Babası onun ne dediğini bile anlamayarak tokadı yapıştırmıştı. Hayatlarının çoğu çalışmakla geçen tek düşündükleri akşam ne yiyecekleri, akşam sorun değilse yarın ne yiyecekleri olan insanları yadırgamıyordu. Hatta bazen onları kıskanırdı bile; çünkü onların kötülük düşünmeye, fenalık yapmaya, insanların zararına işlere kalkışmaya zamanları olmazdı. Onlar belki de en yüce insanlardı. Sadece yaşamı düşünen, doğayla iç içe olan, hayvanları seven, topluma hiçbir zararı bulunmayan en masum ve en saf kişiler onlardı. Yalnızca şuna kızıyordu: Bir gürültü koptu mu onu dinlerler aralarında konuşurlar; ancak iyi veya kötü olsun hiçbir şey yapmazlar hiçbir tepki vermezler. Mahallenin tahta evlerle donanmış sokaklarının içlerine doğru yürüdükçe, bu seslerin kendi evlerinden geldiğini fark etti. Sinan Bey'in, ''Seninle geçen günlerimi zehrettin be kadın!'' diye bağırdığını duydu. Babasının sarhoş olduğunu ve öfkesini annesinden çıkarttığını o zaman anladı, adımlarını hızlandırdı. Eve girdiğinde gördüğü manzara şöyleydi: Evin dikey bahçesinin uçunda başını öne eğmiş sanki azarlanan bir çocuk mahcupluğuyla duran annesi ve karşısında ona bağıran babası. Bu durumdan hiç hazzetmediği için hızlıca içeri girdi. Siz tecrübesiz adamlarsınız işiniz gücünüz kitapta gördüğünüz manevralar, talimler! Savaşlarda tecrübe kazanmış komutanlarınızı rahat bırakmış olsaydınız, bu hale hiç gelmezdik! Savaş esnasında tam birlik olması gereken zamanda ordudan işinize gelmeyeni attınız. İyi ki de öyle yapmışız yoksa daha kaç yer kurşun atılmadan verilirdi kim bilir! Kurşunu boş yere harcamakla da bir başarı sağladığınız söylenemez. Bize düşman etine saplanmayan kurşundan daha çok savaş eğitimi olmayan komutanlar, sağlık konusunda bir şey bilmeyen sıhhiyeciler ve yönetimden bir haber idareciler zarar verdi. Kaç tane arkadaşım kör oldu. Ölüyü diriyi ayıramayan sıhhiyeciler sayesinde. Bulaşıcı hastalıklar kol geziyordu bu yüzden: Açlıktan bitap düşüp yerde yatanları veya yaralıları bile ölü sanıp hastalık bulaştırmasın diye kireçlediler. Kireç tüm vücudu o kadar etkilemez; ama göze gelince avuçlarının arasına yüzünü alıp yandım diye feryat edenlerin sesi hala kulaklarımda! Acıya dayanamayıp gözlerini çıkartmak için gözlerine hücum eden o parmaklar... Her uykuya dalacağım zaman gözlerimi kapattığımda sanki benim gözüme geliyormuş gibi hala! Ben daha evlenmeden savaş gördüm savaşın manzaralarını bana hiç anlatma! Ben Niğbolu muharebesinde yenilmemizden sonra Osman Paşa'nın şanlı Plevne müdafaasında savaştım. Beş ay boyunca açlıktan kırıldım. Senin gibi esir de düştüm. Sinan Bey çok öfkelenmişti. Herhangi bir tatsızlık çıkmasından endişe ettiği için Seyis Mehmet de onların yanına geldi. Başka zamanda olsa mesela Sinan Bey ayık olmuş olsa belki de çok kötü sonuçlanacak bir tartışmaydı bu. Ancak Sinan Bey kendini artık gevşemiş hissediyordu, zaten ne hakkında konuştuklarını çok düşünmüyordu o, sadece bağırıp çağırıp kendisini rahatlatmak istemiş ve bunu başarmıştı. Şimdi tek bir isteği vardı: Uyumak... Sinan Bey yorgun bir şekilde yatağına girdi ve hemen uykuya daldı. Ahmet savaştan ne zaman bahsedilse olduğu gibi: Halsiz ve bitkindi. Bu konuda konuşulan her şey ona bir top sesi, bir mermi sesi veya bir çığlık gibi geliyordu. Fiziksel olarak bir şey hissetmiyordu; ancak savaşa katılan herkesin kaybettiği iki şeyi kaybetmişti: Masumiyet ve garipsemek. Savaş esnasında ilk çığlığı duyduktan sonra gökyüzünün rengi mavi yerine kızıl görünmeye başlar, önceden nefes alış verişini hissedemezken o gürültüde bile tek duyduğun şey budur, en iyi arkadaşın bir anda seni koruyan siperler oluverir, kaybetmekten korkmadığın şeyleri kaybetmekten korkmaya başladığını hissedersin, önceden senin için değersiz gibi görünen anılar sana hayati derecede öneme sahip gibi gelir, normal bir günün bile ne kadar büyük nimet olduğunu anlarsın, istemediğin sıkıcı bulduğun şeyleri tamda şuanda her şeyden çok istersin, sevdiğin birkaç yüzü anımsarsın, bu yüzler ne kadar fazlaysa sana o kadar zor gelir kalkıp savaşmak. Bütün bunları hissettikten sonra yattığı cepheden ayağa kalkar ve bunlar için savaşır insan! Normal birkaç gün daha geçirmek için savaşır ve bunun için öyle bir savaşır ki canavarlaşır. Sadece normal birkaç gün için savaşmaya kalkınca canavarlaşır ve onda masumiyetten küçücük bir iz bile kalmaz; fakat onun için artık bunun bir önemi yoktur: İnsan en çok yaşamayı ister. Yaşamı bir canavar olarak devam etse de bir aziz olarak devam etse de tek istediği sadece ''yaşamak''tır. Savaştaki en büyük kayıpsa: garipsemeyi kaybetmektir. ''Garipsemeyi'' yani kötü bir şeyler gördüğünde insanın irkilmesi ve buna tepki göstermesini kaybetmesidir. Ancak savaş esnasında bir dakika önce dostuyla konuşurken bir dakika sonra onun cansız bedenini izleyen insan, düşmana esir düştüğünde işkence yapılan insan, saldırıya geçmeden önce bir daha göremeyeceği insanların fotoğraflarını ve mektuplarını öpen insanlar için artık görünce hiçbir şey garip gelmemeye başlar. Savaş bitince de bunun etkisi geçmez o insanlar artık demir gibi soğuktur. Ahmet, kaybedilen şeylerin bunlar olduğunu biliyordu; çünkü bazı arkadaşların yüzünde bu kayıpların neden olduğu acıyı görmüştü. Sen bakma babana oğlum. Haftada en az iki kere yapar bunu içer içer eve gelir. Bağırır tartışır. Hiçbir şey yoksa bile bir şey oldurur yine de tartışmanın bir yolunu bulur. Sen bunları düşünme hiç. Ben alıştım zaten. Oğlum güzel diyorsun; fakat bu benim için imkansız. Baban burada ve ben onu bırakamam. Çünkü zamanında o beni bıraksaydı ben şimdi ne halde olurdum düşünemiyorum bile. Ne halde olacakmışsın daha kötü ne olabilirdi ki? Hiçbir şeyi olmayan bir köylüyle evlensen daha mı kötüydü yani? En azından daha huzurlu bir hayat sürerdin. Benim hayattaki tek isteğim: İstanbul'da seninle yaşamak. Gideceğim ve her şey yoluna girdiğinde; yalnızca senin için geleceğim anacağım o güne kadar kararının değişeceğini umuyorum. En azından daha huzurlu bir yaşam sürerdin. Mesele daha iyi daha huzurlu bir yaşam sürmek değil. Ben, Sinan Bey'i bana ne yaparsa yapsın bırakamam; çünkü babamı kaybettiğimiz zaman bize o yetişti. O olmasa annem gözümün önünde eriyip biterdi. Annem yalnızca rahat yaşamayı bilen hiç zorluk görmemiş bir tüccar eşiydi. Babamı kaybedince düzenimizi de kaybettik. Annem her gece ağlardı ben yanına gittiğimde ise durumun iyice kötüye gittiğinden bahseder, '' Ne yapacağız yavrum?'' derdi. Beraber her gece kara kara düşünürdük. Sen babanı sert, acımasız olarak görüyorsun; ama şunu bil ki oğlum en kötü baba, babasızlıktan iyidir. Baban olmayınca sadece bir insan kaybetmiyorsun, bir düzen kaybediyorsun. Hem de geçmişinden itibaren var olan ve sonsuza kadar süreceğine inandığın bir düzen kaybediyorsun, sevildiğini ve korunduğunu bildiğin bir düzen. Deden, kendini çok severdi sakın sende diğer insanlar gibi bunu bencillik olarak algılama insan sadece içindekini başkalarına verebilir. İçinde nefret olan nefreti, sevgi olansa sevgiyi paylaşır. Deden şehir dışına çıkıp geri döndüğü zaman sadece ben sevinmezdim. Onun dönüşüne köydeki bütün çocuklar en az benim kadar sevinirdi. Onlara lokumlar, şekerler ve çok az getirebilmekle beraber çikolata getirirdi. O giderken de hep beraber üzülürdük. Anneme bir defa sesini yükselttiğini dahi işitmemişimdir. Hani köylüyle evlensen daha iyiydi diyorsun ya benim için tek iyi kader babam sağ olsaydı gerçekleşirdi. Düzenimiz kaybolunca annemin son yıllarını rahat şekilde geçirmesine neden olan insanı terk etmemi istiyorsun benden. Edemem! Bence bu kadar yıl geçtikten sonra bu kadar çile çektikten sonra terk etmenin vakti geldi. Kalan kısa zamanda ikimizi de üzecek şeylerden daha fazla bahsetmeyelim oğlum. Zaten ayrılık zor. Aklım sürekli sende oluyor sürekli kötü haberleri duyuyorum ve seni merak ediyorum. Eğer ikimizde dargın ayrılırsak beklemek benim için daha zor olacak. Tamam anacağım geç oldu artık ben yatmaya gidiyorum. Allah rahatlık versin. Beyim, kusura bakmayın. Geldiğinizi anlamadım buyurun oturun isterseniz birkaç mum daha yakayım. -dedi. Seyis her zamanki ses tonuyla konuşmaya başladı; ama her nedense Ahmet'e onun konuşması çok duygusal geldi. Ben mi? Nerelere gideceğim ne düşüneceğim ben beyim. Aklıma yıllardır öğrendiğim, yaptığım şeylerden başka şey gelmez ki benim. Düşündüğüm şey zamanın ne çabuk geçtiğiydi. Ben atlara isim koyarım. En sevdiğim atınız ise Rüzgar'dır. Rüzgar'ın yemini verdiğim zaman aynı onun gibi beyaz tüylü olan anasının kısraklık zamanları aklıma geldi. Bu asil canlılarla çok vakit geçirdim, neredeyse hayatım onlarla geçti işim bu benim. Buna da herhangi bir itirazım yok, bu işi seviyorum, bu hayvanları seviyorum. Bu hayvanlar ne kadar çok insana benziyor benim gözümde bir bilseniz şaşırışınsınız beyim. Ahmet çok merak etmişti; ama konunun dağılmasını hiç istemediği için araya girmedi. Seyis'e onu dikkatle dinlediği belli eden bir ifadeyle bakıyordu. Bana göre öğrenmeleri çok benziyor. Aslında hepsi oğullara, kızlara benziyor. İnsan gibi öğreniyorlar eğer onları seviyorsanız gerçekten baba gibi hissediyorsunuz kendinizi. Örneğin bir çocuğa anası bir şeyin zararlı olduğunu birkaç defa söylese çocuk bunu anlar. Bu hayvanlarda tıpkı öyle gezerken hoşlanmadınız bir şey yaptı mı sesini yükseltince veya üzengiyi vurunca yanlış bir şey yaptığını anlıyor. Birkaç defa tekrarlayınca yanlışlarını yapmayı artık bırakıyor. Aynı bir baba gibi Rüzgarın büyümesinden gurur duydum bugün. Şimdiyse bunu düşünüyordum beyim. Kendi kendime konuşuyordum sonuçta bir insan değil ki, bu hayvanlar ömrü uzun olsun. Onun kaybına nasıl dayanırım onu düşünüyordum. Bir şeyi bu kadar fazla sevebilmeme şaşırdım, onun beyaz tüylerini izlerken... O kadar fazla emek verdim ki, sonunda emeğim sevgi doğurdu. Belki de sevdiğim için emek verdim bilmiyorum bildiğim tek şey artık onlar benim bir parçam gibiler. Ahmet, seyisin bu kadar basit ve saf şeyler düşünmesine hem şaşırdı hem sevindi. Hatta ne seyismiş arkadaş tıpkı Harbiye'den Filozof Gökhan gibi konuştu. O olsaydı bu meseleyi ne tartışırlardı. Bizim, Filozof kesin kafasını biraz yana çevirip, ''Evet evet çok haklısın. Emek, sevginin temel maddesidir. Ne desem bilemedim şimdi sen de bir alemsin insan genelde bu hisleri sevdiği insana karşı besler. Aileye karşı hissetsen aynı şeyleri yaşamış olacaktık; çünkü ben de anneme karşı böyle hissediyorum. Bazen yatağa yatarım, uyku tutmaz düşünürüm: O günün annemi kaybedeceğim günün ne kadar korkunç olabileceğini, bence zaten hayatında herkes kıyameti bir kez görüyor annesini kaybederek. Bazı insanlar ise sonradan kazandıkları şeyler veya kurdukları ilişkileri için bu korkuya kapılırlar. Sürekli kaybetmekten korktukları içi sıkılırlar, üzülürler; ancak kaybedince fark ederler o insanlarla geçirdikleri zamanın tadına bu korkudan dolayı varamadıklarını, en sevdikleri şeyi zamanla en korktukları şeye dönüştürdüklerini. Sen de onlardan olma Rüzgar henüz esiyorken ona eşlik et. Beyim haddim değil; ama Sabiha Hanımla sizin aranız çok iyi gözükmüyor. Sebebi bahsettiğiniz bu korku olmasın. ''At at oluncaya kadar sahibi mat olur.'' diye tam olarak benim için demişler beyim. Ben her gece mat oluyorum. Akşama kadar koşan çocuklar bile benim kadar yorulamaz. O yüzden Konuşmak istediğiniz bir konu yoksa ben artık uyuyayım. Ahmet, sonuna yaklaşmış olan mumu söndürdü ve karanlık tavana bakmaya başladı, çocukken karanlığa bakınca ne şekiller görmezdi ki, şimdi ise karanlık sadece karanlıktı. Uzun zamandır huzurlu, iyi bir uyku çekmemişti. Bu yüzden artık şekillerden değil uyumaktan ve göreceği rüyalardan korkuyordu. Askerlik mesleğini ve vatanını çok seviyordu. Açlık, susuzluk, yorgunluk ve savaş onun için hiçbir şey ifade etmiyor; yalnızca duyduğu çığlıkları, gördüğü solgun yüzleri, cepheden cepheye koşarken halkın yollarda göç ettiğini aklından çıkartamıyordu. Aslında, yabancı olduğu konularda değildi bunlar Romanya bağımsızlığını kazandıktan sonra köylerine gelen göçmenlerden çok dinlemişti özlem dolu hikayeler. Mahallenin çocuğu yaşlısı bu insanların etrafına toplanırlardı ve onların hikayelerini merakla dinlerlerdi. En çok da Tuna isimli ne görüp ne duyduğu bir nehrinin yanından gelen göçmenlere üzülürdü; çünkü en hüzünlü onlar görünürdü. Göçmenlerden bir tanesi nehirden insanları karşıya geçirerek geçimini sağlayan birisiydi. En dertlisi de bu adamdı. Her defasında gözleri buğulu anlatırdı, ''Tuna'nın ağaçlarla çevrili yeşil kenarında kayığımın içinde oturur, insanların gelmesini beklerdim, bizim köy ve karşıdaki köy herkes herkesle iyi anlaşırdı. Hristiyan veya Müslüman fark etmezdi, en çok da panayır zamanları müşterilerim olurdu. Yıl boyu insanlar panayır zamanını beklerdi. Özellikle çocuklar kayığa elleri boş biner, panayır dönüşü türlü türlü oyuncaklarla geri dönerlerdi evlerine... Her yerini bilirdim köyümün anılarımın nerede gerçekleştiğini, nerede güldüğümü, nerede ağladığımı, anamın atamın nerede olduğunu. Babamın anamın mezarı yan yanaydı acaba gidip bir dua okuyabilir miyim? Gitsem mezarlarını bulabilir miyim? İnsan büyüdüğü bildiği yerden ayrılınca her yerde ''yabancı'' hissediyor her yerde garip'', diyerek anlatıyordu bu adam göçünü. Ahmet böyle hikayelere alışıktı, ilk göçüp bunu yaşayanlar böyle anlatırken göçlerini oraları hiç görmemiş torunlarının yüzlerinde bile bir burukluk sezilirdi. İnsan belki de karanlıktan korkmayı, anılarından korkmaya başladığında bırakıyordu. Sinan Bey'in onu duymamasına ve görmemesine imkan yoktu; ama o, yine de hiç oralı olmadı ve yanından geçti gitti. Ahmet ne yapacağını bilemeden sadece üzülerek ortada öyle duruyordu ki, onu izleyen annesi ona seslendi. Tahta merdivenlerin altında seyis odasıyla kilerin arasında kalan, aynası biraz pislenmiş lavaboda ayılmak için yüzüne birkaç defa su çarptı. Aynaya baktığında, bu evden ayrılmadan beş yıl önceki kendini hatırladı. Saçları o zamanlardaki gibi uzun ve dağınık değildi artık, o yüzden kumrallığı da çok belli olmuyordu. Gözleri siyah ve büyük, yaşına rağmense bıyığı kalın ve gürdü. Bunlar da onu olduğundan daha büyük gösteriyordu. O zamanlar delikanlılık heyecanıyla çok hareketli, düşünmeden konuşan; ama kimseyi de üzmemeye gayret eden bir gençti. Ancak İstanbul'daki eğitiminden sonra sakin olmayı, düşünerek konuşmayı insanın en büyük dostunun ve düşmanının dili olabileceğini öğrendi. Annesinin sesi onu yeniden kendine getirdi. Mehmet'le muhabbet ediyoruz. Zaten askeriyede alışmışım birileriyle muhabbet etmeye. o yüzden tek başıma kalmak istemiyorum. Georgi ile uzun uzun konuştuk, muhabbet ettik. Sağ olsun evine de çağırdı beni; ancak ona yakın zamanda gideceğim için evde vakit geçirmek istediğimi söyledim. Dükkanına uğradım odun almak için civar köylere gitmiş. Ben de haber bıraktım. Bugün bana bir adam gönderir diye bekliyorum. Ahmet, anasının konuyu değiştirdiğini biliyordu ve dün seyisle yaptığı konuşmadan sonra başkalarında bulduğu hataya kendisi de düşmüş olabileceğini anladı. Hem anasını üzmemek hem de bu hataya düşmemek için o da bir şey yokmuş gibi konuşmaya devam etme kararı aldı. Ahmet bazen düşünüyorum askerlik yapmasaydın nasıl olurdu, diye. Hayatın pamuk ipliğine bağlı, aklım hep sende. Bizi dinleyip burada kalsaydın hayırlı bir kısmetle evlenseydin. Torunlar ve babanla burada yanımda olsaydın. Ayrıca, o zaman babanla aran bu kadar kötü olmazdı. Babanı bilirsin bir dediğini iki etmediğin sürece onunla hiçbir sorun yaşamazsın. Anne, burada geçirdiğim sürede birçok insan gördüm, tanıdım ve dinledim. Buradaki yaşamın her safhasını biliyorum çalıştım da işçilerin başında da bekledim, çobanlıkta yaptım, köyün gezmedik yerini de bırakmadım. Bunları yaparken kendimi kötü hissetmemekle beraber, hiç mutlu da olmadım. Kendim buradaki insanların yaptığı gibi çocukluktan yaşlığa belli aşamalardan geçip sonra burada ölüme kavuşan bir hayat sürmek istemiyordum; ama ne yapacaktım ki başkada bir çare yok gibiydi. Daha sonra yalnızca askeri hikayelerden keyif aldığımı dergilerde savaşlar ve komutanları gördükçe, okudukça heyecanlandığımın farkına vardım. Eskisi kadar güçlü değildik hatta bunun için buradaki rahat hayatımı bırakmam gerekiyordu; ama ben Dömeke'de Edhem Paşa'nın zaferinden veya yenilse bile büyük saygı gören Osman Paşa'nın hikayelerinden başka bir şeyden keyif almıyordum. Bu konuda çok istekli ve hevesliydim. Bir şeyi büyük bir hevesle isteyen insanın o işi çok iyi yapacağına dair inancım da tamdı. O yüzden isteğimin peşinden koştum, şu dönemde vatana en iyi iki şekilde hizmet edilebilir: Eğitim veya askeriye ülkeme hizmette bulunduğum için kendimle gurur duyuyorum ve aldığım karardan hiç pişman olmadım. Tek üzüntüm senin istediğin gibi bir hayat süremeyerek seni üzmemdir. Herkes özellikle analar sevdiği insanı, evlatlarını istedikleri gibi görmek ister, onlar için en rahatı en iyisi neyse onun olması için elinden geleni yapar, dua eder sen bana bakma kuzum görünen o ki senin için böylesi daha iyi olmuş. Ana oğul birbirlerini daha iyi anlamanın mutluluğuyla hasret giderirken tahta kapı vuruldu. Gelen Alekos'un dükkanına uğradığında konuştuğu işçiydi. Beyim merhaba. Patron geldi, sizin adınızı duyunca çok sevindi. Hemen beni yolladı. Kendisi şu an malzemeleri yüklüyor. Evet, ''İşlerimi ikindi ezanına hallederim ikindi ezanından sonra çınarlıkta buluşalım'' dedi. Henüz öğle ezanı yeni okunmuştu. Alekos'la buluşması için birkaç saat daha vardı. Ahmet, yine de anasından izin isteyip dışarıya çıktı. Çınarlık, evlerine bir saatlik yürüme mesafesindeydi. Yolda yürürken bir iki kişiye rast geldi onlara selamlaşıp ayak üstü muhabbet etti. Çınarlığa giden yol tamamıyla topraktı, güneş tepedeyken toprak yolda yürümek iyice zorlaşıyordu, arada bir mendilini çıkartıp küçük alnına tıraşlı kısa saçlarından düşen terleri siliyordu. Ağaçları gördüğü zaman ana yoldan; dar toprak yola saptı. Çınarlığa ulaştığında en uzun ağacın gölgesinin altındaki masaya oturdu. Bu masayı Alekos'la beraber yapmışlardı. Hayvanları otlarken, onlar burada oturur muhabbet ederlerdi. Biraz ilerideki çeşmeyi anımsadı, çoban kızla orada beraber vakit geçirirlerdi, öğrendiğine göre kız ve kocası buralardan göçmüşlerdi. Ahmet, Alekos'un mastika içmeden neredeyse konuşmadığını bildiği için yanında balıkta getirdi. Ateşi yakmak için odun topladı. Ve Alekos'u beklemeye başladı. Alekos çınarlığa vardığında, Ahmet sıcağında etkisiyle uykuya dalmak üzereydi. Merhaba benim asker dostum! Askerlik senin duruşunu bakışını bile değiştirmiş be Ahmet! diye kollarını açarak haykırdı. Ahmet, biraz irkildikten sonra ayağa kalktı ve Alekos'a sarıldı. Değişen bir şey yok dostum, ben hala aynıyım. İstanbul'da dört yıl geçir üstüne üstlük hemen ardından bir savaşa katıl ve hala aynı olduğunu söyle. Olmaz öyle şey, her şeyi duymak istiyorum! Benim anlatacaklarım hem uzun hikaye hem de ayık kafayla çekilmez. Ahmet -rakıyı göstererek- bakıyorum da hazırlıklı gelmişsin, -dedi. Beni bilirsin senden beş yaş büyük de olmam nedeniyle sen henüz sut kuzusuyken ben buna müptelaydım. Kuzu büyüdü. Dikkat ette benden önce seni çarpmasın. Boş verelim şimdi bunları. Ben seni merak ediyorum evlenmişsin hatta Allah bağışlasın bir oğlunda olmuş. Nasıl evlendin? Ben buralardayken hiç bu konulardan konuşmazdın. Dikkatlice baktın mı belki de kadın kılığına girmiş delikanlılarıdır. Bu olayı hiç unutmayacaksınız değil mi? Ah o yanımda çalışan hainler yok mu? Bunu size anlatanın hangisi olduğunu bir bilsem yakacağım çırasını onun! Sen hiç ciddi olamaz mısın eğer bu evlilik meseleni doğru dürüst anlatmazsan bende sana İstanbul hakkında hiçbir şey anlatmam. Tamam anlatacağım. Sen gidince yalnız kaldım hatta gittiğin, beni terk ettiğin için kızıyordum sana. Sen ki bu köyün en zengin adamının oğlusun. Çobanlığı benim gibi zorunda olduğun için değil de yanıma arkadaş olmak için yapıyorsun. Ne işin var senin İstanbul'da? Başlarda böyle kızıyordum sana yanımda konuşacak kimsede yoktu, ben de hayvanlarla konuşmaya başladım. Benim gri çoban köpeğimi hatırlarsın ismi Cesur'du benden büyük olan başını okşadığında çok iyi bir dinleyici olabiliyor; ama aynı şeyi koyunlar için söyleyemem tek düşündükleri şey karınlarını doyurup gölgeye kaçmak dinlediklerini hissettirmiyorlar. Yine başlıyorsun! Bunların hikayemizle ne alakası var! Sen bir hikayeyi anlatırken direkt sonunu mu söylüyorsun! Tamam o zaman ''evlendim.''- diye bağırdı. Tamam kızma. Sende öyle bir yerden anlatmaya başlıyorsun ki sanki Hz. Adem'e kadar geri gidiyoruz gibi geliyor. Peki, hızlandırıyorum senin beklediğin gibi bir hikaye yok. O yüzden böyle uzattım. Annem bir kız beğenmiş, bizim Rum terzinin kızı. Onunla evlenir misin, diye sordu. Ben de evet dedim aslına bakarsan bütün hikaye bundan ibaret. Anlatmaya bir de ta benim gidişimden başlıyorsun; ama güzel hikaye anlatma huyundan bir şey kaybetmemişsin. Elbet duymuşsundur. İlk gittiğim senede meşrutiyet ilan edildi. Sonraki sene 31Mart Vakası yaşandı. İstanbul'u merak ediyorsun; ancak hangi İstanbul'u? İki tane İstanbul var. Sana hangisini anlatsam bilemedim şimdi. Ahmet iç çekti, biraz daldıktan daldı, gördüklerini gözlerinin önüne getirdi. Sonra aniden anlatmaya başladı. İki tane İstanbul var birincisi: Üç merkeze sahip Beyoğlu, Galata ve vapurla geçtiğin Büyükada. Buralarda gazinolar, oteller ve türlü türlü kulüpler var. Hele Beyoğlu'ndaki Tokatlıyan oteli en meşhur eğlence yerlerinden birisi. Memleketteki en seçkin, eğitimli, zengin kesim günlerini hep burada geçirir. Bu mekanlarda eğlenceden siyasete her şey konuşulur. Ancak buralarda çok Türk'e rastlamazsın hatta bir kulübe Türk almak için onun ya çok zengin olmasını ya da çok büyük siyasi karaktere sahip olmasını isterler. Konuşmayı en çok sevdikleri şey para ve diş siyasettir. Açıkçası ben sıradan bir öğrenci ve asker olarak buralarda çok bulunamadım. O yüzden buraları gördüğüm ve bildiğimden daha çok duyduğum kadar anlatabiliyorum. İlk İstanbul'u anlatırken alaycı bir ses tonuyla anlatan Ahmet, bu sefer konuşmaya başladığı andan itibaren fark edilen bir hüzün ve öfkeyle anlatmaya başladı. Ben neredeyse hep ikinci yani diğer İstanbul'daydım. Burada para konusu çok geçmez, zaten fazla da yoktur. Siyasetse biz Harbiye öğrencileri, Tıbbiye öğrencileri ve gazeteciler arasında konuşulur. Her ne kadar öteki İstanbul'un yanına yanaşamasa da iyi gazinolar vardır; ama burada en çok kıraathaneler vardır. Akşamları gazinolarda danslar eder, içer eğlenirdik. Bu İstanbul içinde sadece acı olan bir kitap gibiydi. Yoksulluk, üst kademelerde olamama, nezih yerlerde yaşayamamamın ezilmişliği, cahillik okunuyordu sokaklarında. Askerlerin terzileri Mercan sokağındadır. Mercan sokağına giderken, yürüdüğün taştan sokaklarda bakımsız çocukların oyun oynadığını görürsün, bir tek çocuklar mutlu gibidir zaten, ahşap evlere baktığında balkonda umutsuz gözlerle dışarıya bakan kadınlar vardır, zorla geçinmelerini sağlayan eşini veya talibini bekler. Sadece diğer İstanbul'da yaşayan kızlar özellikle sefir kızları şanslıdır: Onlar dil öğrenirler, dans ve müzik eğitimi görürler. Bu İstanbul'daki kadınlarınsa ömrü yoksulluk ve beklemekle geçer eğer şanslıysa evinin bir balkonu vardır. Bu İstanbul'un beyefendileri diğerlerine benzemezler. Diğer İstanbul'un beyefendileri gibi redingot giymezler. Bu İstanbul'da giysilerin süsü yamadır. Tüm beylerin düşündüğü şey balkonda bekleyenlerin veya dışarda oynayan çocukların ne olacağıdır. Kendini bile unutmuştur bu insanlar. Kimileri üç beş kuruşa amelelik yapar, kimileri memurluk; ama istisnasız hepsinin geçim derdi vardır. Birbirlerini tanırlar, birbirlerini gördüklerindeyse içten bir gülümsemeyle selam verip, samimi sohbetlerde bulunurlar. İstanbul'da çok dergi gazete var. Bir tane muhabirin yazısında, '' Aynı şeyleri yaşayan insanlar, aynı hisleri daha kolay paylaşır ve daha iyi anlaşır'', diye bir bölüm okumuştum. Ne zaman bu İstanbul'da bulunsam o yazı aklıma gelir. Sana gazinoları ve diğer her yeri daha detaylı anlatmak isterdim; ama seni buraya bu yüzden çağırmadım. Yıllar sonra buluşan iki çocukluk arkadaşıyız tabii ki konuşup eğleneceğiz. Bu konuyu değiştirelim. Çok kasvetli çok hüzünlü geliyor bana. Beni başka ne için çağırdın? diye sordu ve merakla ona bakmaya başladı. Sebep olduğun bir şey mi çok kasvetli geliyor sana! -diye haykırdı. Alekos, kendisini ancak Ahmet'in ciddi olduğunu görünce toparlayabildi. Elindeki bardağı masaya bırakıp, ayağa kalktı. Ahmet ne diyorsun sen! Anlattığın şeye en az ben de senin kadar üzüldüm hem ben nasıl böyle büyük bir şeye sebep olabilirim! Alt tarafı bir oduncuyum. Eğer sen bana atılan iftiralara itibar ediyorsan, çok ayıp ediyorsun ve bir daha seninle konuşmam! Kimse bir şey öğrenmesin diye Georgi bana bundan bahsettiği zaman seni savundum! Böyle bir şeyi yapacağına ben de hiç ihtimal vermezdim; ama hangi güzergahlarla çetecilere silah taşıdığından kimlerle iş yaptığına kadar her şeyi biliyorum! Yalnızca eski günlerin hatırına sana ve ailene bir iyilik yapmak istedim. Alekos çok şaşırdı. Konuşmanın böyle gideceğini ve buralara geleceğini tahmin dahi etmemişti. Hükümetin güvendiği kişilerin ihbarları var. Hükümet kiminle çalıştığını da biliyor; çok başarılı saklandığın için birkaç defa yapılan aramalardan da kurtulmayı başarmışsın. Kanıt olmasa bile suçlarından kaçabileceğini mi sandın! Sen ne diyorsun be arkadaş! Ne sen ne hükümet! Ne hükümetin güvendiği adamlar hiçbir şey bilmiyorlar! Ben suçsuzum ve bu ülkeyi en az senin sevdiğin kadar seviyorum. Eğer buralardan ayrılsam köye gelen göçmenler gibi ölene kadar sıla hasreti çekerim. Arkadaşlığımız daha fazla zarar görmesin diye şimdi gidiyorum. Alekos, arkasını dönüp gittiği sırada Ahmet onun omzundan tutup çekti ve boğuşmaya başladılar. İki eski arkadaş sanki yıllardır düşmanlarmış gibi kavga ediyorlardı. Ahmet, Alekos'u yere yatırıp yumruklarken Alekos kuşağından bıçağının çıkarttı. Tam Ahmet'e saplayacağı sırada Ahmet, onun bileğinden kavradı, yavaşça piştovuna uzandı ve namlu Alekos'un göğsündeyken tetiği çekti. Yar.2:2Yedinci güne gelindiğinde Tanrı yapmakta olduğu işi bitirdi. Yaptığı işten o gün dinlendi. Hacamat, deriden ufak ensizyonlardan vakum yolu ile kan alınmasıdır. 31 Mart Vakası, II. Meşrutiyet'in ilanından sonra İstanbul'da yönetime karşı yapılmış büyük bir ayaklanmadır. Rumi Takvim'e göre 31 Mart 1325'te başladığı için bu adla anılmıştır.


İnesi'den İstanbul'a sapan yol ayrımında durdu. Hayaline giden yolda en önemli durak olan başlangıcı, yapacak mıydı yoksa hayallerinden vaz mı geçecekti? Sanılanın aksine en cesur insanlar gözü kara, kavgadan kaçmayan, hiçbir şeyden korkmadığını iddia eden insanlar değildir. En cesur insanlar ''bilinmeyene'' gidebilenlerdir. Köyünün kaldırımları, ağaçları, insanların yüzleri, köy insanının nelerden konuşmaktan hoşlandığı, neleri yaptıkları, neleri sevip neleri sevmedikleri, buradaki geleceği bunların hepsi Ahmet için ''bilinen'' şeylerdi. Diğer taraftan üstündeki eski gömlekle, bu köylü aklıyla, koca heybetiyle İstanbul'un sokakları, insanları, orada neler yapıldığı nelerden hoşlanıldığı, hayatın nasıl olduğu, ne iş bulup nasıl okula gideceği hatta İstanbul'a nasıl ulaşacağı bunların hepsi ''bilinmeyen'' şeylerdi. Verdiği karar ise köyünün ailesin rahatını terk edip yola devam etmek oldu. Akıllıca bir karar mıydı? Hayır, hiç de akıllıca olduğu söylenemezdi; fakat çok cesurca verilmiş bir karardı. Öncelikle umarım iyisinizdir. Sizinle uzun zamandır görüşmediğimizin ve mektuplaşmadığımızın farkındayım. Sizden böyle bir şey istemeden önce bunun utancını yaşıyorum; ancak bu koşullar altında başka bir çare düşünemiyorum. Ahmet babasının bütün karşı çıkmalarına rağmen asker olmak için Harbiye'ye gitmeye karar verdi. Babasına karşı çıktığı için parasız bir şekilde yollara düştü. Ablacığım sizden ricam Ahmet'e evinizde yer açmanız, çalışkan bir çocuktur sizin aracı olmanızla bir işe girerse çok kısa bir sürede bu zor durumun üstesinden gelebilir. Her şeyden önce köyden çıkabilmek için bir araç gerekliydi. Ancak onda ne bir at arabası ne de bir at kiralayacak para vardı. Karşısındaysa koca bir yol; lakin hayalinin peşinden gitmeye karar vermiş birisini hiçbir yol durduramazdı. Ahmet yanında kimse olmadan yola koyulduğunda haziran ayının güneşi tam tepesindeydi. Sıcaktan bitap bir halde yürüyorken duyduğu tek ses yolun aşağısında akan dereyle, yayılan sığırların çan sesleriydi. Arada sırada dinlenmek için yolun kenarında olan ağaçların gölgesindeki taşlara oturduğunda, etrafı bir kolaçan ediyordu; fakat gelen giden yoktu. Zaman geçtikçe yürümekten daha fazla yorulmaya başlıyordu. Bu yolculuktan iyice bıkmaya başladığı zamanlarda yolculuk eden olmadığı için yıllardır kullanılmayan buna rağmen her nasılsa bölüm bölüm rengini açmış, kahverengi valizini bırakmayı düşünüyordu. Hem bu valizde bu kadar değerli neyi vardı ki, birkaç pantolon, birkaç gömlek, birkaç iç çamaşırı bunlar için koca valizi taşımaya değer mi, diye söyleniyordu kendi kendine... Yolun hemen aşağı tarafında bir çınar ağacını ve onun çimenlerin üstünde oluşturduğu gölgeyi görmese muhtemelen valizden kurtulacaktı. Valizini başının altına aldı ve dağın yamacına uzandı. Sıcak havanın üstüne yapıştığında bıraktığı yorgunluk hissi, gölgedeki çimenlere yattığında yerini rahatlamaya ve uykuya bıraktı. Uykuya öğlen vakti dalmıştı. Tekerleklerin sesini duyarak uyandığındaysa neredeyse güneş batmak üzereydi. Onu bitap düşüren haziran güneşi şimdi onun kurtuluşu olabilirdi; çünkü yük taşımacılığında kullanılan yöre halkının ''yaylı'' dediği iki tane arabayla, bu iki arabaya eşlik eden bir yolcu arabası karşıdan ona doğru geliyordu. Ahmet bu arabaların hasat zamanı gelen ipeklerle İstanbul'a gitmekte olduklarını düşünüp yatmakta olduğu çimlerin yamacından yola atladı. Kervandaki kişiler böyle yolculuklarda tecrübesiz ve heyecanlı olsalar Ahmet'in davranışı bir felaketle sonuçlanabilirdi. Yollar, bozuk oluşunun yanı sıra fazlasıyla tehlikeliydi. Ahmet yola atladığı an yaylı arabayı süren adam, ''Yetişin!'' diye bağırdı. Yolcu arabasından inen iki tüfekli namlularını Ahmet'e doğrulttu. Beyim endişelenmenize gerek yok. Bu sıcaklarda İstanbul yollarına düştüm. Ne arabam var ne de rahat bir yolculuk geçirmemi sağlayacak param, sizi fark edince sizinle gidebilirim diye sevindim. Yola ondan atıldım. Ne malum yalan söylemediğin! Ben arabaların böyle kandırılıp soyulduğu hakkında çok hikaye dinledim! İsterseniz gelin arayın üzerimi, valizimin içine de bakın sonra size neden gittiğimi falan da anlatırım çok param yok; ama bir miktar parada verebilirim. Bir adamın namlusu Ahmet'te bakıyorken diğer adam Ahmet'in rengi atmış valizini didik didik aradı, başıyla diğer adama bir şey yok manasında işaret verince silahı doğrultan adam, ''Üstünü de ara'', dedi. Ahmet ellerini kaldırdı. Ahmet üstünde de bir şey olmadığını bilmesine rağmen garip bir heyecan yaşıyordu. Silah kullanmayı sever, ara sıra ava çıkardı; fakat kabzada olmak yerine namluda olunca içi biraz ürperdi. Ben bilmem! Ben yalnızca bu arabaların güvenliğinden sorumluyum. Sen derdini tüccara anlatmalısın. Ahmet silahını omzuna atan adamın hemen arkasından diğerlerinden daha iyi görünen arabaya girdi. Birbirine karşılıklı oturulabilen iki oturaktan oluşan toplam dört kişilik, üstü kapalı arabaya girdiğinde ayakta duruyordu ve tüccarın karşısındaki küçük yuvarlak gözlükleri olan, uzun keçi sakalları ve Fransız bıyıkları beyazlamış, kısa boylu baştan aşağıya siyah giyinmiş adam olduğunu anladı. Sen çok şanslı bir delikanlısın benim fabrikam ve dükkanım da Eminönü'nde yani Suriçi'nde. Ben, tekstil işiyle uğraşıp oradaki limandan Avrupa'ya mal gönderiyorum. Senin şanslı olmanın bir nedeni daha. Aslında, bu kadar geç kalmamamız lazımdı. Sabahtan çıkıp birkaç molayla yedi sekiz saate varabilirdik; fakat ne yazık ki atlardan birisi öldü. Bizde yeni at bulmaya çalışırken epey zaman kaybettik. Şimdi birkaç saat daha ilerleyip hava kararınca kamp kurmamız gerekiyor. Gerçekten hiçbir şey bilmiyorsun delikanlı, böyle giderse İstanbul'da harap olursun. Allah'ın izniyle her şeyi öğrenir bir yolunu bulurum. İdadiyi zaten bitirdim mülakatı başarıyla geçersem üç yıl sonra subay olurum. Eğer çalışmak istersen dükkana uğra. Benim dükkanımda senin gibi çalışkan bir genç için her zaman yapacak bir iş bulunur. Sağ olun beyim. Eve, okula bir yerleşeyim dükkanınıza uğrarım. Çok şanslısın delikanlı! Sakın ola bu şansını boşa harcama İstanbul'a gidince dükkana uğra. Sen okuma yazma bilen adamsın sana kolay bir hesap kitap işi verir. Aslında işçiye de ihtiyacı yok; ancak seni sevdi. David, çok dindar ve çok iyi bir insandır. Olmaz öyle şey eğer ihtiyacı yoksa alacağım ücreti hakketmediğim yerde çalışmam. Belki de vardır. Bilmiyorum benim demek istediğim senin kararlığından ve konuşmalarından hoşlandığı. Benden sana abi öğüdü olsun. İstanbul'da böyle iyi bir patron bulman zor o yüzden onun dükkanına uğra. Çalışmasam bile teşekkür etmek için mutlaka uğrayacağım. Ahmet, bir süre daha arabacıların ve korumaların gençliklerinden bahsedişlerini, kahkahalarını dinledi. Sonra onlardan kendi çadırına geçmek için izin istedi. Yerdeki taşları sırtında hissettiği örtünün üstüne yattı. Ayın ışığını seçebildiği çadırın tavanına baktığında aklında yalnızca tek bir şey vardı. İstanbul! İşte gidiyoruz delikanlı. İkindi vakti İstanbul'a varmış oluruz. O kadar heyecanlanma delikanlı. Sonuçta köyünden farklı olan çok bir şey göremeyeceksin. Biraz daha fazla ahşap ev, biraz daha iyi yollar, birkaç heybetli bina, daha fazla insan, göreceğin tek farklı şey deniz olur. Güzel evler ve binalar hep insan ürünüdür yani gelip geçicidir. Binaların içinde aldığın eğitim ise bir becerin varsa geliştirir. Sana ne zaman ne söylemen ne zaman ne yapman gerekir onu öğretir. Sen asıl güzel olana odaklan asıl güzel olan: Tanrısal olan şeylerdir. Onlar hem güzel hem de öğreticidir. Sen hiç görmedin bilmiyorsun; ama deniz çok güzeldir. Daha onu görmeden kokusundan anlarsın insan işi olmadığını, denizin yanına yaklaşınca tenine dokunan rüzgarın ağırlığı bile değişir. Deniz cömerttir hem anadır hem de babadır. İçinde milyonlarca yaşam barındırır ve onları besler. Ona bakmayı bilirsen ondan işine yarayacak çok dersler çıkarttırsın. Mesela ben ne zaman bir şeye çok öfkelensem denizin en dalgalı olduğu yerde durur, dalgaları izlerim. Dalgalara bakarken öfkemin ne kadar küçük ve sadece kendine zarar veren bir şey olduğunu düşünürüm. Ne zaman sabrım tükenirse de dalganın az olduğu bir yere geçerim ve dalganın dövdüğü taşlardaki oyuğa bakarım, belki de yüzyıllardır döver o taşı dalga; ancak oyuk ancak yarım kirahtır. Uzu lafın kısası bakmayı bilene dalgalar iyi öğretmenlerdir, delikanlı. Hayır, okumadım. Doğrusunu istersen delikanlı İncil, havarilerin hayatı ve dini kitaplar harici pek kitap okumam, bu aralar bir tane okuyorum; kitabın adı Mai ve Siyah. Oradaki karakterinde ismi seninle aynı kitabı bitirince belki sana ödünç veririm. Tabii ki dükkanıma gelmen şartıyla. Çok sevinirim beyim. İşinizi görür mü bilmiyorum; ama idadi bitirdim. Görmez olur mu hiç! Dükkan açıldığından beri rüştiye mezunu bir beyefendi çalışıyordu. Çok emeği vardır, Kenan Bey'in dükkanda. Korkma delikanlı. Evet kötü bir şey oldu; ama sandığın gibi değil. Yalnızca gözleri benim gibi iyi görememeye başladı! Ve yaşlandığı için müsaade istedi. Sen de tahmin edersin ki, yaşlandıkça hesap kitap işleri zorlaşır. Yaşlandıkça rakamlar zaten berrak olmayan zihnini iyice bulanıklaştırır. Ahmet'te gülmeye başladı, ''Umarım iyice dinlenebilir'', dedi. Bu sırada arabacı seslendi, ''Geldik beyim.''. Ahmet, Gebze'ye girdiklerinden itibaren gelen deniz kokusunun yoğunlaşmasından yanaştıklarını anlamıştı. Kulaklarına dışarıdan arabaların tekerlek sesleri geliyordu. Tekerleklerin seslerinden, onların ne taşıdıkları anlaşılıyordu. Yolcu taşıyan arabaların tekerleri taşların üzerinde sekiyor gibi ince bir ses çıkartırken, yük taşıyan arabaların tekerleri yere tamamen oturmuş boğuk bir ses çıkarıyordu. Ahmet, oynamaktan soluk soluğa kalmış çocukların neşeli seslerini de duyuyordu. İskele ve liman tarafındaki çocuklar arabaları görmeye alışıktı, onlar yanlarından geçen arabaları pek umursamazdı; ancak arabalar mahalle aralarından geçerken mahalledeki çocuklar oyunlarını dahi bırakıp arabalarla yarışa koşarlardı. Duyduğu soluk soluğa kalınmasına rağmen çıkan neşeli sesler bu mahallenin çocuklarına aitti. Sonunda geldik delikanlı. İyi ki yola atladığında vurmamışız seni; yoksa benim için yolculuk bu kadar kısa gelmez ve keyifli geçmezdi. Asıl ben size minnettarım. Siz olmasaydınız belki de ben buralara kadar gelemezdim. ''Çünkü sizin için düşündüğüm tasarıları biliyorum. Tanrı ne isterse o olur delikanlı. Bu saate burada olman gerekiyordu, oldun. Ben sadece kaderini yaşamana aracı olduğum için sevinçliyim. Şimdi dükkana gitmem gerekiyor, dilersen arabacı seni gideceğin adrese kadar götürsün. Sağ olun beyim. Sizin için bir mahsuru yoksa hem daha fazla zahmet vermemek hem de gezerek kendim bulmak istiyorum. Dolaşırken dikkatli ol delikanlı. Güle güle.- dedi ve araba hareket etmeye hazırlandı. Ahmet, David'le vedalaştıktan sonra Eminönü iskelesinde indi. Yere ayak basar basmaz, denizin kokusu ve serinliği onun yol yorgunluğunu almaya başlamıştı. Elinde rengi atmış valiziyle arabanın henüz kapanmış kapasına bakıyordu ki arabanın gitmesiyle beraber sanki müzede çok hoşlandığı bir tabloya saatlerce bakan bir adam gibi durdu. Ressam, fırça darbeleriyle bir ömür birlikte olamayacak çiftleri kabul etmeyen: Galata kulesinin eteğini denizle maviye boyanmış, elbisesini büyük küçük evlerle süslenmiş olarak yansıtmıştı tablosuna. Martılar, Eminönü, Karaköy ve iskeleleri arasında gitmekte olan her gemiye, beslenmek umuduyla misafir oluyorlardı. Galata köprüsünde çocuklar babalarıyla beraber balık tutuyordu. Ahmet'in dikkatini en çok çeken ise herkesi birbirinden ayıran kimin iyi veya kötü olduğunu gösteremeyen; ancak kimin nasıl yaşayıp neye inandığını belli eden giyimleriydi. Çünkü köyünde bu kadar farklı giyinen insanlar yoktu. Herkesin kafasında farklı bir serpüş vardı: Kimisi fes takıyor, kimisi sarık, kimisi şapka. Kıyafetleri de başlıklarıyla uyumlu oluyordu. Fes takanda istanbulin, sarık dolayanda hayderi, şapka takanlardaysa elbisesiyle uyumlu baston. Liman çok kalabalıktı kimisi arabalarla, kimisi at veya eşekle buraya dolu gelip, boş gidiyor veya boş gelip dolu gidiyordu. Martıların sesi eşliğinde birkaç saat daha liman ve manzarayı izledikten sonra hava kararmadan gitmeye karar verdi. Mektubunu çıkarttı ve limanın girişinde oturmuş aşure satan seyyar satıcıya gideceği adresi sordu. Mısır Çarşısının heybetli kapısına geldiği zaman keskin baharat kokusu, nefesini kesti. Seyyar satıcı buradan geçmesi gerektiğini söylemese içeriye bile girmezdi. İçeri girdiği anda korkulan veya rahatsız edici bir yerde olan her insanın yapacağı gibi gözleri ilk olarak çıkışı aradı ve gördü. Çıkışa doğru yürürken biraz sersemledi artık koku ona eskisi kadar sert gelmemeye de başladı. Kılığından mıdır yoksa duruşundan mıdır anlamadı; ama yoldan geçen herkesi tezgaha buyur eden dükkan sahipleri onu buyur etmiyordu. Yürüdükçe binanın heybetinin ve kalabalığın sesinin onu eskisi kadar tedirgin etmediğine hüküm verdi. Hatta tezgahlardaki baharatlarda bilmediği renkleri görmek, hiç koklamadığı esansların kokusunu çekmek, türlü türlü ilaç ve merhemleri görmek çarşı hakkındaki fikrini değiştirmişti. Buraya yorgun olmadığı bir günde bir daha geleceğine ve burasının tadını çıkaracağına dair kendisine söz verdi. Tahmis Sokağına çıktığında henüz içerideki baharat kokularının etkisi geçmemişken, yoğun bir kahve kokusu sardı etrafı. Ayrıyeten, kahve satanlar çarşı esnafı gibi değildi. Hatta birisi yanına yanaşıp,'' Beyim valizinizden yoldan geldiğiniz belli oluyor, hem de çok yorgun görünüyorsunuz bir kahve alın bir şeyiniz kalmaz'', dedi. Esnaflar bir bakışta müşteriyi tanır ve nasıl ikna edeceğini anlarlar. Kahvenin tadının kokusuyla bütünleşmesiyle kahve sevdası da başlamış oldu. Hasırcılar'da esnafa eniştesi Kazım'ın evini sordu. İçtiği kahve onu biraz kendine getirmişti; fakat hala çok yorgundu. Sokakta kendine anlatıldığı gibi ilerledikten sonra mavi tahta kapısı ve balkonunda çiçekler olan iki katlı ahşap evi görünce sağa, kapıya döndü. Güneş batmak üzereyken gelmişti yine de evin rahatlatıcı bir yani vardı. Kapıdan girince dört beş basamaklı küçük taştan bir merdivenle evin ahşap kapısına doğru uzanan yola çıktı. Yolun iki tarafında da özenilerek yerleştirilmiş saksılar ve çiçekler vardı. Yolun sonundaki evin giriş kapısının üstünde bir balkon, balkonun sol tarafındaysa onunla eşit uzunlukta bir akasya ağacı. Ahmet duraksayıp ne yapacağını düşündü. Sonra, ''Zaten beni tanıyamaz bir bahane uydurur mesela yanlış gelmişin kusura bakmayın derim, ondan sonra başımın çaresine bakmaya çalışırım,'' diye düşündü. Bir bahane bulup söylemek üzereyken elleri balkonun tahta korkuluğuna dayalı, bir yabancının geldiğini düşünerek yüzünü peçeyle gizlemiş olan teyzesi onu tanıdı ve peçesini indirdi. Ahmet, sen ne kadar büyümüşsün koca adam olmuşsun! Annen aramızdaki mektuplarımızda biraz senden bahsetmişti. Sahi annen de geldi mi uzun zamandır onunla konuşamadık. Sen niye böyle yorgun görünüyorsun geç içeri dinlen, sana bir kahve yapayım. Oysaki, ben de kısa bir süre için geldiğini düşünüp üzülmüştüm! Böylesi çok daha iyi oldu. Demek ta oralardan okumak için geldin ha çok iyi etmişsin. Enişten buna çok sevinecek sürekli, ''Bu memlekette ne komutanlar ne de memurlar okuma biliyor,'' diye söyleniyor. Ben seni yalnız bırakayım. Akşam yemeğine kadar dinlenmene bak, seni akşam yemeğe çağıracağım. Ahmet teyzesi odadan çıkınca eniştesinin ziyareti hakkında ne düşüneceğini merek etmeye başladı. Sonra annesinin ablasının evlilik hikayesi hakkında anlattıkları aklına geldi ve rahatladı. Annesinin anlattıklarına göre: Evlilik maceraları gümrükte yaşanan bir olay sayesinde başlamış. Asım Bey iş için İstanbul'a gelmiş ve Eminönü'ndeki limanda Fransız bir tüccarla tercüman aracılığıyla anlaşmış. Fransız tüccar parayı vermeden önce malları gemiye yüklemiş ardından bir daha indirmeye zaten teşebbüs edemez diye Asım Bey'in parasını yarı yarıya eksik ödemiş. Tabii Asım Bey'in buna göz yummasına olanak yok. Fakat mallarını geri alırken Fransız ona ''voleur! '' diye bağıramaya başlamış. Aracı olan tercüman gerçekleri bilmesine rağmen başını belaya sokmak istemediğinden oradan uzaklaşmış. Asım Bey, Fransız'ın ne dediğini anlamasa da öfkeden deliye dönmüş. Fransızca bilmediği için derdini de anlatamıyormuş. O sırada daha fazla dayanamayan Kazım Bey işini kaybetme pahasına dahi olsa bu haksızlığa müdahale etmeye karar vermiş. Fransız beyefendiye ticaret mahkemesine gitmeyi, orada Fransız elçilik görevlileri, tercümanlar ve kendisinin şahitliğiyle adaletin sağlanacağına inandığını söylemiş. Tabii ki Fransız beyefendi bu teklifi duyduğunda dehşete kapılmış ve dedeme parasını geri ödemiş. Asım Bey bu delikanlının adaletli oluşundan ve doğru bildiğini söylemeye korkmayacak cesareti göstermesinden çok etkilenmiş. Hatta Annesi Ahmet'e bu yaşananlar için,'' Babam her şeyi bize anlatır bizimle konuşmayı çok severdi. Bu hikayeyi anlattığında ablamla ben Kazım Bey'i çok merak etmiştik,'' demişti. Asım Bey'in her İstanbul'a geliş gidişlerinde muhabbetleri iyiden iyiye artmış. Asım Bey onu bir gün Bursa'ya davet etmiş. Kazım Bey, Müjgan Hanımı da bu ziyareti esnasında görmüş ve beğenmiş. Daha sonra çekingenlikle olsa da Müjgan Hanımla evlenmek istediğini söyleyebilmiş. İşte evlilikleri böyle gerçekleşmiş. Kazım Bey bir çocuğu olmasını iki nedenden ötürü çok istiyordu: Birincisi çok kutsal olan baba olmak. İkinci nedeniyse onu düşlediği medeni toplumdaki bir birey gibi giyinişiyle, hayat görüşüyle, duruşu ve terbiyesiyle tam bir Avrupalı gibi yetiştirme isteğiydi. Belki de bu yüzden gümrükte çalışmayı yaşlandıkça daha da zorlaştıran yeni yüzler görmenin ve bilmediği kelimeler duymanın üstünde yarattığı yorgunlukla eve gelmiş olmasına rağmen Müjgan Hanım ona Ahmet'in geldiğini söyleyince tüm yorgunluğunu unutup bu meseleye odaklandı. Kazım Bey kendi kendine, ''Demek Harbiye okuyacak, ona elimden geldiğince yardım etmeliyim özellikle de ona Fransızca konusunda yardım edebilirim,'' diye düşündü. Fransızca konusunda hiç telaşa kapılma zor bir dildir; ancak ben sana yardımcı olacağım. Anlaşılan tek yardımcı olmam gereken konu Fransızca olmayacak. Olsun bizim tek umudumuz sizsiniz. Memleket karışık İstanbul'sa memleketten karışık. Bu hali en iyi açıklayan cümle bizim dergide arkadaşım Kılıçzade Hakkı'nın yazdığı yazının başlığı olan ''Pek Uyanık Bir Uyku' dur.''. İçeriğiyle seni boğmayayım sen de göreceksin zaten İstanbul iki farklı ülke, iki farklı şehir gibi. İstanbul halkının yaşadıkları semtler uğrak mekanları bile farklı. Karşıda redingot burada sarık moda. Herkes uyanık herkes sonun kötüye gittiğin farkında; ama uyuyor numarası yapmak daha kolay geliyor. Hiç kimse hiçbir konuda uzlaşamıyor. Kimileri eğitimi suçluyor, kimileri idarecileri, kimileri dinsizleri, kimileri hocaları. Ben yalnızca eğitimi suçluyorum o da sizin gibi gençlerle düzelecek, düzene girecektir. İlk günden çok yormayım seni kışlada da burada da kendin görüp öğrenirsin zaten ne nedir ne değildir. Ahmet zaten yorgundu ve açıkçası ne konuşuluyor ne anlaması ne söylemesi bekleniyor veya ne hissetmeli bu konuda en küçük bir fikri yoktu. Teyze ve eniştesinden müsaade aldıktan sonra yatağına geçti. Ahmet bundan sonraki hayatının daha zor, daha karışık olacağının farkına ne köyden buraya gerçekleştiği zor yolculuk sırasında, ne gösterilen odasında valizindeki üç beş çaputu çıkardığında ne de eniştesinin anlamadığı konuşmasını dinlemek zorunda hissettiğinde vardı. Bundan sonraki hayatının daha zor ve daha karışık olacağının farkına; ancak teyzesinin çorbasının tadının annesininkiyle aynı olmadığını anladığında vardı. Özellikle yük taşıma amacıyla kullanılan dört tekerlekli at arabası. Halit Ziya Uşaklıgil'in 1898 yılında kitap haline getirilen romanı. Bitkilerden türlü yollarla, işlemlerle elde edilen ya da kimyasal yöntemlerle yapılan, kokulu ve uçucu sıvı.


Eğer öyleyse ne kadar derine ne kadar karanlıklara ulaşsam bile kurtuluşumun sen olduğunu bilmeni istiyorum. Ne kadar karanlıkta olursam olayım senin gülüşün ışık oluyor, aydınlık veriyor bana. En çok da gülüşünü beraber gülmeyi özledim. Gülerken daha çok aklıma geliyor seninle olan anılarımız. Çok da gülünecek bir şey yok zaten burada. Önceki mektuplarımda sana bahsettiğim Filozof Gökhan'la Laz İbrahim'in atışmaları hariç tabii. Sadece senin bildiğin kadar bilmek ve haberdar olmak istiyorum senden. Ahmet, Sirkeci'de bulunan Büyük Postane'den mektubu görevliye içindeki hüznünü yansıtmamaya çalışarak teslim edip çıktı. Bu şehire koca İstanbul'a ilk geldiği günün üzerinden iki yıl geçmişti ve artık buraları çok iyi biliyordu. Mülakatı başarıyla geçtiğinden sadece üç yıl içinde subay olabilecekti, şimdiyse son yılındaydı. Beyoğlu'ndaki Taşkışla'da kalmadığı veya izinli olduğunda David'in dükkanında çalışıyordu. Bugün de izinli olduğu için dükkana çalışmaya gidecekti. Atlı tramvayın geldiğini vardacının öttürdüğü borazandan ve bağırışlarından anladı tramvay hattına yaklaştı, ispire el etti, biletçiden biletini aldı ve yerine oturdu. Sanki iki tane babası olmuştu bu şehirde birisi David birisi eniştesi Kazım Bey'di. İkisine de çok şey borçluydu. Kazım Bey ona iyi giyinmeyi, düzgün durmayı öğretmişti. En önemlisi de Fransızca öğreniminde anlamadığı yerleri ona özenle anlatmış, kendi aralarında yaptıkları pratiklerle Fransızcasını geliştirmesine yardımcı olmuştu. Hatta Fransızcası onlardan daha iyi olduğu için arkadaşları ona, ''Mösyö Ahmet'' diye sesleniyorlardı. Bu lakap onu hep güldürürdü, sen köyden Ahmet olarak gel, İstanbul'da ''mösyö ol. Olacak iş mi?'' derdi. Okulda onu en çok zorlayan ders meç talimleriydi, bu dersi sevmiyor ve artık savaşlarda silahların daha etkin kullanılmasından dolayı da gereksiz buluyordu. Gördüğü önemli şahsiyetler arasında en çok Napolyon ve İskender'den etkilenmişti. İkisinden de etkilenme nedeni; yalnızca Bukefalos ve Marengo'yu dünyanın bir ucundan diğer ucuna sürmeyi başaran komutanlar olmaları değildi. O, daha çok bir fikri bir düşünceyi ayak bastıkları yerde filizlendirmelerinden etkilenmişti. Napolyon, Fransız Devrimi'ndeki kıvılcımı harlayıp bütün kıtayı yakmıştı, imparatorluğun karşıtı olan ''milliyet'' olma fikrini yaymış; ancak kendisi de bir imparatorluk kurduğundan sonunda da kendi de yanmıştı. Özellikle atlı tramvaylarda kullanılmak üzere güçlü katana cinsi atlar getirtilse de Ahmet bu hayvanlar için üzülüyordu. Ancak vardacının borazan ve bağrış seslerine tahammül edebiliyorsanız en rahat yolculuk da buydu. Beyoğlu'nda arkadaşlarıyla oturmaya Olimpos, Palas ve Kristal gazinolarına veya Suriçi'nde Meserret kıraathanesine uğrayacağı zaman hep atlı tramvayları kullanıyordu. Böylelikle yazlık olduğu için cam kenarına oturup temiz havadan da istifade edebiliyordu. Eminönü limanına yaklaştığında gemilerin sesini duydu ve denizin kokusunu hissetti. Atlı tramvaylarda inmek için herhangi bir durağı beklemenize gerek yoktu, bağırdınız zaman istediğiniz yerde durabilirdiniz. Ahmet de dükkana yakın olan bir sokağa geldiğinde bağırdı, tramvayı durdurdu ve indi. Dükkan, limanın bir iki sokak arkasında olduğu için dalga sesleri ve gemi kornaları duyuluyordu. Geldiği günden beri burada çalıştığından sokak üzerindeki tüm esnaflarla sıkı fıkı olmuştu, görebildikleriyle selamlaşıp ayak üstü muhabbet ettikten sonra tabelasında büyük harfler ve el yazısıyla David yazan dükkanının önüne geldi. Hoş geldin, delikanlı. Bugün baya yorulacaksın biraz önce yeğenimle de bu konuyu konuşuyorduk. Bu hafta hem siparişler hem de işler çok yoğun geçti. Hay aksi, oysaki çocuklara bu akşam için söz vermiştim. David, Ahmet'in arkadaşlarından çok hoşlanmıyordu. Ahmet ve arkadaşları padişahın karşı safında, meşruti yönetimi destekleyen safta yer alıyorlardı. Ona göre bu durum Ahmet için sorun yaratabilirdi. İstanbul'a ayak bastıktan bir yıl sonra padişah destekçilerine karşı yürütülen harekatta bulunmuş ve burada ölümcül bir yara almaktan şans eseri kurtulmuştu. David ayrıca Ahmet'e bir defasında 5/252 şeklinde bir numarayla hitap ettiklerine de şahit olmuştu. Şifreli konuşmalar sık sık buluşmalar ona pek hayra alamet gelmiyordu. David bu konudaki rahatsızlığını Ahmet'e söylediği zaman Ahmet, ''Biz devletimiz için sizin için en iyisini yapmaya çalışıyoruz. Sizin de bulunduğunuz her kesimin konuştuğu bir meclis şart. Hem belki sen de İstanbul mebusu olursun ve bilgece konuşmalarını herkese duyurursun,'' diye onu şakayla karışık savuşturmuştu. Evet, heyecanlıyım. Nerede görev yapacağım onu da merak ediyorum. Bilmem hiç düşünmedim. Neresi olursa kabulüm; ancak daha fazla imkana sahip olan Rumeli taraflarında daha iyi gösterebileceğim eğitimle, orduya daha yararlı olabileceğimi düşünüyorum. Tanrıdan isteğim umarım olursun delikanlı, hem bilmeni isterim ki her zaman burada sana ait bir yer var. Ne zaman senin savaşının bittiğine inanırsan buraya gelip burada çalışabilirsin. Savaşımın bir gün biteceğine inanamıyorum amca. Demek öyle delikanlı; ama sakın içindeki ateşi harlamaya çalışırken kendine zarar verme. Vermem amca dinginlik nedir senden öğrendim ben. Yalnızca tanrısal olandan öğrenmeye çalışıyorum. Bu sırada kapıdan şeftali sepeti tipi şapka takan bir kadın girince David, Ahmet'in yanından ayrıldı. Ahmet'in işi bittiğinde vakit ikindiyi geçmişti ve güneş yavaş yavaş batmaya başlamıştı. David ise hala aynı kadının istediği elbisenin özelliklerini ve ölçülerini not ediyordu, bazen bir kadının elbisesinin ölçülerini almak saatlerce hesap yapmaktan daha zor olabiliyordu. Bu yüzden Ahmet eline hesap defterini alıp, David'den izin almak için yanına gittiğinde, David'in gözleri ondan daha çok yere bakıyordu. Müsaade verdiğini belli eden bir hareketle onu yanından yolladı. Elini sallayıp kapıdan çıktı. Sokaklar gündüz olduğu kadar kalabalık ve gürültülü değildi. Bazı dükkanlardaki ve sokaklardaki gaz fenerleri yakılmış bazılarıysa havanın biraz daha kararmasını bekliyordu, limandaki esnaflar esnaf kahvehanesine, birkaç sokak gerideki mahallelilerde mahalle kahvehanesine doğru gitmeye başlamıştı. Ahmet, Suriçi'nden Beyoğlu'na her geçişinde sanki farklı bir dünyaya, ülkeye geçmiş gibi hissediyordu kendisini. Çünkü yabancı sefaretlerin yoğun bulunduğu bu bölge hatta yabancılar buraya ''Pera'' derler, tamamıyla Suriçi'nden farklıdır. Suriçi'nde kahvehane fazlayken burada tiyatro, gazino ve hotel fazladır. Ahmet'in İstanbul'da unutamadığı en önemli anısıysa ne silahlı kavgalar ne de siyasi tartışmalardı. En unutmadığı anısı amcasının gümrükte tanıdığı Fransız dostları aracılığıyla bilet bulabildiği ''Kutsal Sarah'yı'' Beyoğlu'nda izlemiş olmasıydı, namını duymuştu; ancak yine de perde kapanınca insanların ayağa kalkıp avuçları patlarcasına alkışladıklarını görünce ona niye ''kutsal'' dendiğini daha iyi anladı. Burada da henüz gaz fenerlerinin hepsi yanmamıştı. Suriçi'nden bir diğer farkıysa yabancı dillerde yazılıp ışıklandırılmış tabelaların sokakları süslüyor olmasıydı. Kimileri kollarında hanımlarla tiyatroya, operaya yetişmeye çalışıyor kimileriyse dostlarıyla efkarlanmaya, kafa dağıtmaya, muhabbet etmeye gazinolara doğru yol alıyorlardı. Ahmet ve arkadaşları da muhabbet etmeye gazinolara uğrayanlardandı. Tanıştıkları günden itibaren bu ziyaretleri haftada birkaç kere tekrarlıyorlardı. Filozof Gökhan için devletin oğlu denebilirdi; çünkü halkın savaşlardan bıkması sonucunda kimse çocuklarını askeri idadiler ve Harbiye'ye yollamak istemiyordu... Ancak geç kalınmış reformların özellikle askeri alanda bir an önce gerçekleşmesi de gerekliydi. Bu yüzden devlet öksüz ve kimsesiz çocukları çekirdekten yetiştirmeye karar vermişti, Gökhan'da o çocuklardan birisiydi. Gökhan, idadide kazandığı okuma alışkanlığını Harbiye'nin geniş kütüphanesinde o kadar çok ilerletti ki, yeni çıkan veya Türkçe ile Fransızcası olmayan eserler dışında neredeyse okumadığı eser yoktu. Bir de bazen anlaşılmamasına rağmen konuşmayı çok sevdiğinden herkes ona ''Filozof'' demeye başlamıştı. Bir de Laz İbrahim vardı. Bu üçü Harbiye'nin koridorundaki bir tartışma sırasında arkadaş olmuştu, Gökhan etrafında toplanan kalabalığa, '' Siz siz hep yanlış düşünüyorsunuz. Size göre kötülük kişinin sadece davranışlarındadır. Peki diliyle zehir kusup insanları kötülüğe sürükleyenler veya ihtirasları uğruna şehirler yakıp yıkanlar? Hayır, efendim. Kötülüğün kaynağı düşüncelerimizdir. Herkes aklının bir köşesinde kötü düşüncelere sahiptir. Ancak kimisinin ki en fazla bir kalp kırabilecek kadarken, kiminin ki şehirler yıkabilecek kadar şiddetli olabilir'', diyordu. Bu sırada Ahmet koridordan geçiyorken, Rizeli ve sinirli olduğu için ''Laz'' Lakabı takılan İbrahim onun kolundan tutup Ahmet'i durdurdu. Bir süre Ahmet'e baktıktan sonra, ''Bak şu delinin dediği şeye o zaman ben katilim! Ben her gün düşüncelerimde yüzlerce kişiyi öldürüyorum. Örneğin geçen gün yürümeyi beceremeyen biri yanımda geçerken bana çarpıp özür dilemedi, onu öldürdüm, atlı tramvayda birisi sürekli öksürüyordu onu da öldürdüm, belki istediğim cevabi vermezsen seni de öldüreceğim; ama tedirgin olma bu ölümler düşüncelerimde gerçekleşiyor'', deyince herkesi bir gülme almıştı. O günden sonra bu üçlü beraber takılmaya başladılar. Ahmet, gaz fenerinin aydınlattığı ara sokağa doğru merdivenlerden indi. Merdivenlerin tam ortasında durdu. Burası kaldırım taşlarıyla kaplı geniş bir alandı, sağ ve sol taraflarında dükkanlar bulunuyordu, dükkanların yan tarafındaysa diğer sokaklara geçmeye yarayan aralar vardı. Tabelasında ''Palas'' yazan gazinoya girdi. İçeride üç dört tane garson ellerindeki tepsilere alabildikleri kadar meze ve içki almış birbirine paralel dizilmiş yirmi masanın aralarında dolaşıyorlardı. Giriş kapısı, gazinoyu ikiye bölüyordu içeri girince, burayı ayakta tutan dört kolon ve kolonların biraz önündeki sahne hemen göze çarpıyordu. Geniş salonun yanı sıra sahneye çaprazlardan bakan iki üç tahta basamaklı merdivenden çıkınca, tahta parmaklıklarla kapatılmış özel masalar vardı. Arkadaşlarıyla her zaman sağ tarafta bulunan tahta parmaklı masaların, sahneye en yakın değil bir arkasındakine otururlardı. Oraya baktığında ayağa kalkmış olan İbrahim'in rakı bardağını sallayarak, ona gelmesini işaret ettiğini gördü. Bugün herkesin üzerine bir üzüntü çökmüştü sanki sanatçılar bile bile başka bir kederliydi. Çalgıcılar, Tatyos Efendi 'nin '' Gamzedeyim Deva Bulmam'' bestesini çalıyor, kadın sanatçıysa elleriyle müziği eşlik ederek çok içten söylüyordu bugün. Ahmet, kederden buğulanmış gözlerin arasından arkadaşlarının masasına geçti. Her ikisi de ona laf attı. Beyler, ''Geçmiş kişinin ve devletlerin tutumunu belirler''. Örneğin birisi sana kötülük ettiyse ona iyilik etmezsin, birisi sana yalan söylemişse ona güvenmezsin; ancak birisi sana iyi ve dürüst davranıyorsa onunla dostluk edersin. Devletlerde, insanlarda böyledir. Hatta bazen kendi yaşamadıkları zamanları bile geçmişten alıp, ileriye taşırlar. Geçmiş, ileriye dönük tutumumuzu belirler o yüzden önemlidir. Şimdi niçin bunu anlattığımı merak ediyorsunuz onu da şöyle anlatayım, bir zamanlar bu bahtsız kardeşinizin de sevdiği bir kadın vardı. Ne kadar şaşırdığınızı yüzlerinizden okuyabiliyorum. Bana sanki sen kitaplardan başka bir şey sevmezsin der gibi bakıyorsunuz veya rakıdan! Aslında, çok da yanılmıyorsunuz. Ne zaman onu görsem elinde benim de çok sevdiğim bir roman oluyordu. Bir gün, Monte Cristo Kontu elindeyken gördüm onu. Sanki romanla uyumlu giyinmiş gibiydi. Tıpkı romandaki büyüleyici Mercedes karakterine benziyordu. Taktığı desenli eldivenlere rağmen yine de elinin narinliği belli oluyordu, siyah şapkasının altında siyah voilettesı vardı. İnana biliyor musunuz? Bu kadar koyu renklere bürünmesi bile yüzünün aydınlığından ve al dudaklarından hiçbir şey götürememişti. Tam da Mercedes'inki gibi siyah saçları vardı, gözlerinin yanından bukle bukle sallanıyordu. Elinde hangi kitabi görsem onu deli gibi okuyup, notlar alıyordum. Önceden okuduğum kitaplarsa yeniden ve daha dikkatli okuyordum. Bunu sadece belki bir gün onunla konuşma şansım olabilir diye yapıyordum. Ara sıra nereye gittiğim konusunda beni sorguya çekiyordunuz ya, sürekli o yolun o tarafında belli bir saate bana doğru yürüdüğü caddeye gidiyordum. Çok rastlaşmıyorduk; ama bazen yanımdan geçerken bana gülümsüyordu. O zaman daha bir istekli okuyordum kitaplarımı. Onu beklediğim bu sokakta onunla yürümeyi hayal ediyordum ve yürüyüşümüzü kesinlikle bileceği şu alıntıyla süslemek istiyordum ''Ils marchaient juste dans le champ, et la nuit silencieuse les ecoutait.'' O bana her gülümsediğinde biraz daha umut yeşeriyordu içimde. Bir gün yine onu beklerken yanında Fernard'ı gördüm, koluna girmişti onun. Bu sefer geçerken yanımdan gülümsemedi ve adeta bir daha gelme buralara der gibi baktı yüzüme. O gün bu günüdür bir daha o sokağının yakınından bile geçmedim. O gün anlamıştım, onunla aynı gökyüzüne bakmamıza rağmen aynı şeyleri görmediğimizi. İşte benim geçmişte başıma bu olay geldi ve benim tutumumu belirledi. Beni gerçek hayatta üzemeyecek olan roman karakterlerine aşık olmak. Yahu senin kısa tuttuğun bir konuşma hiç olmaz mı be adam! Siz ikinize de bu konularda konuşmayı yasaklıyorum! Sözde muhabbet etmeye geldik, bizi düşürdüğünüz şu duruma bakın. Aşık adamlarla, yan yana oturmak bile insanı üzüyor. ''Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten'' , şimdi geleceğimizi konuşmamız lazım. Cemiyet beni Trablusgarp'a sizi ise Rumeli'de İşkodra'ya atamak istiyor. Gittiğimiz yerlerde talimler gerçekleştireceğiz ve aleyhte hareketlere rastlarsak, bunları merkeze rapor edeceğiz. Bunlar da aleyhte davranışlara ve hareketlere dahil. Cemiyet ordunun modernleşmesini istiyor, temel mesele bu. Kendi emrimizdeki askerlerle bunu gerçekleştireceğiz ve bu konuda herhangi bir sorunu olanı bildireceğiz. İşimiz bu kadar! Sonunda kafamı dinleyebileceğim siz-parmağıyla Gökhan'ı göstererek- özellikle de sen beni sıkıntıdan öldürmek üzereydiniz. Şimdi iki tane konuşmayı seven kişi, birbirinizin başının etini yersiniz. Ben Afrika'nın sıcak akşamlarında, sokağın serin yanına bakan ahşap taburemde oturmuş ve nargilemi tüttürüyor olacağım. Sen eskileri bize ver, yenileri kendine al! Oh ne ala. Bir gününde bana takılmadan geçsin. Aynı kışladayız izin aldığımızda da aynı hotel odasında kalıyoruz. Her sabah ilk gördüğüm şey senin okumaktan morarmış göz altların. Nerdeyse ayrılacağımıza sevineceğim! Bu sözden sonra masadaki herkes gülmeye başladı. Ara sıra böyle birebirlerine takılırlardı. Hatta dışarıdan onlara bakan ve onları tanımayan insanlar, bu duruma şahit olunca özellikle de Laz İbrahim'in öfkeden kıpkırmızı kesildiğini görenler, birazdan bunlar boğaz boğaza girerler, diye düşünürdü. Ancak bütün şakalaşmaları bir yere kadar sürer ardındansa kahkahalarla sonuçlanırdı. Laz İbrahim masadan kalktı, elindeki bardağını havaya kaldırıp ''dostlara'' diye bağırdı. Sonra da ayakta kalmaya devam etti. Sol elinde bardağı vardı, sağ elini de masaya vurarak çalmaya başlayan oyun havasına eşlik ediyordu. Vakit geceyi geçmek üzerdeydi. Gökhan böyle ortamlara alışık olmadığından sarhoş olmuştu, belki ayık olsa arkadaşlarına kızabilirdi. Bir defasında ona şaka olsun diye bir arkadaşlarına komutan giysileri giydirmişler ve gün boyu Gökhan'a emirler verdirip eğlenmişlerdi. Gökhan bunu öğrendiğinde hiç kızmamış sadece yanlarına gelip, ''Beyler sizi o kadar iyi dostlarım olarak görüyorum ki, en değerli şeyimi dahi-zaman- size ödünç vermekten hiç öfkelenmedim; ancak değerli şeyleri, doğru harcamanızı öneririm'', demişti. Onlarda daha ona böyle şakalar yapmama kararı aldılar. Laz İbrahim'le Ahmet'teyse herhangi bir sorun yoktu. Bir daha içirmeyelim bunu. Hem filozof adam, hep ayık olmalı. Az bir şey kafa gitti, o yüzden de kendini kaybetti işte. Zorla. Zaten kendi isteğiyle benimle dost olmazdı. Nasıl yani dediğini duyar gibiyim. Sen de demek istediğimi anlayacaksın ki, sürekli yalnız olan insanda özellikle kalabalıkta yalnız duran insan da gizemli bir yan vardır. Bunun yanında fiziğe dayalı derslerin-meç, jimnastik- haricinde hepsinde çok başarılı olduğu için onu daha da çok merak ediyordum; ancak o öğretmenler hariç neredeyse hiç kimseyle iki dakikadan fazla konuşmazdı. Bu yüzden de herkes onun kibirli olduğunu düşünüyordu. Ben de kibirli olduğunu düşünüyordum, hatta onunla aynı sınıfta olmaya tahammül dahi edemiyordum. Sürekli laf atarak. O ne zaman koridordan geçse ona kızacağı bir şey söylüyordum. Tıpkı bir çocuk gibi. Derste bir şekilde ona takılıyordum; fakat bana hiç öfkelenmiyordu. Tabii ki bu durum benim daha da çok moralimi bozuyordu. Ben de ilgili olduğu konularda ona takılmaya karar verdim, bildiği şeylerde yani. O bir şeyi savunuyorsa ben aynı şeye inansam bile karşı çıkıyordum. Baktım iş böyle olunca konuşuyor. Böyle yapmaya devam ettim. Aslında, onu böyle zorlarken kendimin de geliştiğimi fark ettim. Onun konuşmama nedeninin aslında kimsenin ilgilendiği, hoşlandığı şeylerden bahsetmemesi olduğunu bu yüzden de kimseyle konuşmadığını fark ettim. Artık dost olduğumuzu da şöyle anladım, o önceden hiçbir izin gününde dışarıya çıkmamıştı. Bir gün onu izin gününde kahve içmeye davet ettim. Bunu düşünmeden kabul etti. Ben ikinizi de seviyorum. Bu yüzden bir gün aranızda çıkan tartışmalar yüzünden kavga edeceksiniz ve bir daha üçümüz bir araya gelemeyeceğiz diye korkuyorum. Size normal geliyor; fakat bana normal gelmiyor bu tip ilişkiler. Bana bu tip ilişkilerin temelinde her an patlamaya hazır bir bomba var gibi geliyor. Belki de heyecanı buradadır ya. Bildiğin beyefendilere bak ve onları izle. Bir yere girince, bir yerde otururken, bir yerde duruyorken insan ilk önce etrafını kolaçan etmemeli. Hangi muhitten kim var kim yok, şuradaki oturan beyefendi ne giyinmiş, aramamalı gözleri. Kendi rahatına bakmalı. Sokakta redingotlu bir beyefendinin göğsünü gererek yürüdüğünü izlerken ben bile kasılıyorum. Acaba o beyefendinin hali nedir? Sence o tip insanlar birbirlerini bizden daha mı iyi tanıyorlardır, ilişkileri bizim altına bomba konmuş ilişkimizden daha mı sağlamdır? Ben hiç de öyle olduğunu düşünmüyorum, arkadaşlarım nerede kasılmak istiyorsa kasılsınlar, benim yanımda rahat olsunlar yeter. Rahat hareketleri beni sinirlendirebilir, kırabilir; ama en azından ben tanırım onu. Bu sayede ileride bir şey yaptığında yıllardır bir yabancıylaymışım gibi şaşırmam. Seninle ben bu konuda farklıyız. Ben ne kadar seversem seveyim birini, ona her gizimi açamam. Ne kadar iyi arkadaşım da olsa, şakayla yaptığını da bilsem bana hakaret etmesine izin veremem. Caddenden ara sokağa girdiler, varacakları Hotel Plaza sokağın sonunda bütün çirkinliğiyle duruyordu. Beş katlı ve geniş ahşap bir binaydı. İlk yapıldığında rengi beyaz olmalıydı; şimdi rengi koyu gri haline gelmişti. Ön cepheden sokağa yansıyan ışıklara göre hotel ya yarı yarıya doluydu ya da müşterileri uyumuştu. Yolun karşısına geçip, hotelin ardına kadar açık olan üzerindeki tokmağı paslanmış ahşap kapısından içeri girdiler. Resepsiyondaki adam alışmış olacak ki Gökhan'ın homurtularının sesinin yüksek olmasına rağmen uyumaya devam etti. Gökhan ve İbrahim'in iki kişilik odaları ikinci katın ortalarında olan, on numaralı odaydı. Artık önlerinde yalnızca bir engel kalmıştı o da dar, tahta ve dairesel merdivenler. Ahmet, yukarı çıkarlarken merdivenlerin en solunda duruyor ve parmaklıklardan tutunup gücünü topluyor ve dengesini daha iyi sağlıyordu. İbrahim ise ne zaman zorlansa sağ elini duvara dayıyordu, en zor kısım ilk katı çıktıktan sonraki dönemeci atlatmaktı; çünkü burada mesafe genişlediği için İbrahim duvardan destek alamıyordu. Zar zor merdivenlerden çıkıp odaya girdiler. Odada iki tane tekli yatak ve yatakların ortasında iki gözlü küçük bir çekmece vardı. Odaya vardıklarında ikisi de çok yorulmuştu ve Gökhan'ı kapıya yakın olan yatağa yatırıp, ayakkabılarını çıkardılar. Sonra ikisi de diğer yatağın üzerinde oturmaya başladı. Birden İbrahim,''Acaba Gökhan saatlerdir neler hamurdandı'' deyince gülmeye başladılar. İkisi de bugün yaşananları ileride anlatılacak ve anlattıkça eğlenilecek anılar olarak görüyordu. İskender ve Napolyon'un atlarının isimleri. İttihat ve Terakki Cemiyeti beş koldan oluşur. Kollardaki üyelere ise sırasına göre numaralar verilirdi. 1858-1913 yılları arasında yaşamış Ermeni asıllı Osmanlı bestecisi. Alexandre Dumas'nın 1844 yılında tamamladığı tarihi-macera romanıdır. Fernand Mondego, Monte Cristo Kontu romanında Edmond'a iftira atarak aşıkları birbirinden ayıran karakter. İttihat ve Terakki, hücre tipi bir örgütlenmeye sahipti bir gruptan; ancak bir kişi daha üst kademelerden bildi alır ve diğer üyelerden haberi olurdu. Böylece herhangi bir sorunda hızlı çözülme ve dağılmanın önüne geçilmiş olurdu. Omuzdan belin yarısına değin inen pelerini olan kolsuz palto.


Anadolu mitolojisinin savaşçı kadın kahramanlarının M. Ö. 1200'lü yıllarda Thermedon kıyısında yaşadıkları antik kaynaklarda belirtilmektedir. Amazonlar ok atıp, at biniyorlar. İyi yay çekebilmek için sağ memelerini kestikleri, bu nedenle de memesiz anlamına gelen Amazon ismini aldıkları söylenir. Erkekleri işçi ve uşak olarak kullanıyor, savaşta esir aldıkları erkeklerle beraber olduktan sonra esirleri öldürüp doğan erkek çocukları öldürüyor ve kız çocuklarını ise ihtimamla büyütüp güçlü bir savaşçı olarak yetiştiriyorlarmış.


"Angel Heart" filminde göstergeler, sembolik bir anlam taşıyan önemli bir tema olarak kullanılır ve hikayenin çözüme ulaşmasında yardımcı araçlar olarak görev alırlar. Bu göstergeler, Harry Angel'ın kimliğini sorgulamasına ve gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardımcı olur. Ayrıca, göstergeler, filmin temasına katkıda bulunarak, karmaşık, gizemli ve gerilimli bir atmosfer yaratır. Filmde kanın yoğun kullanımı insanlığın karanlık yönüne atıflarda bulunur ve ayrıca yaşamın kaynağı olarak görülür. Dedektifin Voodoo ritüeline tanıklık ettiği sahnede kanın tasviri, şeytani varlıkların varlığına işaret eder ve filmin etkili anlamlarından olan insan doğasındaki karanlık yönleri vurgular. Harry Angel, kendi bedenini de kan içerisinde gördüğü anlara tanıklık ederiz. Kan, işlediği günahları, suçları ve taşıdıkları sırların bir kalıntısı ve izi olarak bedeninde yayılır. Filmde önemli bir parçaya sahip olan, Louisiana'da yaşayan Afro-Amerikan topluluğun voodoo kültürüdür. Voodoo'nun güçlü ve gizemli doğasının anlatılışına da tanıklık ederiz. Karakterlerin hayatını şekillendiren bir inanç sistemi olarak rol alır ve gizemli bir atmosfer yaratımında, hikaye anlatımına büyük katkıda bulunur. Özellikle Epiphany karakterinin adı "aydınlanma", "anlama", "keşfetme" anlamlarına gelir. Harry Angel'ın kendisini keşfetmesinde ve hafızasına geri kavuşmasında yönlendirici bir karakter olmuştur. Son sahnelerde Harry Angel, aslında kendisi olan Johnny Favorite'i hatırlamaya başlamıştır ve voodoo büyüsü sonucu lanetlendiğini ve ruhunu şeytana satmış olduğunu hafızasını tekrar kazanarak anımsar. Bu keşif onu çıldırmaya sürükler ve film, Johnny Favorite'in kendini asarak intihar ettiği ve Harry Angel'in ruhunu şeytana satmasından kaynaklanan ölümcül sonla biter.


Seni görmek ister her bahtı kara" diye devam eden marşı hepimiz biliriz. Son zamanlarda "Ankara" adını duyunca görmek istemeyenler ordusu dolanıyor etrafımda onların bahtı beyaz olsa gerek. Adını sevdiğim, doğduğumdan bu yana nefes aldığım güzel şehrim Ankara'dan bahsedeceğim birazcık. Adaletli bir gözle bakıldığında güzel olan birçok özelliğini görmek mümkün. "Gri şehir" diyor bazıları, sanki her şehir mavi ve yeşilden ibaret olmalıymış gibi. Ülkenin en orta yerinde olmasından dolayı tabii ki denizlere uzak kalmış ve özgürce yeşerememiş başkentim. Ona rağmen yapay göllerin ve "Ankara'nın binalardan ibaret olduğu" algısını yıkmayı hedefleyen yönetimden bazı kişilerin sayesinde daha yeşil bir şehir olmayı başarmıştır. Başka amaçları da var tabii ki ama onu şimdi burada söylemeyelim. Ankara'ya geldiğinizde ilk olarak fazla kalabalık bir şehir hayal edersiniz sonra aslında gayet ideal bir nüfusa sahip olduğunu fark edersiniz. Genel olarak sokakları sakindir, bolca ıhlamur ağacı ve o ıhlamurların temmuz ayında kokusunun neredeyse her sokakta olduğu bir şehir diyorum size. Tabii ki gözlerinizi kapatıp bakmadan geçmeniz gereken sokakları da yok diyemem. Atakule gibi nadide bir simgenin pavyon şarkılarına konu olmasını hiç söylemiyorum. "Atakule'den at beni in aşağı tut beni" gibi anlamsız basitlikler Ankara'yı aşağı çeken nedenlerden bir tanesi. Biraz da insanlarından bahsedecek olursam fazla sıcakkanlı, fazla doğal ve fazla saf kalplidirler hele ki Ankara'nın yabancısı olan birini görmüşlerse o doğallık o samimiyet o sıcakkanlılık bir anda en üst seviyelere çıkabilir. Şimdi bu yazıyı okuyup aksini düşünenler de olacak biliyorum ama hiç bir şehir denizi olmadığı için ya da daha fazla betonlaşmış diye üvey evlat muamelesini hak etmez. Son zamanlarda kalbi çok kırık ağlıyor, fazla ağlıyor iklimi değişti resmen. Şaka bir yana gerçekten eski Ankara'ya kıyasla daha fazla yağış alan bir Ankara var. Bu nedenle havası eskisi kadar gri ve kasvetli değil. Güzelliklerini yaşamak için yürüyüşe çıktığınızda dün yerinde duran kaldırımların bir ana yok olduğunu görmeniz çok normal. Çünkü sık sık kaldırım eskitiyoruz ya da yönetimdeki abilerimiz-ablalarımız çok sıkılıyorlar arada oyun oynamak istiyorlar kaldırım taşları sökülüp yerine yenileri takılıyor. Kısacası birkaç kötü şeye rağmen yaşanması güzel bir şehir, ulaşım açısından da kolay, gelmek isteyen herkesi bekler, kucak açar Ankara. Yüz ölçümü olarak da geniş bir alana sahip korkmayın sığarız. Daha da meraklandım şimdi. Ankara'ya gelmek için bahaneler üreteceğim kendime. Umarım kısa zamanda gezmek nasip olur.


Bazı geceler kendinizi sıkışmış gibi hissedersiniz. Hava almak ve biraz kendinize gelmek için dışarı çıktığınızda, gökyüzüne bakarken aklınıza birden "o" gelir. Mesela Kutup yıldızının şans getirdiğine inanırdı diye düşünürsünüz. Usulca başınızı gökyüzünden yere çevirirken, tam yanınızda bir kedi belirir. Bu sefer hayvanlara olan düşkünlüğüyle aklınıza gelir. Tam lanetler yağdırırken sırtınızı bir ağaca yasladığınızı fark edersiniz. Bu defa da aklınıza doğaya duyduğu sevgi ve hayranlık gelir. Tüm bunların yanı sıra aslında bomboş bir odada dururken dahi aklınızda belirebilir. Çünkü mesele sadece dış etkenler değil, sizsinizdir. Bu yüzden siz var oldukça ve onu içinizde var ettikçe gittiğiniz her yerde onu anımsamaya da devam edersiniz. Yüzleşmek bu yüzden önemlidir. Bazı gerçekler acı verici olsa da her zaman sahte bir mutluluktan daha kıymetlidir. Bilmiyorum, unutkanlığım bir şey çağrıştırmadı. Yazılarınızı okumak güzel, denk geldiğimize sevindim. Keyifli günler.


Felsefe tarihi sanılanın aksine çok eğlenceli ve sevimli anlarla dolu; filozoflar da bütün gününü surat asarak heba eden daima kendinden emin düşünceleri olan tiplerden değildir. Dolayısıyla felsefe tarihini daha az sıkıcı görebiliriz. Mesela Platon'un Sofist diyalogunda, yabancı, Theaitatos'a şöyle der: ''Açıkça anlaşılıyor ki, 'varolan' ifadesini kullanırken, tam olarak ne demek istediğinizi uzunca zamandan beri biliyorsunuz ve hatta ona aşinasınız. Bir zamanlar biz de biliyorduk, ama artık tereddüte düşmüş durumdayız. Çok tatlı değil mi? Başkaca, Aziz Augustinus'un yüreğini serdiği İtirafları'ndaki zaman mefhumu tartışması: Öyleyse zaman ne? Eğer hiç kimse benden bunu sormasa biliyorum; ama soran kişiye açıklamak istesem bilmiyorum. Bu iki alıntılama daima sıcacık ve tebessüm ettiren bir şirinlik taşır benim için. Zaman ve varlık gibi ürkütücü kavramları böyle bir tatlılık ile tartışmaya açmak bir sabrı da işaret etmiyor mu? Bir de adlarımız ve aşklarımız var, bizlere henüz doğmadan verilen, varlığımızdan aldığımız ilk pay olan adlarımız kimilerine göre kaderimiz için belirleyici olabiliyor. Aşka daha sonra döneceğiz. Varlığın metafiziği söz konusu olduğunda onu açıklarken öz, kimlik ve köken gibi kavramların perspektifine ihtiyaç duyarız. Descartes sonrası Bergson'dan bu yana felsefenin bir bilim olabileceğine her ne kadar tutunmak istesek de felsefenin kendini kah sakınan kah kaçıran doğası şuuru bu dağılmaya daha doğrusu bölünmeye iter, felsefenin ne olduğunu araştırmak felsefe olmayan sahalara adım atmak demektir. Bu bağlamda edebiyat insanı, bilinci, toplumsallığı, kendi kendini belirlemenin bağlarını anlamaya sayfalar dolusu anlam ve değer sunan bir tefekkür gezintisidir. Romantik estetiğin dili insan olmaklığın, gerçekçi dünyanın betimi ise toplumsal bir varlık olmanın hiyerarşik gerekliliklerini sunar. Norveç Edebiyatı tarihi Norveç milli bağımsızlık gururunun insan ruhu üzerindeki etkisinin tarihidir. Norveçli edebi karakterlerin yaşamını çevrelemiş bir başınalık halesini bu politik kurguyla beraber düşünmeli, bağımsızlığın başarısızlığı kökenli olmanın yaşamsal bir ihtiyaç olduğu bu karakterlerin varoluşundan anlaşılmalıdır. Bu çağrısız ve ortamına yabancılaşmış karakterlerden biri de Vadiden Tollak. Norveç'in Vestmarka şehrinin bir köyünde babasının odunculuk mesleğini sürdüren Tollak kendisini anlatırken geçmişe ait olan Tollak olduğunu, Ingeborg'un Tollak'ı olduğunu söylüyor. Varlığının sınırlarını aşkından aldığı isimle ve şu an'a ait olmadığıyla çizen Tollak, tek anlatıcı olarak kısa soluklu, yarım ifadeli, yoğun bir acıyla öyküsünü anlatıyor. Bütün bu kurgu, bir ölünün başındaki ağıtçı gibi sallanarak ve dövünerek konuşan Tollak'ın diliyle inşa edilmiş; yazar sanki Tollak'ın dinleyicisi konumunda. Diyebiliriz ki aslında Ingeborg'un Tollak'ı bir esrik kendini boşvermişliğin yas süreci, bir ifade dilekçesidir. İnsanın mutlak bir şeffaflık kazanabilmesi trajik deneyimler sonrasında olur, bu itirafı saf hakikat kılar. O'na karşı dürüstlüğü O'nu kaybettikten sonra, kendine karşı dürüstlüğü kaybolduktan sonra kazanır insan. Bu durum, insanın bilgi ile ilişkisinin ne derece trajik olduğunu açığa çıkarıyor. Edebiyat felsefeden önce kendi üzerine düşünmeyi grotesk bir oyuna çevirirken hayatın acımasız yargılayışında yaşam ile el ele olur, hayat ve edebiyat biz insanlar için şiddetli bir içyapısal farkındalığa sebep olur haliyle. Okumak bu yanıyla karakterde kendimizi, kurgulanmış bir insanda İnsan'ı tanımanın en sessiz biçimi. Kitabı kapatır, anlayışın beklenmedik kederi ve neşesiyle dolar ama ne anladığımızı açıklamak istesek yalnız susarız. Okuyan kişi hikayenin bölünmüş zamanıyla, parçalanmış oluş durumuyla kitabın içindeki insanı kavramak için gözlem yapar, kısaca bir başka insan üzerine düşünerek dolaylı yoldan kendine varır. İşte okur, Tollak'ın elinde kalmış yekpare zamanı geçmişe bakışlar ve hatırlayışlar ile yakalarken aşkın insana neler yaptığını/ yaptırdığını beklenmedik sindirişlerle kavrayacak. Nitekim Tollak'ın annesinin de söylediği gibi İki insan tanışıp birbirlerine aşık olduklarında dünya yerinden oynar ve büyük şeyler olur. Nihayetinde, Tollak'ı tanımaya bu taşralı kabul ile başlıyoruz: tanrıtanımaz, bağımsız ve köylü bir oduncunun hayatına aldığı kadın ile varlığa gelmesi, artık Vadiden Tollak değil de Ingeborg'un Tollak'ı olması daha önce görmediğimiz bir hakikati bize gösterecek. Aşk tüm zamanların içinden alev alev bir pelerinle geçip tüm toprakların altında tutkuyla vaktini bekleyen bir canavar gibi toplumumuzda, yüzyılların kültür inşasına kast ediyor. Aşk zamanımızı bozuyor, ismimizi değiştirip içimizdeki insan olmayanı uyandırıyor. Açıklamak istediğimizde bilemediğimiz ve daimi tereddütte kaldığımız varlık sorusunu edebiyatın cesaretiyle yanıtlayamaz mıyız: Aşk.


Cengiz Han, genç yaşta bir kabile lideri olarak ön plana çıkmıştı. Onun liderliği ve savaşçı yetenekleri, kabilesinin gücünü ve servetini arttırmıştı. Ancak onun en büyük arzusu, gerçek bir aşkı bulmaktı. Bir gün Cengiz Han, Börte adında güzel bir kızla tanışır. Börte, Cengiz Han için aşkın sembolüdür ve onun için hayatının kadınıdır. Cengiz Han, Börte'yi kendine avrat olarak alır ve onunla evlenir. Ancak Börte'nin babası, Cengiz Han'ın kabilesine saldırır ve Börte'yi kaçırır. Cengiz Han Börte'yi geri almak için savaşır. Savaşta, atının üstünde, silahını kullanarak Börte'nin babasının ordusunu yener ve Börte'yi geri alır. Cengiz Han ve Börte, mutlu bir hayat sürerler ve Cengiz Han, Börte'nin aşkı sayesinde dünyanın en güçlü imparatorluğunun kurucusu olur. Börte, Cengiz Han için en değerli varlıktır ve onun yanındayken Cengiz Han her şeyi yapabilir. Onların aşkı, tarih boyunca unutulmaz kalır.


Bölümün ataması günden güne azalıyor, mezunlar zibil gibi çoğalıyordu. Okulu uzattığım için mezun olmama takribi bir buçuk sene falan vardı. Gidişat bok gibiydi ve bunun stresi ile ölüp bitiyordum. Etrafım günde 12 saati aşkın saatler çalışıp sigortası bile yatmayan güvencesiz sürüyle insan doluydu. En azından memurluğu kazanıp çok para elde edemesem de insani çalışma ile yaşayabilirdim. Anlayacağınız dertlerim ortalama bir Türk genci dertleriydi. Gençliği gelecek kaygısı ile orta yaşları borç batağında, emekliliği geçim derdiyle geçirip bir köşede ölüp gidecektim bende muhtemelen. Bazıları keşke hemen ölsem diyorum. Bütün bu rezilliği çekmeden. Ama öyle de olmaz ki. Birşeyler yapmak istiyor insan, bir iz bırakmadan ölmek istemiyor. Tamam belki bu kadar idealist değilim ama tatmadığım onca güzelliği de arkamda bırakıp gözüm açık gitmek istemiyordum belki. Yine bu kaygı ve depresyon dolu günlerimden birini yaşıyordum ve yanımda dünyanın en kaygısız kızı Ceren vardı. Cidden on numara bir hayatı vardı kızın. Ömrü boyunca gelecek kaygısı duymamıştı. Gençliğini gençlik olarak geçiren sayılı elemanlardandı. Bende her Yeşilçam başrolü gibi bu hikayemizde zengin kıza aşık olmuş çulsuz ama yakışıklı genci oynuyorum. Ama yönetmenin son dakika kararıyla olsa gerek pek yakışıklı da değilim. Gelgelim bu cennetten düşmüş huriye benzeyen kızın da bana garip bir ilgisi var. Silgisini verdi oda bana aşık gibi birşey değil lan durun dinleyin! Kim olsa bu kız sana boş değil diyor yani mevzuya acabayla yaklaşan tek kişi ben değilim. Bu kadar çok insan haksız olacak değil ya! Oluyor abi çok fazla insanın aynı düşünmesi o düşüncenin doğru olduğunu göstermez! Bunu muz cumhyuriyeti demokrasilerinde görürsünüz misal. İyiki ülkemiz son derece demokratik müferreh bir ülke. Oğlum dağıttırmayın lan konuyu bana. Kız bana karşı boş değil, bunu biliyoruz ama ben kendimi bir türlü bu kıza yakıştıramıyorum. Bir kere siyah kot pantolonumdan başka pantolonum bile yok. Meteliğe kurşun atıyorum. İşte yine kampüste ortamla takılırken millet langırt oynamaya gidince ki böyle şeylere hiç aram yoktur, futbolun her türlüsünden nefret ederim, Ceren'le baş başa kaldık. Ve nasıl anlatsam bu cennet hurisi kız, bu güzellik, o mükemmeliyet, kusursuz ubermench bana yaklaştıkça yaklaştı. Öyle dip dibe geldik ki... Öp diye bağırıyor kız bana bildiğin. Ama kilitlendim. Öylece duruyorum. Dip dibeyiz. Burun buruna. Nefesini tenimde hissediyorum artık. Ama duruyorum. Ben durdukça ubermench kadınımın içten içe bana "Nasıl erkeksin lan sen, öpsene!" diye zerzenişte bulunduğuna da adım gibi eminim. Bir öpsem... Suç sende be kızım, bende değil ki ne vardı bu kadar kusursuz olacak anasını satayım! Davul bile dengi dengine. Nasıl öpeyim ben seni? Şimdi öpeyim desem dışardan bizi görenler narin bir kuğuyu yemeye çalışan yaban domuzu manzarası gibi bir manzara seyrederler veya kesin taciz ediyorum felan zannederler. En azından üstüm başım düzgün olsa... Velhasıl öpemedim. Dibine kadar geldim ve beceremedim. Ve Ceren'im, minik cennet papağanım, bana öfke dolu gözlerle bakarak geri çekildi. Sonra kalkıp langırt atmaya gitti. Ve ben langırtta dahil futbolla alakalı her şeyden nefret ederim. Soluğu evde aldım. Kenan iddia kuponu dolduruyor, İso ise boşboş duvarları izliyordu. Kenan işime yaramazdı. İso'nun kafasına yastık fırlattım. Hiç hareket etmedi. İso depresyonla aşk yaşıyordu. Ama depresyonla olan ilişkisi bile platonikti. Bütün derslerden çakmıştı. Bunu öğrenen ailesi para göndermeyi kesmişti. Öğrenci bursu krediye dönüşmüştü, zaten onunda hepsini kiraya veriyordu. Biz olmasak açlıktan ölürdü herhalde. Depresyonun sebebini tam olarak bilmiyorum, herhalde karı kız meseleleri. Öylece boş boş baktı. Sonra tavanı izlemeye devam etti. "Bana da..." dedi ardından. Güneş görmeyen oda ve İso'nun enerjisiz tavırları beni de depresyona sokmak üzereydi, odadan çıktım. Kenan'ın yanına gittim. "Yiyecek birşey var mı?" dedim. "Ekmekle şarap var." dedi. Mutfaktan içi boş yarım ekmeği aldım. Yarım su bardağı ancak çıkan şarabı da alıp düşünmek için odama yollandım. Ekmeği şaraba batırıp yerken kutsal İsa'yı anmayı ihmal etmedim. Fakirlikten hristiyan olmuştum. Ertesi gün derse girmedim. Çimlerde arkeolojiden çocuklarla oturuyorduk. Oturduğumuz söylenemez, sere serpe yatıyorduk daha doğrusu. Bitirme tezi konuşuyorlardı. Aslında hepsi devremdi, yani aynı sene girmiştik üniversiteye. Ben okulu uzatmasam şimdi onlar gibi bitirme tezi konuşuyor olcaktım neyse işte. Hepsinim abidik gubidik tezleri vardı. Klazomenai'den çıkan seramik parçalarının isimlendirmesi mi, sınıflandırması mı gibi sıkıcı saçma sapan şeyler. Bölüm arkeoloji olunca insan Mısır mumyası felan araştırıyorlar zannediyor. Kazın ayağı pek öyle değil. Yine de ortama kız girmeyegörsün, güzel çirkin fark etmeden esmeye başlıyor bizim elemanlar. Her biri İndana Jones kesiliyor. Bir tanesi yeni bir antik kent bulmuş ama daha kazılmaya başlanmamış. Heinrich Schliemann pezevenk. Urla'nın bir köyüne gittik. Eleman Urla deyince deniz kenarı bir yerlere gideriz sanmıştım. Gele gele bir dağın başına geldik. "Oğlum Eren, dağın başında neyin saha gözlemi lan bu? Sen Türkoloji okuyan adamsın. Komando gibi dağda ne işimiz var anasını satayım?" dedim. Eren olduğum yere yaklaşıp taşlara baktı. İskelede bir şeyler içiyorduk. Etraf Ceren'im kadar olmasın ilik gibi hatunlarla doluydu. Ben de biraz havam olsun diye Eren'in kamerayı almış, Eren'i çekiyordum. Arada ayarlarıyla oynayıp tekrar vizörden felan bakıyordum. "Sabahki resimlere bakayım mı?" dedim. "Bak" dedi. Fotoğrafları tek tek geziyordum. "Oğlum Eren, Türkolojiyi bırak, fotoğrafçı ol. Tam manzara çekmişsin." dedim. Fotoğrafları gezerken beşi bir yerde altın kolye gördüm. "Bu ne? Çeyizini mi çektin?" diye takıldım. Deminden beri mekanda kesiştiğim kız bizim masaya bakış ata ata kalktı ve mekanın hemen önündeki küçük tur tekneciğinin oraya gitti. Tekne uzun adanın etrafını dolaşıp geliyordu. Bir ara binmiştim. İlk senemdeydi. Denize kusmuştum. Rezillik. Biz de mekandan kalkıp teknenin kalkacağı iskeleye gittik. Kapıdaki herife fiyatını sorup suratına koca bir oha çektim. Sonra kızlara iyi eğlenceler dileyip İzmir'e gidecek eshotu beklemeye durağa gittim. Gittik yani yanımda Eren de vardı. "Bu zıkkımın bu kadar pahalı olduğunu hatırlamıyorum." dedim. "Enflasyon farkını unutmuşsun kral sen." dedi Eren reis. Eve gittiğimde İso'nun yanına çöktüm. Insragram'dan saatlerce saçma sapan reels'lar izledi. Bazılarını iki kere izledi. Bazılarını da DM'den bana gönderdi. Tam kapatmışken Youtub'a girip shorts izlemeye başladı. Yarım saat kırk beş dakika kadar da orada oyalandı. Sonra geldiğimi fark edip tip tip bana baktı. Ertesi gün bit pazarından düşürdüğümüz dağcı çantalarımıza bizim binanın kömürlüğündeki kazmayı attık. Kürek işini de Kenan'ın katlanır kamp küreğini hacılayarak hallettik. Dün geldiğim adsız şansız yerlere gittik. Sorun şu ki dünkü geldiğimiz yeri epey bir karıştırıp fazladan ortalama iki üç kilometre boş yere yürümüştük. Bunu da İso'ya çaktırmamaya çalışıyordum. Neyse ki sonunda bulduk taşları. "İso beni deli etme, gel şuraya, toprak sertleşmiş, ondan girmiyor. Ya da kaya falan. Dünyada her şeyin mantıklı açıklaması var benim zır cahil arkadaşım. Ödünün patlamasına gerek yok. Kime diyorum, gelsene. İso arkasına bakmadan basıp gidiyordu. Aniden dönüp yakama yapıştı: "Öldürürüm lan seni!" dedi. "Şaka yaptık, ne oluyor, hayırdır?" Sonra gözlerinden yaş gele gele sinirlece hızlı hızlı yürümeye devam etti.


Kız panikle gözlerini açtı. Kötü bir rüya görmüştü. Elini kalbine götürerek kendini sakinleştirmeye çalıştı. Alt tarafı bir rüyaydı işte. Karanlığın içinde az da olsa seçebildiği odasına göz gezdirdi. Her şey olması gerektiği gibiydi. Sorun yoktu. Yorganını üstünden atıp ayaklandı. Bu bahaneyle tuvalete gitmeye karar vermişti. "Alt tarafı bir rüya," diye mırıldandı. Tuvalet kapısını açarken ne gördüğünü hatırlamaya çalıştı. Ne tuhaf! Rüyasını hatırlamıyordu. İşini hallettikten sonra tuvalet aynasından kendine baktı. Uykunun verdiği sarhoşluk git gide kaybolurken aynanın yüzeyine dokundu. Ağzı kulaklarına varıncaya kadar gülümsüyordu. Eliyle yüzünü yokladığında dehşete kapıldı. O gülümsemiyordu! Yansımasının gözlerinden yaşlar süzülmeye başladığında ne yapacağını bilemedi. Acıdan kıvranır gibi bir hali vardı. Suratına zorla bir gülümseme dikilmiş gibi... Çenesinden aşağı kanlar damlıyordu. Midesi ağzına geldi. Bir anlık dürtüyle parmaklarını ağzına sokup çekiştirmeye başladı. Gülümsemesi gerekiyordu. Aynası gülümsüyordu çünkü. Yeterli olmadığına kanaat getirdikçe çekiştirmeye devam etti. Daha da, daha da... Ağzı yırtılıp kanlar akmaya başlayınca acının etkisiyle gözlerinden yaşlar süzüldü. Karşısındaki yüze baktı. Dehşete kapılmış kendi yüzünü yokluyordu. O zaman parmaklarından ağzını çekti. Ne kadar güzel gülümsüyordu! Kız panikle gözlerini açtı. Kötü bir rüya görmüştü. Elini kalbine götürerek kendini sakinleştirmeye çalıştı. Alt tarafı bir rüyaydı işte. Karanlığın içinde az da olsa seçebildiği odasına göz gezdirdi. Her şey olması gerektiği gibiydi. Sorun yoktu. Yorganını üstünden atıp ayaklandı. Bu bahaneyle tuvalete gitmeye karar vermişti. "Alt tarafı bir rüya," diye mırıldandı. Tuvalet kapısını açarken ne gördüğünü hatırlamaya çalıştı.


Önce bir yerlere ulaşmanız gerekecek elbet. Havaalanındasınız... Dışarda kendinizi 90'lar Türkiye'sinden bir karenin içinde bulacaksınız ki bu benim adıma soğuğu kıran ilk görüntüydü diyebilirim. Eski model bu taksilerin şoförlerinin fiyat anlaşma yolu da bir o kadar eski: Pazarlık! Havaalanından şehir merkezine sizden ilk etapta 200 grivna talep etmeleri olasıdır. Fakat sıkı bir pazarlıkla bunu 100 grivna'ya kadar indirmeniz de olası. Şehir içi ulaşımdaysa tramvay, troleybüs ve otobüs kullanımı yaygın ve sadece 2 grivna. Gerçi şehir içinde hemen her yere ayaklarınız götürebilir sizi! Bir kere Lviv dünyanızın merkezinin Rynok Meydanı olduğunu bilin. Keza günler boyu yörüngesinde hareket edecek, gündüzü böyle gece edeceksiniz. Bu meydan sokak hayvanı olarak uçmayan güvercinleri, güneş kırıntısı gördüğü noktaya nerdeyse havlu serecek Ukraynalıları, muazzam ince işçilikteki binaları, sevimli parkları, sokak müzisyenlerini ve illüzyonistleri kapsıyor olacak. Gün sonu soluklanmaları için birebir. Ve soluklanırken bulunduğunuz meydanın UNESCO Dünya mirasları listesinde yer aldığını bilin. Yörüngesindeyse meşhur Opera binası, uzuun kulesiyle Belediye Binası, House of Legends gibi şehrin afiş yapıları yer alıyor. Şöyle bir Ukraynaca arya dinleyeyim diyecek olursanız bir opera bileti kapın gitsin. Fakat bunu internet üzerinden yapmanızı öneririm. Belediye Binası ise kesinlikle atlanmaması gereken bir bina. 3000 kadar basamak çıkıp biraz yorulacaksınız ama zirve noktası her şeye değecek 360 derecelik bir manzara ziyafeti sunuyor. Şehre kuş bakışı atabileceğiniz bu yerde şehirdeki güvercinlerin neden uçmadığını bir kez daha sorgulayabilirsiniz. House of Legends ise bir başka manzara ziyafetine ev sahipliği yapanlardan. Terasına çıktığınızda sizi kanatlı bir araba karşılayacak. Hemen yanındaki bacaya tırmanarak çatıdaki cüce heykelin şapkasına para isabet ettirmeyi deneyip dileğinize şans verebilirsiniz. Bu yapı mimari olarak da oldukça ilgi çekici. Dış cephesindeki ejderha her gün saat 6 ve 12'de hareketlenmeye başlayarak ağzından alevler püskürüyor! Gelelim Tanrı evlerine... Boim Şapeli, Dormition Kilisesi, Aziz Peter ve Paul Kilisesi gibi meşhur olanların dışında adım başı muazzam mimarileriyle her biri görmeye değer freskler ve heykellerle bezeli bu yapılardan görebildiğiniz kadarını görmenizi öneririm. Şehir aynı zamanda büyüklü küçüklü birçok müzeye de ev sahipliği yapıyor. Bunlardan en bilindikleri Dinin Tarihi Müzesi, Doğal Tarih Müzesi, Eczane Müzesi, Sanat Müzesi, Yerel Mimari ve Kır Müzesi, Bira Müzesi. Gördüklerin senin olsun bana ne yediğini anlat! Lviv'e gidip geldikten sonra bir başkasının şehri ziyaret ettiğini duyduğumda kuracağım ilk cümle bundan başkası olamaz. Gezilecek yerleri unutturacak kadar zengin mutfaklı bir şehir Lviv. Bunu laf olsun diye söylemediğimi bilmelisiniz. Polonya ve Beyaz Rusya mutfağıyla oldukça etkileşmiş. Şehre Avrupa mutfağı hakim ve tadabileceğiniz her şey üst sınıf lezzetlerde. Şehirdeki Celentone Pizza, Lviv Croissants, Cukor, Baczewski, Glory Cafe, Mons Pius, Sowa gibi mekanlar da en amiyane tabiriyle dünya mutfağının lezzet duraklarından aklıma bir anda geliverenleri.