Birazdan Hivda Zizan Alp'in Fazilet Yalnız Değildir oyununu üzerine his, gözlem ve duyumsamalarımı okuyacaksınız. Baştan belirteyim, bu bir tanıtım yazısı değildir. Ama bir öneri yazısı olarak kabul edilebilir. Yağmurlu, hissi koyu bir gündü ve yapılması mümkün hiçbir şey yapılası gelmiyordu. Arkadaşlarımın salonunda, mavi bir koltuğun üstündeydim. Geceye benzer bir öğlendi ve bir sürü şey "niye?" görünüyordu. Yine. Masadaki bardağın konumu bile içimi daraltmaya yetiyordu. Arkadaşlarımın salonundaydım. Ve yalnızdım. Sıkıntım hafiflesin diye bir sürü şey denedikten ve hepsinde başarısız olduktan sonra telefonu elime aldım ve şu an bu yazıyı okumak için kullandığınız sitenin angarya hissi veren işlerini hallederek oyalandım. Bu oyalanmada da ferah bir etki bulamadım. Günün koyuluğu anksiyetemin en az yüzde ellisini galeyana getiriyordu. İçimdeki galeyanla pencereye yürüdüm ve bir sigara yaktım. Bir eve diğerlerinden daha uzun baktım. Çünkü benim eski evimdi orası. Ve gerçekten de her gördüğümde uzun uzun bakmamı gerektiren bir hikayesi vardı. Ben de o hikayeyi gerektiği kadar düşündüm. Sonra bitmiş bir hikayeyle mavi koltuğa uzandım. Daha akşam olmamıştı ama parlak ekran teması çoktan gözlerimi ağrıtmaya başlamıştı. Yine de telefona bakmaya devam ettim. Telefona bakmaya devam ettikçe içim sıkılmaya devam ediyordu. O sıra, öngörülemez şekilde bir ilana denk geldim. Bir süredir karşılaştığım, gitmek istediğim ama zaman yaratmadığım bir oyunun ilanı. Bir arkadaşımın oyunu. Biraz afişe baktıktan sonra, tamam, dedim. İşte, günü lehine çevireceğin, şans. Üstüne düşünürsem vazgeçeceğimden şüpheyle, hemen, hızlıca aldım bileti. O kadar hızlı aldım ki, genelde böyle şeylerim uzun sürer, kendimle hafif gurur duydum. Keyifsizliğim hafifledi. Denk geldiği olumlu şeylere daha da olumlu anlamlar yüklemeye meyilli yanım hemen aldı eline sazı: Arkadaşıma, e hadi bakalım, Fazilet'in hikayesi neymiş, öğrenelim bu akşam dedi. O da o yanıma karşılık, oooo yaşasın dedi. Bir süre sohbet ettiler. Ben de şahit oldum. Birkaç saat -bence- hiçbir şey olmadan geçti. Mavi koltukta dört beş farklı pozisyonda uzanıp saatlerin bana tesir etmeden geçmesine şahit oldum ve sonra oyuna gitmek üzere çıktım evden. Hava yağmurluydu ve sokaklar dünden kalma şeyler kokuyordu sanki. Bu yüzden dış mekan tasvirleriyle hiç ilgilenmedim. Daha çok önüme baktım. Kulağımdaki müziklere daldım. Mekan yürüme mesafesindeydi. Araca gerek yoktu ama şemsiyeye ihtiyaç vardı. Dolayısıyla şemsiyeli yürüdüm. Bu bana kendimi fazla önemsiyormuşum gibi hissettiriyordu. Anlık hislerin dışında, yürümek ne bir şey hatırlattı ne de bir şey unutturdu. Yürümem gerekiyordu ve yürüdüm. İkinci sigara bittiğinde İkinci Kat adlı mekanın önündeydim. Oyun burada gerçekleşecekti. Bir sigara da varmış olmaya yaktım. İzmariti atacak yer aradım. Bulamadım. Mekanı bu açıdan biraz eleştirir gibi oldum. Sonra bu eleştiriden vazgeçtim. İzmariti cebime koydum. İçeri girdim. Güler yüzlü ve güzel kokan insanlar tarafından yönetilen, samimi, şirin bir yere benziyordu burası. Mekan giriş kattaydı ve adı İkinci Kat'tı. Neşem yerinde olsa, buranın adı neden İkinci Kat diye sorar ve böylece bir sohbeti başlatırdım ama sormadım. Gerektiği kadar konuştum ve biletimi teyit ettirdim. Bu gerçekleşirken bir sorun çıkacak sandım. Ama çıkmadı. Teşekkür ettim. Gülümsedim ve dışarı çıktım. Oyuna hazırdım evet, ama kalabalığa henüz hazır değildim. Kendime yağmursuz bir yer buldum. İçime bir şarkı kurdum. Söyledim, söyledim, durdum. Yaklaşık on dakika sonra gelişen insan hareketlerinden sahnenin açıldığını fark ettim ve içeri girdim. Birazdan nasıl bir oyuna şahit olacağımı bilmiyordum. Ve bu hiçbir şeyi değiştirmiyordu. İnsanlara karışıp onlardan biri oldum, gibi yürüdüm. Sahneyi arkadan ve ortadan gören, tenhalığını yeterli bulduğum bir yere oturdum. Çok yakınımda kimse yoktu. Bu iyiydi. Boş sahneyi seyretmeye başladım. Evet, içeriğe dair pek bir fikrim yoktu ama sergileyecek kişinin zekasına dair bir şeyler biliyordum. Yeterliydi. Niteliğe ait endişe duymadım. Sonra sahne karardı. Oturuşumu düzelttim. Ne kadar merakım varsa dirilttim. Oyun karanlığın içinde yankıyan bir şarkıyla başladı. Garip bir andı. Nerede olduğumu neredeyse unutmuştum. Şarkı vardı, karanlık vardı. Karanlığın içinde zor seçilir karartılar vardı. Derken şarkı bitti ama sahne aydınlanmadı. Birazdan olacakların merakıyla karanlıktan seçilemeyen sahneye bakarken birden yüzümde bir telefon flaşı hissettim. Parlak ışıklardan nefret eden biri olarak, gözlerimi o parlaklığa hiç kısmadım. Çünkü sanıyorum ki, bu da oyunun bir parçasıydı. Ve oyun böyle başlamıştı. Fazilet adında bir kadın, karanlığın içinde, elinde parlak bir ışıkla hepimize yüksek sesle bir şeyler söylemeye başlamıştı. Hiçbir niyesi yoktu ama hoşuma gitti bu. Şu an olan şey ilginçti. Ve bu yeterliydi. Ne kadar karanlıkta kaldık bilmiyorum ama ışıklar açıldığında artık zamana ve mekana alışmıştım. Hivda'nın, bana göre öngörülemez şekilde gelişen cümleleri, tavırları, şakalarıyla zamana ve mekana aşinalığım arttı. Gözlerimdeki kaşındıran parlaklık hissi hızlı geçti. Ne seyredeceğimi bilmediğim için gerçekleşen her şey bana sürpriz oluyordu. Sahnede bir kadın, sanki o an aklından uyduruyormuş gibi doğal bir şeyler anlatıyor, ben ve tanımadığım onlarca yabancı onu seyrediyorduk. Ön sıradakiler, oyunu yakından izlemenin yanında sahnedeki kadının, yani Fazilet'in ani sorularıyla da muhatap olarak oyunun birer figürü oluyorlardı. Bazen. Ben figür olmayacak kadar uzaktaydım. Yine de hafif heyecanlandım. Birazdan ne sorulacak bilmiyorum ama karşılığında zekice bir şey söylemem gerekecek gerginliğini birkaç saniye yaşadım ve saldım. Sahnedeki, arkadaşıma benzemeyen kadın, arkadaşıma o kadar benzemiyordu ki, bir yandan bunun bir başarı olduğunu düşünüyor, diğer yandan acaba şu an nasıl hissediyor diye sorguluyordum. Onun adına heyecanlanıyordum. İlk "nasıl unutmuyor bunca şeyi" şaşkınlığım o sıralar gelişti. Oyundan hiçbir şey beklememem gerektiğini de o ara anladım. Geldiğim bir oyundu ve ben doğalı seyrediyordum. En iyi gösteri, gösteri değilmiş gibi sunulandır, fikriyle ilk arkadaşım adına ilk gururlanmamı burada yaşadım. Oyunun rengi belli oldukça bence salondaki herkes izlediğinde başka başka yerlerden benzeyişler, ortaklıklar buluyordu. Sahnedeki kadın, karakterini doğal değişimlere uğratıyordu. Biz de onunla onun bize keşfettirmek istediği şeyler keşfediyorduk. Etrafımdakiler niye ve nasıl buradaydı bilmiyordum. Ben onu ilk kez izliyordum. Nedense, bir yerlerde denk gelsem de, rol aldığı dizileri hiç izlemedim. Televizyon karşıtlığım bana bunu yapıyor olabilir. Evdeki televizyonu muhafazakar biri gibi görmeye başlamış oluşum bana bunu yapıyor olabilir. Televizyonların sunduklarının çok büyük bir kısmının gerçekten beş para etmez şeyler oluşu bana bunu yapıyor olabilir. O an, yani ilk kez gözlerini dik açıyla görebildiğimde bunların hiçbirini düşünmüyordum. Sahnedeki kadın, kendinden o kadar emindi ki, o kadar sahnedeydi ki, buraya ait olmayan bir şeyi aklımda uzun tutamıyordum. Tabii her şeyin yanı sıra, artık Fazilet'i, yani kahramanımızı anlamaya başlamıştım. Niye kurulmuştu bu oyun? Bir sebebi vardı ve ben ve bence salondaki birçok kişi bunu anlamaya başlamıştı. Oyunun trajik olduğuna tam ikna olacakken Fazilet, yaptığı bir şakayla veya salondakilerden birine yönelttiği bir soruyla bizi trajedi hissinden komedi gevşemesine taşıyordu. Tüm bunlar gelişirken; Fazilet, rolünü doğalı gibi icra ederken, bir yandan da 'bir eksik görürsem tamamlayayım'ın şüpheci bakışını taşıyordum yüzümde. Sanata teknik bakınca duyumsanan haz azalır mı diye de sorguluyordum. Ben tam bu sorgudayken Fazilet'in gözlerini yine dik açıdan gördüm. Kusur görmeyi unuttum. O benim arkadaşımdı ve onunla gurur duyuyordum. Ve böyle hissederek ona kıyak geçmiş olmuyorum. Sadece bir seyirciydim. Herhangi biri olarak böyle hissediyordum. Yine de bir iki yerde bu kısım şöyle ele alınabilirdi belki demeyi ihmal etmedim. Tabii o sıralar böyle bir şey yazacağımdan haberim yoktu ki bu yazıyı da oyundan herhalde üç hafta sonra yine anlık bir denk geliş üstüne yazıyorum. O yüzden nerelerde bunu hissettiğimi hatırlamıyorum. Biraz zorlarsam hatırlarım ama kendimi bu konuda zorlamak istemiyorum. Çünkü hafızam, oyun sürüp giderken, bunca şeyi nasıl unutmuyor, bu cümleleri kurarken nasıl hata yapmıyor, nasıl bu kadar anda olabiliyor diye hayret edişlerimi kalıcılaştırdı. Fazilet'in hepimizin şahit olduğu veya şahit olana şahit olduğu hikayesini kalıcılaştırdı. Fazilet Kimdir? Ve neden yalnız olmaması gerekmektedir bu fikri kalıcılaştırdı. Kendinize bir: iyi ki deneyimledim hafızası. İyi oyundu hafızası. İyi fikirdi hafızası. İyi hikayeydi hafızası dahil etmek isterseniz; Fazilet'in kim olduğunu ve neden yalnız olmaması gerektiğini öğrenmek isterseniz, oyun sürüyor. Ve sürecek... Fazilet Yalnız Değildir bir kişiden ziyade, bence, bir koşulun veya durumun hikayesi. Maalesef şeklinde anılan bir durumun veya koşulun hikayesi. Ama eğer her şeyin üstüne yeterince düşünürseniz, eve dönüş yolunda oyuna dair mutlaka birkaç iyi ki de bulacaksınız. Ben buldum. Siz de bulun diye bu tarafsız hisleri buraya bırakıyorum. Aslında tiyatro ne izledim kategoriside açılabilir.


Bu masal zamanın birinde ormanda yaşayan fil Rutu'nun yaşamından bir kesiti anlatmaktadır. Sevimli küçük Rutu, bir gün ormanda gezintiye çıktığında karıncaların harıl harıl çalışarak yuvalarına nasıl yiyecek taşıdıklarını görmüş ve arıların nasıl vızır vızır uçup bal topladıklarını. Eve döndüğünde annesiyle babasına gördüklerini heyecanla anlatarak Biz neden hiç çalışmıyoruz?" demiş. Annesi, babası ve Rutu ormanda gezerek kendilerine yapacak bir şeyler aramaya koyulmuşlar. Ormanda oduncu bir adamı görmüşler, odunları sırtına alıp ne zorluklarla taşıdığını görünce ona yardım etmeye karar vermişler. Gel zaman git zaman ormancıya yardım etmiş odunları sürekli ormancının evine taşıyıp durmuşlar ama bir süre sonra ormancı söylenmeye başlamış; çok yavaş yürüyorsunuz, işlerim hep ağır gidiyor, vaktinde odunlar yetişmiyor diye. sonra yine bir gün odunları yüklenmiş ormancının evine giderlerken yolda bir turist kafilesini görmüşler. Ormanda gezen turistler yorgunluktan ölmüş bitmiş. Yanlarına gidip sormuşlar neden bu kadar yoruldunuz diye. Onlar da anlatmış; bütün ormanı gezmek istedik ama çok yorulduk, demişler. Rutu'nun başında hemen bir ampul yanmış. Tam bize göre bir iş demiş içinden. Bu olaydan sonra küçük fil Rutu annesi ve babasıyla birlikte ormanda turistleri gezdirmeye karar vermişler. Hem ormanda her yere gidecekler hem de ağır ağır yürüdükleri için turistlerde memnun kalacak diye düşünmüşler. Başlamışlar turistleri gezdirmeye. Hem insanlar çok memnun kalmış yorulmadan yavaş yavaş ormanı gezmeye, hem de filler. Rutu bu işi çok sevmiş annesi ve babasıyla beraber mutlu mutlu gezmişler ormanda.


Ömer, nişanlısı ile birlikte balık restoranındaydı. Hem yemek yiyip rakı içiyorlar hem de evlilik planları hakkında konuşuyorlardı. Ömer subaydı ve rütbesi ise yüzbaşıydı. Sözlüsü Aylin ise edebiyat öğretmeniydi. Her ne kadar kendi aralarında yüzük takmış olsalar da Aylin'in endişeleri vardı. Ömer'in mesleği dolayısıyla sürekli olarak şehir değiştirme konusu kafasını karıştırıyordu. ''Ne yapacağız yani, yüzüklerimi atalım?''dedi Ömer. ''Bak, eğer düşünmek istersen,''derken telefonu çaldı. Hafifçe tabağının yanında duran telefona doğru eğildi. Arayan kardeşi Hasan'dı. Telefonu meşgule attı. ''Düşünmek istersen,''dedi ama konuşmasını yine telefon yani Hasan böldü. Tekrar meşgule attı. Bu sefer telefona resimli bir mesaj geldi. Resimde hasta yatağında burnunda hortumlar takılı olan, hastalığın yiyip bitirdiği yaşlı biri vardı. Bilinci kapalı gibiydi. Resmin altında ise ''İYİ DEĞİL, SENİ SAYIKLIYOR.''yazarken altında hastane adresi vardı. Korkunç bir ürperti vücudunu sararken midesi kasılmaya başladı. Nefesi daralıyor ağzı kuruduğu için yutkunmakta zorluk çekiyordu. İçinde söndüğü sandığı küller tekrar alev almıştı. Kulaklarında müthiş bir basınç oluşmuştu. Aylin'in ''Ben senin aileni tanımayacaksam bu iş nasıl olur Ömer?''deyip aile ve evlilik hakkında nutuk çekmesi ızdırap verici düşüncelere dalan Ömer'in dikkatini çekmediği gibi giderek kısılıp yok oldu. Doğup büyüdüğü, çocukluğunun geçtiği evden ayrılmasının üstünden yaklaşık yirmi sene geçmişti. O zamandan beri onu ilk görüşüydü bu resim. O'na ''Senden utanıyorum.''deyip kapıyı çarpıp gittiğinde upuzun kızıl saçları ve iri dudakları vardı. Esmer teni, uzun boyu, güler yüzü, yanaklarında iki küçük gamzesi ve yakıp kavuran seksapalitesi ile o alemlerin şöhretli ''Fulya''sı idi. Gözlerini diktiği masanın köşesinden kafasını kaldırıp sürekli olarak dudakları hareket eden Aylin'e bakınca konuşması televizyonun sesini açar gibi giderek yükseldi. ''Aylin, seni eve bırakayım. Yarın çok işim var.''deyip nişanlısının konuşmasını yarıda kesti. Ara sıra görüştüğü kardeşi Hasan sayesinde son durumu -o sormadan kendisi anlattığı için- hakkında bilgisi oluyordu. Tıraşını bitirip üstünü giyindikten sonra telefonla bir yeri aradı. ''Git ama hastaneden çıkınca ara.''dedi karşıda ki ses. Dışarı çıkıp önce börekçiye gidip karnını doyurdu. Sonra Fulya Sultan'a bir hediye almak aklına geldi. Bunun onu mutlu edeceğinden adım gibi emindi. Hastaneye gidince kardeşini Fulya Sultan'a çorba içirmeye çalışırken gördü. Tabağı servis masasına bırakıp ayağa kalktı. Ondan küçüktü ama daha yaşlı gösteriyordu. Birkaç kere küçük suçlardan cezaevine girip çıkmıştı. Bu yüzden onu hiç yargılamıyordu. Çünkü yaşadığı hayat Ömer'e ağır gelirken o ise Fulya Sultan'ın yanında kalıp savaşmayı tercih etmişti. Hasan, yaklaşıp boynuna sarıldı. Biriktirdiği gözyaşlarını hıçkırarak döktü. Nedense ona sarılmak istemiyordu. Omzunun üstünden Fulya Sultan'a baktı. Gözlerini tavana dikmiş öylece bakıyordu. Vücudunun her yerinde tıbbi aparatlar takılıydı. Kardeşi kapıyı üstlerine kapatıp çıktıktan sonra yatağa yaklaştı. Bir süre dünya ile bağlantısını kesmiş, zayıflıktan bir deri bir kemik kalan ihtiyarı izledi. Dişsiz ağzı sonuna kadar açık, gözleri ve avurtları çökük haliyle Scream maskesini andırıyordu. Yaptığı benzetme içinde gülme isteği uyandırmıştı ama içinde bulunduğu durumun vahametini hatırlayınca kendini tutmak zorunda kaldı. ''Ama senin yüzünden be Fulya Sultan! Her koşulda hayatla dalgasını geçen birisiydin ve beni de öyle yetiştirdin. Eminim ki yaptığım benzetmeyi idrak edebilsen yataktan kahkaha atarak fırlardın. Sen ki annen öldüğünde bile dudaklarını kıpırdatmak için dua yerine şarkı okuyan birisin ama ben o kadar olamayacağım, kusura bakma!''diye geçirdi içinden. Fulya Sultan geldiğini hissetmiş gibi yavaşça başını çevirdi, gözlerini aralamaya çalıştı ama ağır gelmiş olacak ki tekrar kapandı. Ömer, yatağın bir köşesine oturdu. Battaniye üzerinde ki damar yolu takılı, küçücük kalmış damarlı eline dokundu. ''Vay be Fulya Sultan! Eskiden beline kadar ateş kızılı saçların yerinde şimdi yeller esiyor. Dolgun dudakların incelip, buruşarak ağzının içine girmiş. Her gece tozunu attırdığın sahnelerin ışıkları gibi parlayan gözlerin, alnına değecek kadar uzun kirpiklerin bile terk ettiği kepenklerle kapalı şimdi. Bakacak kimse olmadığı için çalıştığın pavyona bizi de götürürdün geceleri. Bir köşeden seni izlerdim. Nefesini keserdin müşterilerin. Masalarına oturman için ne kavgalar çıkardı. Sende az değildin ama! Göğüs ve sırt dekolteli bir karış elbisenle ve herkesle oynaşan gözlerinle adamları kudurtmasını iyi bilirdin. O zamanlar anlamıyordum hiçbir şeyden. Oturduğum yerde uyur kalır ertesi gün gözümü yine senin uyandırmanla yatağımda açardım. Bir gün bile kahvaltısız göndermedin bizi okula. Herkes çocuklarının paşa torunlarıyla arkadaşlık etmesini istediği için biz onlar için muzır neşriyattık. O zamanlar anlamıyordum ama kafam bazı şeylere ermeye başladığında senden utanmaya başladım. Bazı geceler eve üstün başın paramparça, suratın parçalanmış halde gelirdin. Bazen polisler beni evden alırlardı. Kaç kere evden kendimi öldüğüne hazırlayarak çıktığımı nasıl unutabilirim. Hoşlandığın adamları ben yokken eve getirdiğini de biliyorum ama hadi o kadarına üç maymunu oynayayım! Şimdi bile rüyanda kaslı erkeğin biriyle birden fazlada olabilir- iş tuttuğunu tahmin edebiliyorum. Biz aynı saatte yemeğe oturup haberleri izleyen, arkadan dizi izleyip erkenden yatan ailelerden olamadık ama ileride bir torunun olursa bizim yaşadıklarımızı yaşamayacak. Arkadaşlarımın dalga geçmesinden bunalıp hiç hak etmediğin hakaretler ederek seni terk ettiğim zaman daha dün gibi gözümün önünde. Ne yazık ki bizim için en çetin zorluklara göğüs gerdiğini anlayamamışım. Bacaklarıma kapanıp ağlayarak gitmemem için yalvarmıştın. Şimdi saygınlık gören bir mesleğim var. Birazda bu yüzden senden uzak kalmak istedim. Keşke arada sırda bile olsa gelip elini öpseydim. Sana bir hediye aldım. Biliyorum, artık çok geç. Amacım af dilemek değil. Eminim ki sen bana hiç kırılmadın. Sadece seni ''Fulya Sultan'a layık bir şekilde görüp gurur duymak istiyorum.''dedi. Ömer, yanında getirdiği poşetten küt kesim, uçları içeri doğru kıvrılmış, kızıl renk bir peruk çıkardı. Yatağın sırtını biraz yukarı kaldırıp Fulya Sultan'ın dik oturmasını sağladı. Peruğu dikkatlice bir parça beyaz ve kısa tüyün içinden kırmızı ve kahverengi beneklerin belli olduğu kafasına yerleştirdi. Sonra poşetin içinden perukla aynı renkte bir ruj çıkarıp ağzının içine girmiş dudaklarını boyadı. Dikkatini silikonlu göğüsleri çekti. Hala büyük ve diktiler. En son gözlerine siyah renkli bir kalem far sürdü. Fulya Sultan'ın gözleri hafif aralandı. Ömer'e doğru baktı. Ağzının kenarları yukarı doğru kıvrılır gibi oldu. Ömer'de ona gülümsedi. Odadan çıktıktan sonra boşanıp kendinden çok daha zengin ve yaşlı bir adamın metresi olan anneleriyle gitmek yerine Fulya Sultan'la kalmayı tercih edip bir daha görüşmeyi reddeden Hasan'la vedalaştı. Hasan'a kendisi gibi son pişmanlığın fayda etmeyeceği zaman gelmeden önce sürekli onu soran annesinin elini öpmesi için nasihat verdi. Hastane bahçesine oturup biraz nefes aldı. Arka cebinden telefonunu çıkarıp annesini aradı. ''Anne, şimdi çıktım hastaneden... Fulya Sultan iyi değil.''dedi. Arkasından Aylin'i arayıp hastaneye çağırdı. Ona ailesini tanıtacaktı.


Mırıldanan Çocuk, çocuğunuz ile okurken kimileyin duygulanacağınız, kimileyin anlatıcının insanlara dair fikirleriyle gülümseyeceğiniz ama sonunda otizm ve otizmli bireyler hakkında farkındalığınızı artıracak bir kitap. Hikaye bir apartmanda yaşayan Pepe'nin, dördüncü kattaki çocuğun odasından hiç çıkmadığını fark etmesi ile başlıyor. Pepe her gün çatıya çıkıp bu garip davranışlı çocuğu izliyor ve sonunda sorunun ne olduğunu anlıyor. Çocuk kafasını sürekli sağa sola hareket ettirdiği için Pepe ona "Hayır" ismini takıyor. Pepe vaktinin tamamını dört duvar arasında geçiren bu çocuğa yardım etmek istiyor, öncelikle birlikte yaşadığı insanlara Hayır'dan bahsetmesi gerekiyor fakat ufak bir sorunumuz var; Pepe bir kedi ve insanlara bir şeyler anlatmak bazen hiç de kolay değil. Mırıldanan Çocuk, çocuğunuz ile okurken kimileyin duygulanacağınız, kimileyin anlatıcının insanlara dair fikirleriyle gülümseyeceğiniz ama sonunda otizm ve otizmli bireyler hakkında farkındalığınızı artıracak bir kitap. Hikaye bir apartmanda yaşayan Pepe'nin, dördüncü kattaki çocuğun odasından hiç çıkmadığını fark etmesi ile başlıyor. Pepe her gün çatıya çıkıp bu garip davranışlı çocuğu izliyor ve sonunda sorunun ne olduğunu anlıyor. Çocuk kafasını sürekli sağa sola hareket ettirdiği için Pepe ona "Hayır" ismini takıyor. Pepe vaktinin tamamını dört duvar arasında geçiren bu çocuğa yardım etmek istiyor, öncelikle birlikte yaşadığı insanlara Hayır'dan bahsetmesi gerekiyor fakat ufak bir sorunumuz var; Pepe bir kedi ve insanlara bir şeyler anlatmak bazen hiç de kolay değil.


Gece bugün de koskoca karanlığının içinde yalnızdı. Ne, karanlığını aydınlatan yıldızlar, ne de aşık olduğu Ay yoktu yanında. Yalnızdı tıpkı benim olduğum gibi. Bu yüzden geceyle dostluğumuz pek bir iyiydi ya zaten. Bir çok ortak yönümüz var sanırım birbirimizi anlıyoruz. Çoğunlukla gece'nin bir yarısı oturduğum bu bankta sessizliği dinliyor ve geceyle muhabbet ediyordum. Bankta geriye doğru yaslanarak başımı gökyüzüne çevirdim ve gözlerimi kapatıp derin bir nefes aldım. Aklımda dolanan tonla düşüncenin içinde boğuluyordum. Hafifçe esen rüzgar, gecenin keskin ayazı yavaşça yüzüme vurmaya başlamıştı. Tam doğrulacakken bana doğru yaklaşan adım seslerini duydum. Yanıma oturduğunu hissetmemle Tereddüttle doğrulup gözlerimi açtım ve yanıma oturan yaşlı adama baktım. İfadesiz, düz bir şekilde denize bakıyordu. "Hissettim" dedi durduk yere. Anlamayarak baktım ona. "Hüznünü, yalnızlığını. Hiç duydun mu evlat ?Kalpten kalbe yol vardır. Bazen gözler göremez, kulaklar işitmez ama insan kalbi ile görür, duyar. Gerçek sevgi mesela, öyle saf ve temizdir ki, eğer sen onu tüm kalbinle seversen emin ol o da seni öyle sever çünkü o iki kalp arasında zaten bir yol vardır bu yolda önüne ne kadar taş koysalar da o engeller elbet tek tek açılır, sevgi öyle güçlüdür işte, elbet ki kavuşacaktır sevdiğine." Sükut içinde yaşlı adamı dinlerken yaşlı adam ayağa kalkıp elini omuzuma koyup yavaş yavaş vurdu. Ve arkasını dönüp karanlığa doğru ilerledi giderken fısıltı gibi bir cümle duydum. "Yolunda ki taşları umursama senin sevgin hepsinden daha güçlü.


Annem yıllar önce kanserden ölmüştü. Aslında bu annemin ne kadar iğrenç bir hayat yaşadığını gizlemek için söylediğimiz bahaneden başka bir şey değil. Tüm hayatı boyunca ona cehennemi yaşatan bir adamla beraberdi. Ne kadar eski bir hikaye değil mi? Kadın hasta, adam insanlıktan yoksun. Annemi tanımış olan herkes bilir ki annemin ölümüne babam sebep olmuştur. Hiç tanışmamış olsalardı annem hala hayatta, ben ise hiç var olmamış olurdum. Bazen insanlara hiç varmamış olmakla ilgili konuşurum. Hepsi de rahatsız olmuştur bu konudan. Hiç var olmamış olmak. Düşünülemez bile. Onca çaban, onca emeğin, onca egon, onca bencilliğim... Hiçbiri var olmamış olurdu. Korkunç olsa gerek. Bunca şeye sahip olan biri için. Sonunda mezarlığa vardım. Oturduğum şehrin bambaşka bir köşesinde bu mezarlık. Bomboş, yapayalnız buradaki mezarlar. Ne zaman gelsem ancak bir avuç insan mezarların başında olur. Babam seçti burayı. Tahmin edilebileceği üzere. Diğer mezarlar arasında yürüyüp annemin mezarını buldum. Diğer mezarların yanında annemin mezarı hep daha gösterişli kalmıştır. Birisi sürekli gelip mezarı suluyor ve yeni çiçekler bırakıp gidiyor. Kim olduğunu bilmiyorum. Merak da etmiyorum. Artık var olmayan birinin ona hiç yararı dokunmayan mezarını süslemek ancak bir aptalın işi olabilir. Gidip mezarın yanına oturdum. Çantamdan bir kağıt parçası çıkardım. Sayfanın tamamı bile dolu değildi. Yazdığım en kısa yazıydı. Suçluluk duyuyorum bazen. Anneme karşı bu kadar umursamaz olduğum için. Yıllardır elimden hiçbir şey gelmedi. Şimdi değişecek değilim ya. Önce etrafıma bakındım. Kimsenin beni duyamayacağından emin olmak istedim. Ne kadar her şeyden umudumu kesmiş olsam da böylesi bir ana başkalarının tanıklık etmesini istemem. Daha sonra elimdeki kağıt parçasına gözlerimi dikip okumaya başladım.


Bugün geri sayımın ilk günü. Beynimde yaşayan canavara kontrolü vereceğim ilk gün. Hiçbir şey hissetmiyorum. Belki de o kadar çok şey hissediyorum ki hiçbirinin farkında değilim. Tüm hayatım boyunca yaşadığım her olayı, hissettiğim her duyguyu, iletişime geçtiğim herkesi kontrol etmeye çalıştım. Manipüle etmeye çalıştım demek daha doğru olur belki de. Başarılı oldum mu bilmiyorum. Başardıysam da bir hiçi başarmış olmalıyım. Yoksa bugün, burada, bu düşüncelere sahip olmazdım. İnsanlar başarılı olduklarında nasıl sorusunu sormazlar kendilerine. İlk ona gitmek istedim. Onunla yüzleşecek kadar güçlü değilim sanırım. Ben olmamalıyım bunun kararını veren aslında. Canavar vermeli bunun kararını. Belki Canavar bile onu görecek kadar güçlü değildir. Komiktir ki bize hayatımızı veren insana en çok acıyı çektiririz. Bir kısmı hak eder. Çoğunluğu ise sadece bizim bencilliğimizdir. İnsan olmanın en büyük zorunluluğudur bencillik. Bencil olmazsan yok sayılırsın. Sonunda çıktım yataktan, düşüncelerimden sıyrıldım. Düşünmemeliyim. Bir yararı olmadı hiçbir zaman. Kendi kendimi kuruttum sadece. Dolabımdan onun verdiği kıyafetleri giydim. Her önemli günde bu kıyafetleri giyerim. Bana büyük olan bol bir pantolon ve geniş çizgili bir kazak. Kazak onundu sanırım, hediye etmişti bana. Hatırlayamıyorum. Pantolonu o almıştı ama. Çok sevmişti, üzerimde görmek istemişti. İnat edip almayınca da o alıp gelmişti. Giymesen de olur dene sadece. demişti. Kendini kötü hissetsin diye belki hiç giymedim yanındayken. Onun haberi yok ama gittiğinden beri hep bu pantolonu giyiyorum. Nedeni yok. Hoşuma gidiyor pantolon. Kafamı sallayıp dolaptan yiyecek bir şeyler çıkardım. Başlayacağım bugün. İçimdekilerin dışarı yayılması gerek. Buradan gidemem yoksa. Karnım doyduktan sonra çıkardıklarımı tekrar dolaba koydum, ceketimi giyip evden çıktım. Çantamı da kontrol etmeden omzuma astım. Annemin yanına gidiyorum. Bir toprağa konuşacağım aslında. Annem diyeceklerimi hiçbir zaman duymayacak. Onun için yapmıyorum zaten bunu. Kendim için yapıyorum. Dediğim gibi, insanlar bencildir.


Kendimi toparlayıp ayağa kalktım. Hızlıca yürümeye başladım. Annemin mezarından uzakta olan üzerinde babamın adı yazan mezara bakmadan yürümeye devam ettim. Babam öldüğünde onun için bir cenaze yapmayı reddetmiştim. Duruma el atıp kardeşleri cenazesini hazırladılar. Mezarını annemin mezarının yanına koymayı planladıklarını duyduğumda ortalığı ayağa kaldırdım. Yine de aynı mezarlıkta bulunmalarına engel olamadım. Elimden ancak bu geldi. Mezarlıktan çıktıktan sonra afallamış bir halde bir süre duvara yaslanıp bekledim. Şimdi ne yapacağım? Yeni birisine gitmek için çok erken. Ama daha ne kadar bekleyeceğim? Bir anda hızlı hızlı yürümeye başladım. Kararımı vermiştim. Ona gidecektim. Bir an dahi durup düşünürsem vazgeçeceğimden emin olduğum için duraksamadan yürümeye devam ettim. Kafamın içinde onunla karşılaştığımda ne söyleyeceğimi planlamaya çalıştım. Hiçbir şey çıkmadı. Sadece onu düşünebiliyordum. Ona olan nefretimi veya sevgimi değil, sadece onu. Böyle ne kadar yürüdüm emin değilim. En sonunda evinin önüne ulaştım. İki katlı bir binanın ilk katında oturuyordu. Bina da bulunduğu semt de hiç güvenli durmuyordu. Burayı tutmaması için çok dil dökmüştüm ama kirasını karşılayabileceği tek ev burası olduğu için burayı tutmuştu. Minik de olsa bir bahçesi de vardı evin. Hep çiçekler dikmek istemiştim. Fırsatım olmadı hiç. Bir süre orada öylece dikildikten sonra kendimi zorlayıp eve doğru yürümeye başladım. Küçük demir kapısını açıp bahçeye girdim. Attığım her adımda yeni bir anıyı görüyordum. Sonunda binaya ulaştım, kapının şifresini girip içeri adımımı attım. Evinin kapısı tam karşımda şimdi. Neden buraya geldiğimi unutmuş gibiyim. Kalbim o kadar hızlı atmaya başladı ki sanki atmıyor gibiydi. Bir süre nefes alamadım. Sonra da başım dönmeye başladı. Ne oluyordu? Bunca zaman geçmişken ondan hala bu kadar korkuyor muydum? Hayır. Bunu yine kendime yapmama izin veremem. Şimdi gidersem bir daha geri dönemem. Yapmalıyım. En fazla ne olabilir ki? Bir kere terk edildim şimdi tekrar terk edilecek halim yok ya. Kendimi toparlamaya çalıştım. Çantamdan kim bilir ne zamandır orada duran su şişesini çıkartıp bir yudum aldım. Yavaşça kapıya yaklaşıp tıklattım. Evde miydi acaba? Açıp beni görüp yüzüme mi kapatacaktı? Ne yapacağını hiçbir zaman kestirmeyi başaramamıştım. Şimdi de aynısı oluyordu. İçeriden yürüme sesleri gelmeye başladı. Bu bekleyiş biraz daha sürerse kalbim kendini vücudumdan fırlatıp atacakmış gibi hissetmeye başladım. En sonunda kapı açıldı. Kapıda dikilen kişiyi yavaşça incelemeye başladım. Kendisine oldukça bol olan siyah bir pantolon ve sanki pantolona meydan okuyormuşçasına dar olan gri bir tişört giyiyordu. Saçları da yataktan kalktıktan sonra öylece bırakılmış gibiydi. Yüzünde hiçbir ifade yoktu. Sadece o kısık kahverengi gözlerini bana dikmişti. Sonunda karşımdakinin kim olduğunu anlayabildim. Arkadaşıydı. Ne arkadaş ama. Hiçbir zaman birbirleriyle anlaşmayı başaramamışlardı. En saçma konulardan bile tartışma çıkartıp aylarca konuşmadıkları oluyordu. Sonra da hiçbir şey olmamış gibi birbirlerinin hayatlarına geri dönüyorlardı. Aralarındaki ilişkiyi hiçbir zaman anlayamadım. Bir şeyler yerine oturmadı hiçbir zaman. Belki de hepsi benim kıskançlığımdan. Bilmiyorum. Fark etmez. Bir anlam ifade etmiyor artık. Hiçbir şey söylemeden arkamı dönüp yürümeye başladım. Arkamdan seslendi. Hayatında sana ihtiyacı yok. dedi. Vücudumdaki her bir hücre arkamı dönüp bağıra çağıra Onun bana her zaman ihtiyacı olacak. Tıpkı benim ona olacağı gibi. demek istediyse de yapamadım. Beni vazgeçirmeye çalışıyordu, biliyordum. Hiç sevememişti beni zaten. Delinin tekiydim beni neden sevecekti ki? Bir tepki vermeden yürümeye devam ettim. Arkamdan kapattığı kapıyı duydum. Ben de hızlıca dışarı yürüdüm. Biraz yürüdükten sonra sonunda kendimi bomboş bir ara yolda buldum. Kimse yoktu. Bir duvarın köşesine çöküp oturdum. O binadan çıktığımdan beri tuttuğum hıçkırıkları sonunda serbest bıraktım. Neden ağladığımı bilmiyordum.


Soğuk, sert bir aralık, cumartesi. Akşamdan beri içimde bastıramadığım gezinip dolaşma, bakınma isteği. Boş, amaçsız bir şekilde dolanıp, sıcacık giyinip sert soğuğu hissetmek. Evdeki günlük kahvaltı, ev düzeni, düzen, nizam rutinimi tamamladıktan sonra üzerime sıkı bir şeyler geçirip kendimi dışarı attım. Hedef Alsancak Kıbrıs Şehitleri. Gitme gerekçem; Yelkovan Kitabevi'nden, kitap okuma kulübümüzde okunacak bir kitabı almak, amaç gezinmek. Ulaşım kısmında hedefe iki yüz elli üç nolu otobüsle gitmeyi tercih ettim. Yolculuk süresinin daha uzun olduğu, ama durakla kitapçının arasındaki mesafenin kısa olması bu kararda etkili oldu. Uzun süren bu yolculukta geçirdiğim bu süreyi Dr. Özgür Bolat'tan online aldığım Birey Olma Eğitimi'nin telefondan tekrarını dinleyerek geçirdim. Durağımda inip tam olarak nerede olduğunu çıkaramadığım kitabevini bulmak için sezgilerimi kullandım, sezgilerime çok güvenirim beni hiç yanıltmaz, kendimi kitapevinin sokak başında buldum. Oradaki işimi hallettikten sonra Kıbrıs Şehitlerinin ana caddesindeki insan selinin arasına bıraktım kendimi, kulaklığımdan gelen Özgür hocanın "Çocuklarınızı yemek yedirmek için zorlamayın onların adına karar vermeyin," telkin ve uyarıları eşliğinde yürümeye devam ettim. Hafta sonunu birlikte geçirmek isteyen, birbirine baygın baygın bakan sevgililer, sevgilisi olmadığı için hemcinsi arkadaşlarıyla takılan, kıkırdayarak dolaşan kız grupları, iki söyleyip hu ha ha diye gülen erkek grupları, arada bir benim gibi yalnız dolaşıp beden dillerinden, bakışlarından anladığım, benim gibi evde ne eksik, akşama ne pişirsem diye düşünen kadınlar. Birkaç alışverişimi tamamladıktan sonra rotam Ege Boncuk, ışıltılı dükkan her zamanki gibi kalabalık. Bir bilekliği almamak için kendimi zor tuttum, not defterlerine olan zaafıma yenik düştüm, en şirininden bir tane alıp evin yolunu tuttum.


Nikolay Gogol Rus edebiyatında mizah ve ironi anlayışı en yüksek olan yazarların başında gelmektedir. Çocukluğu ve aldığı eğitimler nedeniyle din olgusu Gogol için son derece önemlidir. Yüksek ironi ve mizah anlayışı eserlerinde de görülmektedir. Bu durum özellikle eserlerinde kullandığı üslup ile kendini göstermektedir. Eserlerinde karakterlere verdiği isimler, mekanların takma adları ya da hitap şekilleri bu konu bağlamında örnek olarak görülmektedir. Gogol 1809 yılında Poltova'nın Soroçintsi kasabasında dünyaya gelmiştir. Çocukluğu babasının çiftliğinde geçer. Lise yıllarında ilk kez edebiyat ile uğraşmaya başlamıştır. Sanat anlayışının oluşmaya başladığı bu dönemde yazdığı eserlerinde edebiyata karşı yeteneği olduğunu fark etmiş ve bu düzlemde edebiyat ile alakadar olmaya devam etmiştir. Liseyi bitirdikten sonra sanat ile daha fazla ilgilenebilmek amacıyla Petersburg'a yerleşir. Bu dönemde Gants Kühlgartsen adlı romantik poemayı yazar. Bu eser Rus yaşantısından çok Alman yaşantısını anlatmaktadır. Eser herhangi bir başarı sağlayamaz. Bunun farkına varan Gogol eserin tüm nüshalarını toplar ve hepsini yakar. Bu eserin başarısızlığı sonrası kendisinin poema yazmaya bir yeteneğinin olmadığı kanaatine varır. Petersburg'da yaşadığı dönemde memurluk yapar. Bu zaman dilimi onun edebiyata yeni tipler kazandırmasında son derece etkili olmuştur. 1831 yılında Dikanka adlı eserini yayımlar. Bu eserle birlikte edebi çevrelerle yakınlaşmasını başlar. Puşkin'in bu eseri beğenmesi, onunla tanışmasını ve iyi bir dostluk kurmasını sağlar. Gençlik döneminde yazdığı Mirgorod Öyküleri adlı eseri ile edebi kişiliğinde yeni bir boyut atlar; eser tüm çevrelerce oldukça beğenilir. 1836 yılı itibariyle Puşkin'in yardımıyla Sovremennik gazetesinde çalışmaya başlar. Bu gazetede yadığı ünlü öyküler Palto, Araba, Burun, Portre gibi öyküleri yayımlanır, sonrasında bu öyküler Petersburg Hikayeleri adlı bir derleme halinde toparlanır. Gogol'ün edebiyata kazandırdığı küçük insan tipi Petersburg'da çalıştığı dönemde yaptığı memurluk süresinde edindiği izlenimlerine bağlı olarak oluşmuştur. Bu tip düşük rütbeli memurları simgeler. 1836 yılında Müfettiş adlı tiyatro eseri yayımlanır ve sergilenir. Ülkenin bürokratik sistemi ağı şekilde eleştirilmiştir. Edebiyat çevreleri eseri o kadar beğenir ki eleştiriler son derece olumludur. Lakin Gogol'e göre eser yeterli etkiyi yaratamaz ve yeterince beğenilmez. Bu nedenle İsviçre'ye gider. Burada konusunu Puşkin'in önerdiği Ölü Canlar adlı eserini yazmaya başlar. 1840 yılında eserin ilk cildini bitirir. Bu eser çok büyük bir başarı sağlar ve sanatının doruğu olarak nitelendirilir. Bu eserde Gogol'ün sanatını oluşturan tüm unsurlar bir araya gelmiştir. Ölü Canlar eserinde Rusya'nın her anlamda çürümüşlüğünü oldukça çarpıcı ve gerçekçi bir biçimde anlatır. Eserin yayımlanmasından sonra düzen savunucuları tarafından Rus insanını aşağılamakla suçlanan Gogol psikolojik yönden oldukça sert bir şekilde yıpratılmaya başlar. Baskılara dayanamayan Gogol tekrar İsviçre'ye döner ve eserin ikinci cildine başlar. Yazdıklarını beğenmez ve yakar. Eserin toplamda 6 cilt olduğu ve çoğunun yakıldığı için günümüzde bilindiği kadarının yayımlanabildiği bilinmektedir. Yaşamının sonlarına doğru büyük bir ruhsal bunalıma girer ve yaşamın bazı bilinmezliklerinin peşine düşer. Bu nedenle Kudüs'e gider ancak bu onun durumunu yalnızca kötüleştirir. Ruhsal bunalım sonra yalnızlık sebebiyle girdiği depresyon sonucu ölür. Eserlerinde hiciv türünün önemli bir yeri vardır. Dikanka Hikayaleri adlı eserinde Ukrayna'nın halk öyküleri efsanelerini hicivle birlikte kaleme almıştır. Yazarın Rus edebiyatında gözyaşları arasında gülme üslup özeliği ilk kez bu eserde görülmektedir. Edebi sanatında küçük insan ve memur tipleri son derece önemlidir. Gogol'ün eserlerindeki üslup ve hiciv özelliklerine bakıldığında dolaysız anlatı türünün kullanıldığı görülmektedir. Eserlerinin büyük çoğunluğunda aslında komik olmayan bir dizi olayın mizah ile birleşip çarpıcı bir anlatıma evirildiği görülmektedir. Eserlerindeki konuların aslında zayıf olduğu görülmektedir. Bir uzun öykünün ya da tüm öykülerin başarılı olması için eseri yazan kişinin kendisi için tanıdık olan bir oda ya da sokağı betimlemesi yeterlidir. sözü eserlerinde konu bulmak için büyük çaba sarf etmediğini göstermektedir. Puşkin ile aralarında geçen mektuplaşmalara bakıldığında bu durumun daha net olarak kendini gösterdiği görülmektedir: Bana bir iyilik yapın bir konu verin, komik olup olmamasının bir önemi yok, yeter ki Ruslara özgü bir şey olsun. Bana bir iyilik yapıp bir konu verin ki ondan birkaç perdelik bir komedi oluşturayım, hem de sizi temin ederim en komiklerinden biri olacağına. Gogol, çevresindekilerden kendisine sürekli yaşadıkları olayları anlatmalarını ister. Prokopoviç, Annenkov ve Ostrovski'ye yazdığı mektupların sonlarında bu ricasını mutlaka eklemiştir. Gogol aynı zamanda eserlerini bir topluluğa karşı okurken role girmesi ile tanınır. Prens Obolenski bu konuyla alakalı olarak şöyle der: Kullandığı her ses oldukça netti ve ses tonunu sürekli değiştirirdi. Bu şekilde okunuştaki tekdüzeliği bozar ve okuru kendi düşüncesinin en derin yerini bile anlamaya zorlardı. Boğuk ve mezardan gelirmiş gibi bir sesle söze nasıl başladığını hatırlıyorum: Neden yoksulluğu ve yalnızca yoksulluğu sunmalı ki? Ve işte yeniden ücra ve unutulmuş bir yere düşmüşüz. Bu sözlerinden sonra başını kaldırıp saçını geriye attı, kuvvetli sesiyle devam etti: Ama ne ücra köşe, ne unutulmuş bir yer!, sonra Tentetnikov köyünün gösterişli betimlemesini yapmaya başladı. Gogol'ün anlatışındaki uyum da eserinde yarattığı dünyanın uyumu gibi sade fakat gerektiğinde son derece tumturaklı ve yüksek sesli olmuştur. Ölü Canlar'ın Gogol tarafından okunmasına şahit olan Annenkov, Plyuşkin'in bahçesini betimlerken öyle bir tavır takındı ki koltuğundan kalkarak o mağrur tavrı takındı ve insanlara tepeden bakan jestlerini sürdürdü. Plyuşkin'in karakter yapısını kendi okurken bile bu denli canlı bir halde ortaya koyan Gogol, üslubundan da bu tarz özelliklere son derece sık yer vermiştir. Burada önemli olan şey, Gogol'ün eserlerinde dolaysız anlatıyı kullanmasıdır. Konuşma dilindeki canlı imgeler ve konuşmanın özünde yer alan heyecanlardan hareketle düzenlenir. Gogol eserlerinde oluşturduğu karakterler ve mekanların isimlerini bulma konusunda son derece başarılıdır. Bulduğu sözcüğün ses yapısı dolayısıyla söyleyişten kaynaklanan akustik son derece önemlidir. Karakterlere verdiği isimler, onların karakteristik özelliklerini de gösterir. Prens Obolenski bu durumdan şöyle bahseder: Bulduğum bir şikayet defterinde halktan birinin bir konudaki eğlenceli yakınmasını okudum. Bundan Gogol'e bahsettim ve bana bu konuda benim ne düşündüğümü sordu. Kim bu adam? Nasıl bir karakteri ve özellikleri var? Ona bilmediğimi söyledim. Bakın ben size göstereyim dedi ve eğlenceli ve son derece değişik bir şekilde adamın dış görünüşünü betimlemeye başladı. Oldukça güldüm ama o gayet ciddiydi. Ardından bana Yazikov ile birlikte yaşarken kimi zamanlarda değişik karakterleri betimleyip eğlendiklerini ve her biri için birer ad uydurduklarını söyledi. Karakter yaratmadaki ustalığı, bunu mizah ve hiciv ile harmanlayıp sunması ve her bir parçayı sanki gerçekten öyleymiş gibi kurgulayıp aktarması ile Gogol edebi sanatını son derece büyük bir ustalıkla kullanmıştır. Karakter isimleri için son derece fazla çaba gösteren Gogol isimleri bulup onlara uyan karakterler yaratmıştır. Örneğin bir ev ilanında gördüğü Çiçikov ismi Ölü Canlar eserindeki ana karakterde görülmektedir. Hatta rastgele de olsa karşılaştığı isimlerin kime ait olduğunu tahmin etmeyi çok sevdiği ve bu şekilde de karakterlerinde bu isimleri bağdaştırarak kullandığı bilinmektedir. Yazikov bu durumu şöyle anlatır. Bir gün postanedeyken mektubun üzerinde bir isim gördü. Sonra o isme ait kişinin Ölü Canlar'daki generale benzediğini, kendisine onun yüzünü ve hatta beyaz bıyıklarını anımsattığını söyledi. Gogol eserlerindeki karakterlerin ad ve soyadları ile özel olarak ilgilidir. Bu adlar her zaman gülünçtür. Aslında bir addır hepsi, fakat komik şeyleri anımsatırlar. Örnek vermek gerekirse: Kizyakolupenko ismi Rusçada kizyak ve lupit ve -enko son ekinden oluşur. Bir başka örnek vermek gerekirse Belobruşkova ismi Rusçada belıy ve bryuşko birleştirilerek oluşturulmuş isim olarak görülmektedir. Burada Moliere ile aynı sanattan faydalanıldığı görülmektedir zira o da okuyucuyu bu tarz farklı ve komik adlar ile eğlendirir. Üslubunda isimlerin ve mekan isimlerinin anlamları son derece önemlidir, asıl mesaj onlarda gizlidir. Buradan konunun onun için ikinci sırada olduğunu görmekteyiz. Onun yarattığı kişiler davranışların birer donuk yansımasıdır. Eserlerinde mekanlara verdiği isimleri öylesine akıllıca seçer ki tek bir harf tüm anlamın son derece değişmesine sebep olur. Burada Gogol'ün Palto eserinde bu konuyla alakalı yaptığı açıklama önemlidir: Kimi zaman Alçaklıklar ve Budalalıklar Dairesi olarak adlandırılan Vergi ve Tahsil Dairesinde... diye devam eder. Söylenişin bu denli benzemesinin komikliği ve yapılan söz oyununun açıklaması için Gogol şunu ekler: Burada okurlar özellikle bu adlandırmanın geçekten de herhangi bir hakikat üzerine kurulduğunu düşünmesinler. Yok hayır. Burada yalnızca sözcük kökeniyle ilgili bir benzerlik söz konusudur çünkü. İşte bu nedenle de Madenler ve Tuzlalar Dairesi, Acı ve Tuzlu İşler Dairesi olarak adlandırılır. Gogol'ün sözcük kökenleri ve onların cinaslarına özel olarak bir ilgi duyduğu görülmektedir. Ellerinize sağlık. 🙏 Keyifli bir metin olmuş benim açımdan.


Isabelle ve Nicolas, kumsalda yürüyüş yaparken tuhaf bir enkaza rastlar. Parçaları bir araya getirdiklerinde bunun bir tekne olduğunu anlarlar. Tekneye binerler ve büyük maceraları böylece başlar. Yaralı bir leyleğin yardımıyla gökyüzünde yelken açar, yardım etmek için durdukları yerlerde bazen zorbalığa uğramış bir kızı, bazen bir çocuk işçiyi, bazense savaştan kaçan bir anneyle bebeğini kurtarırlar. Ancak tekne artık tıka basa dolmuştur ve karaya çıkmak için güvenli bir yer bulmaları gerekmektedir. Quentin Blake'in dünyanın dört bir yanından 1800 çocukla fikir alışverişi yaparak kaleme aldığı "Gökte Bir Tekne" müthiş bir dayanışma ve hoşgörü hikayesi! Çocuklar tarafından ortaya çıkartılan nadir bir eser. Kitabın kapağında yazarın fikir alışverişi yaptığı çocukların isimleri yer alıyor. Katkı sağlayan Türk çocuklar: Cansu, Hamza, Nesrin, Sezgin, Tamer. Hayvan hakları, zorbalık, çocuk işçiliği, savaş gibi birçok konuyu içinde barındıran ve hikayesi ile çocukları korkutmadan dünya gerçeğine hazırlayan bir kitap. 5+ yaş için, önce ebeveyn okumalı, sonrasında da çocukların tek başına okuyabileceği bir kitap. Isabelle ve Nicolas, kumsalda yürüyüş yaparken tuhaf bir enkaza rastlar. Parçaları bir araya getirdiklerinde bunun bir tekne olduğunu anlarlar. Tekneye binerler ve büyük maceraları böylece başlar. Yaralı bir leyleğin yardımıyla gökyüzünde yelken açar, yardım etmek için durdukları yerlerde bazen zorbalığa uğramış bir kızı, bazen bir çocuk işçiyi, bazense savaştan kaçan bir anneyle bebeğini kurtarırlar. Ancak tekne artık tıka basa dolmuştur ve karaya çıkmak için güvenli bir yer bulmaları gerekmektedir. Yine oldukça faydalı bir içerik. Ellerinize sağlık.


Kitap, bir çocuk ve köpeğinin göl gezisini anlatıyor. Göldeki yaşam ortaya çıktıkça sayfalar gri renkten doğanın tüm canlı renklerine bürünüyor. Tilkiler, flamingolar, tavşanlar, kuğular, çiçekler, sazlıklar eşsiz bir doğal yaşam... Doğa Merhaba! diyor minik arkadaşlarımıza. Köpeğinin tasmasını çözen çocuk, kelebeklerin peşine takılan köpeğin özgürlüğünden çok mutlu. Ancak tatlı bir bağ kurduğu kuğu dostunu evcilleştirmek istemesi ve tasmayı ona takmasıyla her şey tekrar griye dönmeye başlıyor. Ama bir çocuğun kalbindeki merhamet her şeyi değiştirebilir. Gerçek dostluğun ve sevginin doğasını keşfedeceğiniz bir kitap. Özgür bırakmanın, sevginin bir parçası olması gerektiğini ve sevmenin sahip olmak ve tutsak bırakmak anlamına gelmediğini anlatıyor. İnsanoğlunun yaban hayata müdahalesine, doğaya hükmetme ve onun üzerinde hak iddia etme arzusuna da bir eleştiri getiriyor. Hayvanlara ve onların yaşamına duyulması gereken saygı her yaştaki okura hatırlatılıyor. Kitaplığınızda mutlaka olması gereken bir kitap. Kitap, bir çocuk ve köpeğinin göl gezisini anlatıyor. Göldeki yaşam ortaya çıktıkça sayfalar gri renkten doğanın tüm canlı renklerine bürünüyor. Tilkiler, flamingolar, tavşanlar, kuğular, çiçekler, sazlıklar eşsiz bir doğal yaşam... Doğa Merhaba! diyor minik arkadaşlarımıza. Köpeğinin tasmasını çözen çocuk, kelebeklerin peşine takılan köpeğin özgürlüğünden çok mutlu. Ancak tatlı bir bağ kurduğu kuğu dostunu evcilleştirmek istemesi ve tasmayı ona takmasıyla her şey tekrar griye dönmeye başlıyor. Ama bir çocuğun kalbindeki merhamet her şeyi değiştirebilir.


Çok erken saatlerde, henüz şafak sökmeden kim kentin meydanına -Agora'ya- yük arabası ile gelirse kralınız o olacaktır. Daha sonraki günlerde halk merakla kimin kral olacağını beklemeye başladı. Gordias, bu haberi öküzüyle tarla sürerken almıştı. Sapanları bir köşeye koyup düşünmeye başladı. Bir yük arabası ama nasıl bir yük arabası? Ne koyabilirim? Nasıl yaparım? diye düşündü. Güneş gitmeden tüm kızıllığını gökyüzüne sardığı vakit aklına bir fikir geldi. Öküzler de yorulmuşlardı. Onları su oluklarının oraya bağladı. Gordias'ın ayağının altında dolaşan yılana bir tekme atıp kocaman ceviz ağacının gölgesinde oturdu. Tarla bataklık kenarındaydı, yılanları bol olurdu ama zehirsizdi. Zararları yoktu. Heybesinden karısı Katmesus'un hazırladığı öğlen azığının çıkarttı. Bir yandan kocaman step geyiğinin sakıza çalan butunu bütün bir şekilde ısırırken bir yandan da atalarının bu topraklara nasıl yerleştiklerini düşündü çünkü anlatılan efsanelere göre Asya steplerinden Kafkaslara oradan da Anadolu'ya kadar yüzlerce yük arabalarıyla Ankara'ya kadar göç eden bir topluluğun bu toprakları yurt edinmiş çocuklarıydılar. Step ayıları derlerdi burada yasayanlara. Çorak topraklara geldiklerinde Kilikya ve Kapadokya halkıyla yaptıkları yurt savaşlarında savaşçılıklarıyla kök söktürmüşlerdi. Kaybettikleri savaş yoktu. Eğer bir kral lazımsa o da bizden olmalı dedi Gordias. Çünkü eski düşmandan dost olmazdı. Son zamanlarda kılıç dövme, ok eritmedeki ustalıklarıyla meşhurdular ama Asya steplerinden buralara kadar göç edebilmek için yük arabalarının da iyisini yapmış olmalıyız diye düşündü. Yaşadığı köyün en yaşlısına gitmek için yola düştü, yaslı Bilge toplulukla ilgili kararlarında kendisine danışıldığı alim bir şahsiyetti. Denilene göre evinin alt katında hiç kimsenin görmeye izninin olmadığı kocaman bir kitaplığı vardı. Nesiller boyu korunan Kiril ve çivi alfabesiyle yazılmış onlarca kitapta kim bilir ne sırlar vardı. Bu kitaplarda şimdiye kadar bu topluluğun nesiller boyu ayakta kalabilmesinin sırları da yazıyor olmalıydı. Gordias, belki yük arabalarının da yapımını ondan öğrenirim diye duşundu. Ak sakallı bilgenin kapısına geldiğinde ıssız ormanın ve çorak otlakların ardında kalan büyük ama çürük bir kapısı vardı. Bu kapı iki büyük kayayla sabitleniyordu. Kayanın açılan kısmı demir cevheri diğer kaya parçası ise antrasit kömür kuyusundan çıkarılmış gibiydi. Kendi kapısını yalnız bilge açabiliyordu. Sessizlik hüküm sürmüştü. Ben Gordias, Demirci Alexis'in torunu dedi. Dedesi Alexis'i tanıyordu. Çünkü sadece bu köyün değil, tüm civar şehirlerin bilinen en yetenekli demir ustasıydı. Demircilerin seyisi, ruhunu bu farklı boyutlardan gelen taşlara sürtüp içeriye girebilirsin, dedi. İçeriye giren Gordias'ın gözü, evin içindeki iki kocaman köpeğe takıldı. İçinden, ayılar gelse onları bile devirebilirdi dedi. Bilge, köpeklerin önüne kemiğe benzer bir şeyler attı; onları ıslık çalarak odanın öteki tarafına gönderdi. Gordias karanlık odanın içindeki şeyleri seçmekte zorluk çekiyordu. Bir anda kulağının dibinde bir çığlık sesi duydu. Yeşil bir papağan omzuna konmuştu. Bu papağan sana ne yapman gerektiği konusunda yardımcı olacak, dedi yaşlı Bilge. Gordias, papağan ile beraber yola koyuldu kindi vakti. Juliopolis'e gelip Kapadokyalılarla olan savaşlardan kullanılan, Gölbaşı'nda çıkan bazalt taşını alıp kuşun verdiği bilgiler doğrultusunda uzun ve orta kalınlıkta dört adet silindir şeklinde taşları yonttu. Sonra, geçen kışa doğru kestiği dut ağaçlarını ince uzun sütunlar halinde silindirlerin arasından geçirdi. Sonra sazlıklardan topladığı kamışları bir taht gibi üzerine yerleştirdi. Daha sonra uçlarına bozkırdan inen ayıları evcilleştiren tüccardan iki ayı büyük satın alıp, üstüne bir kaya yükleyip şehrin meydanına getirdi. Halk bu arabaya bağlı ayıları ve arabanın üstündeki koca kayayı görünce dehşete kapıldı. Yeni site devletinin sahibi, ilk olarak gelip ayılarla bir şehri taşıyacak kadar güçlü olan ayılara sahip Gordias'ı hükümdar seçtiler. Gerçekçi ve ütopik. Hem masal tadında hem değil. Ben okuduğumu beğendim, kaleminize sağlık.


Didem Madak, kadın şiir yazmaz, olsa olsa kadına şiir yazılır denilen zamanların koca kalpli, çiçekli şairi. Pulbiber mahallesi sakini, hayatının her ağrılı yanına grapon kağıtları döşerdi. Onun için şiir bir çocukluk alışkanlığıydı. Çocuk yaşta annesini kaybetti. Taş bebeği ters çevrilince ağlardı. Bazen durmadan 'ah' derdi. Ahlar ağacına yıllarca rengarenk çaputlar bağladı. Uzun bir dize koyardı hayat her sabah karnına, insanın yazgısı çokomel kağıtları gibi, tırnaklarıyla düzeltemiyor insan. Şair kırılsa, uzun bir dizeyi kırar mesela, şiire kim dokunsa kıymık batar. derdi. İnsan kaybolmayı ister mi o istedi. Uzaklara gitti. Kimi gün yalnız hissederdi kendini. Aslında yalnızdı da. Derdini annesinin fotoğrafına anlattı. Annem beyaz bir kadındı. diyor. Kalbi ucu kırılmış bir tahta kaşık gibiydi. Kalbinin en doğusunda boş salıncaklar gibi gıcırdayarak konuştu karanlıkla, kediler gibi mırıldanarak. Çocukluk fotoğrafında kardan adam gibi yanı başında, ilkokul talebesi kalbinde... Kalbi bir gecekonduda oturuyor her yağmur yağdığında gecekondunun damı gibi içine ağlıyordu. Sevinmek nedense hep 7 yaşında. Cennete gitmek istedi otostopla, cinnete kadardı oysa tüm yollar. Bir beyaz balinanın karnında uyumak istedi, camdan pabuçları kırık, prens de bulamaz onu artık. Hayata söyleyin de masallarda arasın anlamı. O ruhumuza çiçek aşısı yaptı ki çiçekler açsın ruhumuzda. Annesinin bir şiir defteri vardı. O gittiğinde ilk şiirini annesinin defterine yazdı. Yaprakları gitgide sarardı. Bu dünya karaciğerinden hastadır sanırdı, boyama sarışın bir kadındır zaman, hep hayatını anlatır. Aklının taş kaldırımlarında dolaşırdı, adamlar ayak seslerini dinlerdi. Perdesi aralık, ışığı açık. Nedendir diye sorup durdu. Neden insanın derisine bu kadar güzel bir resim çizmiş Allah. Allah olmasaydı çöpten adamlar gibi yakışıksız çıkardık sanırdı fotoğraflarda. Gel! Ah'lar ağacından sen de biraz meyve topla. Didem Madak anne kokan şiirlerin çiçekli kadını. Her dizesi içten her dizesi anlam, anı yüklü. Didem Madak'ı tanımak, bir kere de olsa şiirlerini okumak dünyaya farklı baktırır. Şiirleri yaşamıdır. Çocukluğu, kaybettiği annesi, kaybettiği her şey. Günlerden 8 Nisan 1970 Madak İzmir'de doğar. Annesi Füsun Hanım'ın şiirlerinde bahsettiği uzun saçlı kızı Işıl dünyaya gelir. Didem Madak kardeşi Işıl ile çok iyi anlaşır. Annesi ve babası öğretmendir. Yaşadığı, büyüdüğü dönem epey zorludur. 12 Eylül Darbe dönemi babası okul müdürü ile kavga eder ve Uşak iline sürülür. Füsun Hanım'ın tayini çıkmadığından kızları ile Burdur'da kalır. Füsun hanım ve kızları için korku dolu günler başlar. Sen bir çocuk romanı annesi ol isterdim. Ölü mısır tarlaları hışırdıyordu. Ve kalbimde çıngıraklı yılan sürüleri, diye başlayan bir çocuk romanında. Madak'ın her şiiri yaşadığı yılların anısıdır. 13 yaşında annesini beyin kanserinden kaybeder. Ölen her kadın için şiir yazdım. Onları Muc'a evin karşılığında verdim. Çok ucuza. Artık bütün üzgün oluşumların adı: Anne! Annesi öldükten sonra babası ikinci evliliğini yapar. Madak, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne başlar. O yıllarda babası ve üvey annesi ile yaşamaktadır. Evden bir an önce ayrılmak ister, bunun üzerine okulda tanıştığı biriyle gizlice evlenir. Evden ayrılır, ardından okulu bırakır. Sonrasında mutlu olamaz ve boşanır. Boşandıktan sonra birden fazla işte çalışıp geçimini sağlamaya çalışır. Derme çatma bodrum katında bir ev bulur sonra şöyle söyler Rutubete dayandığın sürece şiir yazmak için çok iyi yerler. Hayatından memnun değildir ve çok yalnız hisseder. Kendi kabuğuna çekilir, çok sevdiği kardeşi Işıl, arkadaşı Müjde ile bile görüşmez. Zaten başka kimsesi de yoktu. Üç yıl sonra kardeşi Işıl'ın yanına gider. Örtündüm ben, her şeye karşı kadın kimliğimden de sıyrıldım, bu beni rahatlattı. der. Didem Madak'ın bu dönem tasavvuf ile ilgilendiği söylenir. Kardeşi, Ablam bu dönemden inanarak çıktı yoksa kayıp gidecekti. diyor. Tam da bu dönem yarım kalan hukuk eğitimini tamamladı. Allah benim çaresizliğimdi, artık konuşabileceğim kimsem olmadığı için onunla konuştum. derdi. Üç şiir kitabı vardır. Bunlar Grapon Kağıtları, Ah'lar ağacı, Pulbiber Mahallesi. Tüm bu acıları, anne özlemini kitaplarında anlattı. İlk kitabı Grapon Kağıtları kardeşinin haber vermesi ile öğrendiği şiir yarışmasında birinci olmasıyla derlenip kitap oldu. Sonrasında çiçekli şairimiz Didem Madak, Timur Çelik ile tanışır ve evlenirler. Evliliklerinin üç yıl sonrasında kızı Füsun dünyaya gelir. Kızına özlemine onlarca şiir yazdığı annesinin adı olan Füsun adını koyar. Hayata Füsun ile başladı ve Füsun ile geçirdi son zamanlarını. Füsun daha 3 yaşına gelmeden kolon kanserine yakalandı ve 41 yaşında hayata gözlerini kapadı. Didem Madak bir Füsun'un kızı bir Füsun'un annesiydi. Ve tıpkı annesi gibi Füsun'u bırakıp gitti. Hayata bakın, şiirlerini her okuduğumda kendimi birçok duygunun içinde buluyorum. Yalnız geçen çocukluğun izleri, yaşanan yıkıcı anılar hepsi öyle güzel bir dile anlatılmış ki. İyi ki vardın Didem Madak, iyi ki bu dünyadan geçtin. Didem Madak şiirlerinden alıntılar ile yazımı noktalıyorum. Son çocukluk resmimi de bir yabancıya gönderdim. Karanlığa emekli öğretmenler gibi sanki insanlar. Hüzün sektöründe bilfiil yirmi üç sene görev yaptım! Acılarınızın karnı bahar olmuş madam dedi Zeyna! Didem Madak'ı sayenizde biraz daha tanımış olduk, çektiği acıları biraz daha hisseder olduk. Emeğinize sağlık.


Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, develer tellal, pireler berber iken. Ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken, az gittim uz gittim. Dere tepe düz gittim. Çayır çimen geçerek, lale sümbül biçerek; soğuk sular içerek, ayla ayla bir güz gittim. Natal matal martaval, işte size duyulmadık bir masal. Dünyanın hiç bir yerinde görülmemiş güzellikte bir bahçede rengarenk güller misler gibi kokarmış. Bahçenin en güzel gülü ise gece kadar kara bir tek gülmüş. Diğer güller güzelliğine imrenir ama bir şey demezmiş. Sadece zarif görüntüsü değil, kokusu da etkilermiş herkesi bu gülün. Yağmur yağar, rüzgar olur, mevsimler değişir ama bu gül sapasağlam büyür dallanır budaklanır gidermiş. İnsanlar, kuşlar, böcekler bahçeye ziyarete gelir, en çok da dillere destan bu güle bakmak, kokusunu duymak isterlermiş. Her gelen nazikçe koklar, sever ya da izler sonra da gidermiş. Bazen bir gelen bir daha gelir bazen gelenler bahçede biraz konaklar bazen de hemen giderlermiş. Gül, bu sayede nerdeyse hiç yalnız da hissetmezmiş. Bir kış günü, herkes gittikten sonra bahçeye biri gelmiş. Bilinçlice değil de rastgele gelmiş ve sığınacak bir yer arar gibi bakınırken güllerin arasına dalıvermiş. Bahçenin güzelliğine kendini kaptırmış, öyle salına salına yürürken gözü bu güle takılmış. Hayatında hiç görmediği güzellikte bu güle doğru yaklaşmış. Adım attıkça daha da belirginleşen zarafeti ve aklını bir büyü gibi karıştıran kokusunu algılayan bu yabancı, o an yıllar önce cebinden düşürüp kaybettiği Aşk'ı bulduğunu anlamış. Adeta aklı başından uçup gitmiş ve kendini unutup oraya gülün yanına oturmuş. Kendi alamadığından öylece durmuş. Gece ilerlemiş, yabancı hiç durmadan bir şarkı mırıldanmış da mırıldanmış. Gecenin derinliğinde bu şarkı dünyanın en güzel şarkısı gibi gelmiş güle... Yabancı mırıldanmış, gül dinlemiş. Hiç bitsin istememiş ama tepki de vermemiş. Öyle hemen kendini bırakmasınmış hele ki bir yabancıya! Yabancılar zalim olurmuş bildiği, kıymet bilmez hiç nazik davranmazlarmış. Bu yabancı da nasılsa gece sığınmak üzere gelmiş sonra da gidecekmiş. Hem sonsuza dek bir gül ile ne işi olabilirmiş? Doğru değilmiş. Bu yüzden durumu kabullenip gecenin tadını çıkarmış. O gecenin tadı bir daha hiç geçmeyecekmiş ama daha değilmiş. Saatler, aylar, mevsimler süren bir gece sürdükten sonra sabah olmuş, yolcu artık gitmiş. Yabancı gitmiş ancak o gecenin tadı hiç geçmemiş ve dinlediği o şarkı hiç silinmemiş. Rüzgar estikçe yankılanmış sanki... tıpkı o serin kış gecesindeki gibi. Kendisi dışarda, aklı içerde kalmış bir yabancı. Kendisi içerde, aklı dışarda kalmış bir gül... Gül, bir umut ya o yabancıyı beklemiş. Elinde olsa o gidecekmiş ama bu mümkün değilmiş bu yüzden öylece beklemiş durmuş. Gerçekliği sorgulayıp, bütün bu hissettiklerim hayal miydi acaba diye düşünüyormuş gül... Yabancı ise ne yapar, ne düşünür ve ne hisseder bilinmez... Saatler, aylar, mevsimler süren bir gece sonra gül artık beklemekten bıkmışken bir de ne görsün! Heyecandan bayılacak gibi hissetmiş gül. Nasıl bu kadar bağlandım diye hayretler içerisinde ona doğru gelen yabancıyı izlerken mutluymuş ama aynı zamanda içten içe son derece öfkeliymiş terkedildiği için. Yabancı yaklaşmış, yaklaşmış ve gülün yanına çöküvermiş... Gece yine ilerlemiş, yabancı dünyanın en güzel şarkısını mırıldanmış güle. Şarkı bittiğinde birden bire koparıvermiş yabancı gülü. Gül ne olduğunu anlayamamış bile, canı çok yanmış. Kökleri toprakta, kendisi bir yabancının ellerindeki kutuda, öylece kalakalmış. Üç gün ağlamış sessiz sessiz, toprağını, bahçesini, dünyanın en güzel şarkısını düşünüyormuş. O şarkıyı dinlediği mevsimi... Yabancı, onu; dünyanın en güzel gülünü, şık bir ''tabutta'' bir başkasına götürmüş. Hiç anlamamış nedenini. Onun için tabut olan, şık bir kutuda ölmüş gitmiş gül. sonrada bu masal kitabının arasında saklanmış. Gökten 3 elma değil, 3 gül yaprağı düşmüş. Bu güzel gül bir düşmüş. 'Sonra da bu masal kitabının arasında saklanmış' kısmı okurken hoşluk ve masumiyet hissi kattı.


Beni bütün korku, üzüntü ve olumsuzluklarımla savaşarak iyileştiren kıymetli Sir'e, Bir varmış, bir yokmuş; evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, ülkenin birinde bir köy varmış. Bu köyde bir çiçek prensesi yaşarmış. Prensesin işi; büyük büyük annesinden kalan aile yadigarı bir çiçeği koruyup kollamak, onu beslemek ve yapraklarının parıl parıl parlamasını sağlamakmış. Bütün özverisiyle günlerini bu çiçeği sulayıp, bakımını tamamlayıp onunla konuşarak geçirirmiş; böylece çiçek güzelliğine güzellik katmış ve gören herkesi büyülermiş. Prensesin mutluluğunu bu çiçeğe olan ilgisi sağlarmış. Manevi olarak çok kıymetli bu çiçek hastalansa prenses hasta olur ama güneşte parıl parıl parladığında da prensesin gözleri ışıldarmış. Herkes hayranlıkla izler, koklamaya kıyamazmış. Kokusu da neredeyse bütün köyü saracak kadar güçlüymüş. Bu çiçeğin bir özelliği ise kokusunun sakinleştirici ve mutluluk verici olmasıymış, bu yüzden herkes huzurlu mutlu yaşarmış. Çiçek o kadar güzelmiş ki dillere destan olmuş, kulaktan kulağa yayılıp civar köylere kadar olsa iyi, dünyanın öbür ucuna kadar duyurulmuş. Kulaktan kulağa derken namı yürümüş gitmiş. İnsanlar akın akın şifa bulmaya bu çiçeği görmek için gelmeye başlamış. Prensesin izni ile çiçeği görür koklar ve dönerlermiş. Günlerden bir gün bir yabancı çıkagelmiş. "Şifa bulmaya geldim, bu çiçeğin namını da çok duydum.'' demiş, prenses onu gülümseyerek anlayışla karşılamış ve çiçeğin yanına götürmüş. Gel zaman git zaman yabancı yabancı olmaktan çıkmış, kısa süre sonra halktan biri olmuş, herkes onu kucaklamış. Bir gün çiçek hastalanmış olsa gerek artık kokusunu duyulmaz olmuş. Parıltısını da zamanla kaybetmiş, hal böyle olunca da prenses de üzüntüden neredeyse hastalanacakmış. Prenses ne yaptıysa çare bulamamış. Yabancı, "Ben bir formül biliyorum.'' demiş "Ama bazı malzemeler toplamam gerekir, bu yüzden gideceğim uzaklara." Prenses ne yapsın, tamam demiş ve uğurlamış bu yabancıyı uzaklara. O gelene kadar da çiçeğinin başından hiç ayrılmamış, bildiği ne varsa uygulamaya ve umutla beklemeye devam etmiş şifacısı olacak bu yabancıyı. Geceler geceleri, günler haftaları takip etmiş ama yabancı bir daha geri gelmemiş, çiçek de daha kötüleşmiş. Bir gün prenses artık o yabancının geri dönmeyeceğine inanmış. Kalbi çok kırılmış prensesin, bu kötülük karşısında ne yapacağını bilememiş. Neden böyle olduğu da anlayamamış. Prenses eski neşesini kaybetmiş, çiçek de solgun, öylece yaşamaya devam ederlerken aradan uzunun zamanlar geçmiş ve bir gün bir hareketlilik prensesin dikkatini çekmiş. Yorgun, kucağındaki miğferi ışıl ışıl ama zırhı çizikler içinde zamanla matlaşmış bir şövalye. Yüzü yumuşak hatlı, sanki işi savaşmak değil de rahiplik, azizlik gibi biri. Prenses alışkınmış sıklıkla çiçeğini görmek için ziyaretçileri olurmuş ama bir şövalyeyle ilk kez karşılaşmış. Bu yüzden de şaşkınmış. Şövalye bunca yol gelip hayalini kurduğu o çiçeği göremeyecek olmanın hayal kırıklığını yaşamış. Prensese, "Belki ben yardımcı olabilirim, bir bakmama izin veriniz.'' demiş. Prenses kabul etmiş ve belki gerçekten iyi gelir diye şövalyeyi çiçeğinin yanına götürmüş. Şövalye çiçeğin önünde diz çökmüş ve solgun yapraklarına uzun uzun bakmış. Varla yok arası kokusundan bile sağlıklı olduğu zaman ne kadar güzel bir çiçek olduğu anlaşılıyormuş. Hiç umudu yokmuş prensesin ancak denemekten başka bir çaresi de yokmuş ve kabul etmiş çiçeğini ona bırakmayı. İçten içe ona inanmayı çok istiyormuş. Şövalyenin kendinden emin duruşu onu cesaretlendiriyormuş. Gel zaman git zaman şövalye bildiği her şeyi uygulamış, bu çiçeği yeşertmek için çabalamış durmuş. Gitmiş dünyanın en şifalı denilen sularından getirmiş ve çiçeği sulamış. Bütün sevgisini şefkatini vermiş. Gel zaman git zaman çiçek dibinden yeni bir filiz vermeye başlamış ve iyileşme belirtileri göstermiş. Derler ki çiçeğin asıl dermanı prensesin mutluluğuymuş. Bu çiçek; varisi her kimse onun mutluluğuyla yeşerir, büyür ve ancak öyle parıldarmış. Prenses, şövalyesinin özverisi ve sevgisiyle mutlu olmuş; çiçeği de iyileşmiş. Sevgi ile çoğalmış. Bu masalın mutlu sonu da bu olmuş.


2021 senesinin ocak ayları. Ağrı'da öğretmenlik yapan ablamı ziyarete gideceğim. Her şey çok güzel bir şekilde planlanmıştı lakin uçak korkumun önüne geçemiyordum. Yirmi bir yaşında, hayattan çok fazla ders aldığını iddia eden bir delikanlının göğüs kafesinden karnına doğru inen bir sancı. E bu zamana kadar Korkunun ecele faydası yok! diyerek geçirmişiz hayatımızı. Orta kulak iltihabı olanlar bilir ki otobüsle on altı saat hiç çekilmez. Mecburen uçağa bineceğim. Uçağa bindiğim zaman benimle aynı ortamda bulunan beş-altı yaşlarındaki çocukları görünce içimi hüzün kapladı. Hayat bana yirmi bir yaşımda sunduğu imkanları onlara çok daha önceden sunmuştu. Kendi kendime El kadar çocuğu kıskanma da yerini bul. dediğimi hatırlıyorum. Koltuğum pencere kenarındaydı ve gökyüzünde süzülürken bulutların fotoğrafını çekmemek için kendimi zor tuttum. Koltuğuma oturduktan sonra çevremdeki insanları dinlemeye başladım. Anladığım kadarıyla uçağın yarısından fazlasını öğretmenler oluşturuyordu. Yeni atanan öğretmenler, uçak koltuklarını eskitmiş öğretmenler ve mavi takım elbiseli siyasi partilere mensup insanlar... Uçak bir buçuk saatten az bir sürede Ağrı'ya iniş yaptı. Benim için inanılmaz bir olaydı. Kazan otobüsüne binip Kızılay'a gitmem bile bazı zamanlar iki saati buluyordu. Şehre indiğimde karşımda ablam, biraz gerisinde eniştem bulunuyordu. Sarılma, ayaküstü muhabbetlerden sonra arabaya binip eve doğru yola koyulmaya başladık. Arabada birkaç kurabiyeyi ılık sütle yedikten sonra aklımdaki tek düşünce şehri ve şehrin insanlarını gözlemleyebilmekti. Ülkenin batısında doğup büyüyenler, ülkenin doğusundaki olaylara her zaman siyasi bir gözle bakmıştır. Siyasi güzellemeler, siyasi acındırmalar, siyasi hamleler... Burası gerçekten de unutulmuş ve geri kalmış bir şehirdi. Merkezi yollarda arabanın tekerlerine asfaltlar eşlik ederken ara yollara girdiğiniz zaman asfalt yerini betona, bazen de sadece çamura bırakıyordu. Yağan karın erimesi, her yerin buza dönüşmesi, akşam tekrardan lapa lapa yağan karın keyfini çıkaran insanlar gece sokağa çıkma yasağını hatırlamıyordu bile. Her şehirde olduğu gibi yağan kar insanın bedenini dondururken o soğuk havada terlikle gezmek zorunda olan çocuklar insanın içine bir kor alev gibi düşüyor. İlk gün bunları gördükten sonra Doğubeyazıt'ta neleri göreceğimi tahmin edemiyordum. Sonraki gün Doğubeyazıt'a gitmek için yola çıktık. Belli bir süre gittikten sonra Ağrı Dağı'nın bana gülümsediğini fark ettim. Ne kadar da ihtişamlı bir görüntüydü. Dışarıdan bakınca insan tutkuyla izliyordu. O tutkum saniyeler sonra aldığım bilgiyle yerini endişeye bıraktı. Ağrı Dağı'nda yürütülen terör operasyonları. Bu dünya haritasına Google Earth'ten bakmak gibiydi. Doğubeyazıt'a geldikten sonra ben de taktığım maskenin bir önemi olduğunu anlamıştım. Bir yandan kendimi ilçenin dokusuna bırakırken bir yandan da Umarım antikorum tükenmemiştir. diyordum. O gün halk pazarının kurulduğu gündü. Benim için burası tam anlamıyla hayretler diyarıydı. Önünden geçtiğim tavukçudan insanlar tavuğunu seçiyor, mal sahibi tavuğu alıp yanındaki elemanına veriyor, eleman oracıkta tavuğun kafasına satırı vurduktan sonra tavuğu temizlemeleri için yandaki hanımefendilere veriyordu. Hanımlar tavuğu temizledikten sonra tavuğu sahibine, tüylerini ve geri kalan parçalarını da ısınmak için yanlarındaki ateşe atıyorlardı. Pazar yerinde insanlar ısınmak için tavuk uzuvları ve büyük lastikler yakıyordu. Pazardan çıktıktan sonra karşıma maske satan bir çocuk geliyor, benden maske almamı istiyordu. Kendisinin neden maske takmadığını sorduğum zaman Bir lira, bir liradır. demesi içime tekrardan bir alev parçası düşürüyor. Aklıma Kibritçi Kız masalı geliyor, sakinliğimi korumam her şeyden zor bir hal alıyor. Girdiğimiz dükkanlardaki esnafların öğretmenleri çok sevdiğini anlamak zor olmuyordu. Tıraşım, siyah giyinişim ve güneş gözlüğümden dolayı beni sivil polis sanan esnafların bana yaklaşımı hala yüzümde tebessüm oluşmasını sağlar. Burada adım attığınız her sokakta sigara satan insanları görmektesiniz. Sudan ucuz tabiri Ağrı'da sigara için geçerli olabilir. Burada sigaraya başlama yaşının bir önemi yok. Belirli zincir marketler dışından da aldığınız sigaraların kaçak olmama ihtimali yok denecek kadar az. Günler birbirini kovaladıktan sonra Ankara'ya dönüş vakti gelmişti. Sabah yola çıkarken arabanın derecesinin -39'u gösterişi aklımdan çıkmayacak. Ağrı'dan çıkarken belirli yerlerde sadece önünüzdeki arabanın lambalarını takip ederek araba sürüyorsunuz. Güneş doğmaya başladıktan sonra size dağlar eşlik ediyor. Dağlardaki oyukları sabah karanlığında gördüğünüz zaman acaba diyerek aklınıza türlü türlü düşünceler geliyor ve uzun uzun baktıktan sonra sadece dudaklarınızı oynatarak tebessüm ediyorsunuz. Sitede, nadiren de olsa, yazılan gezi yazılarını ayrıca seviyorum, ayrıca ilgimi çekiyor. Benim açımdan güzel, keyifle okuduğum bir metindi. Ellerinize sağlık.


Krallığı güneşsiz, sarayı aysız kalan. Kuşların barışından müjdeler müjdesini alan. Bal verdi, kaymak verdi. Oluklara şenlik, düşküne can geldi. Yetimin hayırı, hayırların hayırı... Ağacı, keleği hurması... Dua alanın muradı gökleri deldi, katları aştı. Bir varmış bir yokmuş. Ben değil daha annem bile yokken bir kral yaşarmış. Bu kralın üç tane kızı olmasına rağmen bir erkek çocuk hasreti ile yanıp tutuşuyormuş. Yaradana, krallığına şöyle bir erkek evlat vermedi diye isyan ediyor, üç kız vereceğine birini erkek verseydin diyerek, Mevla'nın işine karışma cüretinde bulunuyormuş. İnsan baki değil, göçüp gitmeden oğlum olsa da fani dünyadan gözüm arkada göçmesem diye diye günlerini geçiriyormuş. Kral gün görmüş, umur görmüş birisiymiş. Vezirine danışarak derdine bir çare aramış. Üç evladım var ama hala erkek çocuk özlemi yaşıyorum, buyruk böyle gelmiş bize sabrı düşüyor. Ama ne olurdu böyle yağız bir oğlum olsa? Sırtımın yere gelmeyeceğini bilir, kılıcımı ona emanet ederdim, diye iç geçirmiş. Vezir ise kralının bu kederli durumunu görerek iyilik yapma, sadaka verme konusunda kralına vesile olmak istemiş. Düşünmüş, taşınmış. Halini, arzını kralına açmış. -Beyim, sizin elinizin uzun olduğunu her kişi bilir. Metanetinizi koruyun, sadakadan uzaklaşmayın. Kimin duasının kabul edileceği belli olmaz. Kalbinize yer edinecek bir iyiliğin karşılığı bu dünyada verilmezse elbet verilir, demiş. Kral gönlündeki yükü halkını hizmet ederek hafifletmek üzere ihtiyaç görülen her eksiği tamam etmeye çalışmış. Fakir fukara, düşkün, yetim yararlansın diye bir çeşme yaptırmaya karar vermiş. Bu çeşmenin bir oluğundan bal, bir oluğundan kaymak akıyormuş. Gayrı düşkün, fakir kim var ise gelsin bu çeşmeye; bal mı istiyor bal, kaymak mı istiyor kaymak doldursun testisine! demiş. Kralın bir buyruğu iki edilir mi hiç? Saray çalışanları gece dememiş gündüz dememiş dillere destan bir çeşme inşa etmişler. Gelen geçen hayır duasında bulunuyor, krala güzel dileklerde bulunuyor, gönlünde ne dileği var ise gelsin önüne konsun diye dua ediyorlarmış. Bu duaya biçilecek bir paha var mıdır? Bir yetimin duası kaç kötülükten korur? Kralı da korumuş tüm kötülüklerden. Sadece kendi kalbinden koruyamamış onu. İnsanın kendine yaptığını kimse kendisine yapmaz derler. Bizim krala kendi dışında kimse eziyet etmiyor, cefayı da eziyeti de kendi kendine çektiriyormuş. Günler birbirini kovalarken çeşme hayrına devam ediyor, bir gelen bu çeşmeyi dilinden düşürmez oluyormuş. Yalnız yetim, fakir, düşkünler de değil. Tüccarlar ticaret yolu üzerinde hususi olarak çeşmeye uğruyor, şanı ülkeler aşan bu çeşmeyi görmek için geliyorlar, olukların akan bal ve kaymağı tüketiyorlarmış. Kuşlar özellikle bu çeşmenin yanındaki ağaçlara konuyor, yumurtalarını burada yuva yapıyor, yavruları burada şarıl şarıl akan çeşmenin başında gözlerini açıyormuş. Kelebekler ağaçların dallarına konuyor, buradaki çiçeklerin tepelerinde geziniyorlarmış. Bir zaman gelmiş ki kralın gözleri bunları görmez, kulakları bunları duymaz olmuş. O hale gelmiş kral, bir gün erkek çocuk hasretine dayanamayarak çeşmenin başına öyle bir kilit vurmuş ki gelen giden bir daha açamamış o kilidi. Zaman geçmiş, çeşmenin yanındaki tüm otlar kurumuş, ağaçlar yapraklarını dökmüş. Kelebekler başka diyarlara uçmuş, başka çiçekler üstünde kanat çırpmışlar. Kraliçe ise bir gün çeşmenin eski neşeli halini özlediğinden çeşmenin başına gitmiş. Ağaçlara dokunmuş, çeşmenin başını okşamış. Derken yukarıdan bir ses işitmiş. Ağaç desem değil çeşme desem hiç değil diye kendi kendine düşünürken bir güvercin kafasını yuvasından dışarıya uzatıvermiş. _ Kralın asil hanımı. Çektiğin keder dünyalıktır. Ah o eski neşeli günler olsaydı da seni şöyle bir yağız delikanlı ile görmek muradına erseydim. Yuvamdaki yumurtalardan birini eşine yedirdikten sonra kendin yeseydin bir de kırk hurmayı kırk kişiye dağıtsaydın kucağında bir erkek evlat beliriverseydi. Ama dediklerime aldanma. Geçti gitti işte. Ne çeşme var ortada ne bal ne kaymak. Demiş iç geçirmiş. Hanım bunu duyunca içindeki umut coşmuş taşmış. İnsan dertliyken her umut ışığına dal misali tutunmak ister. Hanım da bunu duyunca kralına dökmüş içini. Umut sadece hanımı değil kralı da yollara düşürür. Yıllardır kilitli olan çeşmenin kilidi bu sefer bizzat kral tarafından bir daha kilitlenmemek üzere açılmış. Çok geçmeden oluğundan bal, kaymak akmaya başlamış. Göçen kelebekler çeşmenin mutluluğu ile uçmuş durmuşlar çiçeklerin başında. Ağaçların yapraklarını yeniden yeşile boyanmış. Erkek çocuğun müjdesi işte böyle verilmiş... Kraliçe eski neşeli haller gelince güvercinin yanına giderek bir yumurtasını almış eline. Bir kocasına yedirmiş bir kendi yemiş. Kırk hurma ise kırk kişiye dağıtılmış. Sonra ne mi olmuş? Müjdeyi ilk size vereyim o zaman. Kral bir göz istemiş Allah vermiş iki göz. İki tane yağız delikanlı konmuş analarının kucağına. Babasının oğulları diye diye sevmiş koca kral oğullarını. Doğumları bayram ilan edilmiş, ziyafet kurulmuş. Doğdukları an da iki kardeşin ağzına çeşmenin bir oluğundan akan bal çalınmış. Gökten üç elma düşmüş. İkisi sabredenlerin biri sinirlerine hakim olanların başına! Ben yine diyar diyar, masal masal gezerim. Saçları ağaranlar ile safları sıklaştırın, dualarını alın. Selametle kalın, sağlıcakla kalın. Ama masalsız kalmayın...


Mustafa Kemal 15 yaşındayken, Manastır Askeri İdadisi'nde yakın arkadaşı Fethi Okyar ve Ömer Naci'yle tanışacaktı. Ömer Naci, edebiyatı seven, şiirleri ve hitabeti mükemmel bir çocuktu. Mustafa Kemal'in, o sıralar edebiyat ve şiirlerle arası yoktu, Ömer Naci'yle yakınlık kurdukları süre zarfında kendisinin de edebiyata ve şiirlere olan ilgisi arttı. Mustafa Kemal, bundan sonra sürekli öykü, şiir ve yazı yazmaya başladı. Edebiyatı o kadar gelişti ki, öğretmeni artık şiir ile uğraşmasını bile yasakladı. "Bunlarla bu kadar uğraşmak, seni askerlikten uzaklaştırır." diyordu. Bu dönemlerde Mustafa Kemal'in dikkatini sadece edebiyat çekmemişti. Manastır'da geçirdiği süre boyunca Osmanlı azınlıklarının bağımsızlık arayışlarına tanık oldu. Osmanlı azınlıkları, bir taraftan bağımsızlık yaparken bir taraftan da tüm güçleriyle Osmanlı Devletini parçalamaya çalışıyorlardı. Türk-Yunan savaşının yaklaştığı dönemlerde, Manastır seferberlik içindeydi. Sokaklarda büyük kargaşalar, azınlıklar arası çatışmalar söz sahibiydi. Erkekler askere çağrılıyorlar, sokaklarda öğrenciler bayraklarla yürüyüşler yapıyorlardı. Dağlarda Rumlarla mücadele eden Türk çeteleri vardı. Bu dönemlerde Mustafa Kemal "Bir şey yapmalıyım" diye düşünüyordu. Bir gece Ömer Naci'yle beraber okuldan kaçarak gönüllü askerliğe yazılmaya gitti, fakat onu ve arkadaşını geri yolladılar. Mustafa Kemal'in vatanseverlik ve Türklük duygularının alevlenmesi burada gerçekleşmiştir. Yıllar geçti, Mustafa Kemal Manastır Askeri Lisesi'ni dereceyle bitirmişti. Makedonya'dan İstanbul'a geldi. İstanbul'a geldiğinde düzgün konuşma, şiirlere ve edebiyata olan tutkusu hiç bitmemişti. Harp okulundaki arkadaşlarıyla bulduğu her boşlukta, güzel konuşma yarışmaları yaparlardı. Hatta bu konuşmalarda da Osmanlı Devleti'nin durumunu ve Abdülhamit'in yönetimine muhalif konuşmalar bile yaparlardı. O dönemlerde Victor Hugo, William Shakespeare, Namık Kemal gibi birçok yazar yasaklı durumdaydı. Mustafa Kemal ve Ali Fuat, bütün risklere rağmen Namık Kemal'in eserlerini geceleri gizlice yatakhanelerine sokuyorlardı ve geceleri okuyorlardı. Yıllar geçmişti, Mustafa Kemal'in içindeki vatan sevgisi giderek büyüyordu. Mustafa Kemal Harp okulunu bitirmiş ve Harp Akademisine geçmişti. Mustafa Kemal, kendi aralarındaki konuştukları ülke sorunlarını herkesin duymasını ve farklı fikirlerin ortaya çıkmasını istedi. Arkadaşlarıyla aralarındaki fikir alışverişinden sonra, okulda bir gazete çıkarmaya karar verdi. Birkaç arkadaşının da yardımıyla bir gazete çıkardı. Fakat bir o kadar da çok dikkatli olmalıydı. Birçok aydın, gazete çıkarıp "Zararlı Düşünceleri" yaymak suçundan sürgünle cezalandırılmıştı. Mustafa Kemal'in asıl hedefi, gelecekte Osmanlı İmparatorluğu'nun kaderini belirleyecek olan Harp Akademisi'ndeki arkadaşlarının, hem ulusal hem de uluslararası düşünce akımlarından, siyasi ve kültürel gelişmelerden daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktı. İşte Mustafa Kemal'i gece boyunca uykusuz bırakan şey, okulda bir gazete çıkarma fikri de bu hedefe yönelikti. Arkadaşları Ali Fuat, Ömer Naci ve İsmail hakkı gazetede yer alacak yazıları okunaklı el yazısı ile çoğaltarak Mustafa Kemal'e yardımcı oluyorlardı. Gazetecilik işinin lideri Mustafa Kemal'di. Bu yüzden en büyük sorumluluk omuzlarındaydı. Ali Rıza Paşa akademide müdürdü, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının çıkardığı gazeteden de haberi vardı. Fakat görmemezlikten geliyordu. Fakat, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının bir sorunu vardı, Müfettiş İsmail Paşa. İsmail Paşa, öğrencilerin arasındaki bu gazeteden haberi olunca. Abdülhamit'e şikayet etti. Ali Rıza Paşa, Abdülhamit'in önüne Saray'a çağrılarak azarlandı ve şunları söyledi "Yalandır, iftiradır, aslı yoktur. Öğrencilerimizin sevgili padişahımıza sadakati tamdır. diyerek, kurtarabilmişti. Yine bir gün, Mustafa Kemal ve arkadaşları gazete yazmak için sınıfa kapandılar. Kapıya birkaç tane nöbetçi yerleştirdiler. Yarım saat sonra, nöbetçiler aniden koridorun başında okul müdürü Ali Rıza Paşa'yı gördüler. Sınıfın kapısını hızla açarak içeriye "Ali Rıza Paşa geliyor, toparlanın!" diye seslendiler ama artık çok geçti. "Yalnız izinlerini kaldırmakla iktifa olunabilir." dedi. Paşa, daha sonra da, "Hiçbir ceza tatbikine lüzum yoktur" diyerek, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının ceza almalarını önleyecekti ve son sınıfa kadar gazete düzenli bir şekilde çıkmaya devam etti. Tarihler 11 Ocak 1905'i gösterdi Mustafa Kemal, sınıf birincisi olarak Harp Akademisinden mezun olmuştu. Kurmay stajını Makedonya'da yapmak istiyordu ve heyecanlı bekleyiş başlamıştı. Mustafa Kemal okul bittikten sonra birkaç arkadaşıyla beraber Sirkeci'de bir ev kiraladılar. Mustafa Kemal'le birlikte evde iki arkadaşı daha kalacaktı. Mustafa Kemal ve arkadaşları bu evde toplantılar yapıp, ülke durumunu değerlendiriyorlardı. İstibdat yönetimine karşı sert eleştiriler yapıyorlardı. Bu toplantılara daha önceden harp okulundan atılmış Fethi adında bir öğrenci daha katılıyordu, Mustafa Kemal ona acıyarak, kendileriyle kalmasını söylemişti. Fethi aslında jurnalciydi Saray, Mustafa Kemal mezun olduktan sonra da takip ettirmişti. Günlerden bir gün Fethi, Mustafa Kemal ve arkadaşlarını bir yere davet etti. Mustafa Kemal ve arkadaşları oraya gittiğinde, Fethi ve Padişah'ın emir subayı onları bekliyorlardı. Mustafa Kemal ve arkadaşları oyuna gelmişti, Bundan sonra Mustafa Kemal ve arkadaşları, "Okulda gazete çıkarmak ve zararlı fikirleri yaymak, Abdülhamit'in arabasına bomba atma planları yapmak. Sirkeci'deki evde gizli toplantılarla örgüt kurmak." gibi eylemlerle suçlanıyorlardı. Suçlamaları kanıtlayacak hiçbir belge yoktu. Fakat Mustafa Kemal, Ali Fuat ve Fethi Okyar bir süre hücrede hapis kaldılar. Ardından sorgu için Yıldız Sarayı'na getirildiler, bu sorgu esnasında Mustafa Kemal bayağı hırpalandı. Sorguyu Askeri Okullar Nazırı Zülüflü İsmail Paşa, Kabasakal Mehmet Paşa ve Mabeyn Başkatibi Tahsin Bey tarafından yapıldı. Ardından Abdülhamit'e muhalif olanların götürüldü Bekirağa Bölüğü'ne götürülerek tutuklandılar. Bu ekibin lideri olarak görünen Mustafa Kemal'e küf kokan yatak ve leş gibi bir oda verdiler. Diğer arkadaşları 15-20 gün kaldıktan sonra serbest kaldılar, fakat Mustafa Kemal burada 2 ay hapis yatacaktı. Bu hücrenin soğuk zeminleri, duvarları ve küflü yatak onu ömür boyu ağrısını çekeceği böbrek rahatsızlığına sebep oldu. Sonra yapılan bütün suçlamaların asılsız olduğu ortaya çıktı, hapisten çıkacaktı fakat Mustafa Kemal'i büyük bir ceza bekliyordu. O da ordudan atılmaktı. Harp Akademisi'nin müdürü olan Ali Rıza Paşa buna karşı çıkmıştı, Mustafa Kemal'in gençlik heyecanına kapıldığı belirterek ordudan atılmamasını sağladı. Fakat, yine de bir ceza onu bekliyordu. Kurmaylık stajını Makedonya'da yapmak isteyen Mustafa Kemal, ceza olarak Şam'daki 5. orduya sürgün edilecekti.


Ufak bir leke küçük bir hata olabilirdi... Ya da büyük bir fikrin başlangıcı. Luyken, şaşırtıcı basitlikteki hikayesinde en büyük acemiliklerin nasıl parlak birer ilham kıvılcımına dönüştüğünü gösteriyor. Okurun dünyayı ve yaşamın ayrıntılarını yepyeni bir bakış açısıyla görmesini sağlayan Hatalar Kitabı, hata yapmanın ne kadar besleyici olabileceğini de gösteriyor. Kesinlikle kitaplığınızda bulunması gereken sanatsal bir kitap. Ne hoş, faydalı içerikler üretiyorsunuz. Teşekkürler bu güzel paylaşımlar için.


Gördüğünüz ev, ben çok küçükken anneannem ve dedemle yaşadığım ev. Şimdilerde camları kırılmış, sıvaları dökülmüş, bomboş. Her bir çatlak, kırılmış camlar, dökülmüş duvarlar geçmişe tanıklık etmişçesine hikayeler anlatıyor gibi. Kapıya yaklaşıp tokmağını tutunca, gözümün önüne geçmişten bir an geliyor; anneannemin kapıyı sevinçle açması ve içeriden gelen o ferah koku. Bazı evlerin kendine has kokuları var ve o kokular gerçekten birçok anıyı ve duyguyu içinde barındırıyor. Bu koku da öyle bir kokuydu, o eve her girdiğimde hissettiğim ve hala anımsayabildiğim bir koku. Sonra aklıma, köpeğimiz Toraman geliyor. Sürekli evin önünde dolaşan, anneannemin oturup dert anlattığı ve onu büyük dikkatle dinleyen Toraman. Bahçeye girince hiçbir şey değişmemiş gibi, dedemin şambali tatlısı sattığı araba hala orada duruyor. Onun da camları kırılmış. Anneannem bahçeyi sulayınca çamur olan ve bizim hemen çamurdan değişik şeyler yaptığımız toprak da yerinde. Sanki biraz sonra anneannem içeriden çıkacak, beni zorla arkadaşlarımdan ayırıp tümü toprakla kaplanan vücuduma söylenip banyo yaptıracak gibi. Evin bulunduğu aradan çıkınca, az ileride okul vardı. İlk defa aşık olduğum, parkında akşama kadar oynadığımız, her sıkıldığımda anneanneme gidelim diye yalvardığım okulu yıkmışlar, parkı da göremedim, herhalde onu da kaldırdılar. Yıllar önce dedemin rehberliğinde bisiklet sürmeyi öğrendiğim, koşup eğlendiğim sokaklardan geçerken arkadaşlarımın suratları geliyor aklıma. Bir çoğunun adını bile hatırlamıyorum. Sonra bir bileklik vererek aşkımı ilan ettiğimi düşündüğüm kızı anımsıyorum. Adını hatırlamak üzereyim, e harfi ile başlayan isimler geçiyor aklımdan ama hatırlayamıyorum. Saklambaç oynarken sürekli merdivenine saklandığım evin önünden geçiyorum. Önünden geçtiğim her evin içini hatırlıyorum. Çünkü burada herkes birbirinin evine giderdi, şimdi apartmanlar gittikçe yaklaşıyor bu eski evlere. Belki de birkaç yıla çoğu yıkılıp, yerine hiç sağlam olmayan ama çoğu ailenin hayallerini süsleyen, hatta 'kocaman bir balkonuyla iki tuvaleti' olan dairelerden oluşan apartmanlar dikilecek. Evimizin karşısındaki sokakta bulunan eve yürüyorum, kapısı açık. Her isteyen gelsin der gibi. İster aniden uğrayan bir komşu, ister geçmişten gelen bir tanıdık olsun, bu kapısı açık evlerde herkes hoş karşılanır. Kocaman bir bahçe var, Emine abla bahçeye koyduğu koltukta oturuyor. Beni görünce şaşırıyor, bense onun yüzünü görünce uzun süredir hatırlamaya çalıştığım bir kelimeyi hatırlamış gibi hissediyorum. Bana, "Zübeyde abanın Batuhan'ı" diyor. Sonra ne kadar büyümüş olduğumdan, yıllar içinde buraların çok değiştiğinden bahsediyor. Uzun uzun, dedemi ve anneannemi, benim küçüklüğümü anlatıyor. Geçmiş yıllara açılan bir kapı gibi sanki. Yüzündeki her çizgi, o yıllardan bir iz taşıyor. Yine aynı sokakta, ayakkabıcı Remziye abla var. Küçükken ondan aldığımız öten ışıklı terlikler ne kadar da mutlu ediyordu beni. Bakkala gidiyorum, kapanmış. Her bayram kocaman bir oyuncak standı açan bakkalın kepenkleri inmiş, her fırsatta bize bağırıp kovalayan Cemal abi de ortada yok. Galiba o yıllardan geriye kalan tek şey, hatıralar ve camları kırılmış, sıvaları dökülmüş bu ev.


En çok nerde bıraktım kendimi... nasıl korkak nasıl meraklı ve cesur. şimdinin kudreti olmalı bu fil hafıza.


Tüm bunların hepsi özlemden oluyor. Zamana ilişkin olan özlem. Değişim ve zamanı bir madalyonun iki yüzü gibi düşünecek olursak, zamanla değişene ayak uyduramamak, kabul edememek ve her daim geçmişi yeniden şimdiki anda yaratmak istemek. Şimdiki anı, geçmişle yeniden örmek isteyişimiz aslında özlem. Hayatın ilmek ilmek kendini ördüğü bu akışa baş kaldırmak. Ancak sığ, çizgilerini silememiş bir zihinle. Yeni olan, tadına varılmayan, taze olan yoktur özlemin içinde. Zihnin bildiği düzeni sürdürmek isteyişi ne kadar matah olabilirse, bir duygu olarak özlem de o kadar övülebilir ya da yerilebilir. Belki de sadece izlenebilir. Özlem duygusunun sadece kendisine -kime, neden olduğu önemsiz- öylece bakılabilir. Bu tavır, benim şu günleri atlatmama ancak yardımcı olabilir. Atlatmak bile demiyorum, kendim için gerekli gördüğüm sadece bu. Öylece bakmak. Gelip geçen her hisse, gökyüzündeki bulutları izlercesine yaklaşmak. Gelip geçici olduğunu bildiğim duygu ve düşüncelerime nasıl güvenebilirim? "Nasıl" sorusunu sormam bile güvenme isteğimden geliyor. Mutlaka güveneceğim ama nasıl? Nasılı şimdi önemsiz. Duygu ve düşüncelerime bir ağacın kökleri gibi davranmak beni bir dairenin etrafında dönüyor gibi hissettiriyor. Sürekli aynı yollardan geçiyor ve sonu gelmeyen bir yolculuk yapıyorum. Şimdi o çizgiyi bırakma vakti. Taze bir yaşam için çizgiler geride kalmalı. Farklı olan, anda ilk kez deneyimlendiğinde kendine bir çizgi oluşturmaz. Daha önce tadılmamış her an yenidir ve yeni olan istikrarını sürdürmediği takdirde eskimez. Dolayısıyla çizgi oluşturmaz. Sürekli devinip durur. Devingen bir çizgiydi daha önce istediğim. Şimdiyse söylediğim "belki çizgiler yoktur." İşte özlem, bu yokluk ihtimalinin içine dahildir. Ne olacağımın kararına varmak için önce ne olduğumu bilmem gerekir. Özlem, gelip geçici de olsa şu anda bana kendimi anlatıyor. Rahatsız olmaya başlayan "sahte benlik" bu duygu. Eskiyi özlüyor o sahte olan. Bunları düşünmeyen ve duygularından ibaret olduğunu zanneden bir Toprak'ı. Hiçbir zaman sahip olmadığım ve olamayacağım şeylere, "belki bir gün sahip olurum" umudunu özlüyor. Zihnime iyi gelecek olan, ihtiyacım olduğunu düşündüğüm şeyleri, kendi içimde bulup ortaya çıkarmaktır. Sevginin özü de bende, yaşamın da. İnsan kendini nasıl sever, ben bilmiyorum. Ancak istediğim, kendimi öyle bir sevmek ki yaşamın kendisiyle de bu sevgi haliyle bağ kurmak.


Kapının aralığından aynaya bakan suretini gördüğüm an anlamıştım ve o taze hiçbir şeyin farkında olmayarak saçlarını, üstünü başını düzeltmeye devam etti. Bir an ansızın gözlerimiz kesiştiğinde göğsümde çakan şimşekler gözlerimden yansıyacak diye heyecanlanıp sohbetin ortasında coşmuştum. Tuhaf bir rahatsızlık duygusuyla kaşlarını çatarak odanın kapısını kapatmıştı. Mavi'ydi adı. Bizim yeğenin üniversiteden bir arkadaşı. Kahve gözleri anlamsız bir azap duygusuyla mağlup titrerken kapılmıştım bu genç kıza. Ruhunda bir kaybolmuşluk vardı ve o boşlukta sürüklendiğini biliyordu. Ben de biliyordum çünkü bu yaşıma kadar boşlukta sürüklenmediğim bir an bile yoktu. Olgunlaşmış kederimle çocuksu heyecanım arasında bir yerdeydim. Ne zaman sohbet açılsa her sözüm Mavi'ye daha yakın olabilmek için dudaklarımdan çıkıyor gibiydi. Daha önce hiç tanışmadığım bu hal ile hemhal tazenin etrafında kimseye fark ettirmeden pervane gibi dönmeye başlamıştım. Hayatıma adı konulmamış bir renk doğmuştu ve bunu sadece ben görebiliyordum. Mavi denizde yüzüyordu ve sudan çıktığında sular bedeninden ayaklarına süzülürken sigaramdan tutkulu bir nefes ciğerlerime saplanıyordu. Süt gibi teni ince boynundan aşağı çırılçıplak uzanırken gül goncası gibi açmış göğüsleri her adımıyla hareketleniyordu, bacakları adım atmak için her öne atıldığında gözleri gözlerimle kesişiyordu. Ne var ki kırk beşinde Osman amcasıydım. Ne eksik ne fazlasıydım. Kaderime efkar sisi çöreklenmişti bir kere ne yana baksam gözlerimde bir pus acının fotoğraf karelerini yansıtırdı. Sigaramın dumanı yüzümü gölgelerken açıklıktan Mavi'nin güzel yüzüne baktım ardından bakışlarım dolgun iki meyve gibi açık dudaklarına kaydı. İnsan hiç beklemediği anda hiç beklemediği biri tarafından tam kalbinden vurulabiliyordu. Elimle göğsümü yoklamak istesem de kendime karşı koydum. Önceleri hayallerim masumdu, Mavi'nin beni sevme ihtimali olan bana sarıldığı, yaralarıma merhem olduğu, yanağıma dokunduğu anlardı. Fakat sonra kösnül bir girdabın içine sürüklenip durdum çünkü Mavi yoktu ve ona sahip olmam için bir engel de yoktu. Her şart altında ve her şekilde Mavi'ye sahip oluyordum. Günler geçici hazların hülyasıyla nefes aldırırken bir süre sonra bu anılar da acı vermeye başladı. Alışılan her şey gibi hevesten yoksun işlevli anılara dönüştü ve hevesi ölen zevkler gibi de bezdirici bir azabın doğumu ruhumu esir aldı. Öyle ki artık hayallerimde bile Mavi'ye el sürmek istemiyordum, hicapla yüzüne bakamadan yanından geçip gidiyordum. O toy bir çocuktu henüz ben ise hayatın demlediği eski adamlardan herhangi biriydim. Hayallerim geçici hazlar gibi gelip geçince hayatıma bir baktım ki Handan hep orada duruyordu, Handan'a bağlanmam için bir sebep daha diye düşündüm. Ta ki o gün gelip çatıncaya kadar. Yokluğu yok eden varlıktı, varlığı ise yok eden yokluktu. Her şey zıddıyla var olmak zorundaydı. Mavi yeniden ziyarete gelmişti. Mavi'nin şehre dönüşüyle iç dünyamda belirginleşen bir hareketlilik isimsizce yüreğimi gençleştirdi. Cıvıldayan bir kuş tepemde sürekli şarkı söylemek halindeydi. Handan'dan istemsizce uzaklaşmaya başlamıştım. Ve bir gün Handan'la birlikte Mavi'yi görmeye gittik. Adımlarım on beş yaşımdaki adımlarıma dönüşmüştü. Senelerdir bir hayale dönüşen bana hem zevk hem de acı veren bu genç kızı yeniden görecek olmak heyecanı göğüs kafesime güm güm vuruyordu. Zamanın nasıl geçtiğini anlamadan onu ilk tanımanın verdiği toyluk heyecanıyla evi bulmuştum. Nefes alıyordum ama can çekişiyor gibiydim. Yanımda biri var mıydı yok muydu ondan da emin değildim. Yirmi beşinde bir genç kadın tarafından fena halde benzetilmiştim. Olmayacaklara yanıyordum. Hayallerimde yüzlerce kez sahip olduğum bu ten şimdi hiç dokunmayan yerlerimi alev alev yakıyordu. Kendimden bile gizlediğim ümitlerimle ilk kez yüzleşiyordum. Ben kırk beşinde ihtiyarlamaya yüz tutmuş bir adamdım, bu genç kız için her şeyimle erkendim. Bir anda adımlarım yaşlandı, saçlarımdaki kırçıllıkları duyumsadım ve bir sigara yakıp yıllanmış kederimin göğsüme sokulmasına izin verdim.


Bulut bulut üstüne, güneş cihan üstüne, yıldızı sayamadım parlak örtü üstüne. Köye gittim konakladım, şehre gittim çuvalladım. Kestaneyi attım ateşe, kabuğunu soyamadım. Şeker kamışı ezer, güzel gönlümü çeler. Bu hırka giymiş gencin masalıdır, Keloğlan yaverlik eder. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde. Çok eski zamanlarda ben daha dar-ı dünyaya misafir olarak teşrif etmeden önce, Nuh'un gemisinden beri yeryüzünü paylaştığımız kedi ve köpeğin dost olduğu, insanların kardeşçe yaşadığı bir zamanda huzurlu ülkenin birinde saygın bir melik yaşarmış. Melik ülkesinin geleceği ile dertleniyor, kendisinden sonra yerine tayin edeceği bir taht varisi olmamasının üzüntüsünü kalbinin en derininde yaşıyormuş. Gel zaman git zaman. Yüce Mevlam rahmetini esirgemediği gibi sabrın mükafatını taht tacı ile göndermiş. Melik eşi, dünyaya nur topu gibi bir oğul getirmiş. Oğul da oğul ama. Gören bir daha bakıyor, halk varisin doğumuyla şenlikler veriyormuş. Güneş batmış ay çıkmış, ay gitmiş güneş doğmuş derken halkın elinde büyüyen varis, fidan gibi delikanlı olmuş. Sarayın gözbebeği olan bu oğlanın eline diken batsa herkesin ağzı yüreğine geliyor, başına dert keder uğramasın diye muskalar yapılıp dualar okunuyormuş. Melik ise oğluna aşırı düşkün olduğundan her gittiği yere oğlunu götürüyor, varisini yakından yamacından eksik etmiyormuş. Sakınılan göze çöp batar derler. Ee her şeyin fazlası zarar derdi anam. Oğlan bir gün atına binmiş gezmiş dolaşmış yurduna dönmüş. Dönmüş dönmesine de bizim oğlan bıraktığımız gibi değil ki. Gözlerini alim Allah açmak istemiyor, yanına geleni yakınından kovuyormuş. Bu işte bir hikmet var ama ne demişler, düşünmüş durmuşlar. Devlet erkanının aklı hafsalası yetmez böyle işlere. Bizim melik de oğlunun haline dövünüp duruyormuş. Ne ettiyse derdine bir derman bulamamış. Oğlu kendi açmak istemediğinden mi, yoksa açamadığından mıdır nedir ne gözüne dokunuyor, ne de hekimlerin dokunmasına izin veriyormuş. Biricik varisin durumu halkı da üzüntüye boğduğundan dermanı bende diyen koşuyor, ama her gelen eli boş dönüyormuş. Melik ne yapacağım, ne edeceğim derken ferman üstüne ferman vermiş. Yalnızca kendi ülkesine değil, komşu ülkelere de haber salınmış." Oğlumu ikna edene, gözlerini açana bin kese altın" diye fermanı taktim etmiş. Deli deliyi dakikasında bulur derler masalda da dertli dertliyi dakikasında bulur. Herkesin eğlenceye gittiği bir vakitte bastonuyla yaşlı bir adam ve yanında oğlu belirmiş sarayın kapısında. Elinde sepet olan adamın dağdan geldiği belliymiş. Gözleriyle aramış, taramış. Sarayın zemin katında, dışarıyı camdan izleyen buğulu bir çift göze rastgelmiş. Varmış pencerenin önüne. İki kere camı tıklatmış. Varis birinin geldiğini görünce hemen kapatmış gözlerini. Kimseyi görmemesi gerekiyormuş ya gözlerini açık tutuvermiş dışarıyı seyredalarken. Bu adam başlamış yakınmaya. - " Bre yaşlı adam. Konuş dedik de mi konuşursun. Dert dinleyecek hal mi görüyorsun bende. Benim halim bana yeter" demiş tüm sinirini bu yaşlı adamdan çıkarmış. - " Oğlum Molla Ahmet derler bana. Hiç sarayın yanından yakınından geçmek adetim değildir ama oğlumun kederi beni sürükledi buraya. Yanımda getirdiğime bakma. Evlat derdi boğar. Atsan atılmaz satsan satılmaz. Melik eteğine düştük el bağladık." demiş. Benim oğlum her gün dağlara çıkar, koyunlar kuzular otlarken bir ağacın gölgesinde kaval çalar dönüp evine gelmez. Derdime çare ararken biri bacamı aşındırdı da geçer yol gösterdi. Molla Ahmet dedi, eğer dünyası kararmış bir asilzade bulur da üç damla gözyaşını, üç hurma ve üç tutam safran ile karıştırıp oğlunun vücuduna sürersen biiznillah tüm kederin buhar olur uçar, yerini yurdunu bilir de yanına kıvrılaverir" dedi. Ben de bu öğüt üzerine yolları aşındırdım, uzakları yakın ettim. Geldim seni buldum. Bana üç damla gözyaşını verirsen dünya ahiret duacın olurum." demiş. -" Molla Ahmet, iyi hoş söylüyorsun da benim dünyamın karardığını nereden biliyorsun? Hem benim ne derdim var ne tasam" - "Bu yaşa geldiysek boşuna gelmedik oğul. Bakınca insanın ahvalini anlıyoruz evelallah. Dünyan kararmasa bu koca sarayda tek başına oturur musun hiç. Hıdırellez bugün. Herkes gül dalının altında yerini almıştır bile. İğne atsan kaybolur şimdi. Tüm saray gitmiş bir sen bir ben kalmışımız burada. Ha sen ha ben. Ne var yani söylesen. Üç damla gözyaşı akıtsan. Ben de oğlumu evine bağlasam." Meğer melik oğlu varis, yolculuk ederken yorulmuş da dinlenmek üzere atını durdurup bir servi ağacının altına uzanmış. İçi geçmiş olacak ki rüya alemine dalmış. Burnuna gelen turunç kokuları ile beyazlar içinde bir dilber görmüş. Dilber elinde bulunan hırkayı geçirmiş oğlanın üzerine. Oğlan rüyasının devamını görmek üzereyken atı kişneyince uyanıvermiş. Bundan dolayı gözünü açmıyor, derviş gelir de görürsem kaçmasın, rüyanın devamını merak ediyorum, bundan kimseyi görmek istemiyorum demiş. Aslında tüm amacı derviş sırrını açık ettiğini görür de gelmez diye gözlerini kapalı tutmasıymış. Bunları bir bir ağzından kaçırmış. Olanı biteni kaşla göz arasında dökmüş Molla Ahmet'e. - Böyleyken böyle oldu Molla Ahmet. Benim dünyam kararmasın da kimlerin dünyası kararsın? Bu dilber de Hıdırellez'de olabilir mi dersin? - Olana çare var mı oğul? Bakmadan bilemezsin. Amma önce Hıdırellez'in yanındaki Dicle ve Fırat Nehri'nin bereketli sularında gözlerini yıka. Sonra besmele çek ardına arkana bak. Kim yazıldıysa çıksın bahtina. Bu dediklerimi de yabana atma" demiş. -" Oğlunuzun kara dünyasına güneş doğdu devletlim. Gayrı ayağına taş değmez. İçini döktü de attı üzerindeki tüm yükü" demiş. Melik ise şu işin aslını astarını iyice de bakayım molla, demiş dinlemeye koyulmuş. - Bunda anlaşılmayacak ne var devletlim. Evladınızın tasası gün gibi ortada. Gözlerini bereketli sularda yıkayıp dilberini arayacak. Kimin elinden hırka giydiyse onu bulması icap eder. Molla'nın elinden bu kadarı gelir gayrı. Gerisi yaradanın insafına sizin de emelinize kalmış." demiş. Melik, söz verdiği üzere bin kese altın ile yolcu etmiş Molla Ahmet'i. Oğlu çıkmış yola Hıdırellez bağına. Üç deyip gözlerine vurmuş Fırat'ın ve Dicle'nin bereketli sularına. Besmele çekmiş açmış iki gözünü. Tam karşısında görmüş servi- hıraman'ı. Bir ah etmiş iki ah etmeye kalmadan olduğu yerde bayılmış. Gözlerini açtığı gibi de dilberin elindeki hırkayı bu sefer bizzat alıp kendisini geçirmiş sırtına. Gayrı ne biz uzatıp sayfarca yazalım ne de sizin güzel başınızı ağrıtalım. Bundan sonrası davul ve zurnaya kalmış. Şöyle kelli ferlisinden nikah kıyılmış. Onlardan sonra da yaşatılmış bu kadim gün. Hıdırellez olmazsa Gül bahçesinde o da olmazsa Çağlayan deresinde yılda bir kez hali vakti yerinde olanlar o güne mahsus yeni giysiler alırdı. Yeşillik ve ırmak kenarları kutlama yeri olarak tercih edilirdi. Bu kutlamalarda genç kızlarımız adeta görücüye çıkar gibi; kol kola yürüyüp genç erkeklerin önünden defile gösterisi gibi geçerlerdi. Genç erkekler de kızların dikkatini çekmek için gruplar halinde gezerlerdi. Allah biliyor ya, kim kime yazıldıysa orada açığa çıkardı derler. Alın yazısı ve kader orada tamam ederdi kendisini. Kızlar gönlünün erini, erkekler de bahtının güneşini orada bulurlardı. Hal böyle olunca dertliler derman, sevenler yarini bulur olmuş. Boşuna dememişler aradığın seni arayandır diye. Her vakit tamam olur. Bizim vakit de tamam oldu candaşlar! Bir masalın daha sonuna geldik! Dinleyenlerin, okuyanların ruhuna üfledim bile. Gökten de üç elma düşmüş, biri benim kel kafama, biri sevenlerin başına biri de sizin yüreğinize. Varın gidin hayrını görün. Rüya görüp uyanmak istemez olursanız da bu fakirin masalını hatırlayın..


Efsunlu bir bahçeyi andırıyordu. Bir zamanlar aşılmaz çitlerle örülmüş, kimselerin öyle kolayca elini kolunu sallaya sallaya giremeyeceği bir bahçe. Özel diye çoktan tayin edilmiş. Bu mülkün sahiplerini tanıyorum. Böyle derken mülkün asıl sahibinden haya ediyorum. Sahipleri işte, bir erkek bir kadın cinsi insan türünün. Bir lütufla birbirine aşık edilmiş... Bir akşamüzeri, bir gündüz serinliği türlü meşklerinin, ruhlarının, cilvelerinin ve aşklarının tılsımlı dualarının şahidi işte bu bahçe, öyle özel... Bir lütufla kendilerine böyle bir nimet bahşedilmiş insanlardan belki binlerce var. Türlü güzelliklerle süslenmiş yemyeşil bu bahçe gibileri de tabii olarak ama bilinmez herkesçe. Öyle salınmaz bir ulakla dillerden dillere. Derken, bir haber ilişti. Uzak, çok uzak ülkelerde bu meseleyi kırmışlar. Kocaman çitleri gereksiz görüp bir kenara atmışlar. Garibime gitti, üzüldüm, kahroldum perişanlıktan. Vah ki türlü hülyalar bu yüzden gerçeklere karışmışlar. Düzenbaz, oyunbozan, kem göz, kıskanç mı kıskanç gerçeklere. Yazık oldu o güzelim bahçelere. Gerçeklerin ayak izlerini görür olmuşlar. Bu yüzden aşıklar rahatsızlık duymuşlar. Güzelim hülyalı çimlere bir daha hiç uzanamamışlar. Ne vardı ki çitler aşılmazdı ama güzeldi. Bahçeler bir tek aşıklara özeldi. Şimdi göz etmişler, kurutmuşlar renklerini. Ezip geçmişler üstelik ve hayasızca tüm çimenliklerini. Eh işte... Garip kalmışlar. O gün bugündür.


Film sırasında arabanın içerisinde seyreden klostrofobik gidiş, ara sıra sanatın büyüleyici gücünü bir şarkı üzerinden yansıtırken hikayenin nefesleri daraltan bölümlerinin üstesinde de filmin ufaklığı geliyor ve bize yeniden yaşamın tokatlamayan yanlarını da hatırlatıyor. Oradan anlıyoruz ki en dar alanda bile geleceğe dair taşınabilecek bir umut, yaşam damarlarına kanı yürütüyor. Umudu temsil edecek yegane rolü de ancak tatlı-haşarı bir çocuk taşıyabilirdi. Ufaklık rolün üstesinden öyle bir geliyor ki yalnızca filmdeki kırılgan akışın içimize bıraktığı burukluğu kırmıyor, kendi yaşamımızda nefesimizi daraltan onca şeye de bir mola verdiriyor. Annesinin sorduğu soruya verdiği biz ölmüşüz cevabını öyle bir sevimli tonlamayla söylüyor ki annesinin yüzünde oluşan kederli gülümseme bize ufaklığın önemini anlatıyor. Çünkü ufaklık filmin sonunda anlayacağımız üzere, farkında bile olmadan abisinin aileden ayrılarak gurbete gidişinin sert duygularını kırıyor. O olmadan tamamen kedere dönüşecek olan yolun hikayesi, ufaklığın dokunuşlarıyla halen yaşamın devam ettiğini hem filmdeki anne baba rollerine hem de bizlere hatırlatılıyor ve evet bir yaşam var ve olanca yüküne rağmen akıp gidiyor diyoruz. Küçük oğlanın sahnelere sevimli bir şekilde dalması bizi seyir halinden uzak tutmaya çalışıyor. Fakat zaten böyle değil midir? Mutlak keder var mıdır? O yüzden bence filmde karakterlerin tamamını toplayınca bir 'komple insan' oluşuyor. Gamsız görünmeye çalışan fakat her anlamda fedakarlık yapmaya hazır bir duruşa sahip, oğlundan kopacak olmanın verdiği hüzün yüzüne yansıyan, insani yönleri gelişkin bir anne, yer yer umursamaz görünen, aylardır ayağında alçıyla gezen ve bir şekilde kendini böyle merkeze koymaya çalışan bir baba, genelde ciddi olan, yolun kaygısını en çok yaşayan fakat vakur duruşunu kaybetmeyen üzgün bir abi ve nihayet ailenin olmazsa olmazı, neşe kaynağı hazır cevap bir ufaklık... Kimi insanlarda bir özellik diğerine ağır basıp baskın karakter haline gelse de bir insan ortalama olarak bütün bu özellikleri taşır. Panah Panahi de bir aile üzerinden karakter yaratmış ve bu karakteri dar bir alanda hüzünlü bir yolculuğa çıkarmış... Ve insan olmalarını bize hatırlatmak için filmdeki duygu geçişlerini de yeterli görmemiş ve bir hasta, ölmek üzere olan bir köpeği de eklemiş. Çünkü hüzün ve kederin hiçbir zaman tek boyutu olmamıştır. Bunar çok boyutlu duygulardır.