerde peki? Yine mi savaştalar yoksa! Parkın içine girmeye gerek yok, kenardan baktığında öbür kenarı görüyosun zaten. Üç beş bank, bir iki yaya yolu, az ağaç, bol çalı, çokça çayır... Yanından geçip devam ediyoruz hedefe. Yol arkadaşım vegan, nerede ne yiyebileceğine de bakmış elbet. Paradise nam bir dükkana uğruyoruz. Bir tabağa açık büfe gibi çeşitli yemeklerden dolduruyoruz, genç garsonumuz tabağı tartıp fiyatı söylüyor. Garip geliyor bana ilk başta ama sonra genelde böyle fiyatlandığını öğreniyoruz Üsküp'te. Fiyatlar makul, iki kişi tıka basa yemeğe 350 dinar (yaklaşık 120 lira civarı) veriyoruz. Doymuş karnımızla şehrin sıkıcı sokaklarına dönüyoruz yine. Görebildiğim en eğlenceli şey, kırmızı çift katlı 70 model otobüsleri. Bir süre daha yürüdükten sonra Rus mimarisini andıran büyük yuvarlak pencereli, çok betonlu binalar, barok tipli saray görünümlü binalarla komşu oluyor yavaş yavaş. Yalnız bi gariplik var, binanın dışı barok ama içi bi bok değil! Öğreniyoruz ki heykelden artan parayla sosyalist dönemlerin kamu binalarının dış cephelerine bildiğin straforla efendim gotiktir, baroktur, ar nuvodur falan, havalı havalı şekil yapmış adamlar, baya turist kandırıyolar yani! Çok durmuyoruz meselenin üstünde. 1350'den 1850'ye kadar olan tarihi silip kendilerine yeni bir tarih yaratmaya çalışan bir grup insan bir devlet kurmuş bi şekilde, kurdukları devletin adını ne koysak diye debelenmiş, Güney Balkan mı desek diyip vazgeçmiş, hadi Kuzey Makedonya diyelim de alt komşuyu şeetmeyelim madem diyebilmiş insanlar nihayetinde. Şehrin merkezi daha imansız, TOKİ kiliselerinden görünmüyor pek ortalıkta. Rahibe Teresa'nın doğduğu evi müze yapmışlar. Müzecilikten anladıkları da duvarlara üç beş resim, sağa sola bir iki eşya, ıvır zıvır bir iki mobilya, al sana Teresa bu evde yaşadı! Yanına da biraz modernimsi ama elbette devasa bir çan kulesi dikmişler, dikiyolar yani hala, inşaatı devam ediyor yani. Çocuklarının sorularına cevap veremeyen Türk baba ve onun ailesiyle birlikte gezdiğimiz Arnavut Teresa'nın Makedonya'daki evinden neyseki parasız gezdiğimize sevinerek çıkıyoruz. Nispeten yeni bi köprünün girişinde Sfenks heykeli selamlıyor bizi. Avrupa'nın ortasında Sefnksin ne işi var demeyin, Nefertiti'nin babası Batlamyus'un da Makedon olmasına gönderme yapıyolar muhtemelen, e iyi de niye sadece Sfenks peki? İskender yüzünden Yunanla boğuştuğumuz yetti, bi de Nefertiti'de Makedondur diyip Mısır'la diplomatik kriz yaşamayalım mı dediler acaba? Yaşadılar belki, ne bileyim ben, Makedonya uzmanı değilim sonuçta. Yol arkadaşımla ilk seyahatimizin tadını çıkarmaya çalışan gariban iki turistiz biz. Madem turistiz, e o zaman bi de şu köprünün üstünde fotoğraf çekelim diyoruz Vardar'ı arkamıza alıp. Arkamıza aldığımız sadece Vardar ve dizi dizi köprüler olmuyor fakat! Bir de korsan gemisi var nehirde! Bismillah diyip ne olduğunu çözmeye çalışıyoruz. Gerçek bir korsan gemisi olamaz, o kesin. Çünkü gemi baya büyük, üstünde durduğumuz köprünün ve geminin öte yanındaki diğer köprünün açılır kapanır bir durumu yok. Demek ki bi grup korsan, gemilerini direk bu iki köprü arasında yapıp, ne ileri ne geri gidebildiklerini fark ettikleri anda tahta bacaklarını sürüye sürüye gemiyi bar yapmaya karar vermedilerse, AB'den gelen paranın bir kısmıyla da bu gemiyi yapmış ülkenin kalkınması için hiçbir adımı atmaktan çekinmeyen adamları. Adamlar yapmıştır diyorum mutlak bir kesinlikle çünkü herhangi bir kadın böyle bir salaklığı hem de bu kadar çirkin yapmaz. dükkanlarda. İstanbul'a burdan tespih ya da pijama taşımayı düşünmüyoruz. Bavulumuzdan memnunuz, yeni bir bavula ya da bıçak bileme taşına da ihtiyacımız yok, abiyeler ve spor ayakkabılar desen 92 model, alıp götürsen memlekete ikinci elciler bile almaz o derece, plastik huniler, lokma takımları da ilgimizi çekmiyor, terk ediyoruz bu gecekonmuş sokağı ve sefil dükkanlarını. suya atlamak üzere olan bi kadın heykeli! Üstelik ilk atlayan kişi değil bu mayolu, boneli kadın, önden biri daha atlamış ama o suyun altında, sadece bileklerini ve ayaklarını görüyoruz, artık arkadaşı mıdır, kocası mıdır bilinmez. Heykelin kalan kısmı suyun altında mı yoksa sadece gördüğümüz kısımları mı yapılmış sorusunu aklımdan atmaya çalışarak yürümeye devam ediyoruz çok da uzun olmayan ama kısa da sayılmayacak Taşköprü'nün üzerinde. Köprünün öbür ucu büyük bi meydan, meydanda bir sürü heykel, kaplama binalar, azizler, rahipler, askerler dolu. Hepsi çok büyük ama ihtişamdan, heybetten uzak, sadece büyük, boş, kuru, soğuk bir büyüklük... Meydanın ortasında devasa bi sütunun üstünde, atına binmiş bi İskender var. Babası Filip de olabilir gerçi, bilmiyoruz, yazmıyor bir şey! O zaman oturup bir bira daha içelim diyoruz, güzel bir mekan var tam meydanda, yerel biraları Skopsko içiyoruz, bira iyi. Herkes sakin, kimse bağırmıyor, garsonlar ilgili. Garsonlar her mekanda güler yüzlü ve ilgili ama aceleleri yok. Bir bira diyosun, hemen diyor, sonra gidip biraz barda barmenle konuşuyor, diğer garsonla günün kritiğini yapıyor, sen tam biradan ümidi kesmişken getiriyor, üstelik tam getirmesi gereken zamanda getirmiş gibi. Bu topraklarda hemen kavramı bizim alışık olduğumuzdan biraz farklı. Yalnız fiyatlar gayet makul her yerde, kazıklanmayacağız hissi zihnimizi sarmalıyor inceden. Artık menüye bakıp kur hesabı yapmayı bırakıyoruz biz de. Başka ne görebiliriz Üsküp'te diye notlarımıza bakıyoruz, bir şey kalmamış! Gezip bitirmişiz Üsküp'ü! Yarının planlarının konuşuyoruz her şeyi çoktan planlamış yol arkadaşımla. Ohri'ye arabayla gitmenin daha mantıklı olduğuna karar veriyoruz. Yarının kaba planını da yaptığımıza göre Üsküp'te görülmedik heykel bırakmayalım bari diyerek Vardar'ın kıyısında yürümeye başlıyoruz. Nehrin paralelindeki geniş yaya yolunda salınmanın Üsküp'te yapılabilecek en iyi aktivite olduğunu gün batmak üzereyken fark ediyoruz. Huzurlu insanlar, neşeli çocuklar, sakin teyzeler, grup halinde şen kahkahalar atarak yürüyen genç kızlar, onlar için hiç telaşlanmayan aileler, bisikletiyle gezenler. Şimdi ben böyle anlattım diye sakın siz öyle aman aman bi kalabalık beklemeyin haa. Aralarına karışasım geliyor. Yüzlerine bakıyorum, mutlular. Durup durup bağıran, söven bir başkanları yok, çok belli, ya da bağırıyorsa da pek umursamıyorlar, Milli Savunma Bakanlarının ya da Tarım Bakanlarının adını bilmiyorlar kesin, ne tür dertleri vardır acaba? Dertleri yokmuş gibi gezinen insanların arasında yürümek iyi geliyor, aralarına karışmak, kaybolmak istiyorum bi an. Sonra titreyip kendime geliyorum, ne yaparım lan ben Üsküp'te bi ömür diyorum, İstanbul'un kaosuna alışmış adamım nihayetinde, alışmış da kudurmuştan falan hani... Neyse efenim, derdime daha da dert katmayı, saçma sapan sorularla zihnimi yormayı bi kenara bırakmaya ve Üsküp'ün bitmek bilmez heykelleri arasında turluyoruz aheste aheste. Yol arkadaşıma bir kokteyl bar önerilmiş, buluyoruz Mixology'yi, sakin, şık bi mekan. Girip nefis kokteyller deniyoruz. İlk kez içeride sigara içilmeyen bi mekandayız. Sigaramızı dışarıda içerken diğer sigara içenlere kulak misafiri olmak istiyorum. Yüzleri gülen insanlar hep ama ne konuştuklarını anlamıyorum, j harfi Makedon diline minnettardır kesin, k ve c'yle birlikte... Gün erken başlamış, Üsküp genel olarak hayal kırıklığı yaratmış, alkol kana iyice karışmış, göz kapaklarım bugünlük bu kadar yeter diye bağırmaya başlayınca haydi diyoruz, dönelim eve. Akşam olmuş hava soğuk, yürüyerek dönüyoruz eve, ortalık bomboş. Nerde bu insanlar merakı sarıyor zihnimi, zihnim hiç durmuyor yaban diyarlarda. Gerekli, gereksiz bir sürü soruyor bana. Aynı zihnim hiçbir soruma yanıt vermiyor, git yat komutuna takılmış, zihnimin saçmalama üstadı olan kısmı merakta hala ama, nerde lan bu insanlar diyor. Hadi ben hiç bilmediğim bir şehri baştan aşağı yürüyerek gezmişim, Üsküplüye ne olmuş peki? Hayır acele eden tipler de değiller. Yoruldular demek ki diyorum. Zihnim neden yorulmuş olabilir sorusunu kafamda döndürmeye başlayınca kes sesini lan diyorum zihnime usulca, için için Üsküp'ün sakin kaldırımlarında. Akşam yemeğini Milenyum Haçı'nın karşı tepeden salona dolan ışığında yerken uyukluyorum...


Marmaris İçmeler'deki işimden istifa ettikten sonra buradaki mekanlarda müzik yapan "Çıkamadık İşin İçinden" grubu üyelerinden Ahmet Umut ve Çağrı'nın evinde kalmaya başlamıştım. Bu arada arkadaşlarım diye demiyorum iyi gruptur. İleride güzel işler yapacaklar, şimdiden takip etmekte fayda var. İş sonrası iki gün o evde vakit geçirdikten sonra nihayet yola çıkma cesareti bulmuştum. Yapacağım bu küçük gezide konaklamayı çadır ile yapmayı planlamıştım. Bunun için Marmaris'te bir Migros'tan ucuz yollu ve iş de görecek bir çadır aldım. Ulaşım için ise belli bir planım yoktu ama yine de uygun bir yer bulup oradan otostop çekmeye başlamıştım. Söz konusu uygun yer Marmaris, Armutalan'ın çıkışı idi. Burada 10-15 dakika kadar otostop denedikten sonra nihayet bir araç yanaştı ve beni aldı. Aracın sahibi aslen Antalyalı olduğunu ve Muğla'da yaşadığını söyleyen yörük bir abiydi. Bu abi odunculukla uğraşıyormuş ve hayatı boyunca çalışmış. Üniversiteyi sevmediğini ve okulu erken bıraktığını söyleyen bu abi çocuklarını da meslek edinmeleri için meslek lisesine göndermiş. Üniversite düzeyinde eğitim almalarına ise izin vermemiş. Onların şu an birer gemi teknisyeni olduğunu fakat şirket sahipleri, tanıdıklarını işe aldığı için çocuklarının işsiz kaldığını söylüyordu. Bu araçtan Hisarönü yakınlarında bulunan Değirmenyanı Köyü'nde indim. İki tarafını da yüksek ağaçların kapladığı bu yolu biraz oturup izlemiştim. Oradan ayrılmadan tekrar otostop parmağımı kaldırmaya başladım. Bu sefer biraz daha uzun bekledim ama şansım bir şekilde döndü ve başka bir araca bindim. Konuşmalarından Datçalı olduklarını anladığım iki abi aldı. Kısa bir tanışma sohbetinin ardından abiler bana bir daha soru sormadılar. Benimle muhatap bile olmadılar. Bir ara beni arabaya aldıklarını unuttuklarını dahi sandım. Öylece oturdum arka koltukta. Kalacak bir yer bulup çantamı bırakıp hemen insanların arasına karışmak istedim. Bir an önce bu küçük ilçeyi keşfe çıkmam gerekiyordu çünkü hem hava kararmaya başlamıştı hem de çantam artık ağırlaşıyordu sırtımda. Daha önceden ayarladığım camping telefonlarıma cevap vermiyordu. Umutsuzluğa kapılmadım ve hatta sahildeki Cumhuriyet Meydanı'nda oturup bir-iki bira içtim. Bu meydana daha önce İzmir Bostanlı'da gördüğüm Günbatımı Terası benzeri ahşap merdivenler yapılmıştı. Burada biraz oturdum, denizi ve körfezin solundaki sessiz sakin meyhanelerdeki insanları seyrettim. Datça'da insanlar mekanların dışında pek içmiyor gibi gelmişti. Yani o ahşap merdivenlerde oturup içenlere, sahildeki kayalıklara elinde bira ile oturanlara pek rastlamadım. Bu yüzden ben de öyle ortalık yerde biramı yudumlarken biraz çekindim açıkçası. Biraz burada zaman geçirdikten sonra telefonlarıma cevap vermeyen camping'e doğru yürümeye karar verdim. Meydanın üst tarafında bir dükkan dikkatimi çekti. Bu dükkanda cama Datça-Bodrum arasında feribot seferlerinin saatleri yazılmıştı. Vay be! Demek Bodrum'a feribot varmış. dedim. Saat sabah 9'da, öğle 12'de ve öğleden sonra 5'te olmak üzere günde üç adet feribot, Datça'dan Bodrum'a gitmek üzere kalkıyormuş. Fiyatlar ise yetişkin için 200 lira, öğrenci için 100 liraydı. Üstelik gidiş-dönüş seçeneği de sunuluyor. Eğer gidiş-dönüş alınırsa fiyat yetişkin için 380 lira olan ücret, öğrenci için ise 190 lira oluyordu. Yazın başından beri bir tekne turu yapmayı istemiştim. O an Acaba bu bir fırsat mı? diye düşündüm ve hemen fiyat bilgisi aldım. Açıkçası fiyatı biraz pahalı buldum ama öğrenci indiriminden yararlandığımda pek de can yakmayacağını düşündüm. Görüldüğü üzere buradan sonra gezinin seyri biraz değişti. Yola, Datça'ya ve Akyaka'ya gitmek için çıkmıştım fakat şimdi Bodrum'a gitmek için bilet alıyordum hem de feribotla. Can Yücel'in bulunduğu mezarlıkta dikkatimi çeken birçok mezar taşı vardı. Buradaki mezarlar çoğunlukla önemli insanlara aitti: şair, hakim, emekli öğretmen, komutan vs. daha birçok önemli insan buraya defnedilmişti. Yani Datça önemli insanlara ev sahipliği yapmıştı ve yapıyordu. Can Yücel'i ziyaret ettikten sonra ise hemen iki kilometre kadar ileride olan Eski Datça Evleri'ne doğru yürüdüm. Burası daha çok hediyelik eşya satan dükkanların ve kahvaltıcıların olduğu iki üç sokaktan oluşan küçük bir yerdi. Gelmeye değer mi bilemedim ama kusursuz İnstagram profiline sahip olanlar için güzel bir lokasyon. Güzel fotoğraflar çektirebilirsiniz; ben çektirmedim. Toparlayacak olursak, Datça bende abartı duygusu uyandırdı. Burası öyle abartıldığı ve çok konuşulduğu kadar masum ve güzel bir yer değil bence. Hatta 5-10 km dışarıya çıkıldığında çoğu yerde Eski Datça Evleri konseptinde evlerin inşaatlarını görmek mümkün. Diğer yandan, Datça Belediyesi'nin Twitter hesabındaki anlatıldığı kadar veya abartıldığı kadar heyecan uyandırmadı bende. Belki başka bir zaman başka bir şekilde tekrar gelmem gerekir, bilemiyorum. Datça macerası bu kadardı. Buradan sonra feribotla Bodrum'a geçtim ve iki gece orada kaldım daha sonra ise tekrar Marmaris İçmeler'e döndüm. Bodrum'da benim gibi otellerde çalışan bir arkadaş grubum vardı; onlara oraya geleceğimi haber verdim. Onlar ile okuldan tanışmıştık ve öğrenci toplulukları aracılığıyla güzel işler yapıyorduk. Datça'da gün boyu vakit geçirdikten sonra Bodrum'a doğru gitmek üzere Datça Otogarı'na gittim. Daha önce bahsettiğim Cumhuriyet Meydanı'ndan belediye otobüsleri ile ulaşım sağlanabiliyor oraya. Otogardan bizi alan bir otobüsle Datça Feribot İskelesi'ne gittik. Otobüste ise birkaç aile ve bir grup Amerikan aksanlı turist vardı. İskeleye vardığımda buranın küçük bir marinaya benzediğini düşünmüştüm. Sıra sıra küçük kafelerin olduğu bu iskelede bir de market vardı. Herkes bindikten sonra feribot hareket etmeye başladı. Marketten edindiğim İlber Ortaylı'nın İnsan Geleceğini Nasıl Kurar isimli kitabını okumaya başladım. Feribotta çay, kahve ve atıştırmalık yiyecek alınabilecek küçük bir büfe bulunuyordu fakat oldukça pahalıydı. Öyle ki karton bardakta sunulan bir kahveye 20 lira vermiştim. İki saatlik tekne turu tadındaki yolculuğun ardından feribot, Bodrum Gümbet'teki iskeleye yanaştı. Buradan Bodrum Kalesi'ni görmek mümkündür. İskele merkezi bir konumda olduğundan her yere kolayca ulaşım sağlanabiliyordu. Öyle ki arkadaşlarımdan biriyle hemen yakında bulunan barların, meyhanelerin ve turistik mekanların olduğu sokakları gezmiştik. Daha sonra oradan çıkıp yakınlarda bulunan bir alışveriş merkezine gidip diğer arkadaşlarla buluştuk. Burada biraz vakit geçirdikten sonra kalacak yer bulma telaşına girmiştim ve bu sırada öğreniyorum ki bu arkadaş grubundan birileri Türkbükü'nde bir camping'te kalıyormuş. Geç olduğu ve yolu da uzatmamak için oraya korsan taksiyle gittik. Bu arada Bodrum'da çok fazla korsan taksi var. İlginçtir bu korsan taksilerden taksi duraklarının haberi var ve bir nevi anlaşmalı olarak çalışıyorlar. Daha önce Bodrum'u ve Türkbükü'nü gezmiştim fakat bu sefer daha fazla vaktim vardı ve daha çok gezebilecektim. Bu yüzden motivasyonum yüksekti. Gece oraya vardık. Datça'dakinin aksine bu camping'in manzarası güzeldi, banyosu ve tuvaletleri de temizdi. Çadırımı uygun gördüğüm bir alana kurdum ve geceyi orada geçirdim. Ertesi sabah için planım Bodrum Yalıkavak'a gitmekti. Oradaki o ünlü marinayı görmek istemiştim. Sabah erken uyandım, biraz sahili turladım, kahve içtim ve sonra hemen yola koyuldum. Bindiğim minibüs Yalıkavak'a Gündoğan üzerinden gidiyordu. Arada burayı da görme fırsatım oldu. Türkbükü-Gündoğan arası oldukça virajlı ve yokuşluydu. Bu yolun en çok sevdiğim kısmı bütün Türkbükü'nün görüldüğü o yüksek tepeydi. Minibüs önce Gündoğan'a vardı. sonra Yalıkavak'a... Minibüs durağından çıktıktan sonra kısa bir yürüyüşün ardından Yalıkavak Marina'daydım. Lüks tekneler, yatlar, restoranlar, mağazalar... Orada beni karşılayanlar bunlar olmuştu. Küçük bir turun ardından burayı bitirmiştim ve hala gün yarılanmamıştı bile. Biraz kendi serseri, serbest tarzımla gezdiğim için Yalıkavak'tan çıkıp merkeze gitmeye karar verdim. Burada ise Bodrum Kalesi'ni ve Halikarnas Mozolesi'ni gezdim, gördüm. Bu tarihi yapılara Müze Kart ile giriş yapılabiliyordu. Ben de yeni bir kart çıkarıp gezmiştim. Bodrum Kalesi'nde dikkatimi çeken şey, içinde bir caminin olmasıydı. Kanuni döneminde yapılan bu camiyi Google'da aratınca oranın ibadete açılacağı haberlerini görerek iki katı şaşırmıştım. Bir diğer takıldığım nokta ise kalenin her yerinde haç işareti vardı. Karşı olduğumdan değil ama, O dönemde cami yapılırken bu haç işaretleri neden kaldırılmamış? diye kendime sormuştum. Cevabını da bulamamıştım. Kaleyi gezdikten sonra Halikarnas Mozolesi'ne gittim. Burası ise bomboştu; hem ziyaretçi açısından hem de eser açısından. Tarihi bir alan boşaltılmış; koca bir çukur. Birkaç bilgilendirici yazıt, resim ve video dışında bir şey görememiştim. Hmm, nerede acaba? diye sordum kendime. Çok da düşünmeden British Museum'un internet sitesine girdim. Bir de ne göreyim? Adamlar koca mozoleyi götürmüş, koymuşlar müzelerine. Biz de burada tasvirlerine bakmakla yetiniyoruz. Anlatım dilinizi gayet beğendim. Merakla okudum. Güzel bir hikayeydi.


-1- Puslu bir güz mevsiminin egemen sürdüğü topraklarda sularım ısınsın diye bakıyorum. Sularım ısınıyor. Güz değil aslında... Güzü güz kıvamında yaşamışsan bütün mevsimler güz gelir adama. Bir yaprak kayar dilek tutarsın. Masallarda yıldız kayınca dilek tutulur. Mesele güzse yaprak kayınca dilek tutulur. Büyük bir yaprak açar göğsünde. Ömür Hanım gelir. Güz, ardından gelir. -Hikayenin başı- sanatının egemen sürdüğü hikayelerin ilki. -2- Bütün sevdalara yağmur yağar. Sevdalılar ıslanır. Bir aşka yetişirsin yağmur altında. Hangi mevsimde yağmur başlarsa güz gelir mevsim adama. Bütün sevdalara yağmur yağar. Sevdalılar ıslanır. Bir aşka yetişirsin yağmur altında. -3- Arabanın kalkmasına on dakikalık süre var. Yağmur sokağa adım atmamla beraber başladı. Bir arabesk ritim tuttu ayaklarım. Normal şartlarda arabaya yetişmem imkansız. Ama şartlar normal değil. Ve arabaya yetişmem lazım... İçimdeki fon müziği müzikal ritmini kaybetti. Yüzüme yediğim bütün yağmur darbelerine rağmen yoluma devam ettim. En olağan hızla saate bile bakmamaya özen göstererek... ''Sevdalılar Islanır.'' sözünü tekrar ettim yol boyunca. Ritim hızlandı. Normal olmayan bütün şartlara rağmen yetişmiştim. ''Bir aşka yetişirsin yağmur altında.'' sözü yağmura eşlik etti. İçimdeki fon müziği müzikal ritmine geri döndü. Beyaz otobüs renklendi. Üzerinde sadece benim göreceğim "Ömür Hanım Halk Otobüsü" yazısı yanıp söndü. Hangi mevsimde yağmur başlarsa güz gelir mevsim adama... Çok Teşekkür ederim değerli düşünceleriniz için. Üslubunuzu farklı, keyifli ve ilgi çekici buldum. Kaleminize sağlık. üç gün bekleme sistemi ve üç edebi türe kadar editör onayına sunmak güzel bir sistem olmuş. ilgilenen arkadaşlara sonsuz teşekkürler güzel platform.


-12- Bir yaprak kayar dilek tutarsın. Her dilekten sonra yağmur başlar güz gelir. İki fotoğraf karesiyle fark ettim. Anladım. Duydum. Duyunca emin oldum. Bu savın doğruluğunu sizde fark edeceksiniz. Anlayacaksınız. Duyacaksınız. Milattan önce yaşayanlar daha iyi bilir. Bu bir ütopya değil. Kaburgasız insanların dünyasında kabuğundan çirkin çıkan saf ırklar güzün başlamasıyla kaburgası çalınır. Kaburgasının çalınmasıyla yeni bir fotoğraf karesinde bulur gönlünü. Fark edilen değişikliğin formülü kaburganın çalınmasıymış anladım, gözlerinde duydum. İki fotoğraf karesi fark et. İki fotoğraf karesini anla. İki fotoğraf karesini duy. Elini kaburgana atmana fırsat bulmadan çalınmıştır. Şimdi güz, güz kıvamında. Milattan önce yaşayanlara sorabilirsiniz. Sevdiğinin yanında güzelleşir insan.


-4- Bir kadından duymuştum. İlginç ve güzel bir ütopyaya katılarak devam ediyorum. -Toplu taşıma araçlarının kaldırılmasını istiyorum. Tanrısal bir kaburgayla, bulutların üzerinde bütün halka seslenen bir edayla söylemişti. Kadında çok ayrı bir şey vardı. Dışarıda görünen herkesten farklı, anlam veremediğim. Toplu taşıma araçlarının kaldırılacağına inanmıştım. Bu ütopya demeç veya gazete haberi olsaydı kısaltmalara D. A. diye geçerdi. Bu ütopya demeç ve gazete haberi olmadı. Bu ütopya akşam haberlerine ''S. S'nin kaburgası çalındı.'' diye geçti. -5- Bütün ütopik ütopyalara karşı halktan yana tavır almaktan başka çare yoktu. Burası dünya ve burada güz var. Sırayı görmezden gelmek zorundaydım. Otobüse en fazla benim binmeye ihtiyacım vardı. Adalet önce gelenin binmesi değildi, en fazla ihtiyacı olanın binmesiydi. Başımı kaldırıp arkaya doğru baktığımda gözüm Ömür Hanım'a ilişti. Seyrek saçlıysan yağmur seni başka bir adama dönüştürür. Tanımış mıydı acaba? Saçım beni ele vermese de gözlerim beni ele verecek kıvamdaydı. Tebessümümü saklayamadı. İkimizin gözleri de kendini ele vermek için elinden geleni yapıyordu. Tebessümümü saklayamadım. Kimseyi görmez oldum. Arada iki metrelik mesafe olmasına rağmen kendimi kucağında hissettim. Eli, saçı, gözleri, burnu, kulakları, dudakları değişmişti. Bu organların zaman içinde güzelleştiklerine ilk defa şahit olmuştum. Hangi mevsimde yağmur damlaları değerse camlara güz gelir mevsim adama... -6- Hayatın hepsi formüller üzerine kurulu ve herkesin kendine has bir formülü var. Sadece bize ait, parmak izi kadar özel olan formülü bulmak için ömür tüketenlerdeniz. Milattan önce hakkında pek bilgi bulunmamakla beraber milattan sonra için yüzyıllardır insanlar kaburgasını aramakta. Kimi yasak bir elmada buldu kaburgasını, elma şekline büründü kaburga. Kimi İstanbul'da herhangi bir köprüden atlarken ölmeden önce buldu ve kaburga ölüm şekline büründü. Yaşlı bir adam yıllarca bir fotoğrafla yaşadı, kaburga fotoğraf silüeti aldı. Başkası kaburga ismine D dedi. Bir başkası başka bir harf olan D ve kaburga D ve diğer D'ler ismini aldı. Yani bir D'de buldu kaburgasını. Genelev penceresinde sigara içerken buldu kaburgasını başka biri. Kimi yıllarca kaburgasını bulduğunu zannetti. Milattan sonra çok acayip bir yüzyıl. S. S. D. A.'nın kaburgasının yüreğine oturmasıyla kalbinin eksik parçasını yerleştirdi. Bu sayfayı herkesin yüreğine oturan kaburgayı bulması temennisiyle kapatıyoruz.


Çocuklarla defalarca izlemekten çok büyük keyif aldım. Aklıma geldikçe tekrar oralarda oturup oyunu izleyebilme isteği canlanıyor içimde. Her dakikasında insanın geleceği ışıl ışıl gördüğü, sevgi gibi bir oyun. Daha sonrasında tesadüfen kaderini sev kitabındaki minik bir kısmın alınıp bu şekilde uyarlanıp her yaşta insanın izleyip büyüleneceği bu kukla oyununa dönüştüğünü gördüm. Yani bu benim tahminim tabii ki çünkü hikaye aynı. Işıl Kasapoğlu yazdığı ve kuklaya uyarlayıp yöneten güzel insan Sibel Altan. Çevre Tiyatrosunda yeniden sahnelenmişti. Umarım bu zor zamanlar bir an önce kimse daha fazla üzülmeden biter de çocukların güzel enerjisini her an oyunun içine yollayıp neredeyse sahneye atlayacak şekilde heyecanla izledikleri bu güzel oyunu ve nicesini izleyebiliriz.


Hiçbir şey havada asılı kalmasın. Olan biten her şey bembeyaz, ipek gibi bir sayfaya dökülsün ki yaşanılanlar mana bulsun. Anlamın kendisi ancak kelimelerle mümkün. Seçtiğim her bir kelime yaşadıklarımı zihnmimdeki haritaya oturtsun ki ben, bene yaklaşırken elimde bir kılavuz olsun. Bu, anladıklarımı yeterince aktarabilmek için zihnimi dökmeden önceki bir niyettir. Zihnimi, asılı kaldığı salıncaktan alamıyorum bu gece. O kimdi? Neydi? Ben ne anladım, biz bir şey biliyor muyuz, ben bilmiyorum. Yeterince anlatmaya değer mi, ondan bile emin değilim. Yeniden bir oyunun içinde miyiz? Biz aslında gerçek bildiğimiz şeyin gerçekliğini her adımda sorgulamazsak sahte olan maskesini çıkardığında dünyamız yeniden yıkılırsa diye endişe ediyor içim. Takıldım. Onda, orda kaldım. Duyduklarımı inkar ediyor zihnim. Duymadığım daha neler var kim bilir. Tercihlerim bana iyi gelmiyor. Bu iyi gelmeyişlerin üstünü örtmek için iyi kelimeler seçip yazmaya sığınıyorum. Yazayım ve zihnimi oyalayayım ki iyi gelmeyen tercihlerimin hissettirdiklerini içime, en derinlere saklayayım. Kendimden kaçışıma bir çizik daha attığım gecedir bu. Artık daha yavaş da kaçsam eylemlerin sonucu hep aynı. Kendimden kaçıp gitmek istediğim yer aşikar. Ancak orada mavinin sıcaklığı yok. Çünkü mavi, soğuk bir renktir. Soğuk olan bir renkten beni ısıtmasını bekliyorum. Bu en büyük kaçıştır işte: İçimdeki sıcaklığı bulamayıp başka yerlerde ısınmaya çalışmak. Bir gün buz keseceğim ve ancak o zaman kendi ateşimle ısınmaya başlayacağım. Kendime soruyorum; bunun için buz kesilmeye gerek var mı? Demek ki var. Demek ki hala öğreneceğim şeyler var. Ama ben bir an önce bu ısdırap bitsin istiyorum. Bir an önce o içsel bilgiye sahip olup yoluma kaldığım yerden başka insanlarla devam etmek. Belki de mesele budur. Bilgiye sahip olmayı istemek. İçselleştiremediğim ve sahip olmaya çalıştığım her şey gibi bu durum da keşmekeş kılıyor tüm hayatımı. Tıpkı bu aşk gibi. Sahip olmaya çalıştıkça kendimi burda buluyorum. Başarısız bir şekilde gelerek sadece yazıyorum. Oysa içimde bir yerlerde onu hissettiğim de olmuştu. Şimdi o duygu çok uzak. Bu mesafe yüzünden sahip olma hırsım gün yüzüne çıkıyor ve gerçek olan bir şeyi kaybediyorum. Yine ve yine kendimi burada buluyorum. Zihnim durmuyor.


Evet, ancak bir dostla laflamaya her zaman vaktim vardır. Dostu mu? Bu kadar kibar olmanıza gerek yok birbirimizi sevmediğimizin bilgisi güzel ülkem Fransa'nın bile sınırlarını aşmıştır. O zaman kalkmam için bir engelde yok mösyö. Mirabeau, eve gitmek istiyor ancak onun kendisiyle ne konuşmak istediğinde merak ediyordu. Dostlarınızı masanızda size eşlik etmeleri için her zaman bu kadar bekletir misiniz mösyö? Yoksa sıradan bir avukat sizin gibi bir kontun masasına erişme şerefine hiç kavuşamadı mı, dedi. Hayır dost olmadığımızı artık ben de kabul ediyorum. Ancak şunu da unutmamanızı isterim ki sıradan bir halk veya avukat bir kontun masasına oturabiliyorsa bu düşmanınız sayesinde gerçekleşmiştir. Satranç oynamayı bilirisiniz değil mi mösyö? Bence rolünüz ancak bu oyundaki bir piyon kadardır. Gerçekleşmesi kaçınılmaz ve bir sürü etkene sahip olan bu şanlı ilerleyişte lütfen kendinizi büyütmeyiniz mösyö. Hatta siz tahtadaki başka bir piyonu yiyerek takımına ihanet eden bir hainsiniz. Mirabeau böyle bir cevap beklemiyordu adeta şoka uğradı ancak buna karşılık vermek artık bir gurur meselesi olmuştu. Siz avukatlar en çok süslü sözler söylemeyi bilirsiniz! Lakin kralımız mecliste kan emici aristokratlarla birleşip halkı dinlemezken ben ayrı bir meclis oluşturup, ''Burada toplanan meclis Ulusal Meclistir. Fransız ulusunun gerçek temsilcileridir.'' Demeseydim siz şanlı Bastille Baskını'nın gerçekleşebileceğine inanıyor muydunuz? İşin özü mösyö sözle olmuyor bu işler. Mösyö sürekli geçmişten konuşuyorsunuz ben ise ileriden gelecekten bahsetmek için geldim. Benim geleceğimde bu ulusun geleceğinde ''kralımız'' diye hitap ettiniz haşerenin yeri yoktur, o kan emici hayvanların en büyüğüdür bu sıfatın kullanılmasına dahi tahammül edemem. Kralı başı olduğu aristokrasiden ayırıp aristokratlardan nefret ediyorsunuz ne tuhaf doğrusu yoksa bunun nedeni Montarlier Markizi Marie-Therese Richard'la mı ilgili? Ayrıca sizin parladığınız meclisin toplanmasına Dauphine bölgesinin şanlı halkı sebep olmuştur. Kan emici haşere, bir damarı kaybetmeden böyle bir şeye kalkışmazdı. Aklınızda en az diliniz kadar sivri ve yüzeysel mösyö. Nasıl böyle konuşabildiğinize de hayret doğrusu. Hangi devlette görülmüş sizin kralsız yönetim. Böyle bir yönetim altında kim baş olacak kim karar verecek? Tüccar veya eğitimli kesime mi güveniyorsunuz. Tüccarların işi gücü ceplerindeki trafiği denetlemektir. Eğitimli kesimi yani sizi düşünüyorsanız Buna ne sayınız ne bilginiz yeter. Şimdi yanınızda yürüyen halk bile sizin dinsiz ve kralsız yönetim anlayışınıza karşı gelecektir. Çünkü siz halkı anlamamışsınız. Konuşmalarımız kayıt altında değil ve siz şimdi düşmanınızın en büyük düşlerini öğreniyorsunuz yerinizde olsam daha sert konuşmamı isterdim. Etrafınıza bakmak isteseniz Amerika'da görürüsünüz. Kral olmayınca ne olacak biliyor musunuz? Eşitlik olacak. Kral eşitsizliğin önündeki en büyük put ve eşitsizliğin simgesi o putu devirdiğimizde eşitsizlikte ortadan kalkacak. Ama sizin de o putun altında ezileceğinizi biliyorum. Çünkü sizde eşitlik düşmanısınız öyle olmasa birinci maddesinde '' İnsanlar, haklar bakımından özgür ve eşit doğar ve yaşarlar. Sosyal farklılıklar ancak ortak faydaya dayanabilir.'' geçen eşitliğe dayalı oluşturulmak istenen yeni düzene karşı çıkıp kralımız dediğiniz canavarın veto hakkını korumaya yönelik görüşler belirtmezdiniz. Doğrusu her şeye bir cevabınızın olmasını takdir ediyorum. Ancak hep sözde kalıyorsunuz. Ben düşüncemin arkasındayım siz halkı benim kadar iyi tanımıyorsunuz onların Katolik onurlarının veya krala bağlığının ne kadar güçlü ve hassas olduğunun farkında değilsiniz. Şikayetçi olduğunuz bu eşitsizlik dediğiniz düzen ancak iyileştirilebilir ve öyle olması gerekir. Sizin iddia ettiğiniz gibi yıkılmalar bir anda olacak şeyler değildir; zaten toplumun iyiliği için olmaması gerekir. Sanırım kitaplardan başınızı kaldırmadığınız için halı benim kadar tanımıyor ve bu gerçeği göremiyorsunuz. Sizin için ne kadar zor olduğunun farkındayım ancak alçakgönüllülük gösterip bu gerçeği görenlerden öğrenin. Müsaadenizle mösyö. Kurduğunuz bu düzende doğaya karşı gelip olması gerekeni engelliyorsunuz! Kurduğunuz bu düzende siz ve sizin gibi eşitlik düşmanları, halk düşmanları söz sahibi sizin de dediğiniz ve gösterdiğiniz gibi sözle olmaz. Bunu kral ve çevresi yıllarca kan emerek ve erlerini korumak için kan dökerek, eşitlik isteyen Dauphine bölgesi köylülerinin kanını dökerek kanıtlamıştır. Öncelikle en büyük simge kralın kanı dökülecek sonra eşitlik fikrine karşı en ufak bir düşmanlık gösterenlerin başı ezilecek. Size tavsiyem onu da başlangıçta bir kıvılcım dahi olsa katkınız olduğu için veriyorum putların altında kalanlardan olmayın! Robespierre, Mirabeau yakasını bıraktı ve bir an önce nefes almak için kendini Paris'in sokaklarına attı. Kaçırıp evliliğini bozduğu için hapis yatmıştır. Güzel bir anlatım. Gayet akıcıydı. Kaleminize sağlık.


Zor bir günün sonuna geldim nihayet. Saatlerim, sokakların başında gördüğüm suratları kafamdaki hayaliyle ayırt etmekle geçti. Uzun suratlar, küçük gözler, büyük dudaklar ve buz gibi havada üşümüş yanaklardan başka hiçbir şeye denk gelmedi gözlerim. Ne onun gözlerine denk geldim ne de her baktığımda alev alan kalbimin atışını hissettim. Dün akşam kalan eşyaları arasında bir fotoğrafı geçti elime. Saçlarını kestirmişti önceki günü. Bana kalsa asla kıyamazdım ki bana da kalmadı zaten. Hiçbir şeyini sormazdı bana. Akşamın son vakitleri kafamı kaldırdım ve karşımda bambaşka bir kadın. Güldü önce Nasıl olmuş? dedi eliyle bir yandan saçlarını düzelterek. Sesinden anladım çok hoşuna gitmişti bu hali. Çok güzel olmuş dedim üstüme düşen şeyin bu olduğunu düşünerek. Zaten doğruyu söyle dese yine çok güzel olmuş derdim. Karşı koyulamaz tavrındandı benim böyle oluşum. Ama hiç şikayet etmem halimden. O ne zaman mutlu olsa benim de içimde eser bahar rüzgarları. Saçları kadar yumuşak gözleri kadar mavi bu rüzgar. Ne aramız bulutlu, ondan eser ne de önümüz yaz, güneş getirir. Yeşile benzetsem kendime ait zannederim. Evime giden yollar ona götürür beni. Her yeşilde onu ararım; açan çiçekte, meyve veren ağaçta, dallardan sarkan yapraklarda.. Hiçbir yerde bulamamıştım onu bugün. En azından denedim diyorum kendi kendime. Aklımda kaybolacağıma sokaklarda kayboldum. Kimseye denk gelmedim belki ama kafamın içinde hep konuştuk onunla. Nerede olduğunu söylese keşke. Kesik kesik konuşuyor zihnimde. Parçaları toparlamaya çalışırken hep eksik kalıyor aynı yapbozun köşeleri gibi. En kolay yerleri orası olur halbuki. Elindeyse yerleştirirsin hemen. Benim ellerim bomboştu. Yarın yine aramaya çıkar mıyım bilmiyorum. Bugün de sadece yürümeye çıkmıştım oysaki. Belki yarın da sadece yürümeye çıkarım. Kafamı kaldırmadan adımlarımı izleyerek yürürüm bu kez. Hızlı hızlı geçerim sokakları her karşılaştığım yüze dalmadan. Ama belkide çıkmam, saatlerce aynı koltukta otururum. Hava yağmurlu olacakmış. Pencereden yağmuru izlerim. Sesini duyarım belki gök gürültülerinden. Biliyorum, haykırıyorsun sen de neredeyim ben diye. İnan bilsem, inan haberim olsa olacaklardan, bir an bile ayrılmazdım yanından.


Medusa bilindiği üzere yılan saçaklı saçlarıyla, onu, gözünün içine bakan, göz göze geldiği kişileri taşa dönüştürmesiyle tanıyoruz. Aklıma -ironik olacak- çağrışımdan muhtemelen " gözlerin gözlerime değince felaketim olurdu, ağlardım " şiiri geldi... neyse... Medusa karşı tarafa bir felaket olarak göründüğü bir gerçek fakat görünen buzdağının bir de görünmeyen kısmı var. Gorgon olarak bildiğimiz Medusa başka bir versiyonda tanrıların bile kıskanacağı güzellikte ölümlü bir genç kız olarak karşımıza çıkıyor. Denizlerin tanrısı Posedion işte bu güzellikten gözlerini alamaz, Medusa'nın peşine düşer fakat karşılık alamayınca öfkeden deliye dönen Posedion bir gün Athena tapınağında Medusa'yı yalnız görür ve tecavüz eder. Athena bu durum üzerine tecavüz durumunu kızın güzelliğini bir kışkırtıcı ana sebep görüp Medusa'yı saçları yılanlarla sarılmış, yüzüne bakılamaycak kadar çirkin bir canavara dönüştürerek, lanetler. Lanet artık Medusa için ondan korkan, iğrenen taş kesmiş bakışlarla çevresini saran koca bir yalnızlıktan ibarettir. Başka bir versiyonda ise Athena tapınağında Medusa, Posedion ile birlikte olması sebebiyle Athena tarafından gorgona dönüştürülür. Athena tapınaktaki durumu sindirememesinden midir bilinmez, Perseus'un bir iddia üzerine Medusa'nın peşinde olduğunu öğrenen Athena, Perseus'a Medusa'yı kolaylıkla öldürmesi için özel aynalı kalkanını ve Medusa'nın başını kesip kendisine getirmesi için bir torba verir. Bu mit yıllar sonra Benvenuto Cellini'nin 'Perseus'un cesareti' başlığı ile yaptığı esere ilham kaynağı olur. 2008 yılına geldiğimizde ise İtalyan sanatçı Luciano Garbati, yıllarca ona dayatılan kötücül tasvirin tersine bir figür olarak bir heykel yaratarak adalet terazisini ters düz eder. Şu an heykel New York Ceza Mahkemesi'nin önünde 'adaletin simgesi' başlığıyla sergilenmektedir. Meraklılar için iki heykelin linkini kaynakçada paylaşacağım. Sizden bir ricam var. Medusa heykelini gördüğümüzde Gargamel görmüş şirin gibi davranmayalım. Artık hikayeyi biliyoruz. Medusa miti ilk zamanda primatif perspektifle yaklaşılıyordu ve yoruma, düşünmeye neredeyse sıkıca kapatılmış bir kapı olarak karşımıza çıkıyordu. Bu durumun en önemli etkeni toplumun yapısı diyebiliriz tabii. Benvenuto Cellini'nin 1549'da çalışmalarına başlayıp 1554'te tamamladığı eseri bu duruma örnek teşkil ederek, form olarak döneminin kapalı kapılarını açmış olsa da düşünce olarak kalıp düşüncelerle lineer ilerlediğini kapalı kapıyı açma zahmetine girmediğini-bu eserinde- söyleyebilirim. Dünyadaki gelişmelerle düşünce evrenimizde de evrimleşmeler sonucuyla birlikte 2008 yılında Garbati'nin ürünün doğumuna tanık oluyoruz. Garbati, geleneksel düşünceden dışarı çıkarak düşünceleri dokunulmaz boyutunu bir tarafa itekleyerek mitlerin, düşüncelerin sosyopsikolojik boyutlarını ele almamız gerektiğini bizlere eserini sunarak söylemiş oluyor. Şimdi bu merakın ve gerçeğin mirasçısı olarak, Mustafa Kemal Atatürk'ün bize bıraktığı akıl ve bilimi yürekten kucaklayarak, Medusa'nın heykeline cesurca, anlayışla ve insanları gerçeğe doğru yönlendirerek bakalım. Gerçeğin ışığında, Medusa'nın gözlerine bakmak artık bir cesaret işareti olacak. Unutmayalım, gerçek her zaman özgürce açığa çıkar! Wilkinson, P. (2022). Efsaneler ve Mitler. Sayfa 54. Wilkinson, P., Caroll, G., Faulkner, M., Field, J. F., Haywood, J., Kerrigan, M., Philip, N., Pumphrey, N., Tocino-Smith, J., & Alfa yayını. (2018). Mitoloji Kitabı. Sayfa 82. Sears, K. (2020). Mitoloji 101. Say Yayınları. Sayfa 175-177.


Artık kim olduğumu bilmiyorum, kayboldum. Kendimi bir anda buluyor, sonrasında yitiriyorum. Yok oluşa giden yolda, varlığın veçhelerine tutunamıyorum. Felsefi birkaç algoritma tanıtlıyorum zihnimde, bedenimdeki titremeye çare olmuyor. Sıfır birden büyüktür, iki hiç var olmamıştır. Üşümüyorum, korkuyorum. bir kahve dolduruyorum fincanıma, bir parça çikolata ayırıyorum kenara. Daha fazlasını hiç beklemediğim için kendime üzülüyorum. Mutlu olmak demek nedir biliyorum. Küçücük şeyler ile kendimi kandırabilirim. Küllükteki sigara, parmaklarımın arasındaki fincan, gökyüzünde kara bulutlar. Beden ile ruh arasındaki bölünmeden meydana gelen hoşnutsuzluk laf-ı güzaf. Yalnızca sapkın dertlerim oluyor böyle akşamlarda, Melanie'nin göğüsleri gibi ya da dilimi kıçının arasında gezdirirken inleyişleri... Esrik mizah anlayışımı hiç kimseye kabul ettirmek durumunda değilim. Ruhum sükunet ile hemhal, bedenim ise kaygılarla dolu. Şimdi, O meşhur süvari gibi tüm bedensel aktivitemi gözardı etmeyi ve sonrasında yalnızca "düşünüyor" öznesi olmaya çalışacağım. Artık kim olduğumun bir önemi yok, mühim olan yalnızca şu lanet olası ses. O'nu isimlendirmeyeceğim, gerçek ses değil, ses gerçek değil. Birkaç telkin ile kendime gelmeye çalışıyorum. Artık "ben" yok. Boşlukta salınıyor, bir sarkaç gibi. Tutunulabilir uçları yok, hiçbir nesneden destek almaksızın havada askıda kalıyor, tüm bağlantı noktalarını dikkatle soruşturduğunda bile onu görmek imkansız. Bazen gözlerin birleşim noktasında, bazen ise göğsün tam ortasında yanan bir ateş. Nadir görülen bir hastalık, daha enderi ise iki noktada birden yanmasıdır. Mükafat olduğu gibi cezadır. Çünkü hiçbir ateş sonsuza kadar yanmaz, önünde sonunda form değiştirecektir. Sonlu olduğunu kavrayabilir, sonsuz olduğunu kavraması ise daha uzun sürecektir. Her şey gerçek ve sahte, ayırt etmek görevini yükümlülükler arasına ekleyiniz. Bilindiğinde bilmek imkansız oluyor, sürekli ötelenen bir imkansızlık sürdürüşü. Devam edemediğinizde bile devam ediyor, üstelik bedava! Korkutucu olduğu ölçüde mükemmel. "Biz düşenleriz!" diye bağırıyor biri, artık göklerde yerimiz yok! Yer altına yolculuğa çıkıyoruz, sonsuz cezamızın son durağında; Araf'tayız.


Bir tanrı bahçesinde yaşayan, bembeyaz kanatlı bir melek varmış. Yumuşacık tüylerdenmiş kanatları. Işıl ışılmış. Onu her yere taşırlarmış. Güneşe kadar çıkarmış melek, onunla konuşurmuş. Güneşin sıcağı meleği yakmaz, kanatlarına zarar vermezmiş. Aksine onları daha da parlatırmış. Rüzgarlar, meleği savuramazmış oradan oraya, başıboş kuşlar gibi. Kocaman kanatları korurmuş onu. Güçlü ama hafiflermiş. Canını yakmazlarmış. Bir gün melek, kızdırmış bahçesinde yaşadığı tanrıyı. Öyle çok kızmış ki tanrı, neyi var neyi yok hepsini almış elinden. Diğerleri önemli değilmiş de, kanatlarını da almış meleğin. Dayanamamış melek, kanatları olmadan yaşamaya. Bahçeye düşen kuş tüylerinden yeni kanatlar yapmaya çalışmış. Kirli, kapkara, pislik içinde, üstelik işe yaramaz kanatlar çıkmış ortaya. Her bir tüy, farklı kuştan düşmüş, kim bilir nerelerde gezmiş, hangi çöplüklere dadanmış kuşların tüyleriymiş bu tüyler. Meleği uçuramamış, çirkin tüylerden yaptığı kanatları. Uçamayınca haliyle koskoca bahçede yapayalnız kalmış melek. Hiçbir yere kımıldayamamış. Sonunda canına tak etmiş, çıkmış tanrının karşısına. Kanatlarını geri istemiş. Tanrı gülmüş ama meleğe kanatlarını geri vermeyi kabul etmiş. Melek sevinçten ne yapacağını bilemez haldeymiş, her şey yoluna giriyor diye düşünmüş. Ama tanrı, kanatlarını sırtına geri takarken meleğin kulağına fısıldamış; senin cezan kanatsız kalmak değil, onları kullanamamak. Bunun ne anlama geldiğini anlamamış melek, sonra sırtındaki ağırlığı hissetmiş. Onun güzeller güzeli kanatlarının tüyleri teker teker balmumuna dönüşmüş. Bu haldeyken uçamazmış, güneş kanatlarını eritir, rüzgarsa kırarmış. Yine bahçede yalnız hayatına devam etmiş melek. Gün geçtikçe, hava ısınıyor, hava ısındıkça da balmumu kanatları yavaş yavaş eriyormuş. Günler geçmiş, her gün kanatları biraz daha küçülmüş meleğin. Son balmumu tüy eridiğinde, artık bir melek değilmiş, sıradan bir insana dönüşmüş. Nefes alan, yemek yiyen, yaşayan ama zevk almayan, görmeyen, uçamayan bir insana. Tanrıların bahçesinde yaşayan güzel kanatlı bir melekten, elindeki her şeyi kaybetmiş mutsuz bir insana...


Üyelerimizden Mert Hüdai Kayadibi'nin ilk öykü kitabı "Fiyasko" çıktı!


Mihri Hatun Şehzade Bayezid ve Şehzade Ahmet'in edebi muhitlerinde bulunmuş, devrinde adını duyuran başarılı bir kadın şairdir. Mihri Hatun ailesinden dolayı edebi, dini bilgileri ve Arapça, Farsçayı öğrenmiştir. Bu alanlarda geniş bilgiye sahip, kültürlü bir şairdir. Mihri Hatun şiirlerinde duygularını ve düşüncelerini samimi ve açık bir şekilde söyleyen bir şairdir. Diğer divan şairleri gibi şiirlerinde bilgi ve yeteneklerini göstermek yerine duygularını ifade etmek amacıyla yazar. Bu yüzden Mihri Divanı'ndan onun hayatı ve psikolojisine etki eden olaylar hakkında bilgi edinebiliriz. Baharın ve bayramın neşesini veren bu beyitlerde Mihri Hatun'un neşesini, hayata umutla bakışını görürüz. Mihri Hatun'un divanının sonunda bu neşesi yerine umutsuz bir tutum sergilediği görülür. Artık yaşlandığını ve ömrünün boşa geçtiğini ifade eder. Tazarru'-name Mihri Hatun'un son yıllarında yazıldığı tahmin edilen manzumesidir. Bu manzumede Mihri Hatun pişmanlıklarını anlatır, nefsine öğütlerde bulunur. Mehmet Arslan Tazarru'-name için Ömrünün sonlarına gelmiş tam bir mümin kadının itiraf ve pişmanlıklarıyla dolu bir manzume niteliğindedir. der. Bu manzumeden bir beyte bakalım. Ey Mihri, bu dünya kapısında ömrün günah işlemekle geçti. Sana şu nasihat verdim fakat hiçbirini dinlemedin. Mihri Hatun bu beyitinde kendisini dürüst bir şekilde eleştirir. Bu dürüst tavrı onun şiirlerine samimilik katar. Kendisi hakkında ne düşündüğünü bu beyitte görürüz. Ey Mihri! Sana merhametsizi sevme dedim, dinlemedin. Onlar her kötülüğü sana ettiler ki hoş ettiler. Yukarıdaki beyitlerde görüleceği gibi Mihri Hatun Divanı'ndan onun hayata bakışı, kendi hakkındaki fikirleri, hayatı, duygu ve düşünceleri hakkında bilgi edinmek mümkündür.


Namık Kemal 1840 yılında doğmuştur. Doğum yılı yetiştiği dönemi ve mensubu olduğu devri anlamak açısından önemlidir. Klasik eğitim gören Namık Kemal, henüz on dört yaşındayken bir defter dolusu şiir yazmıştır. Klasik tarzdaki şiirleriyle erken yaşta ün kazanır. Şinasi ile tanışmasından sonra yeni bir edebi anlayışa yönelir. Fikren yeni bir edebi anlayışa yönelse de klasik şiir biçimini kullanmıştır. Bu açıdan aldığı klasik eğitim önemlidir. Namık Kemal, Şinasi'yle beraber edebiyatımızdaki yeniliklerin taşıyıcı ayaklarındandır. Namık Kemal'i incelerken Şinasi'yi muhakkak anmalıyız. Şinasi, Namık Kemal'in Batı ile tanışmasını sağlayan kişidir. Namık Kemal'in edebiyattaki yeri ve devrindeki etkisini belli başlıklar altında inceleyebiliriz. Namık Kemal'in ilk şiirleri biçim ve içerik olarak klasik şiir kategorisine girer. Namık Kemal'in bu şiirlerinde Leskofçalı Galip Bey'in etkisi görülür. Namık Kemal'in bu tarzda yazdığı şiirler ona ün kazandıracak kadar başarılıdır. Şinasi'yle tanıştıktan sonra şiirlerinin muhtevası değişir. Şiirlerinde klasik şiir biçimini kullanmaya devam eder. Namık Kemal'in şiirinin bu evresini Ahmet Hamdi'nin tanımıyla gazelden vatani şiire olarak adlandırmak doğru olur. Namık Kemal'in bu dönemde yazdığı şiirlerinde hürriyet, meşrutiyet, millet, kanun gibi fikirler ön plana çıkar. Celal ve Son Pişmanlık mukaddimelerinde edebiyatın bir eğlence olduğunu söyleyen Namık Kemal, aynı zamanda edebiyattan faydalanılabileceğini söyler. Nitekim şiirlerinde hürriyet, meşrutiyet gibi fikirlerini, roman ve tiyatrolarında bazı ahlaksal dersler verdiğini görürüz. Namık Kemal bu şiiriyle halkı arkasına alarak iktidara cephe alır. Namık Kemal'in ihtilal adamı ruhunu burada görürüz. Hürriyet, kanun, millet hakkındaki fikirlerini sarih bir şekilde bu şiirde görürüz. Ayrıca kasideye ad vererek klasik şiir kalıbını biraz da olsa kırmış olur. Namık Kemal tiyatroyu faydalı bir eğlence olarak tarif eder. Tiyatroyu ne kadar eğlence olarak görse de tiyatro eserlerinde her daim bir mesaj vardır. Ahmet Hamdi Namık Kemal'in tiyatrosu bir dava tiyatrosudur. der. Tiyatrolarında vatanperverlik, insan hakları gibi konulardaki fikirlerini ve geleneğe tenkitlerini olay içinde yazar. "Vatan yahut Silistre" piyesi Namık Kemal hayattayken oynanan tek piyesidir. Piyes oynandığında halk arasında heyecan uyandırır ve bir kısmı ayaklanırlar. Piyeste Namık Kemal'in acemiliğini gösteren yerler olsa da halkta uyandırdığı heyecan piyesin dönemi için gayet başarılı olduğunu gösterir. Bu piyes ülke dışında da etki göstermiştir. Özellikle Rus matbuatı bu piyesle ilgilenmiştir. Bu piyes ve halk arasındaki etkisi Namık Kemal'in dönemindeki etkisini görme açısından önemlidir. İntibah ve Cezmi olmak üzere iki romanı vardır. Orhan Okay'ın tanımıyla: İntibah, eski hikaye geleneğimiz ile Avrupai roman arasında ilk metindir. Bu metin yayınlandığı dönem peş peşe dört defa basılmıştır. Kitaba gösterilen bu ilgi Tanzimat yazarlarının özellikle gazeteyle oluşturmaya çalıştığı okuyucu kitlesinin oluştuğunu gösterir. İntibah romanında basit bir şekilde olsa da ruh hallerinin değerlendirildiği görülür. Ahmet Hamdi'ye göre Mahpeyker'in yalısının ve yatak odasının tasviri bu alanda ilk ciddi denemedir. Kitabın başındaki Çamlıca ve bahar tasvirinde kasidenin nesib bölümüne benzerlik görülür. Bahar tasviri yaparken gül deyince bülbülü hatırlar. Bu mazmunları kullanırken yeni ifadeler aradığı da fark edilir. Namık Kemal romanda okuyucuyu yönlendirmek ister. Özellikle karakter anlatımlarında görülür bu yönlendirme. Örneğin Mahpeyker karakterini anlatırken hep kötüler. Cezmi tarihi bir kadroya sahiptir. Tarihi bir eser olmasına rağmen dönem hayatından uzak bir anlatımı vardır. Kitap bitmemiştir. Lisan-ı Osmani'nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir makalesinde özellikle eskinin tenkidini yapar. Namık Kemal'in dil ve edebiyat hakkındaki düşüncelerini açıkça bu makalede görürüz. Türkçe bir gramer yapılması, lügat düzenlenmesi gibi önerilerde de bulunur. Belagat kitabı yazılması teklifinde bulunması bir ayağının hep Doğu'da kalacağına işarettir. İran şivesinden ve şiir dilinden şikayet eder. Bu makale yeni edebiyatın bir nevi manifestosudur. Kubilay Ünsal, Celaleddin Harzemşah makalesinde Tiyatronun tarihi ve başka ülke edebiyatlarındaki önemi hakkında devrinin ilk tiyatro bilgisini veren Namık Kemal, kendi devri için hayli zengin ve ileri bir tiyatro kültürüne sahip olduğunu da bu yazısında gösterir. der. Namık Kemal en sevdiği edebi tür olan tiyatro hakkında devrine göre geniş bir kültür ve bilgiye sahiptir. Tahrib-i Harabat eseri Ziya Paşa'nın Harabat Mukaddimesi'ne eleştiridir. Ziya Paşa bu mukaddimesinde halk şiirinin asıl edebiyatımız olduğunu söyler. Namık Kemal, Ziya Paşa'nın eskiyi canlandırmak istemesine kızar. Ziya Paşa'nın Harabat Mukaddimesi'nde kullandığı beyitleri tek tek eleştirir. Ziya Paşa Harabat eseriyle Abdülaziz'e tekrar yanaşmak ister. Namık Kemal'i kızdıran noktalardan biri de budur. Namık Kemal bu eserin ardından Takib-i Harabat eserini yazar. Bu eser Tahrib'i tamamlar. Buradaki fikirleri Tahrib'e göre daha sönüktür. Namık Kemal'in klasik edebiyata yönelttiği tenkitlerinde belli başlı noktalar vardır. Öncelikle dil üzerinden eleştirir. Edebi eserlerde kullanılan Türkçe ile halkın kullandığı dil arasındaki farkı eleştirir. Edebi dili halk diline yaklaştırmak gerektiğini savunur. İkinci olarak klasik edebiyatın hayal dünyasını eleştirir. Klasik edebiyatın hazır bir hayal sistemine sahip olması ve bu hayal sisteminin şairi tabiattan, gerçeklikten uzaklaştırması eleştirilerini yönelttiği noktalardır. Namık Kemal'in bu eleştirileri incelenirken klasik edebiyat içinde yetiştiğini unutmamak gerekir. Klasik edebiyatı eleştirmesi için bu edebiyatı iyi bilmesi gerekir. Namık Kemal ilk edebi romanı yazmasıyla, eserlerinde belirttiği fikirleriyle, tenkitleriyle devrine ve Türk edebiyatına damgasını vurmuştur.


Varlıklı bir ailenin oğlunun fakir bir kıza gönlü düştü. Kız da güzeldi ama. Kıvırcık saçları beline kadar inerdi. Süt beyazı teni, açık kahve gözleri, ona tatlı bir hava katan çilleri olsun, güzel kızdı. Okumayı çok severdi. Gününün çoğunu bahçedeki verandada kitap okuyarak geçirirdi. Kitaplardaki gibi bir aşk yaşamayı düşlerdi. Biri onu alsın, göklerin tepesine çıkarsın. Sonunda yere çakılacak bile olsa aşkın yaşanmaya değer olduğuna inanıyordu. Aşkı, sonrasında gelen acıyı... Ah! Kitaplardaki kızların yerine koyuyordu kendini. Anne ve babası aşık olarak evlenmemişti. Daha çok mantık evliliği onlardaki. Onun istediği bambaşka bir şeydi. Oğlanı gördüğü an aradığı insan olduğunu anlamıştı. Zengin olduğunu çok sonradan öğrenmişti. Sıcak bir yaz gününde kız okuduğu kitabın düşlerine dalarken yolun karşısında onu görmüştü. Nasıl da yakışıklıydı! Olabilir mi diye düşünmüştü. Oğlan da onu beğenmişti. Yanına gelip kısaca sohbet ettiklerinde kız ertesi gün onu yeniden gördüğüne hiç şaşırmamıştı. İlk görüşte aşk denmezdi. Oğlan her gün türlü bahanelerle uğramıştı. Nihayetinde birbirleri için yaratıldıklarını anlamışlardı. İlk defa el ele tutuştuklarında kız heyecandan öleceğini sandı. Oğlana bakınca içi gidiyordu. Kitap okumayı da bırakmıştı artık. Ne idiği belirsiz, evinin önünden geçen bir oğlana gönlünü kaptırmıştı. Aileler karşı çıksa da boyun eğmişlerdi. Aşkın karşısında durmak günahtı çünkü. Saygı duymaktan başka çareleri kalmamıştı. Dillere destan bir düğünle de evlenmişlerdi. İşte, her şey bundan sonra kopmuştu. Ortada hiçbir sebep yokken tartışmalar başlamıştı. Birbirlerine tahammül edecek halleri kalmamıştı. Sabah akşam evden gürültü eksik olmuyordu. Köylüler neler olup bittiğini aralarında tartışıyorlardı. Hepsinin hemfikir olduğu bir konu vardı. Belli ki birinin nazarı değişmişti. Komşular kapıyı çalıp onlara durumu izah etmişlerdi. Aralarında bu konuyu tartışmışlardı. Sahiden de evliliklerden bu yana değişen şeyler vardı. Bekarlıklarında olduğu gibi aşk dolu değillerdi. Buluttan nem kapacak hale gelmişlerdi. Kızın gözlerine baktıkça içi giden oğlan başını çevirir olmuştu. Her sabah kocasını işe uğurlayan kız yataktan zor kalkıyordu şimdi. Nazar değişmiş olması muhtemeldi. Kız evin her tarafına nazar boncuğu astı. Kıyafetlere de boncuk takmayı ihmal etmedi. Eve hoca çağırıp dua okuttu. Nafile bir çabaydı. Evlilikleri gittikçe daha fena hale geldi. Bir yerden sonra kız da bunalmıştı. İçinden çabalamak gelmiyordu. Gel zaman git zaman, kız hamile olduğunu öğrendi. Zaten evlilikleri dayanılmazdı. Bir de çocuk gelirse ne yaparlardı? Bu sefer oğlan da çabaladı. Ne olursa olsun eskisi gibi hissederlerse yeniden aile olabilirlerdi. Oğlan kıza hak verse de tek kelime etmedi. Evlerini geçtiler, yürümeye devam ederek kızın kapısını çaldılar. Kız onları isteksizce eve aldı. Kahve ikram etti. Kız hamile olduğunu gerekçe göstererek reddetti. Bu esnada bozulduğunu fark etmişti. Oydu belli ki. Kocası işaret verdiğinde kız onu belinden yakaladı. Her şey bir anda gelişti. Yalnızca tek gözünü almak yeterli olurdu herhalde. Kızın ciyak ciyak ağlamalarına karşın hiçbir şey onları durdurmamıştı. Nihayetinde gözünü aldıklarında kızı arkalarında bırakıp evden çıktılar. "Ben de aynı." Oğlan elinde tuttuğu gözü gelişi güzel fırlattı. Evin önüne geldiklerinde kız ellerini silmesi için kocasına mendil verdi. Kuzeni kendi halinde sakin biri gibi gözükürdü ama içten içe hasetliği vardı. Sonuçta yaşı büyüktü. Kızın ondan önce zengin ve yakışıklı bir oğlanla evlenmesi gücüne gitmişti. Hem de aşkları dilden dile dolaşırken... Ama hiçbir zaman bela okumamıştı kıza. Ondaki tamamen insani bir kıskançlıktı. Nitekim kızın bunu görecek hali yoktu. Kocası kapı eşiğinde elinde bıçakla belirdiğinde kuzeni ayağa fırladı. Neler olup bittiğine anlam verememişti. Kız tek gözünü almakla yetinmemişti bu defa. Haset köpek! Kuzeninin iki gözünü birden çıkartmıştı. Yolda yürürken avucundaki gözlere bakıp keyiflenmişti. Ne biçim insandı bunlar! Aşka saygıları kalmamıştı. "Nasıl hissediyorsun?" diye sordu oğlan. Kız avucundaki gözleri fırlattı. "Kızma canımın içi. Zavallının tekiydi, onu demek istedim." Uzun zaman sonra kocasına böyle seslenmişti. Oğlanın da hoşuna gitti. Evin önüne geldiklerinde oğlan karısını içeri sokmadı. Kız kapının önünde bekledi. Dakikalar sonra evden çığlık sesi yankılandı. Kocası avucunda bir çift gözle geldi. Üstü başı kan revan içinde kalmıştı. Kız hafiften endişelenerek sordu. "Ne yapacağız?" diye sordu kız merakla. Oğlan hayatında en çok sevdiği insana, ilk ve son aşkına baktı. Parmaklarını kıvırcık saçları arasında gezdirdikten sonra dudağının kenarına bir öpücük kondurdu.


Huysuz uğur böcekleri fasulyeleri dürtüklüyordu. Onların bu şıklığına güvenir pervasızlığına dayanamadım. Başımı çevirdim. Çilekleri sulamak istedim. Mevsimi geçse de suladım. Nazlı çileklere yeten sabrım vardı. Ama işte uğur böcekleri! Yahu adıyla barışmaz mı canlı? Barışsanıza. Getirsenize uğur! Gerçi sevilmekle onların da derdi. Her gören aman ne tatlı, ne şirin diyip elliyor. Afedersin mahrem kalmamış onları da anlıyorum. Yine de görevi aksatmak yakışmıyor. Kaç kez girdiler bu bahçeye, kah elma ağaçlarının tepesindelerdi, kah çiçeklerin dibindelerdi; sırf tiplerine güvenip arılarla dalaştılardı bir kez. Valla ağızlarının payını aldılar, o füze kıçlı sivri dilli arılar, o maharetleriyle sizin bir ceket misali çırptığınız kırmızılığınızdan mı ürkecekti? Ürkmedi. Uğur böcekleri kaçıştıydı, eee fasulyelerle ben de koyduk kahkahayı. Ama bu sevilmekle dertli, kibirden bozma minik böcek; aldırış etmedi. Hatta içlerinden temsilci çıktı, dedi ki: "Koskocaman arı. Bir de yenemeseydi bizi! Önemli olan cesaret zaten. Bak biz dikensiz tüfeksiz direndik ya ona; arı, iğnesi olmasa bir halt edemeyecek. Emeğini öylece başkasına yemek eden böcekten hayır mı gelir?" Demek sadece sevilmekten dertli değillerdi. Var oluşlarınım başkalarına boşluktan süzülüveren bir şans getirmesi canlarını sıkıyordu belli. Mücadele ede ede, yok edivermişler bu özelliklerini. Ben geldiğimden beri hep sevdim, her gün ayrı tatlı buldum o al yanaklarını. Dua mırıldandım misal, döndüm bunları mı gördüm, hemen bir işaret saydım. Ama öyle olmuyormuş. İstifasız olsalar da iş bırakma eylemleri bitmediğinden uğur getirmek yönünde etkileri bulunmuyor. Çilekler cilveyle dik duruyor, su işini abarttım. Bunları da sırf gönülleri olsun diye, yeni atanmış öğretmen şefkatiyle sarıyorum hep. Sihirli eller ismiyle anılan bir cerrah vardı, eskilerde gördümdü. Parmakları bir piyanistinkinden daha mı sihirli bilmem ama çok izledim, çok izledim, çok çok çok izledim onu. Kaptığım maharet bu oldu işte. Diplerindeki otları o sihirli ellerden öykündüğüm bir özenle ayırıyorum ortalardan. Hem de bir işe yaramasa da. Hem de çilek bana dönüp kırmızı tatlı bir tanesini sunmayacak olsa da. Hem de canım bu sıcakta burada dikilmeyi hiç, ama hiç istemese de. Çünkü o sihirli parmaklar da, ayakta dikilmekten harap olsa da devam etti durduydu. Ben çok ezberciyimdir beyler bayanlar, hele birine özendim mi kendimi o sanıveririm. Afedersiniz küçükken okuduğum kitaplar yüzünden az daha beyaz gömleği ters giyecektim. Sebep? Eh çocuk da olsa ben cadıyım, yok efendim öcülerle döğüştüm, demeyecek insan dediğin. Ama bak mesela, düşünürsen bir uğur böceği de kendi uğruna sövmemeli. Ama bunlar sövüyor, küsmüş ve kesmişler komple. Açık davettir: ters gömleği bu uğur böceklerine giydirmek üzere gelen gelsin, hava hala çok güzel akdenizde.


Eğer birilerinin canını sıkacak bir dizi yapmışsanız, kötü olsa dahi konuşulur. Grinin Elli Tonu filminin 'kötü film' ödülü alması gibi. Ödüller alındı, paralar kazanıldı ve reklamın iyisi kötüsü olmadı. Ben mi? Buraya The Idol'u konuşmaya geldim. Seksist yapısı, dizi boyunca kullanılan ışıklar, kullanılan seks dili ve abartmıyorum; dizideki her bir oyuncu neyi anlatmak istemişse, Levinson her birine psikolojik bir darbe vermiş. Bütün oyuncular çok yetenekli. Arka planda bilerek en iyileri seçildiği belli. Mahremiyet bir durum mu, olay mı, kabullenmek mi, yoksa bir değer mi? Eğer mahremiyet dediğiniz ve hayatınızın içinde tanımladığınız kelime hangi anlamlara geliyor bilmiyorum ama bu dizide bir oyuncuya tecavüzcü yaftası yapıştırılması mı dersiniz, yoksa baş rol kızımızın yakın çevresinde işleyişin içine karışılması mı dersiniz, yoksa siz kendi kendinize şarkı söylerken karanlıklar içinde birinin sizi dinlemesi mi dersiniz... Çünkü daha önce görmediğimiz önerme, işleyiş tarzı var. İlk bölümden daha ne olduğunu anlamak çok zor. Biri yetenekli insanları avlayıp onları her deneyime evet dedirten bir avcı, bir yanda acıdan zevk alan ve annesinin hayatından gitmesi ile acının yerine ne koyacağını bilemeyen bir av.... Dersem inanmayın. Dizi çok baş döndürücü. Jennie'nin manejerinin onun yanında olmasını anlayabiliyoruz, tüm süreç boyunca. Jennie'yi biliyor musunuz bilmiyorum. Kendisi Koreli bir şarkıcı. Tayfayı çok ünlü ve ekran başında çok fazla duran kişilerden seçmişler. Dizinin son kısımlarına doğru, Jennie'nin manejerinin dediği söz aklımdan çıkmıyor. ''Evet, hayat bazılarımız için zor oluyor ve anlıyorum, hayatta kalmak için elinden geleni yaptın ama Jennie'ye bir şey olursa...'' Devamını izlerseniz öğrenirsiniz. Şarkıların anlamları çok hoş, özellikle my sweet lord.


ekimin yumuşak esintisinde yaprak dökümü sezonuna merhaba, dememek mümkün değil. tam da tüm edebiyatçıları harekete geçirir nitelikte... ben de fırsatçılık yapıp hünerlerimi tazeliyorum işte. hava, tam da doğu express yapmalık değil mi? sahi: "leyla... ela gözlü bir çöl ahusu/ saçları bahtından daha siyah." derken ahmet hamdi, hangi yaprak dökümüne tutuşmuştu? rol çalmamalıyım. tez canlıyım doğrusu, mazur görün. gel gelelim varoluşsal sancılarımı sizlerle boyutlandırmaya... sizler için aracı ancak varoluşsal olarak histaljik kıvranmalar içerisindeyim. bazen kafanızı cama yaslayıp saatleri devirdiğiniz yolculukta bazense kültürel etkinlikten kalma elinize tutuşuveririm. İtalyanlardan koparıp histaljik etkilere boğduğunuz; neşeli bir günden jeton, mutluluğa ortak günlerden bir davetiye, yere batan sarnıcına bir müze kart... bu serinin konuğu, ben bilet! tam da köhne baharda methiyelere layık... bakmayın mütevazıyımdır, köhne baharın esintisine kapıldım sadece. çoğu kez hayatlarınızda dönüm noktasıyımdır aslında. büyük dersler çıkardığınız gösterilerden, ortak olduğunuz sevinçlerden, anı kutularınıza sığınan bir parça veyahut hatırlamak sözcüğünün en hoyrat yanı! dönüp dolaşıp avuçlarınıza sinen bir parça oldum. evet, ben bilet. yirmi birinci yüzyılın bitmek bilmeyen telaşesine tutuşmuş histaljik bir parça!


Sanıyorum birçoğumuzun bildiği bu sözlerin sahibi acaba sadece tanrıyı öldürmekle kalmıyor, milyonlarca insanın ölümüne neden olan bir şeyler mi yazıyordu? Hitler'in kendisini saygıyla andığı Nietzsche gerçekten de onun ilham perisi miydi? Gelin, çağının ötesinde eserler vermiş, ülkemizde de çokça bilinen ve sözleri sosyal medyada sıkça paylaşılan bu filozofun hayatına şöyle bir göz atalım ve devamında yukarıdaki sorulara yanıt arayalım. Friedrich Wilhelm Nietzsche, 15 Ekim 1844'te, Thüringen'in küçük bir Alman kenti olan Röcken'de dünyaya geldi. Kendisinden iki yıl sonra kız kardeşi Elizabeth doğdu. Elizabeth Förster'ın kardeşine olan yüksek beklentili tutkuları ve kıskançlığı yaşamı boyunca Nietzsche'yi olumsuz anlamda etkilemiş görünmektedir. Fakat bu durumun, Nietzsche'yi Nietzsche yapan şeylerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Nietzsche ilahiyat ve klasik filoloji çalışmak için Bonn Üniversitesi'ne gitti. Bu yıllarda tanıştığı Schopenhauer, fikir dünyasında çok etkili oldu. Sonrasında Hristiyanlığı reddeden filozofumuz, dil bilimi üzerine çalışmaya devam etmek için Leipzig'e taşındı. 1869'da henüz yirmi dört yaşındayken Basel Üniversitesi'ne doktora tezi dahi olmadan profesör olarak atandı. 1871'de çıkardığı Müziğin Ruhunda Tragedyanın Doğuşu adlı kitapla ses getirmiş, akademide göze batmaya başlamış ve kendisi de akademiden kopmaya, çağa aykırılığını fark etmeye başlamıştı. 1879 senesine kadar akademide kaldıysa da artık Nietzsche için yol görünmüştü. 1879'da emekliye ayrıldı ve Avrupa'yı gezmeye başladı. Sağlığına ve kendine uygun yerler arıyordu. Şiddetli baş ve göz ağrıları yüzünden uzun yazılardan ziyade veciz halinde yazmayı alışkanlık haline getiren Nietzsche; Böyle Buyurdu Zerdüşt, Şen Bilim, İyinin ve Kötünün Ötesinde gibi önemli yapıtlarını bu dönemlerde yazdı. 1882'de Avrupa gezisine devam ederken, bu uzun geziyi sonlandırabilecek bir şey oldu. Roma'da Lou Salome ile, evlenmeyi düşünebildiği belki de tek kadınla tanıştı. Ne yazık ki karşılıksızdı hisleri, evlenme teklifi ettiğinde Lou Salome, bir düşünür ve bir insan olarak onu ne denli ilginç buluyorsa bir erkek olarak da o denli itici bulduğunu söyleyerek onu reddetti. Kardeşi Elizabeth'in çevirdiği entrikalar sayesinde de bu evlilik gerçekleşemedi. Nietzsche, Avrupa'da gezinip durmaya devam etti. 1888 yılının Nisan ayında Torino'ya taşındı. Aynı yıl yazdığı mektuplarda akıl sağlığını kaybetmeye başladığı görülebiliyordu. Bir gün şehrin meydanında dolanırken bir atın kırbaçlandığını gördü, atı korumak için koşup hayvanın boynuna sarıldı ve sonra yere yığıldı. Hayatını insan şefkatinin zayıflığını eleştirerek geçiren Nietzsche'nin son aklı başında hareketinin bir acıma hareketi olması ne de ironiktir! Nietzsche bu olaydan yedi gün sonra akıl hastanesine yatırıldı. 1897'de kardeşi Elizabeth'in evine getirildi. 1898 ve 1899'da Nietzsche, en az iki kere inme geçirerek konuşamaz ve yürüyemez hale geldi. 1900 ağustosunun ortalarında zatürreye yakalandıktan sonra 24-25 Ağustos gecesi bir başka inme geçirdi ve 25 Ağustos'ta öldü. Öldükten sonra yayımlanmamış notlarını kardeşi Elizabeth toparladı ve Güç İstenci adıyla kitaplaştırdı. Fakat Nietzsche'nin onları yayımlamaya pek niyeti yok gibiydi; yapıtının üzerine alışverişi listesi vs. yazması bunu gösteriyordu. Yine de kardeşi tarafından yayımlandı ve Hitler ile isminin anılmasına sebep olan eserlerden biri oldu. Elizabeth bir Nazi destekçisiydi ve bu yüzden eserin Nazilerin hoşuna gidecek şekilde düzenlenmesini sağladı. Bununla da bitmiyordu. Nietzsche'nin efendi-köle ahlakı kuramı da Güç İstenci ile aynı kaderi paylaşacaktı. Bütün bunların yanında Nietzsche'nin ideal ahlaka saldırması, iyilik ve acımayı zayıflık olarak görmesi ve merhameti kötülemesi, savaşın yararlı yönünü onaylaması, savaşı ve güçlülüğü öne çıkardığından dolayı bedensel güzelliği, güçlülüğü ve erkekliği öncelemesi, demokrasiyi eşitlikçi ve zayıfların ahlakı olarak gördüğünden dolayı küçümsemesi faşistlerce benimsenmesine neden olmuştu. Üst insan kuramına baktığımızda yine benzer bir sonuçla karşılaşırız. Kendi değerlerini yaratmış ve buna göre yaşayan, zihni ön kabullerden arınmış, acıları kendi lehine çevirebilen ve kendisi için savaş vermiş kişidir üst insan. Sarışın, mavi gözlü ve uzun boylu 'Ari' Alman ırkıyla konunun ilgisi yok gibi görünmektedir. Ayrıca üst insana giden yol devletin bittiği yerdedir Nietzsche'ye göre. Zaten zayıfların eseri olan devlet, zayıfların putudur da; devletin kendisi de zayıflığın işaretidir; Zerdüşt onda Soğuk canavarların en soğuğunu görür. Devlet üst insan ideali için bir tehdittir. Devleti ideolojilerinin merkezine alan Naziler, üst insanın bu kısımlarıyla ilgilenmemeyi tercih etmiş olmalılar. Bütün bunlar ışığında Nietzsche'nin Hitler ve yaptıklarıyla bağdaştırılamayacağını düşünüyorum. Fakat bu filozof 20. yüzyılda başka birçok kişiyle bağdaştırılabilir. Felsefede; Gilles Deleuze, J. Derrida, Martin Heiddegger, L. Wittgeinstein, J. P. Sarte, George Bataille; Edebiyatta Bernard Shaw, Stefan Zweig, Andrei Gide, Jack London, Albert Camus bunlardan birkaçıdır. Ayrıca Nietzsche etkilenimli filmler oldukça çoktur. Bunlardan birkaçı "Torino Atı (2011)", "Kurban (1986)", "Dogville (2003)", "Manderley (2005)", "Antichrist/Deccal (2009),"Kaynak (2006)", Avrupa (1991) adlı filmlerdir. Modern Dünyanın Dahileri belgeseli, Nietzsche bölümü. Dolu dolu ve gerçekten derinlemesine bir inceleme olmuş. Yazılarınızın devamının gelmemiş olması okuyucularınızda kalp kırıklığına sebep oluyor. Bundan alıkoyan ne ise umarım yakın zamanda pençesinden kurtulup tekrar yazmaya başlarsınız. Verilen bilgilerin üstüne çok güzel analizler yaparak zenginleştirmişsiniz. Alıntılarla uyumunu ben de çok beğendim. Güzel ve faydalı bir yazıydı, emeğinize sağlık. Derli toplu, tadında, faydalı bir içerik olmuş. Emeğinize sağlık. Zaten Nietzsche ve Hitler hakkında bilinen bazı bilgilerin üzerine çok güzel alıntılar, veriler eklemişsiniz. Etraflı, özenli incelemişsiniz konuyu. Tebrik ederim, kaleminize sağlık.


Ne öğrendim? Buyrun, duvarlara çarpan Beethoven tınıları ve bir kupa da ananas-açai çayı ile anlatayım. Şimdi görmeye başladım. Nasıl değersizleştirildiğimi, zamanında vermediğim tepkilerin içimi nasıl yaraladığını, kendimi gözetmenin ne demek olduğunu anladım. Tüm bu anlayışın en çarpıcı noktası ise eylemlerime dikkat etmezsem yine karanlıkta kalacağımdı. Hem de çöp dolu bir çukurda. Yeni bir yılın ilk ayını bitirdiğimiz şu gecede, 25 yaşımın tam ortasında, 25 yıllık birikmiş çöpü dökmeye çıktım bu gece. Pandora'nın kutusu açıldı. Bu kez kötülükler değil, tüm sırlarım ortaya çıktı. Tüm noktalar bir çizgiyle birleşti ve o yeni binanın ilk temeli atıldı. Ondan geriye sekizde kendimi gözetmenin ve eylemin gücü var. Tam olması gerektiği gibiyim. Zamanla kurduğumuz çarpık ilişkinin dışındayım. En iyi bildiğim şeyi yapıyorum; kendimi, sadece kendime, duygularımla ifade ediyorum. Objektifim şimdi daha net. Zihnimin fotoğrafları artık daha çarpıcı. Benim merkezinde olmadığım her şeyi bir tarafa bırakıyorum. Bu duraktan otobüs geçmiyor artık. İçten içe zaten hiç gelmeyecek olduğunu bildiğim bir otobüsü beklemiş, durmuşum. Yeni değil, eskisini daha da iyileştireceğim hayatıma kadeh kaldırıyorum. Sınırlar çizildi. Şubatla beraber bugün ilk kar geldi buralara. Soğuk, işte şimdi gerçek. Ben gerçek olanın peşindeyim. Benliğim gerçeği aramanın ve bulmanın tutkusuyla yanıp tutuşuyor. Nedir o tutkuyla aranan gerçek? Şimdilik bu duraktan otobüsün geçmediğidir. Biliyorum. Ben yola çıkmak için otobüsün geçtiği başka bir durağa gidiyorum. Suyun akış yönünün tersine yüzdüm durdum bir süre. Yüzme bilmediğim yetmiyormuş gibi bir de. Hissettiklerim içimden yüreğimi yararcasına geçiyor, bir anlam, bir karşılaşma bekliyordu. Bir hafta öncesinde gelişen olaylar ve dün yaşananlar, aylar boyu süren bir yolculuğu bitirdiği gibi, tüm hayatıma da sirayet etti. Ruhsal yolculuğum beni, bana hatırlattı. Kendime geldim. Bana gelenlere de -yaşam tarafından- teşekkür ederim. Omurgamdaki varlık sancısını alan kendimle olan barışım, bir savaş başlatmış en derinlerimde. Bir çukurun içinde uzun süre kalmış, aşağıdan yukarıya, ışığa bile bakmamış sadece karanlığı görmüşüm. Işıktan karanlığa dalmak bizi kör eder. Önce hiçbir şey göremez, ne olduğunu anlayamayız. Karanlıkta olduğumuzu ancak gözümüzün ona alışmasıyla anlar, sonra onun içinde de görebilir ve hareket edebilir hale geliriz. Karanlıkta da yolunu bulmak güzeldir elbet. Ancak bir denge için yeniden ışığı görmek, onu unutmamak gerekir. Kavramlar ancak zıt anlamlarıyla var olabilir. Ben varlığı sadece karanlıkta bulup bir süre ona alıştım. Işığın varlığını yok saydım. Oysa şimdi yavaş yavaş kafamı yukarıya kaldırıyorum. Çukurdan atlayıp geçen insan ayaklarını görüyorum. Bazen çukura çöp atıyorlar, çoğunlukla izmarit. Yüzüme düşen çöplerle yine de onlara bakıyorum. Ayaklarımın altında o çöpleri biriktirerek. Çukurdan çıkmazsam çöpten bana da yer kalmayacak. Yüzümü şimdi ışığa çeviriyorum. Birden gelen karanlık nasıl görme yetimizi bizden alıyorsa ani ışık da bizi kör eder. Görmenin iki ayrı yüzü olan ışık ve karanlığın, ani etkisinin aynı olması da ne garip. Teşekkür ederim, okuduğunuz için. Fotoğrafta bana ait.


Duyurulduğu andan itibaren dillerden düşmeyen Oppenheimer, sonunda izleyiciye sunuldu. 3 saatlik bu biyografi dram/gerilim türündeki film, oyuncu kadrosuyla dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştı. Oyuncu kadrosunda Cillian Murphy, Florence Pugh, Robert Downey Jr., Matt Damon, Emily Blunt, Rami Malek gibi usta oyuncular yer alıyor. Orkestra şefi de Nolan olunca filmi izlememek için bir sebebiniz kalmıyor elbette. II. Dünya Savaşı döneminde nükleer silah üretmek için Amerika'da başlatılan Manhattan Projesi kapsamında ilk atom bombasını icat eden fizikçi J. Robert Oppenheimer'ın dünyaya kendi kendini yok etme gücünü vermesinin hikayesini konu edinen Christopher Nolan'ın merakla beklenen son filmi Oppenheimer, son dönem sinema tarihinde örneğine çok az rastladığımız bilim insanı biyografisi olarak karşımıza çıkıyor. Oppenheimer gibi Amerika ve dünya tarihine damga vurmuş bir adamın biyografi filmi olması gerekiyordu. Tam bir Amerikan filmi. Atom bombası binlerce insanı anında buharlaştırsa da bu Amerikalılar için büyük bir gururdu. Bu açıdan hem Amerikalılara soslu bir vatan mastürbasyonu yaptıracak hem de yıllar sonra tüm dünyaya Oppenheimer'ı kahraman ilan ettirecek bir film yapılması önemliydi. Genel anlamda beğendiğim bir film olan Oppenheimer, Nolan'sı bir biyografi filmi olarak değerlendirilebilir. Kanaatimce gereksiz uzunlukta olan bu yapım, muhtemelen Oppenheimer'ı tarihte en iyi anlatan film olma iddiasıyla birçok detayı içerisinde barındırıyor. Yapmışken tam yapalım mantığıyla oluşturulmuş bir yapım gibi geldi bana. Bu da filmi uzatan ana etkenlerden biri diye düşünüyorum. Daha çok Amerikan toplumuna hitap eden, tam bir Amerikan filmi. Bu açıdan uzunluğunu olumsuz anlamda eleştireceğim. Sırf Amerikalıları mutlu edecek detaylar barındırsın diye bu filme 3 saatimi ayırma zorunluluğum yok. Ancak Oppenheimer'ın hayatını Nolan'ın gözüyle sinemada izlemek isteyenlere sıkıcı gelmeyebilir. Şahsen ben Oppenheimer'ın yaşamından çok, Nolan'ın ne yaptığıyla ilgileniyorum. Genel hatlarıyla sinemada izlenilmesini tavsiye edebileceğim bir yapım değil. Hele hele IMAX'te izleyecek olanlar büyük hata yapar. Evinizde de izleyebileceğiniz bir yapım. Sinematografik açıdan, tıpkı atom bombasının ardındaki adam gibi, Nolan da izleyicinin zihninde silinmez bir etki oluşturan bir bomba bırakıyor beyaz perdeye. Filmin her karesinde Nolan'sılığı hissediyorsunuz. Kamera açıları, kullanılan renk paletleri ve müzikler filmin en keyifli yanları diyebilirim. Bu açıdan ustalık eseri olduğunu bizlere fazlasıyla gösteriyor. Tüm bunların dışında viral reklam olarak bizlere sunulan 'gerçek bomba patlaması' öğesi, filmin en gerilim dolu anı. Patlama anının gerilimini koltuğunuzda izlerken fazlasıyla yaşıyorsunuz. Sizleri koltuğunuza yapıştıran soluksuz bir ses tasarımı ve epik bir görsel şölen... Bunlar filmi ön plana çıkaran en önemli detaylar olarak göze çarpıyor. Oppenheimer'ın yaşamından oldukça fazla detay barındıran filmde zaman kavramı biraz karmaşık işlenmiş diyebiliriz. Zaman kavramı belirli bir çizgisel ilerleyiş göstermiyor. Bu durum izleyicide bir anlam karmaşasına yol açabilir. Aslında uzunluğundan ziyade zamanın doğrusal bir seyirde ilerlememesi ortaya bir sıkıcılık çıkarıyor. Bu durum da Nolan'ın zamanı bükme takıntısı nedeniyle kendini gösteriyor. İç içe geçen farklı zamanlardaki sahnelerin harmanlanması biraz kafa karışıklığı oluşturabilir. Filmin sonunda her şey netleştiğinde bu karışıklık daha toparlayıcı bir hal alıyor. Bir biyografi filmi olduğundan Oppenheimer karakterini eksene alan film; günahıyla sevabıyla, iyisiyle kötüsüyle baş karakteri her yönüyle izleyicinin önüne atıyor. 'Bu karakterin kahraman ya da katil olacağına siz karar verin' diyor yönetmen. Karizmatik bir kişiliğe sahip olan Oppenheimer, duygularını çok fazla dışa vurmasa da içerisinde tıpkı atomun yapısı gibi büyük bir karmaşıklık ve çatışma barındırıyor. Yönetmen, bir yandan bizlere Oppenheimer'ın hayatını estetik bir şekilde dramatize ederken, bir yandan da karaktere sembolik ve metaforik olarak yaklaşıyor. Kahramanımızın ahlakı, vatan sevgisine yenik düşüyor. Bombayı yaparsa ortaya çıkaracağı şiddetin farkında olsa da bu bombanın patlatılmasını da istiyor. Vicdan azabı çekse de 'ben ülkemi çok seviyorum' diyebiliyor. 'Elime kan bulaştı' cümleleri ağzından çıksa da 200 bin kişinin bombaya bağlı sebeplerden yaşamını yitirmesini normal karşılıyor. Aslında dediğimiz gibi; yönetmen, baş karakteri izleyiciye bırakıyor. Ana karakteri bir yandan potansiyel suçlu olarak görmemizi sağlarken, bir taraftan da çekici hale getirmeye çalışıyor. Yani filmi klasik iyi-kötü savaşı olmaktan çıkardığı gibi, ana karakterle de izleyiciyi özdeşleştirirken kafalarda soru işaretlerinin oluşmasını sağlıyor. Bu noktada seyircinin bir rahatlama hali yaşayarak, ana karakterle özdeşleşmiş bir şekilde sinema salonundan çıkmasını istemiyor. Narsistik bir şekilde tüm günahlarımızdan arınarak, mücadeleyi de Oppenheimer üstünden zaferle sonuçlandırarak, cahil mutluluğuna kavuşmamızı istemeyen yönetmenimiz, amacına ulaşıyor ve filmin sonunda bize farklı sorular sordurmayı başarıyor. Ancak bana göre Oppenheimer hala büyük bir katil. Olacakları önceden bilip de sırf vatan aşkı ve dünya barışı safsatası yüzünden 200 bin kişinin buharlaşmasına göz yummak... Bu ancak bir delinin eseri olabilir. Bazıları için askeri açıdan bir başarı, bazıları içinse insanlık tarihinin en karanlık yönlerinden biri. II. Dünya Savaşı'nı sonlandırmak için Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları, yüz binlerin canını aldı ve nesiller boyu süren korkunç bir travmaya sebep oldu. Tüm bu kaosun arkasında ise aslında dünya bilim tarihinde çığır açtığını düşünen bir fizikçinin insanlığı ileriye götürme arzusu ve belki de yenemediği egosu vardı. Ya çok zeki ya da deli. Ya da her ikisinin karışımı. Ancak bence o da mağlup. Bu incelemenin daha detaylı olmasını beklerdim açıkçası. Filmi IMAX'te izledim. Ses ve görüntü çok iyiydi fakat sırf dikkat çekmek için olduğunu düşünüyorum. Bununla birlikte film vizyona girmeden önce çok fazla yorum yapıldı mükemmel diye.


Christopher Nolan'ın uzun bir süre gündemi avucuna alan biyografik filmi Oppenheimer sanıldığının aksine bize yalnızca Oppenheimer şahsında bir bombanın yapılış hikayesini anlatmıyor. Bu film insanı kendisiyle yüz yüze bırakıyor. Filmde oyunculuğu ile devleşen Cillian Murphy'nin tedirgin, bazen umursamaz, bazen kibir kokan bakışlarında kendimizi aramamızı istiyor. İnsan, sanayi devriminden bu yana ortalama olarak böyle bir şey diyor. R. Downey, Matt Damon gibi Güçlü oyuncular tarafından taşınan karakterlere rağmen aslında bizi Cillian Murphy ile karşı karşıya getiriyor. Film boyunca yakın plan çekimlerde Cillian Murphy'nin bakışlarında bir şeyler okumaya çalışıyoruz. Bu bir adamın vicdan azabından, mantık çıkarımlarından ya da sarsılmaz fikirlerinden ibaret bir durum değil. Filmin içerisinde filmin kendisine ait mahkeme sahneleri olsa da Christopher Nolan esas mahkemeyi Murphy'nin mimiklerine kurmuş ve kesinlikle bize buyrun karşınızda atom bombasının mucidi Oppenheimer, size onu yargılama şansını veriyorum diyerek Murphy'nin yüz ifadelerini kadrajın tamamına sığdırmıyor. Cillian Murphy kadrajı kaplıyor çünkü Nolan bize buyrun kendinizle, ortalama bir insan profiliyle yüzleşin diyor. Mantık, felsefenin ana tartışma konularından birisi ve filozoflar tarih boyunca süren materyalizm-idealizm tartışmaları gibi bu konuda da uzun solukta devam eden tartışmalar yürütüyor. Kuşkusuz bu tartışmalar özellikle metot meselesini de direkt olarak etkiliyor. Öncelikle bir hedefin belirlenmesi gerekir ve metot o hedefe yürüyüş biçimini belirler. Felsefecilerin yürüttüğü mantık içerisinde esas olarak bundan pay çıkarmak mümkün. Nasıl bir metot kullanılacak? Hedefe yürürken kullanılacak metodun sağduyu ile bağı ne olacak? Ya da önemli olan hedefin kendisi ve kullanılacak yöntemlerin tamamı mubah mıdır? Oppenheimer filmi Cillian Murphy'nin geçişken duyguları üzerinden inceden inceye bunu işliyor işte. Tek başına mantık, buz gibi soğuk gerçeklere dayanır. Düşünürün bireyin parmak ucunun incinmemesi için dünyayı yakıp yıkması mantık dışı bir şey değildir dediği nokta düşünüldüğünde bu daha iyi anlaşılır. Bu durumda mantıksal yapının vicdani bir sorgulamasına da ihtiyaç kalmaz. Ancak metoda sağduyuyu eklersek bu kez durum farklılaşır. Ortaya çıkacak olan yöntem daha 'insani' bir hal alır. Oppenheimer filmi bizi mantığın soğukluğu ve sağduyulu metot ikileminde salındırır. Yürütülen savaşın seyrini değiştirecek olan bir devasa bombadan söz edilir. Bu bombanın hazırlanma sürecinin içerisindeki detaylara çekiliriz ve kendimizle baş başa kalırız. Bu savaşın bir şekilde sonlandırılması gerekir. Bu sonlanmada taraflardan biri savaşı kazanmak isterken aynı zamanda o savaşın son savaş olmasını istemektedir. Yani atılacak olan atom bombasının 'mantıksal' zemini aslında çoktan hazırlanmıştır. Eğer savaş sonlanacaksa sağduyu bir kenara bırakılabilir. Bu durum ister istemez mubahlık durumunu ortaya çıkarır. Nolan bu filmde benim daha önce hiçbir filmde görmediğim şekilde güçlü oyunculuklara rağmen yan karakterleri soluklaştırıp filmi mantık-sağduyu arasında cereyan edecek şekilde izleyici ile Oppenheimer arasında geçirmiş. Film aslında American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer kitabının iyi bir uyarlaması olarak kabul edilebilir. Çünkü Oppenheimer'a ilişkin yaklaşım ve anlatılar birbirinden farklılık gösterebilmekte fakat bu anlatılar içinde en yaygını belirttiğim kitap. Bu kitaptan yola çıkılarak bir biyografi filmi haline getirilmiş. Christopher Nolan'ın yönetmenlik tarzından dolayı klasik biyografilerden ayrıldığı rahatlıkla söylenebilir. Çünkü düz bir anlatım ve taraf belirlemeden ziyade Nolan'ın yıllar önce tartışılmış ve 2022 yılında Oppenheimer'ın sonuçlanmış olan davasından dolayı netleştirilmek istenen bir durum var. Öncelikli olarak Oppenheimer'ın suçlandığı nokta atom bombası gibi devasa bir kitle imha silahının yapımına neden olmak ya da buna kaynak sağlayan gizli Manhattan Projesi'nin lideri olmak değil. Çok daha basit bir şeyden dolayı yargılanıyor Oppenheimer. Komünistlerle bir bağı var mı, yok mu? işte bu dosya 2022 yılında sonuçlanıyor ve Oppenheimer temize çıkıyor. Temize çıkıyor dediğim Oppenheimer'ın komünistlerle bağlantısı olmadığı anlaşılıyor. Bununle birlikte esas tartışmalardan uzaklaşılıyor ve insanların içinde bir rahatlama beliriyor. Christopher Nolan bu filmiyle dosyayı yeniden açıyor ve bu kez farklı boyutuyla... Cillian Murphy'nin canlandırdığı Oppenheimer'ın ruh dünyasına iniyor ve tam orada mantık ile duyguları birbiriyle çatıştırıyor. Bilim ile sağduyunun ayrılmaz bir bütün olup olmadığını bizim zihinlerimizde tartışmaya açıyor. Cillian Murphy'nin derin bakışlarının arkasına bizi götürüyor ve sorgulatıyor... Bu açıdan bakılınca film oldukça güçlü bir film çünkü taraf tutmadan argümanları filmde mimikler ve güçlü diyaloglarla vermiş, seyirciyi düşündürmüştür. Bunu yaparken bilimin kuantum öncesi ortaya atılan ve klasik bilimde geçerli olan tarihin düz çizgisel akışı noktasını da kırmıştır. Filmin, zemini azıcık bile sallantıda olan tek bir diyaloğu, görüntüsü yok. İkinci kez izlediğimde özellikle kusur kollayan bir göz ile aramama rağmen özellikle diyaloglarda kusur bulamadım. Büyük bir ustalıkla yazılmış metni düşünüp durdum. Seçilen kelimelerden, kullanılan teorik aktarımlara kadar hepsi bir biçimiyle Oppenheimer'ın karakterini, filmin tamamını besliyor. Örneğin Jung Freud arasında cereyan eden dönem çekişmesinden bahsedilmesi yazının başında bahsedilen ikilemin anlaşılması için önemli. Nitekim Jung daha çok toplumsal bellekten dem vururken Freud psikolojiyi daha tekil olana, yani bireye indirger. Filmin tamamında da bu gerilim var. Tekil olan ile çoğulun yaşadığı gerginlik. Yine bir sahnede T. S Elliott'un 1. Dünya savaşının ardından yayımlanan, epik şiir olan Çorak Ülke kitabını görüyoruz. Bu şiirin derinine indiğimizde aslında en iyi savaş karşıtı şiirlerden biri olarak kabul edilebilir. Savaşın yıkıcılığı üzerinden çöküşü anlatan, moderniteyi yerden yere vuran muazzam bir şiir ve şiiri okuduğunda insanda oluşan hiçbir his savaşın zerresini dahi beslemeyecek cinsten... İnsanı savaştan uzaklaştıracak her türlü duyguyu taşıyor ve bunu pasif bir biçimde de yapmıyor. İşte Nolan filmde bu kitabı Oppenheimer'ın eline tutuşturuyor. Hem de en yoğun ikilemi yaşadığı dönemde. Fakat burada mesele Oppenheimer'ın savaştan kurtulmanın en iyi yolunun daha büyük bir savaşla mümkün olduğunu düşünmeye başlaması. Filmde buna benzer birçok derin anlatı içeren öğeler var. Oppenheimer'ın duvarda gördüğü ve bir Pablo Picasso'nun ikinci Dünya savaşının arifesinde 1937 yılında çizdiği tablo Femme assise aux bras croises bunlardan yalnızca birisi. Yani bu yönüyle de değerlendirdiğimizde, Nolan bir biyografiyi sinematografyasıyla, imgelemle 'kuruluktan' kurtarmış gibi görünüyor. Ben, bilimin sağduyudan koptuğu zaman ancak vahşeti doğuracağını düşünen biri olarak -ki günümüzde yaşanan durum da budur- gelişen süreci tamamen sapma olarak değerlendiriyorum. Bu yönüyle baktığımda Prometheus Oppenheimer benzetmesinin yalnızca duygu yergisi olduğunu düşünüyorum. Prometheus büyük bir savaş gerçekleştirerek ateşi tanrılardan geri alıp insanlığa teslim eder ve bunun sonucunda cezalandırılır ve bağlandığı bir kayalıkta henüz sağken ciğeri kartallara yedirilir. Yani yaptığı devrimciliğin büyük bedelini öder. Oppenheimer'ın mahkemede 'vatan hainliğinden yargılanması da Prometheus ile ilişkilendirilmiş. Bunun herhangi bir geçerliliği, tutarlılığı yok. Fakat filmde bana kalırsa Oppenheimer Prometheus lakabından çıkarılıp biraz da hak ettiği yere konulmuş. Herkeste aynı sonucu açığa çıkarır mı bilemem fakat Oppenheimer'ın vicdani muhasebesini zayıf bulmama rağmen psikolojisi film üzerinden bana yansıdı ve bilim-vicdan bağlamını da birçok yönüyle düşünmeye başlamış oldum. Sonuç olarak Oppenheimer, onun ruh haline bürünmenin zor olduğu bir film ve bunun nedenleri de Nolan'a yazar ancak biraz da gayret ederek filmin içine girebilirse insan, yaratmak istediği hisleri izleyicide yaratmayı başarabilen bir film. Nolan'ın onu özgün kılan tarzından bazı nüveleri içinde barındırsa da Dunkirk'te olduğu gibi onun epeyce dışına taştığı görülüyor. Nolan'ın diğer filmlerinde yarattığı tempo, görüldüğü üzerinden bu filmde yok fakat bu tempoyu daha çok izleyicinin zihninde dönüp duracak sorgulamalarda yürütmeyi esas almış ve bunu başarmış gibi görünüyor. Bunun yanında Nolan bence daha önceki filmlerinde de görüldüğü gibi yalnızca kadın karakter yazımı konusunda değil genel olarak karakter yazımı konusunda sıkıntı yaşıyor. Bir biyografi filmi olması itibariyle karakter yazımlarını belki bu film üzerinden değerlendirmek yeterli sonuç açığa çıkarmayacaktır ancak bu filmde Nolan özellikle kadın karakter yazımı konusunda neredeyse dibe vurmuş. Oysa örneğin Kitty karakterinin zaaflarıyla, duygularıyla, iradesiyle yani genel özellikleriyle daha güçlü yazılması filmi daha başarılı bir hale getirebilirdi. Bu yazıyı yeni gördüm, nasıl görmemişim anlamadım. Filmi izlediğimden beri burada filmle ilgili bir yazı bekliyordum.


Oppenheimer'ı izlemeye giderken beklentimiz düşüktü, yönetmen Christopher Nolan'ın (burada biraz durmakta fayda var. 30 Temmuz doğumlu aslan burcu yönetmen, muazzam zihin yapısıyla muazzam filmler kazandırdı sektöre. İnception, prestige, memento gibi... Nolan tam bir deli, zihin yapısı karmaşık olduğundan ve filmlerini emek emek inşa ettiğinden kimilerince eleştirilse de ben son derece başarılı buluyorum. Öyle ki interstellar filminde Mısır tarlası sahnesinde gerçekten mısır ekmiş, büyütmüş, satmış ve filme de bütçe sağlamıştır. "İçinde bir tutam delilik barındırmayan hayat, eksik bir hayattır.") son filmleri diğerleri kadar mutlu etmediği için beklentimiz düşüktü. Sinemaya gidip filmin başlamasını bekledik ve ilk saniyeden itibaren gözlerimizi ekrandan alamadık. Akıcı ve anlaşılması güç olması zekiceydi, bundandır biyografik olan film beklenenin aksine asla sıkmadı. Oyuncular, yıldızlar geçidiydi. Bu da Nolan'ın aslan burcu zekasından. Aslanlar kendi gibi ışıldayanlarla çalışmayı severler ve bilirler ki en çok gişeyi onlar yapacaktır. Oyunculuk muazzamdı. Yapay ve irite edici tek bir oyuncu yoktu ki Peaky Blinders dizisinden olsa gerek Cillian Murphy'i hep itici bulmuşumdur. Filmi izleyince atom bombasının mucidi, ünlü fizikçi J. Robert Oppenheimer'ı, Murphy'den başka kimse oynayamazmış gibi geldi. Rol yapmamış, rolü yaşamış gibiydi. Ağzında sürekli sigara, muzip bir gülüş, zeki bakışlar, atom bombasını icat etmeden önce yaşadığı zihin kargaşası, icattan sonra Japonya'nın önce 6 Ağustos Hiroşima bombalanması sonrasında 9 Ağustos Nagazaki bombalanması ve ardından gelen Oppenheimer'ın kendini katil hissetmesi ve bu duygularla mücadelesi sırasında yargılanırken savaşmayıp kendini cezalandırmaya çalışması gibi duyguları oyuncu seyirciye çok başarılı geçirmiş. Ben etkilendim. Bir diğer etkilendiğim karakter karısı Kitty Oppenheimer oldu. Çarşafları içeri al, çarşafları içeri alma şifreli konuşmaları ve özellikle Kitty'nin soruşturma esnasında savcıyı zeki manevralarla rezil etmesi. Zeki kadınları izlemeyi özellikle çok seviyorum. Lewis Straus karakterini canlandıran Robert Downey Jr.'da takdire şayan bir oyunculuk sergilemiş. Kompleksleri, egoist tavırları ve paranoyak gelgitleri çok başarılıydı ancak Oppenheimer'a düşmanca tavırları onu ele verenin Straus'un ta kendisi olması sürpriz değildi. Oppenheimer'ın komünist bağlantılarını deşifre edip onun güvenlik soruşturmasına -yapay- maruz kalmasına sebep olanın Lewis Straus olduğu tahmin edilebilir şekilde işlenmişti.


Orhan Veli Kanık halk ağzındaki adıyla Orhan Veli, 13 Nisan 1914'te İstanbul'un Beykoz ilçesinde kısa hayatına gözlerini açtı. Türk şiirindeki eski yapıyı temelinden değiştirmeyi amaçlayarak kendine özgü anlatışını şiirine yansıttı. Şiirlerinden farklı olarak hikaye, deneme, makale ve çeviri alanında birçok eser yazdı. Yalın bir anlatımı benimseyerek şiir dilini konuşma diline yaklaştırdı. 1941 yılında, arkadaşlarıyla birlikte çıkardıkları Garip adlı şiir kitabında bu fikirlerinin örnekleri olan şiirleri yayınlandı ve Garip hareketinin doğmasına sebep oldu. Bu hareket özellikle 1940-1950 yılları arasında Cumhuriyet Dönemi şiirinde büyük etki bıraktı. Garip şiiri hem yıkıcı hem de yapıcı özelliği ile Türk şiirinde bir mihenk taşı kabul edilir. Telif hakkı bir süre önce kalkan Orhan Veli Kanık'ın diğer kitapları ise; Şairin İşi, Yazılar, Öyküler, Konuşmalar, Orhan Veli Kanık Bütün Şiirleri, Hoşgör Köftecisi, Sakın Şaşırma, Yalnız Seni Arıyorum kitaplarıdır. Orhan Veli'nin takma adı ise Mehmet Ali Sel'dir. Bu adı ise polislere yakalanmamak için kullanır. Şairimiz 1950 yılında belediyenin açtığı çukura düştükten sonra beyin kanaması sonucunda 36 yaşında hayata gözlerini yummuştur.


Orhan Veli'nin düşesi olan Bella Eskenazi 1923 yılında İstanbul'da doğmuştur. İlk ve ortaöğretimini farklı okullarda sürdürmüş, liseyi İstanbul Kız Lisesi'nde okumuştur. 40'lı yıllarda Ankara'da yaşayan ablası Dora'yı hep ziyaret edermiş. Bella Eskenazi Ankara ziyaretleri sırasında, eniştesi olan Erol Güney'in arkadaşı Sabahattin Eyüboğlu'nun isteği üzerine Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nü ziyaret eder. Bella, burayı o kadar çok sever ki burada para alamadan öğretmenlik yapmak ister. Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde de İngilizce ders verecek kimse yokmuş. Bella'nın Yahudi asıllı olup ve isminin Bella olması yüzünden, Milli Eğitim bakanlığı yetkilileri bu atama konusunda kararsız kalmış. Sabahattin Eyüboğlu ve Hakkı Tonguç, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile görüşmeye giderler. Cumhurbaşkanı'na "Hasanoğlan'da İngilizce dersi verebilecek bir kız bulduk ama adı Bella" dediklerinde aldıkları yanıt, "Ee? Ne bekliyorsunuz, hemen işe alın." olmuştur. Erol Güney'in yine üniversiteden arkadaşı olan Orhan Veli, sık sık Erol Güney'i ziyaret eder. Bella da Orhan Veli'yle oradan tanışıklık ederler. "Ankara'daydık, Sabahattin Eyüboğlu'nun evinde. Briç oynuyorlardı. Ablamla eniştemden önce varmıştım. Orhan da oradaydı. Genelde çalışmak için başka bir odaya geçerdim, Orhan da briç oynamadığı için genelde benimle kalır, sessizce bir köşede çalışırdı. O gün sedirin üzerine uzanmış, çalışıyordum. Bir ara defterimi istedi ve bir şeyler karalamaya başladı. "Al bakalım düşes!" dedi, beni "düşes" diye çağırırdı. "Düşes bu iş böyle gitmez!'' derdi. Baktım, ''Sere serpe'' şiiri! O an şiiri benim için yazdığı hiç aklıma gelmedi, sonradan öğrendim.


Joachim Trier imzalı Oslo üçlemesinin ikinci filmi "Oslo, 31 Ağustos", insanı hem saatlerce üzerine konuşturabilecek bir varoluşsal sorgulamalara iterken, aynı zamanda söyleyecek hiçbir şey de bırakmıyor. Çünkü film bittikten sonra baş başa kaldığımız şey derin bir sessizlikten başkası değil. Bağımlılık tedavisinin devam ettiği rehabilitasyon merkezinden, Oslo'daki iş görüşmesine gitmek üzere bir günlük izin alan Anders ile günübirlik bir gezintiye çıkıyoruz. Bu gezide yalnızca Oslo'da değil, Anders'in iç dünyasında geziyor ve onun hayatında yer almış ve görülmeye değer kişileri ziyaret ediyoruz. Orta yaşa doğru emin adımlarla ilerlerken, gençlik artık dikiz aynasından görebildiğimiz bir görüntüden ibaret olmaya başlıyor ve filmdeki karakterler bize kendi aynalarındaki görüntüyü paylaşıyorlar. Kimse aslında göründüğü gibi mutlu değil ancak yola devam etmenin bir yolunu bulmuş gibi görünüyorlar. Öyle ya otoyolda belli bir hızda giderken bir anda frene basamazsın. :) Ve Anders, bu akıp giden yolculukta herhangi bir duygu hissedemediği, anlamlandırmayı başaramadığı, bir parçası olamadığı ve ait hissedemediği bir yaşamın karşısında durup onunla bir gün boyunca flört edip, bir 31 Ağustos sabahı diğer insanların aksine frene basmaya karar verir. Başrolde, üçlemenin ilk filminde de izlediğimiz Anders Danielsen Lie, bu filmde de bizi büyük bir melankoli ve varoluşsal soruların içine kolaylıkla bırakıyor. Anders'in etkileyici oyunculuğu, Trier tarzı ve donuk İskandinav atmosferi bize tekrardan güzel bir film sunuyor. Joachim Trier imzalı Oslo üçlemesinin ikinci filmi "Oslo, 31 Ağustos", insanı hem saatlerce üzerine konuşturabilecek bir varoluşsal sorgulamalara iterken, aynı zamanda söyleyecek hiçbir şey de bırakmıyor. Çünkü film bittikten sonra baş başa kaldığımız şey derin bir sessizlikten başkası değil.