Çocukluk arkadaşım Akın bir video yollamış. Onun yolladığı bu videoyu izlerken ben de bir an geçmişe, Snooker izlemeye başladığım günlere doğru gittim. Videoda snooker ile nasıl tanıştığını, en sevdiği snooker oyuncularını ve sporla ilgili genel düşüncelerini anlatıyor. Önce hep birlikte bunu bir izleyelim isterseniz. Evet, işte izlediğim bu video, bana bundan yıllar önce, Snookerı henüz yeni yeni keşfetmeye başladığım dönemde, Ekşi Sözlükteki Snooker başlığına yazdığım bir yazıyı anımsattı. Bu nedenle burada da sizlerle paylaşmak istedim. Bu yazının ilk halini tam olarak kaç yılında yazdığımı hatırlamıyorum. Gerekli gördüğüm yerlere eklemeler yapıp elimden geldiğince yazıyı güncellemeye çalıştım. Yine de gözümden kaçmış olan ciddi eksiklikler/hatalar çıkarsa beni şimdiden mazur görün lütfen. Hatta alttaki yorum kısmında bunları belirtirseniz, hemen düzeltirim. Burada daha çok önemli olan, küçük detaylardan ziyade yazının genel çerçevesi aslında. Zira yazı, bu spora ilgi duyan okuyucuların yüzünde hafif de olsa bir tebessüm yaratabilirse, ne mutlu bana! Bu yazı, en nihayetinde ilk etapta Ekşi Sözlüğe göre hazırlandığı için, format gereği parantez içlerinde "bakınızlar" da vardı. Bunları da, yaptığım yorumlarla ilgili anlam bütünlüğü oluşturduğu için yerlerinde bırakmayı tercih ettim. Ve bazı yerlere de anlattığım kısımlarla ilgili youtube videoları ekledim. Snooker: Yeni rahatsızlığım. Amerika'yı yeniden keşfetmiş bulunuyorum. Herkes biliyormuş, ben daha yeni yeni öğreniyorum. Ehh, kader, kısmet, ne yapalım! Yalan yok, önceleri denk geldiğimde kanalı aynı hızla geçer, bir de bu son derece monoton görünen oyuna üstelik saatler ayrılmasına anlam veremezdim. Eurosport'a bu nedenle bir vakitler inanılmaz kızmıştım. Hala dün gibi hatırlıyorum. Düşünsenize, kamera bile neredeyse sabit, sürekli yemyeşil bir masa, çuha görüntüsü... Ne kadar özel olabilir ki? Ne de olsa değişen pek az şey vardı. Ama görünürde, son derece yalıtılmış bir şekilde, uzaktan bakarken böyleymiş bu meğer... Sonra yanıldığımı fark ettim. Daha doğrusu artık başka seçenek kalmadığından mıdır nedir, oturup seyrettim. 3-5 topun bir cebe yollanmasından çok daha fazlası var bu oyunda. Satranç gibi, bir iki hamle sonrasını hesaplama var. Güvenli vuruş yapıp rakibi oynatmama var. Müthiş çektirmeler, double, kombineler var. Bir çok sporda yer almayan anlık muazzam espriler/jestler var. Gerçekten harika. Son birkaç senedir elimi eteğimi tamamen çektiğim, yüzüne bile bakmadığım, artık sürekli şikelerle, teşvik primleriyle anılır hale gelen Çin işkencesi Türkiye "süper ligine" selam olsun! Bugüne değin izlediğim sporlar arasında en çok vaktimi ayırdığım spor olma özelliğini kazanmıştır Snooker. Benim lise yıllarımda (1999-2001) L-Manyak dergisinin en arka sayfasında "fotoğraftan karakter tahlili" diye bir bölüm vardı. Belki hatırlayanlar çıkacaktır. Okur okur gülerdik. Bu derginin 1999-2001 arasındaki tüm sayılarına sahiptim fakat ne acıdır ki yer sıkıntısından dolayı çöpe atmak zorunda kaldım. İşte bu yazının devamı, benzer şekilde, daha geniş kitlelere Snooker sporunu sevdirmek amacıyla yazılmıştır. Ben de istedim ki kısa bir Snooker dünyası oyuncu tahlili yapalım. Öncelikle şunu söylemek yerinde olur: Snooker sporunda oyuncu kategorisi ikiye ayrılır. Birinci gruptakiler, oynarken aynı zamanda zevk aldığını belli de eden, oyunun kendi karakteristik ağırlığı ve ciddiyetine rağmen jest ve mimiklerini sergilemekten hiç çekinmeyen oyunculardır. Yeri gelir sırıtırlar, kendilerinden beklemediği vuruşlardan sonra şaşırırlar ve bunu içten içe değil, verdikleri, göstermiş oldukları tepkilerle alenen yaparlar. Rakibe nüktedan bir şekilde takılıp sözle, bazen de fiziksel olarak sataşmaktan geri durmazlar. İkinci kategoriye giren oyuncular ise, bahsi geçen şekilde adeta oyunun genel yapısı ile hususi karakteri son derece örtüşen, deyim yerindeyse ağır takılan, hakkında ne düşündüğü, ne hissettiğine dair hiçbir fikrin kafamızda oluşmasına müsaade etmeyen oyunculardır. Yüzlerine, hal ve hareketlerine bakmak çoğu kez nafiledir. Aklımıza rahmetli Kemal Sunal'ın "mahkeme duvarı suratlı" sözünü getirirler. Çok çok mecbur kalmadıkları müddetçe asla konuşmazlar. Ding Junhui: Çinli oyuncu. Ulusal aktörler arası geniş çaplı konvansiyonel savaşların, artık gerek yüksek maliyetler gerekse de dünya tarihinde bugüne kadar yaşanan deneyimler neticesinde uluslar arası ilişkilerdeki düşünüş tarzının farklılaşması nedeniyle yaşanmadığı günümüzde, böyle bir savaş çıksa dahi umurunda olmayacağını düşündüren bir profil çizmekte. "Dünya yansa umurumda değil" bakışının mucidi. Prototip olduğu yönünde de ciddi iddialar var. Araştırmalar kesintisiz sürüyor. Şahsen ben de bu kadar fazla maçını izlememe rağmen kanlı canlı görmeden inanmayacağım bundan böyle. Stephen Hendry: 7 kez dünya şampiyonu olmayı başarmış İskoç oyuncu. Yaşayan efsane. 1990-2002 yılları arası tam dokuz final oynamış, bunlardan yedisini kazanmış. "Somurtabildiğin kadar somurt" ekolünden. Bunun en güzel örneğidir Hendry. Akımının öncüsü. Kendisini gülerken görenler, kıyamet senaryoları üzerine düşünmekten kendilerini alıkoyamazlar. Son yıllarda eski performansını arattıktan sonra ani bir kararla emekliye ayrıldı. Ancak söylemek gerekir ki, onu izlemek her daim bir keyifti. Kariyerinde üç tanesini canlı izleme şansına eriştiğim 11 tane maximum break -147- var. Matthew Stevens: Galli, haşarı çocuk. Henüz yaramazlık yapmış, fakat yaptığı hatanın da farkında olan mahcup bir çocuk edasıyla, bulunduğu ortamı pek sallamayan genç ergen yüz ifadesinin mutlak bileşimi. Her an, rakibi vuruşu yapmak için hareketlenirken çaktırmadan ıslık çalarak yanından çelme takacak gibi... Snooker dünya şampiyonasında iki kez final oynamışlığı var. Dikkat edilmesi gereken, tecrübeli bir isim. Uygun masayı bulduğunda iyi bir seri yaratıcıdır. Jimmy White: Büyük usta, bağrı açık küheylan. Steve Davis gibi o da gerçek bir duayen. İlginç vuruşlarıyla şova dönük bir oyuncu olduğundan sevilesi, takip edilesi biri olduğu muhakkak. 1994 snooker dünya şampiyonası finalini, karar oyununda kaçırdığı potla, adeta kendi elleriyle ezeli rakibi Stephen Hendry'e vermiştir. "Tarihte hiç şampiyon olamamış büyük oyuncular/sporcular kimdir?" sorusuna verilecek yanıtlardan biridir. Bu anlamda ben kendisini hep Gilles Villeneuve'e benzetirim. Kodaman bir havası da vardır White'ın, kendisi İngilizdir. Saygılar abi. Liang Wenbo: İşte karşınızda denk gelindiğinde, rakibi o an kim olursa olsun maçı asla kaçırılmaması gereken bir oyuncu. Wenbo, kamikaze pilotu gibi, ıstaka topunu en olmadık yerde paketin içine düşünmeksizin atabilme cesaretine sahip bir isimdir. Ben bu çocuğu hakikaten seviyorum. Böyle şeker gibi, snooker dünyasının ayrıksı bu tarz oyunculara ihtiyacı var gerçekten. Memleketi Çin de dünyanın ikinci büyük ekonomisi olmuş, hadi hayırlısı diyoruz. Neil Robertson: Sarı fırtına. Snooker dünyasının Metin Tekin'i. 2009 dünya şampiyonasında zaten sinyalleri vermişti 1996 yılının Jacques Villeneuve'u gibi, nitekim ertesi yıl şampiyon olmuştu. İlk bakışta civcivi andıran Neil, üstte bahsettiğim 1. tip oyuncular kategorisine girer. Zaten bu çocuğun normalde bile yüzü gülüyor. 2009 yılında kazandığı bir sıralama turnuvası sonrası canlı yayında verdiği röportajda, kupayı bir süredir mail ile iletişim kurduğu, yakın zamanda hayatını kaybeden kanser hastası bir hayranına adadığını söylemişti. O an, daha önce benzer duyguları yaşamış biri olarak gözümdeki saygınlığı bir kat daha artmıştır Neil'ın. Bu sevimli ve matrak Aussie, dünyada son dönemde en üst düzey snooker oynayan oyuncuların en başında geliyor. Ronnie O'Sullivan: Söylenecek pek fazla bir şey yok. Aslında çok şey var da yok. Snooker'ın günümüzde belki de en iyisi. Son zamanlarda oynamaktan zevk almadığı hissediliyor. Mark King: Seri katil görünümlü. Hitman'in vücut bulmuş hali. Müzik eşliğinde slalomlar yaparak, dans ederek salona giren kişi. Bu nasıl snooker oyuncusu diyoruz içimizden, aklımıza bin bir türlü şey getiriyor. Mark Selby: Gazoz açacağı, snooker çözücü. Mark King ile oynadığı maçlardan birinde, sadece tek bir frame içinde ondan fazla snooker çözmüştür. Saçlar dik ve şekilli asi çocuk Fredrik Ljungberg imajından sıyrılıp efendi adam moduna geçmiştir. Son derece soğukkanlı bir oyuncu olarak göze çarpar. Yamuk yapmaz, arkadan vurmaz. Akça pakça suratıyla çuhaların beyaz topudur Mark Selby. Mark Allen: Geleceğin dünya şampiyonu demiştim vaktiyle, hala bekliyorum. Allen, tavus kuşunu andırır. Ronnie O'Sullivan ile yaptığı bir maçta, havlusunu ıstaka ucuna takarak oyun devam ederken beyaz bayrağı göndere çekmiştir. Eğlenceli, kanı fıkır fıkır kaynayan bir snooker oyuncusudur. Heyecanlanınca Yasemin Yalçın'ın Alican tiplemesi gibi hemen yanakları kızarır. Snooker'ın Cristiano Ronaldo'su bu kişiliktir. Mark Williams: "Tecrübe konuşuyor" deyimi bu adam için icat edilmiş olabilir. Hagi için, 1998 yılındaki Galatasaray-Athletic Bilbao maçı öncesi, "Yıllanmış şarap gibi" diyen Bilbao teknik direktörü Luis Fernandez şu Williams'ı görse, herhalde onun için de kesinlikle aynı şeyi söylerdi. Salt duruşuyla bile güven veren Galli, aynı vatandaşı Ryan Giggs gibi, spor camiasında profesyonelliğin en önemli örneklerinden birini teşkil eder. O da, oynarken çok fazla renk vermeyenler grubuna girer. En tipik tepkisi dudak hareketleridir. Kazanılmış, ancak seriyi devam ettiremediği bir frame'i çoğunlukla toplara dokunarak sonlandırmayı sever. Topu hissetmeyi seven bir oyuncu yapısındadır bu yönüyle. Jamie Cope: Jön. Bebeto. Rahatlıkla Türk sinemasında başrol oynar. Türker İnanoğlunun kendisiyle bir başrol için anlaşmak üzere olduğu gelen söylentiler arasında. Ayrıca Cope'un genç bayan izleyicileri Snooker'a çekmek amacıyla alternatif bir çekim gücü ve pazarlama aracı olduğu yönünde iddialar da gündemde. Kendisi 1985 doğumlu. Benden küçük. Shaun Murphy: Şişman sosis. Seni yerim sosis! 2005 snooker dünya şampiyonu. Bu tek şampiyonluğunu, ne gariptir ki, o güne dek şampiyonluğu bulunmayan bir diğer oyuncu olan Matthew Stevens karşısında kazanmıştır. Tombul ve sempatik görünümlü Murphy'yi görenlerin hemen oyuncudan makas alası gelir. Tipik bir İngiliz centilmeni olduğunu, 2009'da kendisiyle oynadığı maçta, kariyerinin dokuzuncu 147'sini yapan Stephen Hendry'i içten bir şekilde tebrik etmesinden anlıyoruz. Bunun dışında da maçlarda son derece efendi bir şekilde kendi halinde takılır zaten. Renk vermeyen oyuncular grubundan olduğunu söylemek mümkün. Buraya kadar kimler, kaç kişi okudu, gerçekten çok merak ediyorum 🙂 Neyse, okuyanlarla biz devam edelim. Kaldı ki, Formula 1 bile düşen izleyici sayısı neticesinde takvimden çıkarıldı. Şu aşamada en azından özel, gösteri amaçlı bir turnuva kısa vadede daha olası. Hoş, biz snooker çılgınları olarak ona da razıyız efenim. Yeter ki gelsin. Ne yazık ki bu dileğim gerçekleşmedi. Peki, Türk snooker izleyicisi nasıl bir şeye benzer? Kimdir, nedir veya ne değildir? Ronnie O'Sullivan'dan üçlü çektirmesini beklediğimiz bir kitle değildir haliyle. Snooker çok özel bir disiplin. Sporun karakteristik bir takım özellikleri ve oyunun kuralları, bu yönleri sevenler ve sporu bu şekilde keyif alarak izleyen gruplar itibariyle tabiat olarak daha farklı, seçkin diyebileceğimiz bir zümreye işaret ediyor. Snooker, onu izleyen seyirci kitlesi için vazgeçilmez. Dolayısıyla imkanı olan her snooker sever birey, mümkün olduğunca maçları izlemeye, turnuvaları takip etmeye çalışır. Yani yeri geldiğinde, boş kalındığında takip edilen alternatif, ikincil bir spor değildir. Bütün bunlardan hareketle denilebilir ki, Türkiye'de bir turnuva düzenlendiğinde salonda yer alan izleyici tepkisi ve davranışı, yurt dışında olanlardan çok farklı olmayacaktır. Vuruşları yaparken adeta kızgın bir boğa gibidir, yakın çekimde dikkatli seyredin, bu durum bakışlarından hemen anlaşılır. İçinden; "Ulen şimdi yaktım çıranı" diye geçirir. Bilhassa almış olduğu cezadan sonra yaptığı muhteşem dönüşle de Kadir Tapucu'ya selamını çakmıştır Wishaw'dan. Anlaşılacağı gibi kendisi gayda diyarından; İskoçya. Marco Fu: Eksantrik ismiyle bir döneme damgasını vurmuş, zamanında çılgınlar gibi sevdiğimiz Shawn Kemp'i hatırlatır. Temiz yüzlü, pespembe dudaklı bu arkadaş, dış görünümünün yarattığı sempatiyle, kendisini hiç tanımayan, yeni Snooker izleyicileri arasından otomatikman taraftar kazanır. Hong Kong Phooey en sevdiği çizgi filmdir çünkü kendisi de oralıdır. Kariyerinde maximum breake -147- bulunan Marco Fu, 1998 yılında profesyonel olmuş. Graeme Dott: Minik dev adam. Eski dünya şampiyonu. Tek dünya şampiyonluğunu 2006'da kazanmıştır. O sene yarı finalde The Rocket'i geçtiğini ve finalde Peter Ebdon'ı mağlup ettiğini hatırlatalım. O da gerçek bir centilmen. Kaybettiği maçtan sonra rakibin elini yalnızca mecburiyetten değil, içtenlikle de sıkabilen bir adam. Sesi eski bakanlardan Suat Kılıç'la yarışamayacak düzeyde olsa da acayip sevdiğim, sonsuz saygı duyduğum biri. Stephen Hendry, Welsh Open 2011'de kariyerinin onuncu 147'sini yaparken, kendi maçını bırakıp yan masadaki müsabakaya kilitlenmiştir Neil Roberston'la beraber. Steve Davis: The Nugget. 1957 doğumlu, 1980'lerde fırtına gibi esmiştir. Üç ihtilale de tanıklık etmiştir. 1990'larda Stephen Hendry Snooker'ı nasıl domine etmişse, aynı şeyi 1980'lerdeki Steve Davis için söyleyebiliriz rahatlıkla. Altı kez dünya şampiyonu olmuştur ve halen aktif olarak sporun içindedir. 2010 Dünya Snooker Şampiyonasındaki unutulmaz maçta, kimsenin beklemediği bir anda John Higgins'i turnuva dışına iterek erkenden tatile yollamıştır. Şahsen Steve Davis'in oynadığı herhangi bir maç benim için her zaman öncelikli olarak izlenebilir bir müsabakadır. Esprili kişiliğini bulunduğu ortama yansıtmaktan asla çekinmez. Maçları yarı stand-up havasında geçer. Bu adamı bu yönüyle Dee Dee Bridgewater'a benzetiyorum ben. Konserlerine gitmiş veya izlemiş olanlar bilir, asıl işi şarkı söylemektir, layıkıyla yapar zaten. Aralarda, şarkı sonlarında da kişisel gösterisini sunar, seyircileri kopartır. Joel Walker: Genç insan, anjin-san. The Rocket kendisi için "Adam olacak çocuk" demişti vaktiyle. 2020 itibariyle 25 yaşına geldi ama gözle görünür bir başarı elde edemedi. Dominic Dale: 1971 doğumlu. Dominik Cumhuriyetiyle bir alakası yok, kendisi Galli. Lakabı Spaceman'dir. Sarı saçın kendisine yakışmadığını düşünüyorum. Magazin basınından aldığım haberlere göre oldukça fazla sayıda kadın fanatiği var. Türkiye'ye bekliyoruz, orada göreceğiz. Şimdi tekrar düşündüm de, bu adamın ismi de karizmatik geliyor kulağa yahu! Dennis Taylor: Rampaların ustasıyım, gözlüklerinin hastasıyım! Bir Lady Gaga, bir Barbaros Hayrettin, bir de Dennis Taylor. Komedi Dans Üçlüsü halt etmiş. 1985 dünya şampiyonu artık epeyce yaşlanmış. Ama hala sapasağlam görünüyor. Peter Ebdon: İngiliz. Defansif yönü ağır basar, çoğu kez "Çanakkale Geçilmezi" oynar. Bu taktikle rakibi canından bezdirirken maçı da çaktırmadan alıp götürür. Ne olduğunu bile anlamazsın. 2002 dünya şampiyonudur. Bu finali kazanarak Stephen Hendry'nin 8. kez dünya şampiyonluğunu kazanmasına mani olmuştur. Belki de kırılması imkansıza yakın bir rekor olacaktı bu. Hoş, yedi şampiyonlukla bile bu zaten erişilmesi güç bir unvandır ve buna yaklaşması muhtemel isimler Ronnie O'sullivan, Mark Selby ve John Higgins'tir. Esrarengiz bir hava taşıyan Peter Ebdon'un snooker kariyeri, umarız Avrupa şampiyonu olup dibe vuran Galatasaray'ın kaderine benzemez ve ellisine merdiven dayamış olan bu oyuncu bir kez daha dünya şampiyonası kazanır. Sözlerime burada son verirken, bütün oyuncuları çok sevdiğimi belirtiyor, sabırla buraya kadar okuyan herkese saygılar sunuyorum.


İkiye ayırdığım bu yazının ilk bölümünde, Snooker nedir sorusuna cevap vermiş ve Snooker oyun kuralları hakkında bir giriş yapmıştık hatırlarsanız. Eğer okumadıysanız, lütfen önce o yazıyı mutlaka okuyun! Aksi takdirde hiçbir şey anlaşılmayacaktır. Çünkü Snooker nasıl bir spor anlamak istiyorsanız, Snooker kuralları hakkında en başından ve tane tane bilgi edinilmesi gerekiyor. Şimdi biz kaldığımız yerden devam edelim. Snooker en basit ifadeyle, bir oyuncunun ıstaka topu olan beyazı, rakibin hedef topunu göremeyecek şekilde bırakması demektir. Buna Snooker bırakmak da denir. Hemen bunu biraz açalım. Örneğin bir oyuncu, kendisine, masadaki kırmızılardan hiçbirini pot yapabilecek uygun bir pozisyon bulamamış olsun. Burada, yazının ilk bölümünde bahsettiğim güvenli vuruş yapmak ve hatta eğer mümkünse rakibe snooker bırakmak mantıklıdır. Neden? Çünkü rakip, eğer kendisine bırakılan bu snooker'ı çözemezse, yani hedeflediği topa değemezse faul yapmış olur. Bu da Snooker bırakan oyuncunun hanesine ekstra puan olarak yazılır. Gördüğünüz gibi Snooker, sadece pot yaparak değil, ismini aldığı "Snooker" bırakılarak da puan kazanılabilen çok keyifli bir oyundur. Snooker bırakmak ve snooker çözmek de, en az güzel pot yapabilmek kadar yetenek gerektirir. Buradan çıkarabileceğimiz doğal sonuç şudur: Snooker, çok çeşitli vuruşların yapılabildiği komplike bir oyundur. Yani oyunun sadece bir yönünde sahip olunan yetenek, sizi her zaman istenen sonuca ve kazanmaya götürmez. Oyuncular idmanlarda, oyunu her yönüyle ve aynı disiplinle çalışmak zorundadır. Elbette Snooker oyuncuları bu farklı yönlerinden birinde çok daha üstün olabilirler. Örneğin kimi oyuncular uzun pot yüzdesinde çok başarılıdır, yani uzun mesafeli potları harika atarlar. Kimileri ıstaka topu kontrolünde ve snooker bırakma konusunda ustadır. Istaka topunu rakibin kendi toplarını göremeyecek yerlere atar, başka toplarla ıstaka topunu çok iyi saklamayı becerirler. Kimileri ise nefis Snooker çözer. Örneğin dört kez dünya şampiyonluğu bulunan Mark Selby, bu tür oyuncuların en başında gelir. Mark Selby en zor snookerları bile başarıyla çözen bir oyuncudur. Snooker bırakmak ne demek? Aşağıdaki ilk fotoğraf, buraya kadar yazıyla anlatmaya çalıştığım durumu net bir şekilde gösteriyor. Burada oyuncunun sıra kendisine geldiğinde görmesi gereken hedef topu kırmızı mesela. Neden kırmızı? Çünkü masadaki tüm kırmızılar henüz bitmemiş. Snooker oyun kuralları önce kırmızıların görülmesi gerektiğini söylüyor bize. Demek ki bu pozisyonda hedef top kırmızı. Ancak oyuncu direk vuruşla hedef topu olan kırmızıyı göremiyor. Çünkü ıstaka topu olan beyaz, masanın üst tarafındaki kısa banda çok yakın bırakılmış. Ancak daha da önemlisi, siyah top, hedef topun -yani kırmızının- önünde bir engel olarak duruyor. İşte bu "Snooker" oluyor. Aşağıdaki resimde de, tipik bir snooker bırakma örneği görülüyor. Masada kalan tek bir kırmızı top var ve oyuncu öncelikle yine buna oynamak zorunda. Rakibi, bir üstteki örneğin aksine, bu kez ıstaka topunu siyahın arkasına atarak snooker bırakmış. Üstelik bu pozisyonda Snooker çözmek daha da zor çünkü arada bir başka renkli daha, pembe var. İşte böyle bir durumda yapılması gereken, bantlar yardımıyla kırmızı topu görmeye çalışmaktır. Maçı yayınlayan reji, yani Snooker canlı yayın yapan resmi kuruluş, üstteki ilk fotoğrafta olduğu gibi, örnek bir hayali çizgi ile en olası senaryoyu bize gösteriyor zaten. Snooker izlerken, yayın esnasında kimi zaman bu tür senaryolar ekran başındakilerle paylaşılır. Bu çizgileri, maçı yorumlayan eski oyuncular oluşturur. Özellikle de eski dünya şampiyonları. Şimdi aşağıdaki örneği inceleyelim. Kırmızılar masada son derece açık olmasına rağmen, yeşil arkasına saklanan beyazla, çok güzel bir snooker bırakılmış. Yani direk pot açısı yok. Oyuncu masaya geliyor ve bu Snooker'ı çözebilecek olası bir yol, rejiden ekran başındaki bizlerle paylaşılıyor. Zira bu türden bir masada, bu çok önemli bir ayrıntı. Yani burada önemli olan hem snooker'ı çözmek, hem de bununla aynı anda beyaz top kontrolünü yitirmeden, onu da güvenli bir yere göndermek. Peki neden? Eğer sadece Snooker çözülür de, ıstaka topu kontrolü iyi olmazsa, kırmızıların böylesine açık olduğu bir masada, size snooker bırakan rakibe, çok sayıda kırmızıdan birini rahatça pot yapma şansı vermiş olursunuz da ondan. Ancak Snooker bırakmak sadece kırmızı toplarla ilgili değildir elbette. Çeşitli snooker durumları olabilir. Örneğin masada tüm kırmızıların cebe girmiş olduğunu farz edelim bu defa. Tüm kırmızılar cebe girdiyse, masada sadece renkli toplar kalmış demektir. Bunların da kendi puanlarına göre vuruş sıraları var. Yazının ilk bölümünde puanlarını öğrenmiştik hatırlarsanız. Yani sırasıyla görülmesi gereken bu toplar; sarı, yeşil, kahverengi, mavi, pembe ve siyah. Burada da oyuncu, masada kalanlara göre, o anda hangi topu görmek zorundaysa, rakibi, o topu görmemesi için başka topların arkasına ıstaka topunu saklamaya çalışır. Aşağıda, sadece renkli topların kaldığı bir masada, oyuncuya bırakılan snooker görülüyor. Hedef top olan sarı, siyahın arkasına saklanmış. Üstelik ıstaka topu ile hedef top, masanın iki kısa bandına yakın, yani birbirinden oldukça uzak. Snooker bırakılan oyuncu, topu görmeyi başarırsa oyun kaldığı yerden devam eder. Göremezse faul olur. Faul sonrasında iki seçenek belirir: İlkinde, snooker bırakan oyuncu, kalan yerden oyuna devam eder. Bunu yapması için topun kaldığı yerin, onun masadaki oyuna devam edebilmesi için uygun bir pozisyonda kalması gerekir. Ya da oyuncu atışı rakibine tekrar ettirir. Yani snooker bırakılan oyuncu yeniden atış yapar. Burada da hakemler ıstaka topunu eski yerine getirirler. Artık teknoloji son derece ilerlediği için, aynı futboldaki VAR gibi, hakemler yan taraftaki ekranlardan yardım alarak, topu aynı yere koyarlar. Bunun için Snooker oynanan masanın hemen yanındaki bir alanda, video hakemi de yer alıyor hatta. Bir nevi yardımcı hakem gibi düşünebilirsiniz. Buradaki güzellik şu: Eğer snooker bırakılan oyuncuya, gerçekten çözmesi çok zor bir snooker bırakılmışsa, bu fauller yardımı ile snooker bırakan oyuncu çok önemli puanlar kazanabilmektedir. Üstelik yukarıda söylediğim gibi, kendisi hiç pot yapmadan, oturduğu yerden. Yazının ilk bölümünün sonunda yer alan, masada kalan sayının hesaplanmasını hatırladınız mı? 80 puanla önde olan bir oyuncu masadan ayrıldıktan sonra geriye 147-80= 67 puan kaldığını söylemiştik hani. 67 puan da frame kazanmaya yetmiyordu. İşte burada devreye bu türden snookerlar giriyor. Masada pot yaparak alabileceğiniz yeterli sayı yok. Ama rakibe snooker bırakarak kazanabileceğiniz ekstra puanlar var. Yani oyuncular, masada kalan maksimum sayı, frame'i kazanmalarına yetmiyorsa, snooker bırakarak rakibe faul yaptırmaya ve bu şekilde puan toplamaya çalışırlar. Geride de olsalar masaya gelirler. İşte size Snooker'ın bir başka güzelliği! Faul sonrasında tekrar ettirilen bu atışları izlemek de, ekran başında gerçekten çok keyifli oluyor. Oyuncular farklı bantlardan denemeler yapmak zorunda kalabiliyorlar kimi zaman. Hem güzel ve çözmesi zor snooker bırakan, hem de zor bir snookerı çözen oyuncuları, seyirciler alkışla hemen onore ederler. İşte tüm bunları birden yapabilmek, yani hem pot yapabilmek, hem snooker bırakmak hem de snooker çözmek, gerçekten büyük bir oyuncu olduğunuzu gösterir. İsterseniz buraya kadar anlattıklarımızdan sonra, şu videoyu beraberce izleyelim. Öyleyse gelelim faullere. Snooker faulleri hakkında da bir şeyler söyleyelim. Snooker'da çeşitli fauller var. Bir defa oyuncuların vuruş yaparken, bir ayaklarının -ucuyla da olsa- mutlaka zemine temas etmesi gerekiyor. Ronnie O'Sullivan vuruş yapmak için uzanırken, yeleğiyle masadaki bir başka topa değdi. İşte hakem faktörü burada bir kez daha devreye giriyor. Bunu tespit etmek de Snooker hakeminin görevleri arasında. Bu yüzden oyunu çok dikkatli izlemesi, hiçbir anı kaçırmaması gerekiyor. Snooker hakemliği bence gerçekten zor bir iş. Maç esnasında sürekli ayakta durmak zorunda olduklarını, yazının ilk bölümünde belirtmiştim zaten. Yaşı ilerlemiş hakemler için bu pek kolay olmasa gerek. Hakemlerin zaman zaman oyuncularla sert tartışmalar yaşadıklarından da bahsetmiştim. Hedef topun görülemediği vuruşlar, bir başka faul durumu. Yani ıstaka topu vuruş sonrasında hiçbir topa değmezse veya görülmesi gereken toptan başka bir topa değerse faul oluyor. Örneğin kırmızı toplara oynarken, kırmızı ile beraber başka bir renkli topun cebe girmesi de faul. Istaka topunun kendisinin cebe girmesi zaten başlı başına bir faul. Roket lakaplı Ronnie O'Sullivan gibi hızlı oynamayı seven oyuncular dışında pek kimseyi ilgilendirmediğini düşünsem de, masadaki tüm toplar durmadan vuruş yapmanın faul olduğunu da burada belirtmem gerekiyor. Yani oyuncu vuruş yaparken masada hareket eden bir top olmaması gerekiyor. Dediğim gibi, bu Roket dışında pek kimseyi ilgilendirmiyor diyebilirim. Bir de Peter Ebdon ve Rory Mcleod gibi, haddinden fazla yavaş oyuncular var ki, onları ne siz sorun ne ben anlatayım. İki pot arasında bazen sigara molası falan verilebilir bu oyuncuların maçını izlerken. Aynı şekilde, örneğin bir kırmızı sonrasında cebe atılan renkli top, hakem tarafından yerine konmadan yapılacak yeni bir vuruş da faul. Zaten tarihte böyle bir olay hiç yaşanmadı. Roket'in çoktan farklı kazandığı bir frame'de espri amaçlı yaptığı vuruşlar hariç. Şimdi gelelim, Snooker terimleri denince, akla ilk gelen, en çok kullanılan, bilmemiz gereken bazı kalıplara... Burayı maddeler halinde yazmak istiyorum. -Touching Ball : Bitişik top, ıstaka topu olan beyazın kırmızılardan birine bitişik olması demektir. Eğer hakem bitişik top kararı verirse, sıradaki oyuncu zaten ıstaka topu kırmızıyla bitişik yani kendiliğinden temas halinde olduğu için, topu tekrar bir kırmızıya vurmak için atmaz. -Decider : Birazdan bahsedeceğim "siyah oyunu" ile beraber, Snooker'ın en sevdiğim özelliklerinden biridir. Frame'lerin eşit olması halinde, kazanını belirleyecek son frame'e Snooker'da decider denir. Bu Frame'i alan maçı kazanacağı için, heyecan ve stres gerçekten çok yüksektir. Centilmenlik gereği oyuncular, aynı maç öncesinde olduğu gibi Decider frame'i öncesi de mutlaka el sıkışırlar. -Siyah Oyunu: Masadaki iki oyuncunun, frame'de topladıkları puanlarının eşit olması halinde oynanan oyuna verilen isimdir. Futboldaki uzatma gibi düşünebilirsiniz. Örneğin herhangi bir frame'de geriden gelen oyuncu diğerini yakalar ancak masadaki son siyahı attığı zaman puanları eşitlenirse, oyuncular tekrar masaya gelirler. Ancak bu kez masada sadece ıstaka topu ve siyah top bulunur. Siyahı pot yapan o frame'i kazanır. Buna Snooker'da siyah oyunu denir. Aşağıdaki videoda, üstelik bir Decider frame'inde gerçekleşen siyah oyunu var. Gerçekten nefis. -Yeniden Dizmek: Frame başladıktan sonra, vuruşlar yapılmasına rağmen toplar iyi açılmazsa, kırmızı paketi istenildiği gibi dağılmazsa ve oyuncular pek fazla pot yapamadan sürekli savunma vuruşları yaparsa, o frame yeniden dizme ile sıfırdan tekrar başlayabilir. Buna oyuncular müşterek karar verirler, hakem de kendisine bu karar bildirilince topları yeniden dizer ve frame yeniden başlar. Yalnız bitişik top kararının aksine, bu kararı hakem kendiliğinden veremez. Yani yeniden dizme ancak oyuncuların isteğiyle gerçekleşir. -Pakete Gitmek: Açılış yapıldıktan kısa bir süre sonra, kırmızıların olduğu pakete yapılan dağıtma vuruşudur. Bu vuruş diğer kırmızılara doğru yapılmaz. Bir kırmızı potu sonrasında, bir renkli top üzerinden yapılır ve paket o şekilde dağıtılır. Oyuncular genelde siyah top üzerinden açıyla bu vuruşu yaparlar. En sevdiğim oyunculardan biri olan Stephen Henrdy, mavi ile pakete giderek, Snooker'da devrim niteliğinde bir davranışa imza atmıştır. En kötüsü ise, bir oyuncunun iyi başladığı bir frame'de, pakete gitmesine rağmen yeterli sayıda ve güzel bir pozisyonda kırmızı top bulamamasıdır. Böyle olduğunda genelde güvenli vuruşa dönülür. -Şans Potu: Şans potu, adından da anlaşılacağı üzere, oyuncunun pot amacıyla vurmadığı halde pot yapabildiği durumu ifade eder. Veya oyuncunun pot amacıyla yaptığı bir vuruşta, istemeden başka bir topun cebe gitmesini ifade eder. Bundan sonra oyuncular hafif bir el hareketi ile rakibinden özür diler. Snooker kuralları içinde yer almasa da, Snooker'da bir oyuncunun diğer oyuncuyu yaptığı güzel bir vuruş nedeniyle tebrik etmesi de yaygın şekilde görülen davranışlardandır. Snooker oyuncuları bunu birkaç şekilde yaparlar. Oyuncu rakibini tebrik amacıyla ya eliyle hafifçe masa kenarına dokunur, ya da ıstakasını yine masa kenarında yukarıdan aşağı doğru hafifçe hareket ettirir. Amerikan bilardonun aksine, tebrik amacıyla parmak şıklatma Snooker'da görülmez. Snooker'da seyirci faktörü son derece önemlidir. Snooker Dünya Şampiyonası maçlarının öncesinde, sunucu Rob Walker oyuncuları tek tek anonsla masaya çağırır. Bunu yapmadan önce seyirciyi galeyana getirir, resmen ortamı havaya sokar ve bir alkış tufanı kopar. Oyuncuları çağırırken, onlar hakkında çok kısa -bir iki cümlelik kariyer anekdotları- bilgiler paylaşır ve çoğu zaman lakaplarını hatırlatır. Snooker'de çoğu oyuncunun lakabı vardır. Örneğin Ronnie O'Sullivan "The Rocket", Mark Selby "The Jester from Leicester", Stephen Hendry "King of the Crucible" lakabıyla anılır. Bu anonslar hem Crucible Tiyatrosundaki seyircileri, hem de ekran başındaki bizleri havaya sokar. Benim bile tüylerim diken diken oluyor diyebilirim. Kim bilir oyuncular neler hissediyordur! Ancak maç öncesinde böyle coşkuyla havaya giren, bağıran, ıslık çalan seyirci, hakemin frame'in başlayacağını belli eden anonsuyla bir anda derin bir sessizliğe gömülür. Bu maç sırasında da sürer. Ancak Snooker seyircisi tepkileri ile bazen kimi tuttuğunu da belli eder. Örneğin kaçan bir pot sonrası masaya gelen oyuncunun adını söylerek "Come on!" nidası atılması tipiktir. Bu gaza getirme nidası, fazla sayıda kişi tarafından yapılırsa ve haddinden fazla sürerse hakem bağırarak tatlı sert uyarır: Thank you! Settle down please! Bu, artık susun demektir. Yazının sonuna doğru yaklaşırken, Snooker oynarken kullanılan birkaç aparattan da bahsedelim. Snooker'da en çok kullanılan Snooker ekipmanları rest ve spider dediğimiz aparatlar. Rest, oyuncuların ıstaka ile yetişemedikleri yerde kullandıkları, ucu X şeklindeki sopadır. Vuruşlar bunun üzerine ıstakanın uç kısmı yerleştirilerek yapılır. Spider ise reste göre daha yüksektir. Bu da özellikle topların bitişik olduğu pozisyonlarda vuruş yapılmasını kolaylaştırır. Yazıyı bitirmeden önce Snooker ile ilgili bazı hatırlatmalarda bulunmak istiyorum. Snooker dünya şampiyonası, her yıl nisan ayında düzenleniyor. Snooker takvimi yoğun bir spor. Yıl içinde çok fazla sayıda turnuva var. Arada sırada Eurosport snooker takvimi internet sayfasından kontrol ederek, sene içindeki turnuvaların tarihlerini ve yayın akışını bulabilirsiniz. Yazımı faydalı bulduysanız, alta bırakacağınız basit bir yorum bile beni çok mutlu eder inanın. Öğrendikten sonra, siz de Snooker'ı en az benim kadar seveceksiniz. Buna eminim. Şimdiden hepinize iyi seyirler!


Peki Snooker nedir? Snooker bilardo çeşidi. Detaylara birazdan gireceğim zaten. Ancak detaylara girmeden hemen önce, altını çizmek istediğim çok önemli bir nokta var. Snooker nasıl oynanır sorusuna cevap vermek ve Snooker'ı gerçekten en basitine inerek anlatmak istiyorum size. Eğer şu an bu yazdıklarımı okuyorsanız, yani bir şekilde bu yazıya denk geldiyseniz sakın gitmeyin. "Amaann canım, Snooker nedir öğrensem ne olacak sanki" demeyin. Çünkü bilerek izleyen herkesin bu oyunu gerçekten sevebileceğini düşünüyorum ben. Buradaki "Bilerek izlemek" ifadesinden, Snooker kuralları bilmeyi kastediyorum elbette. Yani bilinçli bir şekilde bu oyunu izleyen herhangi biri, ilk izleyişte olmasa da zamanla bu oyunu çok sevecektir. Çünkü Snooker kuralları öğrendikten sonra bile, oyunu tam anlamıyla kavrayabilmek için belirli bir süre geçmesi gerekiyor. Yavaş yavaş tadını almaya başlıyorsunuz oyunun. Bunu acaba neye benzetebilirim diye düşündüm bir an için. Aklıma hemen bir yemeğin pişirilmesi geldi mesela. Hani bazı yemekleri yaptıktan sonra yemeğin tadının iyice kendini bulması için biraz beklemek gerekir ya, işte öyle. Yemeği pişirir pişirmez de yiyebilirsiniz elbette ama biraz bekledikten sonra tadı daha bir güzel olur, deyim yerindeyse yemek oturur. Çayın demini almasını beklemek gibi işte. Çünkü etrafımdan edindiğim genel izlenim, bu oyunun tam anlamıyla ne olduğunun bilinmemesi sebebiyle sevilmediğini -veya hiç ilgi çekmediğini de diyebiliriz buna aslında- gösteriyor bana. Bunu nereden biliyorum? Tabii ki öncelikle kendi deneyimimden. Küçüklüğümden beri sporla ilgilenirim. Daha doğrusu ilgilendiğimi düşünürdüm. Ve eminim ülkede yaşayan çoğu insan da böyle düşünüyor. Kime sorarsanız sorun, herkes "sporsever" mesela. Özellikle de erkekleri kastediyorum burada öncelikle. Ancak unutmamak gerekiyor ki, biz Türkiye'de yaşıyoruz. Ve Türkiye'de spor denince akla her zaman ve daima futbol geliyor. Bunu gazetelerin "spor" sayfalarına şöyle bir göz ucuyla bakarak rahatça anlayabilirsiniz zaten. Futbolu, basketbol ve voleybol izliyor. Ancak futbolun tartışmasız bir üstünlüğü söz konusu. Bu topraklarda doğan her erkek çocuğu gibi ben de futbolla büyüdüm elbette. Çocukluğum sokakta top peşinde koşmakla, mahalle maçı yapmakla geçti. Hayatımda ilk kez bir futbol maçına da yine çok küçük yaştayken gittim. Hiç unutmam, gittiğim ilk maç, Galatasaray-Banik Ostrava maçıydı. 1992'de Galatasaray-Eintracht Frankfurt, 1993'te Galatasaray-Roma maçlarında yine Ali Sami Yen Stadı tribünlerindeydim. 1990'ların ortalarına doğru bu kez basketbolla tanıştım. Ortaokuldayken gittiğim basketbol kursu, beni basketbola biraz daha yakınlaştırdı. Ancak en önemlisi, ben Türk basketbolunun yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladığı, gelecekteki daha büyük başarıların filizlendiği bir dönemde çocuktum. Petar Naumoski'ye yetiştim bir defa. Efes Pilsen'in 1996 yılında Koraç Kupası zaferine giden maçlarını televizyondan canlı seyrettim. Team System Bologna ve Stefanel Milano maçları hafızamdaki tazeliğini korur. Hakan Peker'in molalarda çalan "Ateşini Yolla Bana" şarkısı kulaklarımdan, Abdi İpekçi'de asılı duran dev "Efes Pilsen: Avrupa'daki Fırtına" pankartı hala gözümün önünden gitmez. Efes, bu nedenle benim için hala Efes Pilsen'dir, Anadolu Efes falan değil. Türkiye'nin Siyasal İslam'ın gerçek yüzüyle henüz tanışmadığı, ne güzel günlermiş, şimdi çok daha iyi anlıyorum. Keşke o dönem Abdi İpekçi Spor Salonunda en azından bir maça da olsa gidebilseydim diye sonraları çok hayıflandım mesela. Ama ailemde, üstteki futbol maçları örneğinin aksine, beni tutup basketbol maçına götürebilecek biri yoktu işte. Üniversite yıllarında başka sporlara yönelmeye başladım yavaş yavaş. Belli bir olgunluğa erişmiş bir yetişkindim ne de olsa. Kendi tercihlerimi kendim yapabilecek yaştaydım artık. Bu noktada yaptığım tercihlerde, Eurosport'un etkisi büyük oldu. Yoksa yine kendi sosyal çevremle sınırlı kalsaydı, büyük ihtimalle asla bisiklet, snooker gibi sporlarla tanışamazdım diye düşünüyorum. 2007 sonrasında Fransa Bisiklet Turunu takip etmeye başladım. Bu yazının ana konusunu oluşturan Snooker ile tanışmam da, tam da bu döneme denk gelir. Yukarıda, "Bilerek takip etmekten" bahsetmiştim hatırlarsanız. Şimdi oraya doğru dönüyorum bu kısa girişten sonra. O zamanlar Eurosport'u ne zaman açsam, karşıma sabit duran bir kamera açısı ve yemyeşil bir çuha görüntüsü geliyordu. Bizim Türkiye'de takip etmeye alıştığımız "sporlardan" çok farklı bir sporu yayınlıyordu Eurosport, üstelik saatlerce. Zap yapıyordum, kanalı değiştiriyordum, birkaç saat sonra Eurosport'u tekrar açıyordum, yine aynı manzara, yine o monoton görüntü... Sanki dünyada başka yayınlayacak spor kalmamıştı! Söyledim ya, kamera bile neredeyse sabit, çekim açıları hiç değişmiyor, sadece renkli birkaç top ve ona ıstakayla vuran bir oyuncu görülüyor ekranda. Başka çare kalmadığından, bir gün oturup izlemeye karar verdim. İlk kimin maçını izlediğimi bile hatırlamıyorum inanın. İlk anda, bekleneceği üzere çok sıkıldım. "Keşke zap yapsaydım yine, boşa vakit harcadım" diye geçirdim içimden. Sonra kendimi zorladım ve direttim. Çünkü anlaşılan o ki Snooker Eurosport ile adeta özdeşleşmişti ve hiçbir yere gitmeye de niyeti yoktu. Yüksek lisans sonrası, askere gitmeden hemen önce. Peki Eurosport'un Türk spikerleri ne yaptı? Bu sporu öyle güzel anlattılar, Snooker nasıl oynanır öyle güzel açıkladılar ki, bir süre sonra resmen bu oyunun müptelası oldum. İşte bu yazımda ben de size son derece basitçe, çok kolay ve anlaşılır bir biçimde Snooker'ı tanıtmak istiyorum. Ama bunu yaparken sadede geleceğim hemen. Yani Snooker tarihi gibi konulardan bahsetmeyeceğim. Onu zaten siz de benim gibi oyunu tanıyıp sevdikten sonra kendiniz araştırabilirsiniz. Yalnız sizden çok önemli bir ricam var! Lütfen bu yazıyı çevrenizle, arkadaşlarınızla paylaşın. Sosyal medyada paylaşın. Paylaşın ki, bu son derece keyifli sporu daha fazla insan yakından tanısın ve anlasın. Takip etmeye başladıktan sonra, "Bunca yıl neden hiç izlememişim?" diyeceklerine adım gibi eminim. Yazının en başında söylediğim gibi, Snooker bilardo çeşidi ama bir hayli değişik. Yani bizim aşina olduğumuz Amerikan bilardosu veya üç toptan çok farklı Snooker kuralları var. Snooker bilardo farkı birazdan kafanızda iyice netleşecek zaten. Bir defa her şeyden önce şunu söylemek istiyorum. Snooker masası diğerlerinden daha büyük, topların girdiği cepler ise daha küçük. Bu da, bu oyunun aslında görünenden ne kadar zor olduğunu hatırlatıyor bize. Snooker masasında kırmızı ve renkli toplar bulunuyor. Masanın başlangıç şeklinde, üçgen halinde birbirine bitişik nizamda yer alan on beş tane kırmızı top var. Her bir kırmızı topun değeri bir puan. Bu kırmızı topların yanı sıra, altı tane renkli top yer alıyor. Siyah ve pembe top kırmızılara yakınken, mavi top masanın tam ortasında. "D Hattı" dediğimiz bölgede ise sarı, kahverengi ve yeşil top bulunuyor. Puan değerlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralarsak; sarı top iki puan, yeşil top üç puan, kahverengi top dört puan, mavi top beş puan, pembe top altı puan ve siyah top yedi puan. - Kırmızı top = 1 puan - Sarı top = 2 puan - Yeşil top = 3 puan - Kahverengi top = 4 puan - Mavi top = 5 puan - Pembe top = 6 puan - Siyah top = 7 puan Oyunun temel amacı, önce bir kırmızıyı ceplerden herhangi birine attıktan sonra, istediğiniz herhangi bir renkliyi daha cebe sokarak, rakibinizden daha fazla puan toplamak. Yani masayı tamamen temizlemek zorunda da değilsiniz her zaman. Bir kırmızı, bir renkli. Bir kırmızı, bir renkli. Bu kadar basit aslında. Önce kırmızı sonra pembe topu cebe gönderirseniz örneğin, kırmızı 1 puan + pembe 6 puan olduğu için 7 puan alıyorsunuz. Hesaplaması bu kadar kolay. Ancak Snooker oyuncuları, puan değeri en yüksek renkli top siyah olduğu için, her kırmızıdan sonra öncelikle siyaha uygun bir pozisyonda kalmak isterler. Bunu başaramadıkları takdirde diğer renkli seçeneklerini düşünürler. Yani Snooker, sadece pot yapmak ile ilgili de değil. Aksine, pot sonrasında beyaz topun kalacağı yeri ve hangi renkli ile devam edileceğini de hesaplamayı gerektiren bir spor. Hatta ve hatta, eğer herhangi bir şekilde pot yapamıyorsanız, vuruş sonrasında rakibinize uygun bir masa bırakmamak adına, "Güvenli Vuruş" dediğimiz vuruşu yapmak zorundasınız. Uygun bir masadan kasıt, kırmızı topların masada açık bir şekilde, pot yapılmaya müsait şekilde olması demek. Tahmin edeceğiniz üzere Snooker'da pot yapmak topu cebe göndermek anlamına geliyor. İngilizcesi "Cue Ball" olan "Istaka Topu" ise beyaz top. Yani tüm vuruşlar beyaz top ile yapılıyor. Güvenli vuruş ise, yapamadığınız bir pot sonrasında, rakibe uygun bir pozisyon bırakmamak anlamına geliyor. Gol atamıyorsan, hiç olmazsa yeme mantığı. Burada da beyaz topun kontrolü çok önemli. Yapamadığınız bir pot sonrası beyazı istediğiniz yere gönderebilmek, önemli bir fark yaratıyor bu oyunda. Rakibinizin kolay pot açısı bulamayacağı bir yere göndermeniz gerekiyor ıstaka topunu. Gördüğünüz gibi, Snooker terimleri de yavaş yavaş öğrenmeye başladık. Bu arada şunu hatırlatmış olayım, Snooker oyuncuları Amerikan bilardonun aksine, pot yapmadan önce topu atacakları deliği söylemek veya işaretle göstermek zorunda değiller. Böyle bir kural yok. Sanırım buraya kadar herhangi bir sorun yok. Gördüğünüz gibi, Snooker kuralları öyle çok karmaşık değil. Ancak bu basit kuralları hiç bilmeden, sadece masanın ilk veya dağılmış haline dışarıdan bakınca, Çince gibi geldiği konusunda sanırım hepimiz hemfikiriz. İnsanları bu oyundan soğutan kısım tam da burası zaten. Snooker maçları, turnuvasına göre farklı sayıda frameler üzerinden oynanıyor. Örneğin Snooker dünya şampiyonası finali maksimum otuz beş (35) frame üzerinden oynanıyor. Bu şu demek: on sekiz frame kazanan, maçı da kazanır. Yani yarıdan bir fazla. Ancak ismine sıralama turnuvası dediğimiz yıl içindeki diğer turnuvalardaki maçların frame sayıları değişken. Bunları ezberlemeye falan da kalkmayın sakın, hiç gerek yok. Tabii ki hangi turnuva olursa olsun, genelde turlar ilerledikçe oynanacak frame sayısı da çoğu zaman artıyor. Örneğin buradaki 27 ve 66, oyuncuların oynanmakta olan frame'de aldıkları sayıları, parantez içindeki 11, maksimum oynanacak frame sayısını, 1-1 ise o andaki skoru gösteriyor. 11 frame üzerinden oynanan bir maçı, 6 frame alan kazanır. Buradan da şunu rahatça anlıyoruz ki, Snooker, pot yapma yeteneğinin yanı sıra, gerçekten mental ve fiziksel dayanıklılık isteyen bir spor. Aynı snooker oyuncusunun, yirmili yaşlarının başındaki kondisyonuyla, ellili yaşlarının başındaki kondisyonu, aynı verimliliği ve başarıyı doğurmayabiliyor haliyle. Yedi kez dünya şampiyonu olan ve bu sporun tartışmasız en büyük isimlerinden biri olan Stephen Hendry, sanırım buna en güzel örnek. 1990 ile 2002 arasında, -kazandığı birçok sıralama turnuvasının yanı sıra- dokuz dünya şampiyonası finali oynayan ve Snooker'da yaklaşık on yıl gibi bir süre içinde tüm rekorları alt üst eden Hendry, prime dönemi sona erdikten sonra, 2005 sonrasında hiçbir sıralama turnuvası kazanamadı. Buna rağmen denilebilir ki, ilerlemiş yaşına karşın profesyonel olarak bu oyunda aktif olan çok sayıda oyuncu var. Hatta üç kez dünya şampiyonu olan Galli oyuncu Mark Williams, 2003 yılında, yirmi sekiz yaşındayken kazandığı ikinci şampiyonluktan sonra gelen üçüncü şampiyonluğunu, 2018 yılında, yani bir öncekinden tam on beş yıl sonra, bu kez kırk üç yaşında, kariyerinin ikinci baharındayken kazandı. Bu da Snooker'ın diğer spor dallarından en belirgin farklarından biri. Yaş önemli bir belirleyici ama her zaman değil. Örneğin Snooker'ın büyük ustalarından biri olan Jimmy White, 2023 yılı itibari ile altmış bir yaşında ve hala oyunun içinde. Evet, en son frame'lerden bahsediyorduk. Bir frame, on beş dakika da sürebiliyor, nadiren görülmekle beraber kırk, kırk beş dakika da. Hatta bazen bir saat bile süren frame'ler oluyor. Çok sayıda frame üzerinden oynanan maçların neden saatlerce sürdüğünü ve yazının girişinde bahsettiğim, Eurosport snooker maçlarına neden bu denli geniş pay ayırdığı da böylece açıklığa kavuşmuş oluyor. Zaten bu yüzden, bir snooker maçı, tek bir seansta bitmiyor. Yani oyuncular maça başladıktan sonra bir solukta maç neticelenmiyor. Maçlar, frame sayısına göre "seans" dediğimiz bölümler halinde oynanıyor. Bunun da daha rahat anlaşılması için örnekler verelim. Mesela bir seans maksimum sekiz frame üzerinden oynanacak olsun. Bu seans 5-3 de bitebilir, 8-0 da. Sekiz frame oynandığı zaman bir ara veriliyor. Uzun soluklu maçlarda bu aralar birkaç saat olabileceği gibi, maçlar birden fazla güne de yayılabiliyor. Bazen de iki seans arasında on beş dakikalık kısa aralar oluyor. Dediğim gibi, bu da turnuvaya göre değişiklik gösteriyor ve burada da ezberlemeniz veya akılda tutmanız gereken çok özel bir bilgi yok. Zaten olduğu zaman ben altını çiziyorum, merak etmeyin. Tüm kırmızılar cebe girdikten sonra, sırasıyla sarı, yeşil, kahverengi, mavi, pembe ve siyah ceplere atılarak frame tamamlanıyor. Yalnız burada hatırlamamız gereken çok önemli bir bilgi var. Kırmızı topları ceplere atmaya başladıktan sonra, tüm kırmızılar cebe atılıncaya dek, kırmızıdan sonra hangi renkli cebe atılmış olursa olsun, cepten çıkarılıp masadaki ilk yerine konuluyor. Yani masanın dağılmadan önceki kendi yerine. Tüm kırmızılar bittikten sonra ise renkliler artık cepten geri çıkarılmıyor. Snooker masası olan amatör bilardo salonlarında evet. Ancak profesyonel turnuvalarda bunu yapan özel bir kişi var: Snooker hakemi. Siyah takım elbisesiyle oyuncular vuruş yaparken -ve tabii ki tüm maç boyunca- sürekli ayakta duran ve dikkatle onları izleyen hakem, aslında çok önemli görevleri icra ediyor. Çünkü hakemin tek fonksiyonu cepten renkli topları çıkarmak değil. Faul, free ball, touching ball gibi kararlar da veren Snooker hakemlerinin en dikkat çekici yaptırımlarından biri ise, maç sırasında taşkınlık çıkaran, huzur bozan seyircileri salondan dışarı çıkartabilme gücü. Bunun yanı sıra kimi zaman oyuncularla hakem arasında pozisyonlar ve verilen kararlar ile ilgili tartışma yaşanması, Snooker'ın en ilgi çekici yönlerinden birini oluşturuyor. Dışarıdan son derece monoton görünen bu sporun, en heyecan verici yönlerinden biri de bu kesinlikle. Güzel bir uzun mesafeli pot, harika bir snooker bırakma veya oldukça zor bir snooker'ı çözmek kadar, bu da bu spora keyif katan bir yön kesinlikle. Özellikle sivri dilli ve baskın karakterli oyuncular, kimi zaman hakemlerle sert diyaloglara girebiliyorlar. Hakemler ayrıca oyuncuların -örneğin kaçan bir pottan sonra yaptığı- abartılı jest ve mimiklerini de uyarabiliyor. Hatta 2023 Dünya Snooker Şampiyonasındaki bir maç sırasında hakem, kaçırdığı potlardan sonra etraftan duyulabilecek şekilde küfür eden Snooker oyuncusu Matthew Selt'i, bunu tekrarlamaması konusunda ciddi biçimde uyarmıştı. Burada da şunun altını çizmek gerekiyor. Sonuçta hakemler ne derse o oluyor. Gördüğünüz gibi Snooker centilmenlerin oyunu. Sırf bu bile onu özel kılıyor. Bir oyuncunun, masaya gelip tek ıstakada topladığı sayıya "Break" deniyor. Snooker'da yüzlük seri yapmak yani tek ıstakada en az yüz (100) puan ve üzerinde bir sayı almak önemli bir başarı kabul edilir ve bu, oyuncuların kariyer istatistiklerinde mutlaka gösterilir. Yazının en başında bunun nedenini söylemiştik aslında: Snooker görünenden çok daha zor bir oyun. 100'lük seri yapmak önemlidir ve seyirciler de bunu yapan oyuncuyu mutlaka alkışlar. Tarihte binin (1000) üzerinde yüzlük seri yapan tek oyuncu var: Ronnie O'Sullivan. Maksimum seri veya "147" ise Snooker maçlarında sıkça duyacağınız önemli bir kavramdır. 147, masaya gelip tek ıstakada alınabilecek en yüksek puanın alınması demektir. Buna da "Maximum Break" denir. Sıkça ismi duyulur ama yapması gerçekten çok zordur. Bunu yapabilen oyuncu sayısı da hayli azdır. Eğer canlı izlediğiniz bir Snooker maçında, 147 yapan bir oyuncuya denk geldiyseniz, gerçekten kayınvalideniz sizi seviyor demektir. Bu benim başıma, hatırladığım kadarıyla üç-dört kez geldi. Yani maksimum seri, hem yapan oyuncu hem de onu canlı izleyen snooker seyircisi için çok şey ifade eder. Galatasaray-Arsenal maçında, Kopenhag'ta tribünde olmak gibi bir şeydir bu. Zaten turnuvalarda, hem en yüksek seri, hem de 147, ekstra para ödülü ile taçlandırılır. Snooker'ın doğum yeri Büyük Britanya olduğu için, bu para biriminin Pound ve miktarın da hayli yüksek olduğunu belirteyim. Bu da oyuncular için ekstra motivasyon kaynağıdır. Yani ilk turlarda elendiğiniz bir turnuvada bile, bu türden bir başarı ile ciddi miktarlar kazanma şansınız vardır. Bunu yapabilmek için oyuncuların ilk kırmızıdan başlayarak sürekli en yüksek puan değerine sahip olan siyah ile oynaması gerekir. Yani bir kırmızı, bir siyah. Bir kırmızı, arkasından bir siyah. Tüm kırmızılar cebe atıldıktan sonra da, sırasıyla tüm renkliler. Şimdi, hem buraya kadar anlattığımız Snooker oyununun mantığını daha iyi kavramak, hem de tarihin en kısa sürede yapılmış 147'sini görmek için şunu bir izleyelim. Dikkatli seyredin çünkü eşi benzeri olmayan bir şeydir bu. Koyu bir Stephen Hendry hayranı olmakla beraber, Ronnie O'Sullivan'a da saygım sonsuzdur. Buradan da, bir frame'in o andaki mevcut skoruna göre, örneğin masada o an oynamayan oyuncunun o frame'ı kazanmak için kaç puana ihtiyacı olduğu hesaplanabilir. Yani masada kalan sayının hesaplanmasından bahsedelim biraz. Desteklediğiniz bir oyuncu, diğer oyuncunun olası bir pot kaçırması durumunda masaya yeniden geldiğinde, alabileceği kaç sayı var, bunu hesaplayabiliriz. Örneğin A oyuncusu, sürekli siyah ile oynayarak on kırmızı topu cebe göndermiş ve sonra sıradaki topu pot yapamayarak serisini noktalamış olsun. Aldığı puanı hemen hesaplayalım: Bir kırmızı + siyah oyunu= (1+7 puan) 8 puan. 8x10=80 Puan. Masadan alınabilecek maksimum puan kaçtı? 147. Demek ki diğer oyuncunun masada kalanlardan alabileceği maksimum puan, 147-80=67 oluyor. Yani bu oyuncu masada kalan en yüksek puanlı bir seri bile inşa etse, frame'i kazanması imkansız. Haydi fotoğraflı bir başka örnek daha verelim isterseniz. Dikkatlice bakalım masaya. Masa, Stephen Hendry ile Ken Doherty arasında oynanan maçtaki bir frame'den. Serisini noktalayan Hendry'nin, 68 puanı var. Sıra diğer oyuncu -1997 Dünya Şampiyonu olan- Ken Doherty'de. Masada kalan toplardan, alınabilecek puanı hesaplayabiliriz kolayca. Masada beş kırmızı kalmış. Diğerleri zaten renkli toplar. Eğer Doherty beş kırmızıyı da arkasından siyah ile oynar, tüm kırmızılar bittikten sonra da tüm renklileri pot yaparsa, en fazla 67 puan alabiliyor. Masada beş kırmızı kaldığına göre, hepsini arkasından siyah ile oynayarak cebe yollaması demek, 5x8=40 puan demek. Ve altmış yedi sayı, frame'i kazanmaya yetmiyor çünkü Hendry masayı bıraktığında zaten altmış sekiz puanı vardı. Hatta, eğer masa uygun değilse, veya söz gelimi ıstaka topunu istediği yere gönderemezse, belki kırmızı sonrasında sürekli siyah ile değil de başka renklilerle oynamak durumunda kalacak. Böyle olunca alacağı puan, altmış yediden de daha düşük olacak. İşte burada da bu oyunun bir başka güzel yanı, oyuna ismini veren "Snooker" kavramı karşımıza geliyor yeniden. Artık Snooker nedir sorusuna, "Bir bilardo çeşididir" cümlesinden daha farklı bir cevap daha verebiliriz.


Sürgün, her zaman bir marjinal olacağınız ve önceden belirlenmiş bir yolu izleyemediğiniz için, bir entelektüel olarak yaptığınız her şeyi kendi kendinize yapmanız gerektiği anlamına gelir. Kimler sürgüne gitmemiştir ki şu koskoca dünya tarihinde? Çağının en büyük isimleri, nice dehalar, sanatçılar, yazarlar... Cicero, Nazım Hikmet, Seneca, Troçki, Machiavelli, Stefan Zweig... İsimleri burada saymakla bitmez. Avusturyalı yazar, 1881 yılında, Moritz ve Ida çiftinin ikinci çocukları olarak Viyana'da doğar. Ağabeyiyle birlikte henüz küçük yaşlardan başlayarak yabancı dil ve piyano dersleri alır. İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Latince ve Yunanca öğrenir. Ancak Viyana'da doğmuş olmasına karşın, hayatının büyük ve oldukça önemli bir bölümünü Salzburg'da geçirir. İlham perisi, Avusturyalının başucundan hiç ayrılmaz bu kendine has atmosferde. Nehri, dar sokakları ve Mirabel Bahçeleri ile Salzburg, ona yazmak için ihtiyaç duyduğu enerjiyi, dinginliği ve huzuru fazlasıyla vermektedir. Şehrin Avrupa'nın ileri gelen kentlerine, kültür ve sanat çevrelerine olan yakınlığı da gözden kaçırılmaması gereken büyük bir avantajdır hiç şüphesiz. Zweig'in bahsettiği inziva, hem entelektüel hem coğrafi bir özellik taşıyordu. 1918'de Friderike ile birlikte İsviçre'den dönerken kısa bir tatil için Salzburg'a uğramışlardı. Savaş sonrası dönemde bile bir taşra kasabası olmaya devam eden Salzburg, etkileyici manzarasıyla sakin ve huzurlu bir yerdi. Peki ya yolculuklar? Yolculuk etmesini unuttunuz mu yoksa? Ben unutmadım, gerçekten, ruhum öylesine huzursuz ki, her an bir yerlere gidebilirim. Her şeyi görmeli, her şeyin tadını çıkarmalıyım! Yaşlanmaktan korkuyorum, günün birinde yorulacağımdan, tembelleşeceğimden ve yolculuk edemeyeceğimden çok korkuyorum. Ancak seyahatlerinin çoğu, özellikle 1935 yılından sonra zorunlu bir göçten farksız hale gelir onun için. Çünkü bir süre sonra mecburi istikametler hayatında daha fazla yer işgal etmeye başlar. 1936 yazına gelindiğinde, Alman yayıncısı Anton Kippenberg, artan Nazi baskısı nedeniyle artık kitaplarını basamaz hale gelir. Döneminin dünyaca ünlü yazarı, artık bambaşka bir maceraya sürüklenecektir. Ve gezmeyi çok seven iflah olmaz bu hümanist, yine hayatın son derece garip bir cilvesi olarak, kısa bir süre sonra Haymatlos durumuna bile düşer. Belki de bizim gerçek kaderimiz ebedi olarak yolda olmaktır, hiç durmadan nostaljiyle pişman olan ve arzulayan, dinlenmeye susamış ve hiç durmadan başıboş yola koyulan. Kutsal olan bir şey varsa, o da nereye vardığınızı bilmediğimiz fakat inatla izlediğimiz yoldur, tıpkı karanlık ve tehlikeler arasında bizi neyin beklediğini bilmediğimiz şu andaki yürüyüşümüz gibi. Bundan sonra hep sürgündedir, hep yolda. Yeni insanlar, yeni şehirler, mecburi vedalar... Edward Said, Stefan Zweig'ın ölümünden yıllar sonra yazacağı Entelektüel isimli yapıtında, adlı adınca yazmamış da olsa, kelime kelimesine ondan bahsetmekte, onu tarif etmektedir sanki. Zira entelektüel, mümkün olduğunca geniş bir halk kesimine seslenen, düzenin çıkarını gözetmeyen, herhangi bir birey veya partiye yakınlık duymayan ve belki de hepsinden önemlisi şovenist milliyetçilikleri, şirketleşmiş düşünceleri, sınıf, ırk ve toplumsal cinsiyet imtiyazlarını sorgulayan kişidir Said'e göre. Entelektüel, Stefan Zweig'in ta kendisidir! Yazarın, çıkan iki dünya savaşı nedeniyle zaten çalkantılı olan yaşantısında bin bir zorlukla mücadele ederken, bir yandan da en önemli eserlerini yazabilmeyi başarmış olması, değerini bir parça olsun anlamaya yeter de artar. Elimde henüz bitirdiğim bir kitap duruyor: Karanlıktan Önceki Yaz. Alman yazar Volker Widermann imzalı bu kitap, 1936 yılında, aynı Zweig gibi mecburi sürgünle bir araya gelen yazarların Belçika'nın Oostende kasabasında kesişen hayatlarının izini sürüyor. Sevgilisi Lotte ile beraber geldiği deniz kıyısındaki bu küçük ama şirin kent de, yazınına en az Salzburg kadar hissedilir derecede olumlu bir etki yapar Zweig'in. Stefan Zweig okur, okur, daha çok okur. Çalışmalarına durmaksızın devam eder. ... onu ötekilerden ayıran tek bir özelliği vardır: Her akşam eve dönüp yatağa girdikten sonra, her zamanki uykusuzluğu başladığında, gözlemledikleri, gördükleri ve duydukları üzerine sayfalarca not tutar. Zamanla bu kağıtlar, dosyalar içerisinde korunan yığınlara dönüşür. Son yapıtlarından biri olan Dünün Dünyası'nın girişinde Zweig, kendi öz yaşam öyküsünü başkalarına anlatmayı arzu edecek kadar önemsemediğini söylese de, harikulade bir yapıttır bu mesela. O zamanın Avusturya'sı ve Viyana'sı, müziğin, plastik sanatların yanında, ünlü fizikçi filozofların, Ernst Mach'ın, kendilerine mantıkçı pozitivist diyen "Viyana Çevresi" filozoflarının, Richard Von Mises'in, Wittgenstein'ın ve Karl Popper'ın; sosyal bilimler alanında Karl Manger, Friedrich von Wieser, Ludwig von Mises, Schumpeter ve Schlesinger gibi iktisatçıların, Ludwig Gumplowicz, Othmar Spann, Hans Kelsen, Alfred Schutz ve Felix Kaufmann gibi sistemlerini felsefi bir temele dayandıran çok yönlü hukukçu ve sosyologların; kültür antropolojisinde Richard Thurnwald'ın, kültür çevresi incelemeleriyle tanınan Wilhelm Schmidt'in ve Wilhelm Koppers'in yaşayıp faaliyet gösterdiği yerdir. Fikirleriyle bütün dünyayı etkilemiş olan böyle bir çevrenin, hiç şüphesiz Zweig'ın gelişmesinde de büyük bir payı olacaktır. Stefan Zweig, evrensel düşünceye hizmet eden, milliyeti fark etmeksizin okuyan herkesin ortak bir duygudaşlık paylaştığı yazıları, kişilerin adeta yaşamlarına nüfuz ederek yarattığı biyografileri ile ünlüdür. Ancak o her şeyden öte, dünya yazınına armağan ettiği sayısız eseriyle, ölümsüz gerçek bir entelektüeldir aslında. Yine geçenlerde seyrettiğim, Türkçeye Şafak Sökmeden ismiyle çevrilen, Stefan Zweig: Farewell to Europe isimli filmi de, izlemek için bir kenara not edebilirsiniz. Stefan Zweig'i bugüne dek okumadıysanız, artık daha fazla geç kalmayın! Haymatlos: Hiçbir devletin yurttaşı olmayan kimse, vatansızlık durumu. Kaan Bey merhaba. Ben de blog'unuzu yeni kefettim ve içeriğini çok beyendim. Stefan Zweig hayranı olarak yazdıklarınızın tamamına katılıyorum. Merhaba, blogu beğendiğinize sevindim. Çok teşekkür ederim yorum için! Gezi blogu diye geldiğim yerin, enfes edebiyat denemeleriyle dolu olması.. Elinize sağlık hocam!


İsveç, kuzeyin parlayan yıldızı. Ve elbette ülkenin görkemli geçmişiyle öne çıkan tarihi başkenti Stockholm... Evet, bu kez soğuk iklimin sıcak insanlarının şehri Stockholm'deydim. Sizler için güzel bir Stockholm gezi rehberi hazırladım. İsveç, güler yüzlü, sakin, rahat, yardımsever, saygılı ve hepsinden önemlisi kurallara harfiyen uyan insanların ülkesi. Eğer otobüste, sokakta, vapurda, müzede, ne bileyim bir lokantada olur da yüksek sesle konuşan, sırayı bozan, dikkat çeken birilerine rastlarsanız bilin ki kesinlikle İsveçli değil. Dünyanın en uygar ülkesi değilse bile, hiç kuşkusuz İsveç en uygar ülkelerinden biridir. Böyle durgun ve sessiz, erdemli, gelişmiş, özentiden, gösterişten uzak bir ulusa az rastlanır. Buranın kalkınması doğal bir gerçektir, düzmece ve göstermelik değildir. Bu ırk, Doğu kavimleri gibi hatta Latinler gibi pek o ölçüde çabuk kavrayışlı değildir; hareketli, canlı değildir; görünüşe kapılmaz ama bir işin sonunu bırakmama ve düzenlilik, çalışma ve iş yeteneği, doğruluk ve ağır başlılık bakımından birçok uluslardan önde gelir ve üstündür. Açıkçası Türkiye'de bu dingin atmosferi aradığım, özlediğim kesin. Stockholm'de, bir yandan rahat, kafamı güzelce dinlediğim, ruhumu ve bedenimi tazelediğim, öte yandan kültüre doyduğum birkaç keyifli gün geçirdim. Şehrin kendine has atmosferi yanında sahip olduğu muhteşem doğası, geziden aldığım tadı bir kat daha artırdı doğrusu. Kendini tazelemek isteyenlere İsveç gezisi tavsiye ederim. Peki başkent Stockholm kaç günde gezilir? Bence 3 gün Stockholm turu için ideal. Stockholm gezisi için karar verişim çok ani oldu aslında. Pegasus'un kampanya haberi mail kutuma düşer düşmez bu fırsatın bir daha elime geçmeyeceğini anladım ve bir dakika bile tereddüt etmeksizin Stockholm uçak bileti satın aldım. Stockholm ulaşım için ödediğim gidiş dönüş uçak bileti 347 Türk Lirası tuttu. Evet evet, yanlış okumadınız, Euro veya dolar falan değil, yazıyla üç yüz kırk yedi Türk Lirası! 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı hafta sonuna denk getirdiğim 3 tam günlük bu İsveç seyahati, ucuz uçak bileti fırsatı da yakalayınca, beklenenden daha da uyguna geldi. Belki de Stockholm seyahati adına yaşadığım tek sıkıntı, yolculuk boyunca neredeyse hiç susmadan ağlamayı başaran sol tarafımdaki bebekti. İstanbul Stockholm arası yolculuk tamı tamına 3 saat 5 dakika sürüyor. Pegasus Stockholm'deki Arlanda Hava alanına uçuyor. Stockholm Arlanda hava alanı, şehir merkezinden 40 km kadar uzaklıkta bulunan oldukça büyük bir hava limanı. 5 farklı terminal binası var. Türkiye'den gelen uçaklar 5 numaralı terminale iniyor. Arlanda hava alanında SKY CİTY isimli bir kısım bulunuyor. Burası restoranlar, kafeler ve geniş oturma alanlarının yer aldığı bölüm. Aslında bildiğimiz Food Court yani yemek alanı. Benim gibi gece geç saatlerde gelirseniz şayet, burada dinlenebilirsiniz. Hatta burası gece yarısı yatakhaneye dönüşüyor desem kesinlikle abartmış olmam. Sabaha karşı şehre ulaştığım için, biraz müzik ve kitap ile oyalanarak dirensem de, bir süre sonra ben de kendimi uykunun esaretli kollarına bıraktım. Hava alanındaki tüm yolculara, kısıtlı süreli de olsa ücretsiz wi-fi hizmeti sunuluyor. Bunu da söylemiş olayım. Pasaport kontrolüne giderken, dikkatimi çeken iki şey vardı. Biri yeni cilalandığı anlaşılan tahta yer döşemelerinin etkili kokusu, diğeriyse duvardaki bir uyarı levhası. Şöyle yazıyor: Beware of pickpockets. Yani yankesicilere karşı dikkatli olun. Başka bir ülkede görsem bu kadar şaşırmayacağım cinsten bir uyarıydı bu gerçekten. Fakat ilginçtir, daha sonra yankesicilere dikkat edin temalı benzer anonsları metro ve tren istasyonlarında da sık sık işittim. Pasaportumu kontrol eden polis memuru kadın, en çok sorulan bir iki klasik soruyu sorduktan sonra damgayı vuruyor ve Türkçe olarak teşekkürler diyor. Ben de gülümseyerek karşılık veriyorum. Gelmeden önce kararlaştırdığım Stockholm gezi planı şöyle başlıyordu: Önce, gitmeden internetten satın almış olduğum Stockholm Pass kartını teslim almak. Ancak gece geç saatte hava alanına vardığım için, sabah saat 6'da açılacak olan Stockholm Visitor Center'ı beklemek durumundayım. Daha sonra yanımda getirdiğim birkaç çörek ile kahvaltı ve ardından hostele geçiş. Daha önce bir kez daha, Paris'ten Madride uçarken Paris Charles De Gaulle hava alanında sabahlamıştım. Bu da ikinci tecrübem oldu böylece. Mışıl mışıl olmasa da yorgunluğun getirdiği tesirle uyuklarken bir elin hafifçe koluma dokunduğunu hissettim. Gözümü açıyorum, bir polis. Öyle belli belirsiz dokundu ki, uykum ağır olsa kesinlikle hissetmem. Düşünün yani, herkes o denli kibar bu ülkede. Saat sabah 7'ye doğru geliyor. Kalkıp sırt çantamı alıyorum ve Stockholm Pass kartı teslim almak için 5 numaralı terminal binası içinde yer alan, üstte bahsettiğim Arlanda Visitor Center'a doğru yürüyorum. Burası, terminal çıkış kapısının hemen önünde zaten. Normalde gün içerisinde, aynen bizdeki bankalarda olduğu gibi sıra numarası almak gerekiyor işlem yaptırmak için. Ama sabahın bu erken saatinde etrafta zaten kimse olmadığı için ben direk gişeye doğru yöneliyorum. Stockholm Pass, Stockholm gezi maliyetini oldukça düşüren, ekonomik bir şehir kartı. Ben 3 günlük olanını aldım. Ayrıca yine 72 saatlik (3 günlük) Travel yani Stockholm şehir içi ulaşım opsiyonunu da karta ekledim. Hem toplu taşıma hem de şehir kartı toplamda 1135 İsveç Kronuna denk geldi. Türk lirasına çevirirsek Eylül 2017 kuruna göre yaklaşık 495 TL'ye denk geliyor bu fiyat. Seyahat seçeneği olmadan, sadece 3 günlük Stockholm Pass fiyatı ise 895 SEK. Yani 390 TL. İlk bakışta çok pahalı gibi görünmesine karşın, yazıda da göreceğiniz gibi, Stockholm gezilecek yerlerin fiyatlarını tek tek hesaba kattığınızda, kart ödediğiniz ücreti fazlasıyla çıkartıyor. Stockholm gezisi yapıp da, bir-iki yer görüp dönmek de pek mantıklı bir seçenek olmadığından, bence bu kartı kesinlikle satın alın derim. Kanal ve ada turları ile Hop On & Hop Off otobüsleriyle Stockholm şehir turu da karta dahil olan hizmetler arasında. Ancak unutmayın, kartla bir kez girdiğiniz bir yere ikinci kez girme hakkınız yok. Aşağıda kart ile ücretsiz girebileceğiniz en önemli 10 yerin listesi bulunuyor. İlk kullanımla devreye giren bu kartı satın almak çok kolay. Aynı I Amsterdam Card gibi ödeme yaptıktan sonra mailinize bir dekont fatura geliyor. Barkod okuyuculu bu kağıdın tüm sayfalarının çıktısını yanınıza alıp Stockholm'de kartı teslim alıyorsunuz. Benim gibi gitmeden online alırsanız indirim yakalama şansınız var. Bunu mutlaka değerlendirin. Daha ucuza gelecek. İsveç gördüğünüz gibi pahalı bir ülke. Fakat benim gözlemlerime göre, bir Danimarka kadar değil. Onu da söyleyeyim. Açıkçası bugüne dek gezdiğim 25+ ülke arasında en pahalısı, en çok cep yakanı açık ara Danimarka'ydı. Peki, Stockholm'de nerede kalınır? Ben seyahatlerimde adet olduğu üzere, yine her zamanki gibi hosteli tercih ettim. Archipelago Hostel Stockholm'ün tarihi şehir merkezi Gamla Stan'ın tam ortasında yer alıyor. Stockholm merkez istasyonunda inince yürüyerek 10 dakikada kolayca ulaşılabilir. İstasyona çok yakın. Gitmeden yaklaşık 1-1,5 ay önce (Yani 2017 yılı Nisan ayı başında) baktığımda karşıma çıkan en uygun fiyatlı opsiyon, en ucuz konaklama seçeneği buydu. 4 kişilik odada 4 gece konaklama ücreti 800 SEK yani yaklaşık 350 Türk Lirası tuttu. Buradan da şunu anlıyoruz: Stockholm gezisi yapacaksanız, olabildiğince erkenden kalacağınız yeri ayarlamakta fayda var. Yazın fiyatlar haliyle daha da yüksek olacaktır. Yalnız bu hostelde havlu, nevresim ve çarşaflar için ekstra 65 SEK daha ödeniyor. Bazı katı kuralları olmasına rağmen özellikle temizliğiyle öne çıkan bu hosteli oldukça beğendiğimi söylemeliyim. Check-In ve Check-Out saatleri dışında gelecekseniz mesela, mutlaka tesisle iletişime geçmeniz gerekiyor çünkü 24 saat açık bir resepsiyon söz konusu değil. Hatta resepsiyon sabah 9'da açılıyor ve check out süresi biter bitmez kapanıyor, hostelde hiçbir görevli kalmıyor. Sonra siz de kapıda kalmayın! Hostelde banyo ve tuvaletler tamamen ortak. Odalarda sigara içilmesine kesinlikle izin verilmiyor. Bunun yanı sıra örneğin valizinizi veya çantanızı bırakabileceğiniz bir yer yok. Ayrıca size 65 SEK karşılığı verilen çarşaf ve nevresim takımını mutlaka serip kullanmanız gerekiyor. Aksi halde ceza ödemek durumunda kalabilirsiniz. Bunu Booking yorumlarında okumuştum. Her şeye karşın resepsiyonda görev yapan Rumen Natalia oldukça şirin ve yardımsever. Ayrıca hostelin tam karşısında yer alan ve kahvaltı için güzel bir mekan olan Cafe Cronan, hostel müşterilerine indirim yapıyor. Archipelago Hostel Kraliyet Sarayına, Nobel Müzesine, Riddar Holmen adası ve Kilisesine, Djurgarden ve Skeppsholmen adalarına kalkan feribot iskelesine de çok yakın. Dolayısıyla Stockholm gezi planı yapanlar için kesinlikle önerebileceğim bir yer. Stockholm Pass kartı aldığım bankodaki görevli bayan, bana Arlanda hava alanı Stockholm şehir merkezi arası ulaşım için en ucuz ulaşım yöntemini anlatıyor. Arlanda hava alanından şehir merkezine ulaşım için siz de benim gibi Stockholm Pass'a Travel yani seyahat seçeneğini dahil ettiyseniz yapmanız gereken şey çok basit. 5 numaralı terminal binasından çıkınca, ön tarafta numaralandırılmış peronları göreceksiniz zaten. Biz çıkar çıkmaz sola, yine 5 numaralı otobüs peronuna doğru yürüyoruz. Buraya gelecek olan 583 numaralı Marsta otobüsüne biniyoruz. Marsta zaten son durak. Hava alanından buraya ulaşım yaklaşık 15 dakika sürüyor. Marsta istasyonunda indikten hemen sonra da kalabalığı takip ederek tren istasyonuna geçiyoruz ve buradan bineceğimiz tren ile Stockholm merkez tren istasyonuna ulaşıyoruz. Bu yolculuk biraz daha uzun sürecek, yaklaşık 40 dakika kadar. Yani toplamda bir saat süren bir yolculuk ile önceden almış olduğumuz Stockholm Pass'ın avantajlarından daha şehre iner inmez yararlanmaya ve bedava seyahat etmeye başlamış olduk böylece. Peki, bunun dışında daha hızlı bir seçenek yok mu? Elbette var. Ancak çok daha pahalı. Bunlardan en hızlısı taksi mesela. Taksi ile 400 SEK civarı bir ücrete merkeze ulaşabilirsiniz. Kalabalık bir arkadaş grubu ile (örneğin 4 kişi) gidiyorsanız elbette düşünülebilir. Ancak tek başına seyahat eden bir sırt çantalı gezgin için ufak çaplı bir servet bu. Tren ile ulaşım bir diğer seçenek. Tren ile ulaşımda fiyatlar ve yolculuk süresi değişken. Ortalama 50 dakikada direk merkeze giden trenin fiyatı 128 SEK. 1 saat 25 dakikada giden trenin fiyatı ise 48 SEK. Bunların da biletini hava alanında terminal içindeki bilet makinelerinden alabilirsiniz. Aşağıda fotoğrafı göreceksiniz. Hatta burada bilmeniz gereken önemli bir şey daha var. Trenin 2 güzergahı var. Bunlardan biri ülke içinde kullanılan regional tren yani bölgesel/yerel, diğeri ise genel. Örneğin aynı makinelerden Norveç'in Oslo ve Danimarka'nın Kopenhag şehirleri de dahil olmak üzere, İsveç içindeki herhangi bir yere bilet almak mümkün. Yani Arlanda'yı başka bir ülkeye gitmek, Oslo ulaşım veya Kopenhag ulaşım için aktarma yeri olarak da kullanabilirsiniz bu anlamda. Aklınızda bulunsun. Üstelik bu da internetten satış fiyatı. Yani bileti internetten almayıp hava alanındaki makinelerden bilet almanız durumunda bu fiyat daha da artıyor. Otobüslerin içinde kesinlikle bilet satışı yapılmıyor, haberiniz olsun! İnternetten veya otomatlardan satın almış olduğunuz biletle istediğiniz saatteki bir otobüse binebiliyorsunuz. Bunda hiç problem yok. Hava limanında gök kuşağı logolu bilet makinelerini göreceksiniz zaten. Hatta duvardaki online reklam panosunda bir sonraki otobüsün kalkmasına kaç dakika kaldığı bile görülüyor. Güzel bir özellik. Artık seçim sizin. Stockholm şehir içi ulaşım kolay. Ancak her yere yürümek pek mümkün değil. Tramvay, otobüs, metro, feribot gibi oldukça farklı seçenekleriniz var ve Stockholm Pass seyahat kartı hepsinde geçerli. Tramvaya bindiğinizde mesela, gözünüz kart okutma makinesi arayacaktır doğal olarak. Ancak bulamayınca şaşırmayın, çünkü yok! Evet biraz tuhaf. Bir görevli gelip elindeki makineye biletinizi okutuyor. Bana bu yöntemin İsveç gibi bir ülke için son derece ilkel geldiğini itiraf etmeliyim. Metronun Stockholm'deki ismi ise farklı. Stockholm metrosuna Tunnelbana deniyor ve metroya T harfi ile işaretlenmiş duraklardan iniliyor. Gittiğinizde, bizdeki M harfi yerine, gözler beyaz bir yuvarlak içindeki T harfini arıyor yani. Bazı metro istasyonlarının gerçek birer sanat eserini olduğunu da eklemem şart. Özellikle mavi metro hattındaki kimi duraklar bu şekilde. Gelelim İsveç ile ilgili genel bilgilere. İsveç para birimi, Vikingler, İsveç'te konuşulan dil, Stockholm nerede, İsveç nüfusu, Stockholm hava durumu gibi konular hakkında kısa kısa bilgiler vereyim. İsveç, İskandinav yarımadasının doğusunda kalan, ormanlarla kaplı bir ülke. Nüfusu 10 milyona yakın. Başkent Stockholm'ün nüfusu ise 2 milyonun üstünde. İsveç dili olan İsveççe, Hint-Avrupa dil ailesi içinde Danca ile beraber kuzey Germen dillerinden biri. Milattan önce 3. bin yılda Keltleri izleyen bir grup insan, günümüzün İskandinav ülkeleri ile Almanya'nın kuzey doğu topraklarını işgal eder. Bunlar Germen halkıdır. Kuzey Germenlere ait orijinal Nors dilinin örnekleri, İskandinavya'nın dört bir yanına yayılmış olan Runik kitabelerinde bulunmaktadır. Bu Nors dili, milattan sonra birinci bin yılda, içinde İsveççenin de yer aldığı doğu ve batı İskandinav dillerini oluşturur. Fakat insanlar arasındaki sürekli etkileşim ve coğrafi yakınlık, iki ayrı kola ayrılmasına rağmen bölgedeki halkların birbirini anlamasını, dilsel birliğin korunmasını sağlar. Bugün de kimi farklılıklar taşımakla beraber bölgedeki İskandinav halkları konuşurken birbirlerini rahatça anlayabiliyorlar dersek yanılmış olmayız. Bugün Viking adını verdiğimiz Danimarka, Norveç ve İsveç halklarının yaşadığı coğrafya 11. yüzyıldan itibaren askeri ve ticari açıdan gelişmeye başlamıştır. Viking ismi, köylerin yer aldığı dar koylara verilen Vik isminden türemiştir. Vikinglerin yaşayış şekilleri, kurumları ve inançları konusunda en sağlıklı bilgileri Saga edebiyatında bulmak mümkündür. Ayrıca Stockholm gezi rehberinin ilerleyen kısımlarında bahsedeceğim Skansen Açık Hava Müzesi de, özellikle İsveçin geçmişine ışık tutan yerlerden biri olarak oldukça dikkate değer. Bundan ileride zaten bahsedeceğim için şimdilik es geçiyorum. İsveç Vikingleri, eski ticaret yollarını kullanmak suretiyle Dinyeper ve Volga'ya ulaşarak o dönem Türkler ve Slavlarla yakın ilişkiler kurmuştur. İsveç'te yapılan kazılarda, bu dönemden kalma çok sayıda Türk ve Bizans parası bulunmuştur. Ancak İsveç'in Türklerle olan tek ilişkisi bununla sınırlı değil. Daha yakın bir tarihten önemli bir örnek daha var. Henüz 15 yaşında tahta çıkan İsveç Kralı 12. Şarl (1682-1718) yani nam-ı diğer Demirbaş Karl'ın hikayesi de oldukça ilginç. Bu tarihsel serüveni kısaca özetleyelim. 1700 yılında Danimarka, Polonya-Saksonya ve Rusya birleşerek İsveçe karşı bir ittifak oluşturur. İsveç kralı, Rus Çarı Deli Petro karşısında Poltova Muharebesinde yenilgiye uğrar ve 1709 yılında Osmanlı'ya sığınır. İlk başta kısa süreli olması beklenen bu konaklama sanıldığından çok daha uzun sürer. Sürgündeki kral tam 5 yıl Osmanlı himayesinde yaşar! Bu haddinden fazla süren misafirliğin artık diplomatik bir krize yol açması üzerine 1714 yılında ülkesine dönmek zorunda kalır. Ancak kralın toplamda neredeyse 15 yıl İsveç'i dışarıdan yönettiğini söylemek mümkün. Ne yaşam öyküsü ama! Ayrıca İsveç halkının Novgorod ve Kiev gibi kentleri denetimleri altına alarak buradaki ilk Rus Devletini kurduğunu da belirtelim. Kaldığım hostelin ve aynı zamanda Polonyalı caz sanatçısı Grzech Piotrowski'nin bir albümünün de ismi olan Archipelago ise, İngilizcede takımada demek. Stockholm de yukarıdaki google haritasından göreceğiniz gibi bir anlamda böyle sayılabilir. Şehir çeşitli adacıklardan oluşuyor. Tam bir sayı vermek gerekirse Stockholm, Malaren Gölü ile Baltık Denizinin kesişim kümesinde, 10'dan fazla ada üzerinde kurulu. Gamla Stan ise Stockholm'ün ilk ve en eski yerleşim bölgesi. Bizdeki tarihi yarımada, Sultanahmet, Ayasofya ve Topkapı Sarayı çevresi gibi. AB üyesi ülkeler arasında yer almasına rağmen İsveç para birimi olarak kendi yerel parası olan İsveç Kronunu kullanıyor. Kredi kartı kullanımı da yaygın. Ben de Stockholm alışveriş için genelde kredi kartı kullandım. Daha önce de belirttiğim gibi, İsveç bize kıyasla pahalı ülkelerden biri. Bir fikir vermesi açısından alttaki bilgilere dikkatlice bir göz atmanızı isterim. Çeviriler 2017 yılı Eylül ayı kuruna göre kabaca hesaplanmıştır. - - 10 SEK: 4 TL - 50 SEK: 21 TL - 100 SEK: 43 TL - Su: 15 SEK - Markette ufak şişe meyve suları: 20-25 SEK - Markette bir şişe bira: 20-25 SEK - Mc Donald's ortalama bir menü: 75-80 SEK - Hostelde gecelik konaklama: 200 SEK Ayrıca altmıştan fazla filmiyle sinema sanatına çok önemli eserler armağan eden ünlü yönetmen Ingmar Bergman'ı da kesinlikle es geçmek istemem. Güz Sonatı, Fısıltılar ve Çığlıklar, Yaban Çilekleri son derece vurucu filmlerinden birkaçıdır. İsveçli caz vokalisti Lisa Ekdahl'ı ise İstanbul'da canlı dinlediğim için kendimi pek bir şanslı hissederim. Siz de hala tanışmadıysanız mutlaka bir dinleyin. Archipelago Hostel'de check-ini tamamladıktan sonra kendimi Stockholmün tarihi bölgesi olan Gamla Stan sokaklarına atıyorum. Arnavut kaldırımlı dar sokaklarıyla Gamla Stan kendine ait farklı bir atmosferi olan, günü neredeyse 24 saat yaşayan, publar, cafeler, marketler, hediyelik eşya dükkanlarıyla dolu tarihi bir alan. Bu saydıklarımın yanı sıra ufak, birkaç katlı, pencereleri önünde saksılar dizili, sıvası dökülmüş kimi evler göze çarpıyor. Bu bölge şehirde bulunduğum sürece görebildiğim kadarıyla sadece pazar akşamı oldukça tenhaydı. Stockholm gezilecek yerler açısından fazlasıyla zengin bir kent. İlk durağım Stockholm Nobel Museum. Yani Nobel Müzesi. Hostele yalnızca 5 dakika yürüme mesafesindeki bu müzeye giderken, Gamla Stan'ın şirin mi şirin, bu daracık ara sokaklarını adımlamanın tarifi gerçekten imkansız. Şansıma, bulunduğum süre boyunca hava da güzel olunca, boş vakitlerimin çoğunu bu sevimli sokakları dolaşarak geçirdim. Size de tavsiyem, mümkün olduğunca her bir sokağı adım adım gezin. Müze tek katlı, aşırı büyük değil. Buna rağmen bilime, bilimsel buluşlara, bilim insanlarının hayatlarına meraklıysanız mutlaka uğramanız gereken bir yer. Mesela benim de orta okul yıllarımdan, fen bilgisi derslerinden hatırladığım Bay ve Bayan Curie'ye ait çalışma düzeneklerini görmek beni fazlasıyla memnun etti. Bunun yanı sıra müzenin içinde İngiliz yazar Rudyard Kipling'in 1907 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü alan Orman Kitabı'nın ilk baskısını görebilirsiniz. Kanımca en dikkati çeken objelerden biriyse bir gazete. Nazi Almanya'sı döneminde çıkardığı gazete ile o dönem yapılan adaletsizliklere, hukuksuzluklara ve savaş çığırtkanlığına belki de tek başına karşı koyan gazeteci yazar Carl Von Ossietzky 1935 yılında Nobel Barış Ödülünü almıştır. Aşağıda bu gazeteyi görebilirsiniz. Bir yanılgı sonucu, bir liderin politik alandaki küçük ya da büyük başarılarını, yeryüzünün küçük bir parçasının alınmasını zamanımızın tarihi sanıyoruz; oysa gerçekte bu, yalnızca bir an'ın tarihidir. Bildiğiniz gibi ödüllere adını veren Alfred Nobel İsveçli. O da asıl mesleğinin yanında benim gibi gezmeyi çok sevenlerden. Bunun doğal bir getirisi olarak, başta İngilizce ve İtalyanca olmak üzere birden çok yabancı dil biliyordu. Alfred Nobel, 1895 yılındaki vasiyetnamesi ile bir Nobel Tesisi kurmuştur. Buradan elde edilen yıllık gelirler ile, insanlığa büyük hizmetleri dokunan insanlara Nobel ödülleri dağıtılmasına karar verilmiştir. Nobel Ödülleri birkaç farklı alanda dağıtılıyor. İlk kez 1901 yılında verilmiş. Tarihte Nobel Ödülünü reddedenler de var. Örneğin felsefe, roman gibi farklı alanlarda eserler veren dünyaca ünlü Fransız yazar Jean Paul Sartre bunlardan biri. Sartre ödülü reddetme gerekçesi olarak, resmi payelere sırt çevirmeyi bir yaşam felsefesi olarak seçimini gösterir. Ödüle farklı dalda iki kez layık görülen, hatta Nobel Ödülü alan ilk kadın unvanına sahip olan Madam Curie de, 1903 yılındaki ödülü ancak eşinin de ödüle ortak edilmesi şartıyla kabul etmiş. Marie Curie bu ilk ödülünü Radyasyonun keşfi nedeniyle almıştır. Müzenin önünde bir müzik şenliğine denk geliyorum. Oldukça keyifli bir sürpriz! Bizdeki halay başı gibi duran yaşlı bir amca, come on, come on! demek suretiyle, turistleri dans eden halkaya katmaya çalışıyordu bütün sevimliliğiyle. Bu görüntüleri yazının ikinci kısmına eklediğim videoda ve youtube kanalımda bulabilirsiniz. Stockholm gezi rehberinin 1. bölümü burada sona eriyor. Stockholm gezi notları 2. bölüm için lütfen buraya tıklayın. Merhabalar. 1. Bölüm gayet akıcı ve bilgilendirici olmus. 2. Bölümü sabırsızlikla bekliyorum. Tesekkurler. Merhabalar. Çok güzel bir İsveç gezi rehberi olmuş. Elinize sağlık. Siteniz çok güzel gerçekten. Çok teşekkürler. Amsterdam gezi notları isimli yazımı da okumayı unutmayın. Dolu dolu bir yazı oldu o da. Merhaba. Elbette, yorumun ve katkın için teşekkür ediyorum.


İsveç insan hakları, ekonomik gelişmişlik gibi kriterler bakımından çok ileri düzeyde bir ülke. Örneğin 1 Temmuz 1991'de Avrupa Birliği üyelik başvurusu yapan ülkenin, yalnızca dört yıl sonra, 1 Ocak 1995'te birliğe alındığını söylemek isterim. Bu devir, sıradan insanın en parlak zamanı; duygusuzluğun, bilgisizliğin, tembelliğin, yeteneksizliğin, hazıra konmak isteyen bir kuşağın devridir. Kimse bir şeyin üzerinde durup düşünmüyor. Kendisine bir ülkü edinen çok az. Umutlu birisi çıkıp iki ağaç dikse herkes gülüyor: "Yahu bu ağaç büyüyünceye kadar yaşayacak mısın sen?" Öte yanda iyilik isteyenler, insanlığın bin yıl sonraki geleceğini kendilerine dert ediniyorlar. Türk toplumu, en geç ellili yıllardan başlayarak gününü yaşama gibi bir yazgıyla baş başa kaldı. Prof. Dr. Şerif Mardin'in "suyu arayan adamlar kuşağı" diye nitelendirdiği kuşak, başka deyişle Osmanlı İmparatorluğunun kozmopolit yapısı içinde doğup yetişen kuşak, Cumhuriyeti kurduktan ve ilkelerini de saptadıktan sonra doğal yaşamını tamamlamıştı. Onu izleyen kuşaklara ise bu kuruluşu gerçek anlamda çağdaşlaşmaya tamamlamak gibi çok önemli bir görev devredilmişti. İsveç'in başkenti, irili ufaklı adalardan oluşan gerçekten çok güzel bir şehir. Stockholm gezilecek yerler bakımından öylesine zengin ki, yazının bu ikinci bölümünü, Stockholm seyahatini okurken kendiliğinden anlayacaksınız zaten. O yüzden şimdi sıkı tutunun, zira bir sürü yer gezeceğiz birlikte. Yazının bir önceki bölümünde söylediğim gibi, Stockholm hava durumu ben oradayken şansıma çok güzeldi. Mayısın ortası diyebileceğim bir tarihte gitmeme rağmen (Tam tarih olarak 19 Mayıs 2017) gün içerisinde t-shirtle gezdiğimi söyleyebilirim. Ancak akşama doğru hava ciddi şekilde soğuyor ve sıcaklık düşüyor. Alttaki grafikten de anlaşılacağı üzere, özellikle yazın Stockholm'de ortalama sıcaklıklar yüksek. Kışları ise sıcaklık sıfırın altına düşebiliyor. Ancak Stockholm gezi planı yaparken çok daha dikkat etmemiz gereken bir başka şey var aslında: Gün ışığı süresi. Bildiğiniz gibi coğrafi konumu nedeniyle İsveç'te kışın gün ışığı süresi oldukça kısa. Hava Türkiye'ye kıyasla çok erken kararıyor. Aynı şekilde yaza yaklaştıkça da karanlık süresi azalıyor, bu kez gün ışığı süresi artıyor. (Dostoyevski'yi, ünlü romanı Beyaz Geceleri hatırlayın. Stortorget Meydanında yer alan Nobel Müzesinin hemen yanında, kaynaklarda ilk kez 1279 tarihinde geçen meşhur ve önemli bir kilise var, Stockholm Cathedral. Resmi adı Church of St. Nicolas olmasına rağmen daha çok diğer ismiyle anılıyor: Storkyrkan. Bu da büyük kilise anlamına geliyor. 09:00-17:00 saatleri arasında açık ve giriş ücreti 60 SEK. Girişte size bir bilgi broşürü veriliyor. Buradan kilise içindeki detaylarla ilgili doyurucu bilgi edinebilirsiniz. Taç giyme seremonileri ve kraliyet evliliklerinin yanı sıra, zaman zaman konser gibi çeşitli sanatsal etkinliklere de ev sahipliği yapan kilisede evlenen ünlü isimler arasında ilk akla gelen ise Kraliçe Silvia ve Kral 14. Gustav. Ben, şimdi sizlere kiliseyi gezerken dikkat etmeniz gereken en önemli birkaç şey hakkında bilgi vereceğim. Kiliseye girer girmez hemen sağ tarafınızda, duvara asılı bir tablo göreceksiniz. Bu tablonun ismi Sun Dog Painting. Orijinal ismiyle "Vadersolstavlan" Stockholm şehrinin eski dönemlerini yansıtan oldukça başarılı bir eser. Solda ise mumlarla süslü, üstteki fotoğrafta yer alan bu küre var. 17. yüzyıl barok stilindeki vaiz kürsüsü dikkati çeken bir diğer parça. İnce işlemeler gerçekten kaliteli işçiliğe işaret ediyor. Kiliseye girerken mutlaka bir broşür edinin çünkü belirli dönemlerde bu kilisede ücretli ve ücretsiz şekilde karışık olmak üzere klasik müzik konserleri düzenleniyor. Gamla Stan bölgesinin hemen yan tarafında, buraya bir köprüyle bağlanan Riddarholmen Adası ve Riddarholmen Kilisesi var. Ancak ada dediysem şaşırmayın, ana karaya bağlanan küçük bir adacık aslında. Yani yürüyerek kolayca ulaşıyorsunuz. Ada demişken, Akşit Göktürk'ün Ada isimli güzel kitabından da bir alıntı yapmadan geçmeyelim. İnsanoğlu yüzyıllardan beri mutluluk, dirlik düzenlik, ölümsüzlük yönündeki özlemlerini çoğunlukla uzak bir ada görüntüsüyle birleştirerek dile getirmeyi seçmiş, günlük yaşamının katı gerçekliğinden bunaldıkça, gönlündeki adanın mutlu yalnızlığına sığınmış. İnsanın gönlünde yatan bu eğilim, edebiyatın en zengin kaynaklarından biri olmuş. İlk çağda, Orta çağda zaman zaman yeryüzü cenneti pırıl pırıl bir ada olarak düşünülmüş. Bu kilisenin önünden, Arnavut kaldırımlı yoldan aşağıya doğru yokuşu indiğiniz zaman, deniz kıyısına varacaksınız ve eğer şanslıysanız üstte görülen nefis bir gün batımına denk geleceksiniz. Orhan Veli'nin dediği gibi: Gemliğe doğru denizi göreceksin, sakın şaşırma! Bu manzara kesinlikle kaçmaz! Şimdi ana karadan yani şehir merkezinden ayrılıyoruz. Vasa Müzesi Stockholm'de görülmesi gereken yerler arasında ilk sıralarda geliyor. Burası çok katlı dev bir kompleks yapı aslında. Az ilerisi ise benim girmediğim ABBA Museum. Dünyaca ünlü İsveçli müzik grubu ABBA'yı, hiç dinlememiş olsanız bile eminim bir kez olsun ismini duymuşsunuzdur. Dilerseniz oraya da uğrayabilirsiniz. Çok yakınlar. Vasa Müzesi, Haziran-Ağustos ayları arası her gün 08:30-18:00, Kasım-Mayıs ayları arası her gün 10:00-17:00 saatleri arasında açık. Giriş 130 SEK. Stockholm Pass ile ücretsiz. 17. yüzyılın ortalarına yaklaşırken, tam olarak 1628 yılında, çıktığı daha ilk yolculukta batan ve gördüğünüzde, böyle bir şey üstelik ilk deniz seferinde battığı için daha da üzülmenize yol açacak olan inanılmaz devasa gemi, işte burada yer alıyor. Bodrum Kalesi içinde kimi kısımları sergilenen Uluburun Batığını anımsatıyor bir parça. Deniz altında geçen üç yüz yıldan fazla bir zaman sonra 1961 yılında gemi tekrar keşfedilmiş. Tarihsel açıdan bakıldığında, gerçekten büyük bir başarı örneği. Takdir etmek gerek. İsveç'in dünya tarihine sayısız armağanı var. Bunlardan biri de askeri alanda görülmüş. Doktora dersi için okuduğum bir kitaptan öğrendiğime göre, modern tarihteki bölük, tabur, alay, tugay gibi ordu yapılanmaları ilk kez İsveç ordusunda hayata geçirilmiş. Ünlü İsveç Kralı Gustave Adolf bu yapılanmanın mimarı diyebiliriz. 17. yüzyılda denizcilik alanında başı çeken iki ulus ise Hollanda ve İngilizlerdi. Özellikle de gemi yapım sanatında iyice uzmanlaşmış olan Hollandalı denizci ve mühendisler, o dönem İsveç'teki tersanelerde bol bol görev almışlardır. Vasa müzesinde sergilenen bu dev kahverengi geminin çok önemli bir özelliği daha var. Zira batığın tamamına yakını orijinal parçalardan oluşuyor. Yani sefere çıkan ve batan geminin neredeyse ilk hali. İşlemeler, kullanılan malzemeler ve gemi mimarisi, dikkatlice baktığınızda rahatça sizin de aklınızı başınızdan alacaktır... Müzenin içinde geminin içinden çıkan kimi parçalar da ayrıca sergilenmekte. Buraya 2 saat ayırırsanız uygun düşer diye düşünüyorum. En az bir saat kafadan sürer zaten. Skansen Açık Hava Müzesi Vasa Müzesinin hemen yanında yer alıyor. Normalde 180 SEK. Stockholm Pass ile burası da ücretsiz. Önünde atıştırmalık bir şeyler yiyebileceğiniz büfeler de bulunuyor. Skansen yılın 365 günü açık olan, İsveç'in tarihsel geçmişini canlandıran bir yer. 1891 yılında açılan yapı, dünyanın ilk açık hava müzesi olarak kabul ediliyor. Burası aslında epeyce büyük yapay bir köy. Köyde çalışanlar geleneksel kıyafetler içerisinde sizi buyur ediyorlar ve İsveç kültürü hakkında size bilgiler veriyorlar. Her bir oda veya evde bu şekilde çalışanlardan bilgi alabiliyorsunuz. Sorularınız varsa da memnuniyetle yanıtlıyorlar. Bu şekilde toplam 150'den fazla konut yer alıyor. Kaybolmamak adına, girişte size verilen ücretsiz broşürü iyi inceleyip ona göre planlı bir şekilde ilerlemek gerekiyor. Hakkıyla gezmek için buraya saatlerinizi vermeniz şart. Dediğim gibi gerçekten fazlasıyla büyük ve geniş bir alan üzerinde kurulmuş. Aşağıdaki fotoğrafa bakın, yel değirmeni bile var. Ayrıca yine Skansen içinde bildiğimiz hayvanat bahçesi de var. Yazın rehberli turların da yapıldığı bu bölümde ayılardan kurtlara, domuzlardan tavus kuşlarına ve Nordic hayvanlara kadar çeşit çeşit hayvan göreceksiniz. Her ne kadar gezmesi ve böyle değişik türde hayvanları bir arada görmesi keyifli de olsa, doğal habitatlarından koparılan bu canlıların maruz kaldığı muamelenin pek de etik olmadığına inananlardanım. Ben zaten uzunca bir süredir yunus parklarına, hayvanat bahçelerine asla gitmiyorum. Skansen başlı başına bir hayvanat bahçesi sayılmadığı için içine girdim diyebilirim. Köyün içinde, orta kısımda hediyelik eşya ve yiyecek & içecek satan kulübeler de göreceksiniz. Nordic Museum Vasa Müzesi ve Skansen ile aynı adada yani Djurgarden adasında yer alan diğer bir yapı. Dikkat ettiyseniz, şu ana dek bahsettiğim yapılardan ABBA Müzesi, Skansen Açık Hava Müzesi ve Vasa Müzesinin hepsi birden bu adada, hemen hemen yan yana toplanmış olarak bulunuyor. Az ileride bahsedeceğim Stockholm'ün ünlü lunaparkı Gröna Lund da bu adada yer alıyor mesela. Djurgarden Adasına ulaşım için Gamla Stan'daki Slussen İskelesinden kalkan feribotları kullanabilirsiniz. Yolculuk oldukça kısa sürüyor ve Stockholm Travel Pass ile bu hizmet de ücretsiz. Üstelik gün içinde sık sık sefer yapılıyor. Picasso, Dali, Henri Matisse ve Andy Warhol gibi sanatçıların çağdaş sanat eserlerinin sergilendiği, 1958 yılında kapılarını açan ve her yıl oldukça fazla sayıda ziyaretçisi olan Moderna Museet de Djurgarden ile Gamla Stan arasındaki Skeppsholmen Adasında bulunuyor. Üstelik buraya giriş herkese ücretsiz! Ne yazık ki vaktim kalmadığı için ben Moderna Müzesini ziyaret edemedim. Ücretsiz olduğu için sizin aklınızda olsun. Ne de olsa ucuz seyahat bizim için önemli... Aklıma gelmişken bu bilgiyi de paylaşmış olayım. Tekrar Nordiska Müzesine dönüyorum. Nordik Müzesi giriş fiyatı 100 SEK. Şato görünümlü dev bir bina burası. Pazartesi'den pazara 10:00-17:00 saatleri arasında açık. Çarşamba akşamları 17:00-20:00 arası ise ücretsiz olarak ziyaret edilebilir. Çoraplar, kıyafetler, mobilyalar, ev eşyaları gibi ayrı ayrı bölümlere ayrılmış 4 katlı bu müze de, aynı Skansen Açık Hava Müzesi gibi İsveç'in kültürel geçmişine ışık tutuyor. Özellikle de yukarıda dev heykeli görülen Kral Gustav zamanından günümüze kadar olan dönem. Yani kabaca 16. yüzyıldan günümüze diyebilirim. Burası çok ilginizi çekmezse diğerlerinden daha kısa sürede hızlıca turlayabilirsiniz. Gelelim Stockholm Kanal Turuna... Gitmişken kanal turu veya bir başka deyişle Stockholm gemi turu yapmadan dönmek olmazdı doğrusu. Stockholm Pass ile bunlar da tamamen ücretsiz. Stockholm'de tekne turu için birden fazla alternatifiniz var. Daha doğrusu farklı farklı turlar var. Bunlardan zevkinize göre istediğinizi seçebiliyorsunuz. Ben kısıtlı zamanımda Royal Canal Tour ve Drottningholm Tekne Turunu seçtim. İkisini de anlatayım. Royal kanal turu yaklaşık bir saat süren ve Stockholm'ün yakın çevresini görebileceğiniz bir tur. Bunda, tekneden hiç inmeden şehir çevresinde tur atıyorsunuz. Stockholm'ü su üzerinden keşfetmek isteyenler için biçilmiş kaftan. Bu gezi sırasında, şehrin doğa ile nasıl iç içe geçmiş olduğuna daha yakından tanık olacaksınız. Bu tur benim orada olduğum mayıs ayında sabah 10:30 ile 18:30 arasında yapılıyordu. Her buçuklu saatte. Ben akşam son seansa yani 18:30'a yetiştim ve hava henüz kararmadan bir Stockholm turu yaptım. Siz de bu tura katılmak istiyorsanız, öncelikle Strömkajen İskelesine gitmeniz gerekiyor çünkü gemi buradan hareket ediyor. Gamla Stan'dan Strömbron Köprüsünü yürüyerek geçerek rahatça bu iskeleye ulaşabilirsiniz. Merkeze uzak değil yani. Aşağıdaki haritada, Nationalmuseum'un solunda kalıyor. - 3-21 Nisan: 10:30 ile 15:30 arası her buçuklu saatte (Cuma ve pazar günleri 16:30 seferi de var) - 22 Nisan-18 Haziran: 10:30 ile 18:30 arası - 19 Haziran-20 Ağustos: 10:30-19:30 - 21 Ağustos-3 Eylül: 10:30-17:30 - 4-24 Eylül: 10:30-16:30 - 25 Eylül-8 Ekim: 10:30-15:30 (Cuma ve pazar 16:30 seferi de var) - 9-29 Ekim: 10:30-14:30 (Cuma ve Pazar günleri 15:30 seferi de var) - 30 Ekim- 17 Aralık: 10:30-13:30 (Cuma ve pazar günleri 14:30 seferi de var) Gördüğünüz gibi bu tur için ilk seans saati standart olarak sabah 10:30. Son seansın saati ise yılın aylarına göre değişkenlik gösteriyor. Gideceğiniz tarihe göre bakarsınız artık. Yalnız unutmayın, Stockholm Pass kartınız olsa da, tekneye binmeden önce mutlaka iskelede yer alan gişeye uğrayıp bir bilet almanız gerekiyor! Gişeye Stockholm Passi gösterip saat kaçta binmek istediğinizi söylemeniz yeterli. Onlar ücretsiz bileti veriyor. Teknede yer olması kaydıyla günün istediğiniz saatinde binebilirsiniz. Stockholm Pass kartınız yoksa ve sadece tekil olarak bu turu satın almak istiyorsanız, 220 SEK ödemeniz gerekiyor. Gelelim biraz daha zaman ayrılması gereken bir diğer gemi turuna: Boat Tour of Drottningholm. Biraz daha zaman ayrılması gerekiyor diyorum çünkü aynı İstanbul Adalar Turu gibi, burada da hareket ettikten sonra uğrayacağımız ve vaktimizin çoğunu orayı dolaşarak geçireceğimiz Stockholm gezilecek yerler arasında yer alan kimi yapılar var. Drottningholm Kraliyet Sarayı hemen tekneden indiğimiz yerde yer alıyor. 18. yüzyılda inşa edilmiş olan bu yapı, kral ve kraliçenin resmi konutu olarak geçiyor. Zaten etrafında dolaşan İsveçli askerleri göreceksiniz. Burası dünya mirası listesi içinde. Saraydan başka yapılar da var. Chinese Pavilion yani Çin Köşkü, tiyatro binası ve parkı ile büyük bir alan burası. Bu binalar, oldukça geniş diyebileceğim bir araziye yayılmış durumda. Zaten sırf sarayın bahçesi bile inanılmaz büyüklükte. Vaktim yetmediği için tiyatro kısmına gidemedim. Sarayın içinde benim en çok dikkatimi çeken bölüm her zamanki gibi bir kütüphane oldu. Bu oda yani kütüphane eski İsveç kraliçesi Lovisa Ulrika'ya ait. Yine eski kraliçelerden Hedvig Eleonora'nın yatak odası da etkileyici. Buraları mutlaka dikkatlice inceleyin. Bunun dışında kraliyet odaları, her sarayda olduğu gibi bir sürü pahalı mobilya ve duvarlarda irili ufaklı tablolar göreceksiniz. Hall of State yani ana toplantı salonu ise ünlü devlet adamlarının dev portreleriyle dolu. Bunlardan biri de bizim için fazlasıyla tanıdık bir isim. Aşağıya hemen bir bakın. Tanıdınız mı? Evet, doğru tahmin! Bu Sultan Abdülmecit. Benim için de büyük bir sürpriz oldu bu açıkçası... Buradan çıktıktan sonra sarayın bahçesini turlayıp Chinese Pavilion'a ulaştım. Küçük ama ilginç bir yapı. Gidince siz de içine bir girersiniz. Saray bahçesinde, gölet kenarındaki kısa bir moladan sonra Stockholm merkeze gitmek üzere tekrar tekneye bindim. Buraya gelirken üzerinden geçtiğimiz su ise Malaren Gölüne ait. Saray çevresi ve bu civar bütünüyle Malaren Gölü oluyor aslında. Bu turu Stockholm Pass olmadan satın alacakların, gidiş dönüş toplam 220 SEK ödemesi gerekiyor. Drottningholm turu düşünenler için de tarih ve saat aralıklarını vereyim son olarak. Diğer tur çeşitlerini incelemek için de buraya ve buraya tıklayın. Ben şimdi tekrar ana karaya dönüyorum. Sanat ve özellikle fotoğraf meraklıları için kaçırılmayacak bir adres var Stockholm'de: Fotoğraf Müzesi. Gamla Stan'dan yola çıkarak kıyı boyunca salına salına yürüyerek ulaştığım meşhur Fotografiska Museet, eskiden gümrük binası olarak kullanılıyormuş. Bugünkü müzenin açılış tarihi ise 2010. Metro ile gelmek isteyenler Slussen metro durağında inebilir. Burası da Stockholm turu için olmazsa olmaz. Seçkin fotoğraf koleksiyonlarına ev sahipliği yapıyor. Stockholm Pass ile girişi ücretsiz olan Fotografiska Museum bilet fiyatı normalde 130 SEK. Müzenin tam karşısında ise Gröna Lund Tivoli isimli, Stockholm'ün meşhur lunaparkını göreceksiniz. Gröna Lund 1883 yılında kurulmuş bir eğlence parkı. İsveç'teki en eski lunapark. 11:00-23:00 saatleri arasında açık. İçinde otuzdan fazla eğlence ünitesi bulunuyor. Dev salıncak, ben vaktim yetmediği için binemesem de heyecan verici görünüyor. Siz benim yerime bir uğrarsınız artık. Gece yarısı New York'tan kalkıp Buenos Aires'e gidecek olan büyük yolcu vapurunda, son saatin alışılmış telaşı ve koşuşturması yaşanıyordu. Eski İsveç başbakanı Sosyal Demokrat Olof Palme'nin suikaste uğradığı yerin çok yakınında kalıyor bu müze. 19. Yüzyıl başından beri geleneksel bir şekilde tarafsız bir dış politika izlemeyi tercih eden İsveç'te, Sosyal Demokrat İşçi Partisi 1932-1976 yılları arasında tam 44 yıl boyunca iktidarda kalmıştır. Bu tarihten sonra ise azınlık bir hükümetin başı olarak Olof Palme başbakanlık görevini üstlenir. 1986 yılının şubat ayındaki suikaste kadar görev yapar. Bu tarihi bilgiyi de araya sıkıştırmış olalım böylece. Gelelim Stockholm alışveriş ve Stockholm yemek rehberine. Stockholm'de ne yenir? İsveç'te Kanelbullar isimli bir çörek var. Tarçınlı çörek. Bunu deneyebilirsiniz. Gamla Stan'da yer alan Chokladkoppen'e ise kesin uğramalısınız! Chaikhana ise çayları ile öne çıkan bir mekan. Yine Gamla Stan'da yer alan Under Kastanjen isimli mekan, hem cafe, hem bar hem de restoran olarak hizmet veriyor. Cafe kısmındaki hamur işleri tadılabilir. Bunlar ilk aklıma gelenler. Stockholm'de yemek için benim size başlıca önerim ise Hötörget pazarı olacak! Bir diğer ismiyle Hötörgshallen. Buradan daha fazla detay alabilirsiniz ama ben yine de kısaca anlatayım. Haymarket yani Hötorgshallen Stockholm'un tam merkezinde. Buranın özelliği ise şu: Burası Stockholm'ün en büyük outdoor marketi. Yani kısacası başkentin en büyük pazarı. Sebzeden meyveye, taze balıktan hamburgere kadar ne ararsanız var. Üstelik yalnızca İsveç'e özgü tatlar yok. Dünyanın birçok farklı ülkesine ait mutfaklardan yemekler var. Peru, İtalya... Paket yaptırabileceğiniz gibi, oturup orada da yiyebilirsiniz. Östermalms Saluhall ise uğranması gereken bir diğer yemek pazarı. Burası da aklınızda olsun. Stockholm ucuz alışveriş için ise üç tane market ismi söyleyeceğim, hemen not alın: Pressbyran, ICA ve COOP. Bunlar şehirdeki en uygun fiyatlı süpermarketler. Ben alışverişimi hep buralardan yaptım. Yurt dışında su bizim için genelde problem olabiliyor. Özellikle tadının oldukça farklı olması nedeniyle. "Vatten" marka suyu içtim, memnun kaldım, onu da söylemiş olayım. Uzun, upuzun bir cadde olan Götgatan Caddesi her daim sürprizlere açık. Stockholm seyahati denince olmazsa olmazlardan. Burayı bir turlayın. Södermalm ve Östermalm bölgeleri daima hareketli. Östermalm biraz daha sosyetik diyebilirim. Drottninggattan, turistlerin yoğun olarak tercih ettiği popüler alışveriş caddesi. H&M'den Zara'ya çok çeşitli ünlü markalar var. İkinci el kıyafet, retro, vintage çizgide bir şeyler arayanlar ise, şehrin Södermalm bölgesinde bulunan dükkan ve butiklere uğrayabilir. Aşağıdaki haritada görüldüğü gibi, Södermalm Gamla Stan'ın güneyi, Östermalm ise kabaca kuzey doğusu oluyor. Stampen Bar, Stockholm gezi rehberi birinci bölümünde bahsettiğim, kendi kaldığım hostelin az ilerisinde kalıyor, şehrin tarihi merkezi Gamla Stanın tam ortasında. Jazz ve Blues tarzı canlı müzik yapılan popüler bir mekan. Ancak burasının pazar günleri kapalı olduğunu eklemeliyim, ona göre bir planlama yapın. Bir akşamınızı kesinlikle burada değerlendirmeye çalışın. Visit Stockholm isimli web sitesinden şehirle ilgili daha ayrıntılı bilgiler alabilirsiniz. Ayrıca bitirmeden önce bir ipucundan daha bahsetmek istiyorum. Stockholm Şehir Turu isimli sayfada, rehberli ve ücretsiz Stockholm turu hakkında detaylı bilgiler bulacaksınız. Burada günlük olarak düzenlenen ücretsiz Stockholm şehir turları yer alıyor. Üstelik herkesin katılımına açık olan bu turlar hava şartına falan da bağlı değil üstelik. Yani sürekli yapılıyor. Yaklaşık 1,5 saat süren ücretsiz Stockholm turu İngilizce. İngilizce ile ilgili yazımı da buradan okuyabilirsiniz. Evet, Stockholm gezi rehberi burada sona eriyor. Stockholm gezi notları yazımın ilk kısmında Lisa Ekdahl'dan bir müzik paylaşmıştım hatırlarsanız. İskandinavya geleneksel çoban müziği Kulning ile veda edeyim. Bu müzik türü, hayvanları çağırmak için uzun yıllar boyunca kullanılmıştır. Stockholm seyahati düşünen herkese şimdiden iyi yolculuklar diliyorum. Bir başka yazıda ve bir başka ülkede tekrar görüşmek dileğiyle! - Budva Gezi Rehberi: Budva Gezi Rehberi - Yurt Dışı Seyahatleri İnsana Ne Kazandırır?: Yurt Dışı Seyahatlerinin Kazandırdıkları - Bir seyahate çıkmadan önce neler yapıyorum? Nasıl Geziyorum? - Mardin gezi notları: Mardin Gezi Rehberi - Steven Roger Fischer, Dilin Tarihi, Çev. Muhtesim Güvenç, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2017 - Thema Larousse İlki kadar harika! Elinize sağlık, beklediğimize değdi kesinlikle.. Resmen şehri sizinle beraber gezmiş gibi hissettim. Teşekkürler. Bahsettiğin açık hava müzesi gibi Avusturya`da ve Almanya`da gitmiştim. İkisinde de evler orjinal ve üllkenin farklı köylerinden getirilmişlerdi. Hayran olmuştum, köy bakkalı bile vardı. Evlerden birinde ekmek pişiyor, biri marangoz atölyesi vs. Bazılarında da çocuklarla atölyeler düzenliyorlardı. Tüm gün geçirilebiliyor böyle bir yerde. Bayılmıştık çocuklarla. Yazını okuyunca aklıma geldi. Ben de öyle diyorum! 🙂 Ben ilk kez böyle bir manzarayla karşılaştım ve çok hoşuma gitti doğrusu. Güzel düşünülmüş. Dediğin gibi çok çeşitli faaliyetler de renk katar böyle şeylere. Skansen'de sanırım öyle bir etkinlik yoktu ama olsun. Almanya'ya gidersem senden bilgileri alırım artık. Yazı gerçekten akıcı ve dolu dolu olmuş. Teşekkürler.