Hatırlayacağınız gibi, okuyup beğendiğim on kitabı daha önceki bir yazımda sizinle paylaşmıştım. Bu yazıda da yine ilginizi çekecek türden ve farklı konularda yazılmış on kitap önerisi bulunuyor. Konsepti biliyorsunuz artık, önce kitapla ilgili kısa bir künye sunuyorum, hemen ardından kitapla ilgili bilgileri, kişisel yorum ve düşüncelerimi ilave ediyorum. Paylaşması benden, seçip okuması sizden. Öyleyse hiç vakit kaybetmeden hemen kitaplara geçelim isterseniz. - Kitabın adı: Bir Türk Beyi Ebulfez Elçibey - Yazarı: Taner Bilgin - Yayınevi: Babıali Kültür Yayıncılığı - Yayın yılı: 2016 - Sayfa sayısı: 232 İsmini sürekli duyduğumuz ancak büyük ihtimalle hakkında aslında pek de öyle detaylı bir biçimde bilgi sahibi olmadığımız bir ülke var: Azerbaycan. Bizimkine çok yakın bir Türkçenin konuşulduğu bu kardeş ülkeyi, açıkçası sırf bu nedenle uzunca bir süredir gidip kendi gözlerimle görmek istiyordum. Dolayısıyla 2019 yılındaki bir hafta sonumu Bakü'ye ayırdım. Elbette bu kısacık iki gün, şehri, insanları, kültürü ve ülkeyi tam manasıyla tanımaya yetmedi. O nedenle ilk fırsatta ve bu kez daha uzun süreli kalacak şekilde tekrar gitmek istiyorum. Bu hazırlanma ve ülkeyi daha yakından araştırma sürecinde, ülke ile ilgili kitaplar ve makaleler okumaya, belgesel ve programlar seyretmeye çalışıyorum. Şimdi, geçtiğimiz günlerde okuduğum bir kitabı önereceğim size. Akademisyen Taner Bilgin imzalı bu kitabımız, Ebulfez Aliyev, daha çok bilinen ismiyle "Ebulfez Elçibey'i" anlatıyor. Bildiğiniz gibi Azerbaycan, Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, 1991 yılında bağımsızlığını ilan etti. Azerbaycan Parlamentosu, 18 Ekim 1991'de bağımsızlık konusundaki anayasal bildiriyi kabul ederken, ülkenin ilk cumhurbaşkanı da Ayaz Muttalibov oluyordu. Yani yaygın kanının aksine, Ebulfez Elçibey aslında Azerbaycan'ın ilk cumhurbaşkanı değildir. Ancak Azerbaycan Halk Cephesinin bu liderini ve geleceğin cumhurbaşkanını farklı ve özel kılan, kendisini öne çıkaran pek çok yanı vardı. Her şeyden önce Elçibey, üniversite yıllarından beri koyu bir Mehmet Emin Resulzade hayranıydı. Bunun yanı sıra devlet başkanı olarak Anıtkabir ziyareti sırasında hatıra defterine yazdığı gibi; Atatürk'ün askeriydi. İkincisi, Sovyetler Birliğinde Mihail Gorbaçov'un iktidara gelmesinden sonra Azerbaycan'da başlayan dernekleşme ve sivil toplum faaliyetlerinin tam merkezinde yer alan isimdi. Üçüncüsü ve belki de en önemlisi, ülkesinde gerçek demokrasiyi içtenlikle arzulayan bir liderdi. İşte bu kitap, tanımayanlar, hakkında pek fazla bilgi sahibi olmayanlar için Ebulfez Elçibey'i ve Azerbaycan'ı anlatıyor. Kitabın içinde, çocukluğundan başlayarak Elçibey'in hayatına tanık olacak ve bunun yanı sıra Azerbaycan siyasi tarihinin kilometre taşı olan bazı gelişmeleri bulacaksınız. Kitabı okurken, Elçibey'in demokrasi ile ilgili sarf ettiği sözlere dikkatinizi çekmek istiyorum. Çok detaylı bir çalışma olmasa bile, Azerbaycan Tarihine ve Ebulfez Elçibey'in hayatına biraz daha yakından bakmak isteyenler okuyabilir. - Kitabın adı: Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi (1905-1917) - Yazarı: Nadir Devlet - Yayınevi: Türk Tarih Kurumu - Yayın Yılı: 2014 - Sayfa sayısı: 462 2021 yılında hayata veda eden Prof. Dr. Nadir Devlet, Türk dünyası üzerine çok önemli çalışmaları olan bir isimdi. Nadir Devlet'in bu kitabında 1. Dünya Savaşı öncesi Çarlık Rusya'sının genel durumu ve çarlığın ülke içindeki Türklere uyguladığı siyasi, mali, kültürel politikalar anlatılıyor. Çalışmada, Türkçülüğün önemli isimlerinden İsmail Gaspıralı'ya ve onun yürüttüğü faaliyetlere ciddi bir yer ayrıldığını görüyoruz. Zaten kitabın en önemli kısımlarından biri de bence burası. Bunun dışında, yazarın da sürekli belirttiği gibi, Türk topluluklarının bağımsız birer devlet olarak kendilerini kabul ettiremeyişlerinin asıl nedeninin, dil birliğinden ziyade, birleşmenin din birliği altında yürütülmeye çalışılması olduğunu daha yakından kavrıyoruz. Bu düşünce kitabın sonuç kısmında zaten son derece derli toplu bir biçimde açıklanmış. 19. Yüzyılın sonlarına kadar Türk kasabalarında çok kere düzenli ilkokul bulunmadığından, küçükler de büyük öğrencilerin okuduğu medreselere giderlerdi. Köylerde ise her mescidin yanında bulunan bir okul bu vazifeyi görürdü. Bu "falaka mekteplerinin" öğretmenleri ise imamlardı. Üstelik bu okullar yalnız erkek çocuklar için olup, kız çocuklara mahalle imamının karısı tarafından evlerde bozuk düzen bir şeyler öğretilirdi. Erkek çocukların gittikleri okullarda daha ziyade okumaya önem verilir, yazma ikinci planda kalırdı. Kız çocukların yazı öğrenmesi ise kesinlikle yasaktı. 1884'te İsmail Gaspıralı ilk Usul-i Cedid okulunu açtı ve bu fikri hareketi gazetesi Tercüman ile yaymaya çalıştı. Yenilik en fazla Tatarlar arasında tesirini gösterdi. Türkçülük, Pantürkizm, Türk milliyetçiliğinin doğuşu ve gelişimi gibi konular ilgi alanınıza giriyorsa bu kitabı okuyabilirsiniz. Kazaklar, Özbekler, Tatarlar, Kırgızlar, Nogaylar gibi toplulukların edebiyatına, folkloruna ilgi duyanlar da bu kitabı rahatlıkla okuyabilirler. Zira kitapta bunlarla ilgili çeşitli bilgiler de yer alıyor. - Kitabın adı: Aziz Nesin Soruşturmada Sorulara Yanıtlar-Belgeler - Yazarı: Aziz Nesin - Yayınevi: Nesin Yayınevi - Yayın yılı: 2016 - Sayfa sayısı: 223 Aziz Nesin'in kendine has bir yazım üslubu, Türkçesi vardır. Bundan tam olarak neyi kastediyorum? Aslında onu daha önceden okumuş olanlar ne demek istediğimi hemen anlamıştır zaten. Evet biliyorum, bunların yazımları normalde böyle değil. Bunlar Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre aslında hatalı sayılan yazımlardır. Ama Aziz Nesin onları bu şekilde yazmayı tercih etmiş. Bu nedenle de kitaplarının en arkasında "Aziz Nesin'e Özgü Başlıca Yazım Biçimleri" başlığı altında, o kitapta yer alan bu tür kullanımlar toplu bir şekilde verilmiş oluyor. Ben size "Aziz Nesin Soruşturmada" isimli kitabı önereceğim burada. Bu kitapta, adından da anlaşılacağı üzere, Aziz Nesin'in kendisiyle yapılan farklı söyleşilerde verdiği cevaplar var. Yani kitap soru & cevap şeklinde. Aynı, İlber Ortaylı'nın bir önceki yazıda önerdiğim kitabında olduğu gibi. Peki ne tür sorular var? Aziz Nesin'in kişilik özellikleri ile ilgili olanlardan tutun da, yazarın edebiyat, genel olarak sanata dair görüşlerine dek çok farklı konuda sorular sorulmuş. Yazar da bunlara detaylı bir şekilde örnekler de ekleyerek yanıt vermiş. Kitabın en dikkat çekici bölümlerinden biri de, bana göre, Aydınlar Dilekçesi Davasında yaptığı savunma. Bu savunma metni kitabın son bölümünde yer alıyor. Gün doğumunu seyretmek, bir bardak soğuk suyu içmenin tadı, Beethoven'ı dinlemenin beğenisi, Ermitaj Müzesini gezmek, sevmek ve sevilmek, Tolstoy'u okumak, Goethe'yi tanımak, Shakespeare'i bilmek gibi bir yazın yapıtını okumak da dünya nimetlerinden birinin tadına varmaktır. Yazın da bir dünya nimetidir. Ben bu dünyanın bir insanı olarak salt klasikleri değil, çağdaşlarım yazarların yapıtlarını okumamışsam, onların yarattığı dünya nimetlerinin kimisinden kendimi yoksun bırakmışım demektir. Bu yoksunluk o dünya nimetlerini yaratan yazarların değil, onlardan yararlanmasını bilemediğim için benim eksikliğimdir. Çağdaşlarım Günter Grass'ı, Albert Camus'yü, Anna Seghers'i, Jean Paul Sartre'ı, Gabriel Garcia Marquez'i, Konstantin Paustovsky'i, Arthur Miller'ı ve daha yüzlerce yazarı okumamışsam, bulunduğum dünyayı tam yaşayamamışım, yaşadığım dünyanın nimetlerinden gereğince tat alamamışım demektir. - Kitabın adı: İnkılap Mektupları - Yazarı: Uğur Mumcu - Yayınevi: Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı - Yayın yılı: 2019 - Sayfa sayısı: 239 27 Mayıs Hareketinin önemli aktörlerinden biriydi Osman Köksal. O dönem cumhurbaşkanı olan Celal Bayar'ın cumhurbaşkanlığı köşkündeki askeri muhafız alayının komutanıydı. Mektupların diğer tarafları ise çok çeşitli ve farklı farklı isimlerden oluşuyor: Kenan Evren, Hadi Hüsman, Fahri Korutürk, Sedat Celasun, Faruk Güventürk, Bedrettin Demirel... Osman Köksal'ın evindeki bir sandığın içinden çıkan bu mektupları, usta gazeteci Uğur Mumcu büyük bir titizlikle derlemiş, sınıflandırmış ve düzgünce bir araya getirerek okuyucuya sunmuş. Bu kitapta okuyacaklarınız, Mumcu'nun sunduğu mektup ve çeşitli belgelerle, 27 Mayıs hakkında tekrar düşünmenizi sağlayacak. Kesinlikle tavsiye ediyorum. - Kitabın adı: Dünyamızı Değiştiren On İki Hastalık - Yazarı: Irwin W. Sherman - Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - Yayın yılı: 2020 - Sayfa sayısı: 301 Birleşik Krallığı 1837-1901 tarihleri arasında kraliçe olarak yöneten Victoria, Bolşevik Partinin iktidara gelmesinden kısmen sorumludur, Romanov Hanedanının çökmesine katkıda bulunmuştur, İspanya'da general Franco'nun iktidara gelmesinde etkisi vardır ve hatta tartışmalı olsa bile, Almanya'da Üçüncü Reich'ın yükselmesinde farkında olmadan rol oynamıştır. Bütün bunları politikaları veya ordularıyla değil genleriyle yapmıştır. Kızlarını ve kız torunlarını Avrupa'daki kraliyet ailelerine evlilik yoluyla sokmuş, güçten düşüren ve ölümcül olabilecek bir hastalığın tohumlarını saçarak, bu ailelerin bazılarında yıkıcı sonuçlara neden olmuştur. Örneğin, Kırım Savaşına katılan her beş kişiden birinin ölüm nedeninin kolera olduğunu da bu kitaptan öğrendim. İlginç bir bilgiydi doğrusu. Çünkü ben bugüne kadar, bu savaşın askeri ve siyasi kısmıyla ilgili okumalar yapmıştım hep. Kitap bu türden çok değişik bilgilerle dolu. Canınız sıkıldıkça elinize alıp bölüm bölüm okuyarak rahatça ilerleyebilirsiniz. - Kitabın adı: Cumhuriyet Çocuğu - Yazarı: Nihal Yeğinobalı - Yayınevi: Can Yayınları - Yayın yılı: 2001 - Sayfa sayısı: 253 Son okuduğum kitaplardan biri. Aslında biz Nihal Yeğinobalı'yı yaptığı çevirilerden tanıyoruz. Daha doğrusu, bu kitabı okuyuncaya dek ben onu yalnızca iyi bir çevirmen olarak biliyordum. Oysa Yeğinobalı aynı zamanda harika bir yazarmış meğer! İşte bu kitapta ben bunu gördüm. Cumhuriyet Çocuğu, yazarın otobiyografisi aslında. Anılarından oluşuyor. Yolculuğa, hayata gözlerini açtığı Manisa'dan başlıyoruz. Yıl 1927. Hayat hikayesini yazarın kendi ağzından dinlerken, aynı benim gibi geçmişe doğru siz de bir yolculuk yapacak, cumhuriyetin ilk yıllarındaki atmosferi hissedeceksiniz. Manisa Tarzanı, Kubilay Olayı, Soyadı Kanunu, Milli Mücadele gibi pek çok olay ve kişi hakkında da çok ilginç yorumlar ve bilgiler yer alıyor kitapta. Annemiz Feride, Müzehher'i doğurduktan sonra gittiği akşam okullarında kitap harflerini öğrenmiş ama daha sonra üç çocuk yetiştirmek ve evinin yemeğinden temizliğine, alışverişinden dikişine, hatta zamanla babamızın çiftliğiyle bağlarının çekilip çevrilmesine, bürokrasi ve banka işlerinin takibine kadar her işi üstlenmiş olduğundan, el yazısını öğrenmeye asla fırsat bulamamıştı. Kitap harfleriyle yazarken de, Arapça harflerle yazmaktan kalma, atamadığı bir alışkanlıkla, kimi zaman sesli harfleri es geçerdi. Arapça imlada tek sese tek harf kuralının bulunmadığını, bir tek harfin birden çok sesi temsil edebildiğini, bunların da harfin kurulan cümlenin başında, ortasında veya sonunda olmasına göre değişebildiğini, sesli harflerin kendinden önceki ve sonraki harflere göre yorumlanabildiğini ondan öğrendik. Hayatta bana her zaman ölçümsüz destek olan, kaçınılmaz yitim ve yıkımların karşısında cesaret veren iyimserliğimi sanırım buna borçluyum: sınırsız hayal kurabilmek ama kurulan hayallerle örtüşmeyen gerçekleri de küskünlüksüz kabul edebilmek, kimileyin hatta sevebilmek huyuma! - Kitabın adı: Osmanlı İmparatorluğunda Yaşamak - Derleyenler: François Georgeon & Paul Dumont - Yayınevi: İletişim Yayınları - Yayın yılı: 2018 - Sayfa sayısı: 423 Bir önceki yazımda, size François Georgeon'un Sultan Albülhamid isimli kitabından bahsetmiştim hatırlarsanız. Bu kez kendisini ve Paul Dumont'u derleyen olarak gördüğümüz bir kitaptan bahsetmek istiyorum: Osmanlı İmparatorluğunda Yaşamak. Kitap, "Toplumsallık Biçimleri ve Cemaatler arası İlişkiler (18.-20. Yüzyıllar)" alt başlığını taşıyor ve içinde çok sayıda güzel makale bulunuyor. Klasik tarih kitaplarından sıkıldıysanız ve özellikle 18. ile 20. yüzyıllar arasında Osmanlı toplum yaşantısına biraz daha yakından bakmak, sıradan insanların gündelik faaliyetleri hakkında biraz daha fazla bilgi sahibi olmak istiyorsanız, bu kitap tam size göre. Server Tanilli kitaptaki yazısında eski İstanbul'daki külhanbeylerini anlatıyor örneğin. François Georgeon, okurken benim de çok beğendiğim yazısında bize İstanbul'daki eski ramazanları adeta yeniden yaşatıyor. Bir anda Direklerarası'na, bir karagöz gösterisine gidiyoruz mesela. Henri Nahum, bir Osmanlı Yahudi ailesinin fotoğrafından hareketle, bize o dönemdeki Yahudi cemaatinin yaşayışı hakkında bilgi veriyor makalesinde. Açıkça söylemek gerekirse, kitapta yer alan her bir makale kendini rahatça okutuyor. Belki karşınıza çıkan her şey öğrenmeye değecek kadar önemli değil ama olsun. Bu kitap gerçekten içeriğiyle okuyana keyif veriyor. Bir çırpıda okuyabilirsiniz. - Kitabın adı: Kesin İnançlılar - Yazarı: Eric Hoffer - Yayınevi: Olvido Kitap - Yayın yılı: 2021 - Sayfa sayısı: 207 İlk basım tarihi 1951 olan bu kitabı, daha önce öğretim görevlisi olarak çalıştığım üniversiteden bir arkadaşımın tavsiyesi üzerine satın aldım. Açıkçası yayınevi pek tanıdık olmadığı için, özellikle çeviri konusunda bazı tereddütlerim vardı başlangıçta. Ancak çevirmen Erkıl Günür oldukça iyi bir çıkarmış diyebilirim. Kitabın çevirisi gayet başarılı. Yazar Eric Hoffer'ın ilk kitabı olan Kesin İnançlılar, kitle hareketlerinin özünü, kitleyi oluşturan bireylerin ruh hallerini derinlemesine inceliyor. Bir insan, kendisine başarı sağlayacak yeteneğe sahip değilse, özgürlük onun için sıkıcı bir yüktür. Beceriksiz olan kişi için tercih özgürlüğünün nasıl bir faydası olabilir? Bir kitle hareketine kişisel sorumluluktan kaçmak için veya ateşli, genç bir Nazinin dediği gibi "özgürlükten kurtulmak için" katılırız. Bireylerin yaratıcı güçleri kayboldukça, bir kitle hareketine katılma eğilimlerinin gittikçe arttığını görmek ilginçtir. Burada, etkisiz bir benlikten kaçmak ile kitle hareketlerine duyulan yakınlık arasındaki bağlantı açıkça görünür. İçindeki yaratıcılığın gittikçe kuruması nedeniyle gerileyen yazar, sanatçı, bilim insanı, er ya da geç ateşli vatanseverlerin, ırkçılık simsarlarının, kışkırtıcı çığırtkanların, kutsal dava cengaverlerinin saflarına sürüklenecektir. - Kitabın adı: Salaklık Üstüne Deneme - Yazarı: Tahsin Yücel - Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları - Yayın yılı: 2016 - Sayfa sayısı: 164 Deneme türünde yazılmış olan yazılardan oluşan çok güzel bir kitap. İstiklal Caddesindeki Yapı Kredi Yayınları şubesine yaptığım rutin ziyaretlerden birinde, başlığıyla dikkatimi çekmişti bu kitap ilkin. Düşünce yürütmek için ille de bilgi gerekmez belki. Ancak, değil sözünü ettiğimiz somut konularda düşünce yürütmek, içinde yaşadığımız dünyaya ilişkin bir düş kurmak için bile, belirli bir deneyim, belirli bir bilgi gerektiği de kuşku götürmez. Diyelim ki Paris'i düşlemek için kafanıza bir büyük kent kavramı, belleğinizde bir takım görüntüler ve öyküler bulunması gerekir. Kuşkusuz, bir kez olsun kendi köyünün dışına çıkmamış, okumasız-yazmasız köylü de düşleyebilir Paris'i, kara gözlüklü bayanın doğruları yok sayarak rahat rahat düşünce yürütme hakkına karşı çıkamayacağımız gibi, köyünden çıkmamış köylünün Paris'i düşleme hakkına da karşı çıkamayız, hatta Paris'i düşlemesinin onun yüceliğine tanıklık ettiğini, insanlardan umudumuzu bu yücelik nedeniyle kesmediğimizi söylememiz gerekir. Tüm bu saptamalar, örneğin Greimas'ın yaptığı gibi, ezberi kopyayla karıştırmakta çok ta haksız olmadığımızı gösteriyor: her ikisi de özgün değil, yinelenendir, olan değil, olan gibi görünendir. Bu kadarla kalsa gene iyi, öznesini ya da taşıyıcısını da olan olmaktan çıkarıp görünene dönüştürür. Ama söylemek bile fazla, ezberlenmiş anlaşılmamışın eş anlamlısı değildir her zaman; bir başka deyişle, kişi yalnızca anlamadığını ezberlemez. Bilinenin, anlaşılanın ezber niteliği kazandığı durumlar da az değildir. Kırk yıl süresince öğrencilerine aynı kaynaktan, aynı bilgileri aktaran öğretmen, her olguyu alışılmış sığ ve değişmez ilkelerine bağlayan politikacı, beş o maymuncuk terimle her sorunu çözüveren köşe yazarı ne söylediğini bilir, örnek ya da açıklama istediğiniz zaman da verir. Gene de, kim bilir kaçıncı kez aktardığı bilginin ilk üreticisi kendisi bile olsa, her şeyden önce bir ezbercidir. Aynı içerikleri yinelediği ölçüde de verdiği bilginin nitel değeri düşer. Bir bilgi ileticisi olarak ele alınınca, kendi değeri de öyle. Hitler ve Mussolini'nin kökenlerinin ve kişisel serüvenlerinin de kanıtlar göründüğü gibi, tüm faşist akımların benimseyip dayandığı, ama her şeyden önce, anamalın bekçisi olarak kullandığı belirli bir toplumsal katman vardır: küçük kenter sınıfının gelir ve ekin düzeyi düşük, dolayısıyla savsözleri bilimsel verilere, görünüşleri gerçeklere yeğ tutan arı mı arı, bön mü bön bireyleri. Tahsin Yücel'in Salaklık Üstüne Deneme isimli kitabı okunmaya değer tespit ve yorumlarla dolu. Pişman olmazsınız. - Kitabın adı: Düşünceler - Yazarı: Marcus Aurelius - Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları - Yayın yılı: 2012 - Sayfa sayısı: 169 Yazının bu bölümünü, geçmişin büyük filozof ve devlet adamlarından biriyle bitirmek istiyorum. Baskı üzerine baskı yapmış olan bu muhteşem felsefe kitabının yazarı Marcus Aurelius. MS. 2. yüzyılda Roma'da yaşayan Aurelius'un bu kitabında, onun; yaşam, ölüm, zaman, yalnızlık, bilgelik, us gibi konular hakkındaki akıl yürütmelerine ve bilgece öğütlerine tanık oluyoruz. Görüşlerini şekillendirirken, Stoacılık felsefesinden bir hayli etkilenmiştir Marcus Aurelius. Stoa Felsefesi, ahlaklı ve erdemli olmayı, doğaya göre yaşamayı anlatan bir felsefedir. Akımın kurucusu Kıbrıslı Zenon, insanların erdemli ve mutlu yaşamalarının temelini, dünyaya bağlı olmamakta görmüştür. Bu noktada şunu açıkça ifade etmeliyim ki, ben bu kitabı bir kez okumadım. Çünkü bu öyle bir kitap ki, arada bir ele alınıp, rastgele sayfaları çevrilip okunacak türden aynı zamanda. Şunu söylemek istiyorum: İlk kez okuduğunuz zaman, elbette baştan sona doğru okuyup bitirmeniz normal olacaktır. Ancak bir kez okuduktan sonra, ara ara elinize alıp bu kitabı tekrar tekrar incelemek isteyeceksiniz. Daha önce okuduğunuz bir cümle veya yargı üzerine tekrar düşünecek, zamanın nasıl geçtiğini anlamayacaksınız. Evrensel doğanın ne istediğini görüp kendilerini ona göre eğitselerdi, ardından giderdim onların, ama yalnızca sahnede kasıla kasıla rol yapan oyun kişileri gibi rol yaptılarsa, hiç kimse onları taklit etmeye yargılı kılmadı beni. Felsefenin işi yalın ve onurludur; boş böbürlenmelere kışkırtmayın beni. Aynı zamanda hem üvey annen, hem de annen olsaydı, hiç kuşkusuz üvey annene de saygı duyardın ama hep annene koşardın. Saray ve felsefe karşısında şimdiki durumun da buna benziyor: öyleyse sık sık felsefeye dön, onda erinç bulursun, çünkü onun sayesinde sarayla ilgili her şey sana katlanılabilir görünür, sen de saraya katlanılabilir görünürsün. Beden daha savaşını sürdürürken, ruhun savaşımı bırakması utanç verici bir şeydir. Tutkularından arınmış zihin güçlü bir kaledir, çünkü insan sığınabileceği ve hiçbir zaman saldırıya uğramayacağı daha sağlam bir yer bulamaz. Bunu anlamayan yalnızca bir cahildir, anlayan ama ona sığınmayansa mutsuzdur. Evet, işte bu yazının da sonuna geldik. Yukarıda adı geçen kitaplarla ilgili sizin de yorum ve düşünceleriniz varsa, alttaki yorum kısmında paylaşmaktan çekinmeyin lütfen. Yazıyı okuduğunuz için çok teşekkür ederim. Sevgiyle ve kitapla kalın, bir başka yazıda tekrar görüşmek dileğiyle, şimdilik hoşça kalın!


Hatırlayacağınız gibi, okuyup beğendiğim kırk adet kitabı (dört ayrı yazıda, 10+10+10+10= 40 kitap olacak şekilde) daha önce sizinle paylaşmıştım. Bu yazıda da, yine ilginizi çekecek türden ve farklı konularda yazılmış on kitap önerisi bulunuyor. Konsepti biliyorsunuz artık, önce kitapla ilgili kısa bir künye sunuyorum, hemen ardından kitapla ilgili bilgileri, kişisel yorum ve düşüncelerimi ilave ediyorum. Paylaşması benden, seçip okuması sizden. Öyleyse hiç vakit kaybetmeden kitaplara geçelim hemen. - Kitabın adı: Nerede ve Ne İçin Yaşadım - Yazarı: Henry David Thoreau - Yayınevi: Notos Kitap - Yayın yılı: 2010 - Sayfa sayısı: 156 Çevreci filozof Henry David Thoreau ile tanışmam üniversite yıllarına rastlar. Yıl 2003. Kentleşme ve Çevre Sorunları dersinde adını ilk kez duyduğum bu filozofa olan ilgim, derslerde işlediğimiz Derin Ekoloji, Sürdürülebilir Kalkınma, Çevreyi Dışlamayan Kalkınma gibi konularla ilgili okumalar ve araştırmalar yaparken, yıllar içerisinde daha da ilerledi. Thoreau sadece çevreci bir filozof değil. Kendisi aynı zamanda Sivil İtaatsizlik felsefesinin de kurucusu. Zaten bir dönem vergi ödemeyi reddettiği için Amerikan hükümeti tarafından hapis cezasına da çarptırılmış. Filozof, hem yapıtları hem de yaşamı ile bize önemli mesajlar gönderiyor. İşte bu kitap da onlardan biri. Thoreau, Walden Gölü kıyısındaki doğal yaşam deneyimini bize aktarırken, okuyucuyu kendi yaşamı ile ilgili derin sorgulamalara itiyor. - Kitabın adı: Atatürk'ün Düşünce Yapısını Etkileyen Olaylar, Düşünürler, Kitaplar - Yazarı: Şerafettin Turan - Yayınevi: Türk Tarih Kurumu Yayınları - Yayın yılı: 2018 - Sayfa sayısı: 88 Birkaç saatte okunabilecek türden bir kitap. Çok ince bir kitap olmasına rağmen içeriği itibariyle son derece ilgi çekici. Zira bu kitap Atatürk'ün okuduğu, onu ve düşünme biçimini etkileyen kitapları -ve yer yer kimi olayları- anlatıyor. - Kitabın adı: İnönü Atatürk'ü Anlatıyor - Yazarı: Abdi İpekçi - Yayınevi: Ka Kitap - Yayın yılı: 2013 - Sayfa sayısı: 203 İnönü Atatürk'ü Anlatıyor, Abdi İpekçi'nin yazılarından ve röportajlarından oluşan bir eser. Cumhuriyet fikri ve ilanı, Milli Mücadele, Cumhuriyet fikrine muhalif isimler, Cumhuriyetin kuruluşunda çok partili hayat denemeleri, Lozan görüşmeleri gibi konulara ilgi duyuyorsanız, bu kitabı beğeneceksiniz. Kitabın en dikkat çekici özelliği, ikinci kısmının Celal Bayar, Şevket Süreyya Aydemir ve Sabahattin Selek gibi isimlerle yapılan söyleşilere ayrılmış olması. Yani bu kitap, sırf Şevket Süreyya Aydemir röportajı için dahi alınıp okunur. Bu kitabı mutlaka okuma listenize ekleyin. - Yazarı: Vanessa Baird - Yayınevi: Metis Yayınları - Yayın yılı: 2019 - Sayfa sayısı: 155 Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyet, feminizm gibi konulara öteden beri ilgi duyarım. Bu merakla araştırma yaparken denk geldiğim bu kitabı Metis'in yayınladığını görünce düşünmeksizin satın aldım. Çünkü Metis demek yayıncılıkta kalite demektir. Vanessa Baird bu kitabında hem cinsel çeşitlilik olgusunu ve bununla ilgili kavramları en basitinden başlayarak tanımlıyor, hem de bunun farklı tarihsel dönemlerde nasıl algılandığına dair bilgiler sunuyor. Yetmiyor, röportajlarla okuyucuya somut örnekler sunuyor. Üstelik bunu çok farklı ülkelerden deneyimlerle zenginleştirmeye çalışıyor kitabında. Cinsel tercihlerin dinlerle olan ilişkisi, cinsellik ve siyaset pratikleri, homofobi türünden konulara ilgi duyuyorsanız, bu kitabı bir çırpıda okursunuz. - Kitabın adı: İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar: On Dört Tarihsel Minyatür - Yazarı: Stefan Zweig - Yayınevi: Can Yayınları - Yayın yılı: 2014 - Sayfa sayısı: 319 Deneme türündeki bu eserinde Stefan Zweig, bizi tarihte büyük bir yolculuğa çıkarıyor ve on dört farklı durağa uğruyoruz. Birbirinden sürükleyici on dört tarihsel hikayesinde Zweig, bizimle yine bilmediğimiz bir sürü küçük detayı paylaşıyor. Üstelik bunu her zamanki büyüleyici anlatım tarzıyla süslüyor. Eğer bugüne kadar bir Stefan Zweig kitabı okumadıysanız, bununla da başlayabilirsiniz pekala. - Kitabın adı: Sinema Dedi Ki... - Yazarı: Ülkü Tamer - Yayınevi: +1 Kitap - Yayın yılı: 2006 - Sayfa sayısı: 94 Geçtiğimiz günlerde, Okan Bayülgen'in Youtube'da Aydemir Akbaş, Agah Özgüç ve Osman Cavcı'yı konuk ettiği Muhabbet Kralı programını seyrettikten sonra, Ülkü Tamer'in sinema ile ilgili bu kitabını da buraya almaya karar verdim. Kitapta ünlü sinema sanatçılarının, yönetmenlerin, yapımcıların sinema sanatı ile ilgili sözleri bulunuyor. Yani bu bir düz yazı kitabı değil. Yine de arada bir keyifle göz atmak için ideal. Aklınızda bulunsun. - Kitabın adı: Kamu Vicdanına Çağrı: Sivil İtaatsizlik - Yazarı: Derleme - Yayınevi: Ayrıntı Yayınları - Yayın yılı: 2013 - Sayfa sayısı: 240 Hannah Arendt, Jürgen Habermas, John Rawls, Ronald Dwarkin gibi birbirinden değerli filozof ve düşün insanının makalelerinin yer aldığı bu kitabı yıllar önce alıp bir çırpıda okumuştum. Kitapta, yazının girişinde bahsettiğim Henry David Thoreau'nun "Devlete Karşı Sivil İtaatsizlik" başlıklı makalesi de bulunuyor. Sivil İtaatsizlik felsefesini kavramak için son derece güzel bir başlangıç olduğunu söyleyebilirim bu kitabın. Kitapta ayrıca Martin Luther King'in 1963 yılında cezaevine gönderildikten sonra yazdığı mektup da yer alıyor. King bu mektubunda şiddet içermeyen itaatsizlik eyleminin nedenlerini açıklıyor bize. Siyaset felsefesine ilgi duyanlar için bu kitap biçilmiş kaftan. - Kitabın adı: Yabanlar ve Yerliler: Başkent Olma Sürecinde Ankara - Yazarı: Funda Şenol Cantek - Yayınevi: İletişim Yayınları - Yayın yılı: 2016 - Sayfa sayısı: 373 Bir doktora tezi olan bu çalışma, Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş döneminde odaklanıyor. İstanbul'a karşı Ankara'nın başkent olarak seçilme süreci, ulus devletin sembolü olarak Ankara'nın kuruluşu ve imar çalışmaları, yeni alışkanlıklar ve Atatürk simgesi, kitabın değindiği başlıca konulardan bazıları. Funda Şenol Cantek, Ankara'nın başkent olma sürecini esas alarak Cumhuriyete eleştirel bir bakış sunuyor. Teknik bir bilgi birikimi ve alt yapı gerektirmeyen bu kitap, konuya ilgi duyan herkese hitap ediyor diyebilirim. - Kitabın adı: Karanlıktan Önceki Yaz - Yazarı: Volker Weidermann - Yayınevi: Can Yayınları - Yayın yılı: 2018 - Sayfa sayısı: 141 Karanlıktan Önceki Yaz, 1936 yılında Belçika'nın Oostende kasabasında bir araya gelen aydınların yaşadıklarına odaklanıyor. Bunların en başında gelen iki isim, her ikisi de Avusturyalı olan Stefan Zweig ve Joseph Roth. Weidermann bu kısa kitabında, her iki insan arasındaki dostluğu, yer yer onların yaşam öykülerinden kesitler sunarak, yer yer yapıtlarından seçkiler paylaşarak sunuyor okuyucuya. - Yazarı: Leo Grasset - Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - Yayın yılı: 2021 - Sayfa sayısı: 126 Zürafaların boyunlarının uzun olması üzerine geliştirilen tezler, filler arasındaki dayanışma pratikleri, evcilleştirilen zebralar ve bal porsuğunun yaşam serüveni türünden konular benim hayli ilgimi çekti. Aslında kitabı okurken, sırf bu yüzden, "Keşke biraz daha uzun olsaymış" dedim içimden. Kitabın yazarı Grasset, üstte bahsettiğim türden konulara, kısa kısa makaleler halinde değinmiş. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları bilim serisinden çıkan bu kitap, ortasındaki renkli fotoğraflarla bizi hayvanlar aleminin ilginç dünyasına götürüyor. Şiddetle tavsiye ederim. Bir başka yazımda tekrar görüşünceye dek, sevgiyle kalın!


Bu yazıda da, yine ilginizi çekecek türden ve farklı konularda yazılmış on kitap önerisi bulunuyor. Kaç yapar? Kırk yapar! Konsepti biliyorsunuz artık, önce kitapla ilgili kısa bir künye sunuyorum, hemen ardından kitapla ilgili bilgileri, kişisel yorum ve düşüncelerimi ilave ediyorum. Paylaşması benden, seçip okuması sizden. Öyleyse hiç vakit kaybetmeden kitaplara geçelim. - Kitabın adı: İnsanın Anlam Arayışı - Yazarı: Viktor E. Frankl - Yayınevi: Okuyan Us - Yayın yılı: 2019 - Sayfa sayısı: 166 Bir solukta okunacak türden, arka kapak yazısında belirtildiği gibi, adeta bir başucu kitabı. Kitabın yazarı Avusturyalı psikiyatr Viktor Frankl, İkinci Dünya Savaşı sırasında kaldığı toplama kampında yaşadıklarını kendi psikiyatrik öğretisi bağlamında yorumlayarak, basit bir dille biz okuyuculara sunuyor. Psikiyatri ile ilgili teorik hiçbir altyapı gerektirmeyen bu kitap, her yaştan okuyucu kitlesine hitap ediyor. İnsanın hayatta bir amacı olduğu takdirde, aslında karşılaşacağı en çetin şartlara bile dayanabildiği ana temasından yola çıkan kitap, okuyana adeta yaşama sevinci ve tutkusu aşılıyor diyebilirim. Bir insanın kendi kaderini ve içerdiği olanca acıyı kabul ediş yolu, kendi davasını seçiş yolu, ona en ağır koşullar altında bile, yaşamına daha derin bir anlam katma fırsatı verir. Yaşam yiğitçe, onurlu ve özgecil olabilir. Ya da bu şiddetli kendini koruma kavgasında kişi, kendi insan onurunu unutup bir hayvan düzeyine inebilir. Evet, gerçekten de seçimlerimiz hayatımızın yönünü belirliyor. Her şey aslında bir anlamda bizim kendi elimizde. Kitap bize bunu bir kez daha hatırlatıyor. - Kitabın adı: Devlete Karşı Toplum - Yazarı: Pierre Clastres - Yayınevi: Ayrıntı - Yayın yılı: 2011 - Sayfa sayısı: 180 Fransız antropolog Pierre Clastres bu kitabında, Güney Amerika'da yaşayan bazı yerli toplulukları üzerinde yaptığı alan araştırmalarının sonuçlarını bizimle paylaşıyor. Kitabın ilk bölümleri sizi biraz sıkabilir ancak sonradan okuma hızınız artacaktır. Kitapta, sınırlı bir nüfusa sahip, çok kalabalık olmayan yerli toplumlarındaki iktidar ve egemenlik pratikleri hakkında oldukça çarpıcı tespitler bulunuyor. Bunlar elbette bizzat antropoloğun gözlemleri sonucunda elde edilmiş. Bu sorulara yanıt olarak ilk bakışta evet demek oldukça kolay gibi görünse de, kitabı okuduktan sonra bunun her zaman böyle olmayabileceğini anlıyorsunuz. Bu yönüyle, siyaset bilimine ilgi duyanlar kitaptan çok ilginç veriler, bilgiler ve yorumlar elde edecektir diye düşünüyorum. Başta İİBF Fakültesinde okuyan öğrenciler olmak üzere, konuya ilgi duyanlar beğenecektir. - Kitabın adı: Biz Profesörler - Yazarı: İlhan Arsel - Yayınevi: Kaynak Yayınları - Yayın yılı: 1997 - Sayfa sayısı: 256 2010 yılında hayatını kaybeden Prof. Dr. İlhan Arsel, bu kitabı 1970'li yılların sonuna doğru yazmış. Kitabında, gözünü budaktan sakınmayan Arsel, yüksek öğrenimde görev yapan meslektaşlarına ciddi eleştiriler getiriyor. Ancak kitap bununla sınırlı değil. Bir kurum olarak üniversitenin gerçek anlamından tutun da, düşünce dünyamızın yapısına ve modernleşme hamlelerine değin farklı konularda bilgiler, yorumlar ve görüşler var. Türkiye Cumhuriyetini cumhuriyet, Atatürk devrimlerini devrim yapan şey, orduda, maarifte veya adliyede ıslahat yapmak, anayasa geçirmek değildir. Atatürk'ün insan varlığına tanıdığı değer ve insan aklına ve zekasına kazandırdığı özgür yerdir. Bu değer ve bu yer daha önceki dönemlerin bilmediği şeylerdir. - Kitabın adı: Sağcılığın ve Solculuğun Psikolojisi - Yazarı: Sinan Alper-Onurcan Yılmaz - Yayınevi: Nobel - Yayın yılı: 2020 - Sayfa sayısı: 123 Araştırma bulguları, sağcıların psikolojik özelliklerinin tehlikeli ve öngörülemez bir dünyada, solcularınınkinin ise daha güvenli, öngörülebilir ve farklılıkların korkutucu olmadığı bir dünyada yaşamaya daha uygun olduğunu düşündürüyor. Bu temel farklılığı beyin yapısından düşünme biçimine, ahlak anlayışından çocuk yetiştirme tarzına kadar birçok alanda görmek mümkündür. Kitabı elime aldıktan sonra bir solukta bitirdim. Somut örnek olayları, sağ veya sol dünya görüşlerinin bilimsel arka planı ile yorumlaması, kitabın en dikkat çekici yönü. Tavsiye ederim. - Kitabın adı: Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın - Yazarı: Umberto Eco-Jean Claude Carriere - Yayınevi: Can Yayınları - Yayın yılı: 2010 - Sayfa sayısı: 274 İki müthiş insan, Jean-Claude Carriere ve Umberto Eco, söyleşi tarzındaki bu kitapta, karşılıklı olarak bu ve bunlarla ilgili sorular ve örneğin sansür gibi kavramlarla alakalı olarak keyifli bir sohbete dalıyorlar. Bir halk kütüphanesinde ve bazen büyük bir kitapçıda da aynı tecrübeyi yaşayabilirsiniz. Kaçımız raflarda gördüğümüz ama bize ait olmayan kitapların kokusuyla beslenmemiştir ki? Bilgi elde etmek için kitapları seyretmek. Okumadığınız bütün o kitaplar size bir şeyler vaat eder. Umberto Eco, kendi çocukluk döneminde bu kadar fazla kitapçı olmadığını, olanların ise karanlık ve kasvetli, içinde ciddi görünümlü, siyahlar giyen insanların çalıştığı bir yer olduğunu hatırlatıyor bize. 2010 yılında ilk baskısını yapan bu kitap, tükendiği için uzunca bir süredir ikinci baskısını bekliyordu. Nihayet ikinci baskısı çıktı. Bence bir ara alıp bakın. - Kitabın adı: Ayçöreği ve Denizyıldızı - Yazarı: Sunay Akın - Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - Yayın yılı: 2017 - Sayfa sayısı: 238 Sunay Akın'ı hiç okumadıysanız bu kitap sizin için güzel bir başlangıç olabilir pekala. Kısa kısa yazılardan oluşan bu kitaptan çok ilginç bilgiler edineceksiniz. Sunay Akın kitapları güzeldir, alın, okuyun. - Kitabın adı: İle - Yazarı: Oruç Aruoba - Yayınevi: Metis Yayınları - Yayın yılı: 2011 - Sayfa sayısı: 228 Türkçe'nin büyüsünden, bu blogtaki bir başka yazımda, daha önce bahsetmiştim. İşte bu kitap Türkçe'mizdeki anlatım zenginliğini ve bunun beraberinde getirdiği düş gücünü gerçekten iliklerinize kadar hissettiriyor. Kitap; "önce, ilişki defteri ve sonra" başlıklarıyla, üç ana bölümden oluşuyor. Açılış cümlesi şöyle mesela: Her içtenlik çabası, gidiyor, dolambaçlı ilişkilerimizde kurduğumuz sahteliklere çarpıyor. Önemli olan, kişinin duygularını tam olarak bilmesi değil, onları denetim altında tutabilmesidir- ama bunun için de onları tam olarak bilmesi gereklidir: iki yanlı olanaksızlık! Belki temel hata, sevgiyi bir "duygu" işi olarak görmekte- duygu yanı yok değil; ama bu, bilinçle dengelenmezse- yalnızca duygusal kalırsa- kişinin özgürlüğü pahasına yürüyor. "Olmak" çünkü bir edilgenlikse -başına bir şey gelmekse-; oluşturmak, bir etkenliktir- gidip bir şey yapmadır. Kitap, ilişkiler hakkında çarpıcı tespitler, benzetmelerle dolu. Edebiyat ile ilgilenen herkesin elinde olmalı. - Kitabın adı: Size Ölmeyi Emrediyorum - Yazarı: Edward J. Erickson - Yayınevi: Kitap Yayınevi - Yayın yılı: 2011 - Sayfa sayısı: 347 Tarihe, özellikle de yakın dönem Türk tarihine ilgi duyuyorsanız, bu kitap tam size göre. Saygın bir tarihçi olan Edward J. Erickson, Kitap Yayınevi tarafından basılan "Size Ölmeyi Emrediyorum: Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Ordusu" isimli kitabıyla gerçekten titiz bir çalışmaya imza atıyor. Kendisinin de askeri tarih konularında yayınları olan Mehmet Tanju Akad tarafından Türkçeye çevrilen kitapta, isminden de anlaşılacağı üzere, Osmanlı ordusunun Birinci Dünya Savaşındaki durumu detaylı bir şekilde anlatılmış. Kitap aslında Balkan Savaşlarından başlıyor. Dört yıl süren büyük savaşta ise, yıl yıl Osmanlı ordusunun durumu ve cephelerdeki gelişmeler tüm ayrıntılarıyla anlatılmış. Kitap elbette bu yönüyle genel okuyucudan ziyade daha kısıtlı bir çevreye hitap ediyor. Hamasetten uzak, istatistiki verilerle zenginleştirilmiş olan bu kitabı öneririm. - Kitabın adı: Yarının Tarihi - Yazarı: Stefan Zweig - Yayınevi: Can Yayınları - Yayın yılı: 2015 - Sayfa sayısı: 161 Stefan Zweig benim en sevdiğim yazarlardan biri. Şayet bugüne kadar hiç okumadıysanız, elbette size kısa öyküsü Satranç ile başlamanızı tavsiye ederim. Bir veya birkaç kitabını okuyup yazım üslubunu beğenenlere ise "Yarının Tarihi" isimli kitabını önermek istiyorum. Bu kitabında, çevirmen Ahmet Cemal'in seçip özenle çevirdiği denemeleri var Stefan Zweig'ın. Kitap tanıtımlarını okuduğunuz bir yazıda size önerdiğim bu kitabın içinde, "Dünyaya Açılan Bir Kapı Olarak Kitap" isimli şahane bir deneme var mesela. Ancak bu kitap sadece bu denemeyle öne çıkmıyor. Nasıl her soluk alışımızda içimize oksijen çektiğimizi ve kanımızın bu görünmez besinle kimyasal yoldan gizemli biçimde tazelendiği düşünmek aklımızın ucundan bile geçmezse, okuyan gözlerimiz aracılığıyla sürekli ruhsal malzeme aldığımızın, böylece tinsel organizmamızı tazelediğimizin ya da yorduğumuzun ayırdına da hemen hiç varmayız. Bu satırları ve harika kitapları yazanın erken ölümü, her zaman içimi parçalamıştır. Stefan Zweig gerçekten çok özel bir yazardır. Yarının Tarihi eminim size genel kültür anlamında çok şeyler katacaktır. - Kitabın adı: Modern Türkiye'nin Gelişim Sürecinde Basın - Yazarı: Ahmet Emin Yalman - Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - Yayın yılı: 2020 - Sayfa sayısı: 146 Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Kadıköy şubesine yaptığım rutin ziyaretlerden birinde, raflarda birden dikkatimi çeken bu kitabı, ilk etapta sayfa sayısının azlığı sebebiyle aldığımı itiraf etmeliyim. Bu kitap Ahmet Emin Yalman'ın doktora tezi aslında. Yazar, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın ilk çeyreğindeki basının gelişimini incelerken, bizler aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğunun son dönemindeki toplumsal yaşantıyı da daha yakından gözlemleme şansı buluyoruz. Matbaanın ilk ortaya çıkışı, gazetecilik öncesi dönem, 2. Abdülhamit döneminde basının durumu, 2. Meşrutiyet sonrası basın yayın gibi konuları kapsayan bu çalışma hem tarih hem gazetecilik hem de edebiyat konularını kapsıyor aslında. Bahsi geçen dönemdeki bazı dergi ve gazetelerin sayfaları ile süslenmiş olması, kitabı biraz daha ilgi çekici kılmış. Bilgi edinmek adına okunabilir. Yazımı beğendiyseniz, arkadaşlarınızla paylaşmayı unutmayın. Bu kitaplardan sizin de okuduklarınız varsa, kitapla ilgili görüşlerinizi alttaki yorum kısmında paylaşırsanız çok memnun olurum! Bir başka yazıda tekrar görüşünceye dek, Gezivita'yı takipte kalın, selamlar, sevgiler.


Her bir şeyin hızla tüketildiği, insanoğlunun her şeyi yapmak isterken bu nedenle aslında hiçbir şeyi tam olarak yapamadığı, hiçbir duyguyu tam ve derinden hissedip yaşayamadığı ve iyileşmek şöyle bir yana dursun, günden güne fast-foodlaşan bir çağda, Köylü Ekrem'in, eserini kazayla düşüren gence söylediği; "Hiç üzülme, eğer istersen bunların hepsini camdan aşağı atar sizin için yeniden yaparım'' sözü son derece kayda değer. Aslına bakarsak, kendisinin videonun sonuna doğru sözünü ettiği, başhekimin kimliğinde somutlaşan insan prototipi, üzülerek ifade etmek gerekir ki, bugün Türkiye'nin hem de ezici bir çoğunluğunu oluşturmaktadır. Öyle çok da uzaklara gitmeye lüzum yok, sağımıza veya solumuza bakmak kafi. Burada ayırdına varılması gereken noktaysa şu: Hiç kimseden Köylü Ekrem'in sürdüğü yaşamı beklemek gibi bir düşünceye kapılamayız. Daha doğrusu kapılmamalıyız. Veya öyle olmasını beklemek zorunda da değiliz. Dolayısıyla, kimilerinin söylediği gibi, "Tamam iyi hoş çok güzel konuşmuş adam da, sen aynısını yapabiliyor musun kendi bireysel yaşantında?" yaklaşımı bizi bir yere götürmez. Çünkü neticede burada zaten yanıtı çok açık bir soru soruluyor. Önemli olan, bu insanı örnek, rol model olarak alabilmek/görebilmek ve kısmen de olsa yaşantımızı elimizden geldiği ölçüde onunkine benzetebilmek, doğruları bağdaştırabilmek. Yoksa kimse bizden Köylü Ekrem olup, münzevi bir yaşayış için köye yerleşip sürekli yeşillik ve maydanozla beslenmemizi ya da Henry David Thoreau olup doğanın kucağındaki ormana taşınıp, "Sivil İtaatsizlik, Doğal Yaşam ve Başkaldırıyı" yazmamızı beklemiyor zaten. Alman kuramcı Wilhelm Von Humboldt, Devlet Faaliyetinin Sınırları isimli siyasi risalesinde, insan için en ideal yaşantı biçiminin, bireylerin kendini gerçekleştirmesi ve geliştirmesi olduğunu söyler. Ve devletin de buna yardımcı olacak bir araçtan öte başka bir kurum olmadığına dikkat çekerek, saf bir anti-paternalizm örneği sergiler. Köylü Ekrem'in satır aralarını okuduğumuzda, tam da bu anlayışa denk düşen bir kişiyle karşı karşıya kaldığımızı anlıyoruz. Hepimiz, vaktiyle elinde fenerle, "Adam arıyorum adam" demek suretiyle Atina sokaklarında dolaşan Diogenes'in hayranıyız. Filozofları da mutlaka tarihte aramaya, orada bulduklarımızı da sürekli hüzünle anarak abartılı bir kutsallaştırmaya gitmeye, tapınım nesnesi haline getirmeye lüzum yok. Günümüzden, örneğin bir Slavoj Zizek, Noam Chomsky gibi yazmış olduğu herhangi kitabı olmasa da, en basitinden karşımızda köylü sıfatıyla bir filozof duruyor işte. Ve asgari olarak yapmamız gereken ona saygı duyabilmek, hatta yeri gelirse ona olan saygımızı sunabilmek, belli etmek. Aksi her durumda, sözü edilen başhekim örneğinde olduğu gibi, "O başhekim ise başhekim, ben de köylüyüm" eleştirisine maruz kalırsınız ve dönüşmemesini arzu ettiğimiz insandan bir farkınız kalmaz. Ve öyle sanıyorum ki bu da, arif olanın zaten kendiliğinden anlayıp yeterince utanacağı, böylesine yüce gönüllü birinin vereceği en ağır tepkidir. Tutarlı olmayı severiz ve yanıldığımız ortaya çıksa dahi düşüncelerimizi kolay kolay değiştirmeyiz. Bu yüzden bu ülkeden daha az sayıda bilim insanı ve daha fazla sayıda demagog çıkmıştır. Kitleler ne yazık ki demagogların peşinden gider. Paternalizm: Yönetici gücün veya devletin, bir babanın aynı çocuğunun tüm ihtiyaçlarını karşılaması gibi, kendisine vatandaşlık bağıyla bağlı herkesin ihtiyaçlarını karşılaması, onun adına karar verip hayatının her alanını düzenlemesi faaliyeti.


Ben yaşayabilmek için mutlaka hür bir milletin evladı kalmalıyım. Bu sebeple milli istiklal bence bir hayat meselesidir. Millet ve memleketin menfaati icap ettirdiği takdirde, insanlığı teşkil eden milletlerin her biriyle, medeniyet gereği olan dostluk ve siyaset münasebetini büyük bir hassasiyetle takdir ederim. Ancak benim milletimi esir etmek isteyen herhangi bir milletin de, bu arzusundan vazgeçene kadar amansız düşmanıyım. Uruguaylı yazar Eduardo Galeano'nun, Türkiye'de en çok bilinen ve okunan yapıtlarından biri. İlgili okuyucular, 2015 yılında hayatını kaybeden Latin Amerikalı yazarı, "Gölgede ve Güneşte Futbol" isimli kitabından da hemen hatırlayacaktır. Bu yazımda, sizinle Latin Amerika'nın Kesik Damarlarını okuduktan sonra kafamda filizlenen bazı düşüncelerimi paylaşmak istiyorum. Öte yandan bu yazı, ilk kez duyanlar için, bir nevi kitap tanıtım işlevi de görecektir elbette. Bu kitap, çok sevdiğim yazarlardan biri olan Ülkü Tamer'in anılarını bir araya getirdiği "Yaşamak Hatırlamaktır" isimli kitabının bir yazısında bahsettiği gibi, bir dönem dünyada, daha doğrusu ağırlıklı olarak Güney Amerika'da sakıncalı bulunan kitaplardan biriydi. Ülkü Tamer'in Yaşamak Hatırlamaktır isimli kitabı, çok sevdiğim bir başka kitaptır. 2018 yılında kaybettiğimiz yazar, bu kitabında çocukluğundan başlayarak kişisel anılarına, doğup büyüdüğü Gaziantep'e, oradan sinemaya, tiyatroya, üniversite ve çalışma hayatına, şiire, spora ve yer yer siyasete dek uzanan geniş yelpazede bir konu çeşitliliği sunuyor. Meksika'daydım. Elimde Galeano'nun Open Veins of Latin America kitabı vardı. Cuernavaca'da Paul Sweezy, "Aman!" demişti. "Rio'ya giden uçağa bile sokma bu kitabı. Görürlerse, Brezilya'ya adım atamazsın. Başın da derde girer." Anteplilik damarım kabardı. Kitabı okumayı uçakta da, Rio'da da sürdürdüm. Latin Amerika'nın Kesik Damarları Sel Yayıncılık tarafından basıldı. Sultanahmet'teki yayınevinin kendi bürosuna giderseniz, Sel Yayıncılığın bütün kitaplarını %30 indirimle satın alabilirsiniz. Hatta 5 ve 10 liralık kitap rafları da var burada. Aklınızda bulunsun. 23 Nisan 1920'de açılan meclisteki milletvekilleri, gaz lambasıyla aydınlanan, sac sobayla ısınan, civar okullardan getirilen tahta sıralarla donatılmış, gaz tenekelerinin masa olarak kullanıldığı mecliste çalışmış, 100 lira maaş almışlardı. Bir kısmı öğretmen okulunda yatmış, bir bölümü hanlarda kalmışlar, sabah, öğle ve akşam tabldottan yemek yemişlerdi. 20 Ocak 1921 yılında çıkarılan yasayla, egemenliği kayıtsız şartsız millete veren hükmü benimsediler. Düşmanlarının daima olduklarından zayıf değerlendirdiği Türkler, savaşın (1. Dünya Savaşı kastediliyor) acı sonuna dek savaşmayı sürdürdü. Türkiye'nin düşmanları, Mondros mütarekesinden sonra bu ülkeyi ebediyen yok etmeye kalkışacaklardı. Ne var ki, Türk ordusunun değerleri takdir edilmeyen liderleri ve askerleri, bir kez daha külleri arasından yükselecek ve düşmanlarını yenecekti. Cumhuriyetin ilk on beş yıllık döneminin sonunda, arada yaşanan 1929 Dünya Ekonomik buhranına rağmen önemli bir gelişme söz konusuydu. 1938 yılı itibarıyla dış ticaret dengesi -3,9 seviyesine inmiş ve ihracatın ithalatı karşılama oranı % 96,7'ye ulaşmıştı. En çok dikkati çeken nokta, iktisadi açıdan devamlı bir yükseliş seyrinin varlığıydı. 1945 ve 1946 yılındaki ilk borçlanma anlaşması yeni bir döneme işaret ediyordu. 1947'deki 10 milyon dolarlık kredi anlaşması, o an hemen hemen hiç dış borcu olmayan bir ülke için, son derece garipti diye devam eder Metin Aydoğan. 1948'in temmuz ayında Türkiye Marshall Planına alındı ve kalkınmada Amerikan görüşlerinin egemen olacağı bir dönem başlatıldı. Bu arada, 2. Dünya Savaşından da galip çıkan Amerika Birleşik Devletlerinin önünde -Sovyetler Birliği hariç- dünya hegemonyası için pek bir engel kalmamıştı artık. 1949'da kurulan NATO'ya, Türkiye 1952'de üye oldu. Kuruluşunun ilk yılı da dahil olmak üzere, tam dört kez girmek için başvurduğumuz NATO'ya, ancak "Kore Savaşına asker gönderdikten" sonra, kan karşılığı kabul edildik. Çok değil, kısa bir süre önce Emperyalizme karşı canhıraş bir savaş veren Türkiye, bu kez neredeyse hiç ilgisi olmadığı bir savaşa müdahil oluyordu böylece. İşin Amerika tarafına baktığımızda, orada da manzara pek farklı değildi doğrusu. Zira bu ülke başlangıçta, demokrasi, insan hakları, özgürlük gibi kulağa son derece hoş gelen kavramlar etrafında yola çıkıp, eski İngiliz, Fransız ve İspanyol hakimiyetlerine karşı koyarak ortaya çıkmıştı. Pinochet yönetiminin mirası, sadece işkenceler, "insan kaybetmeler", yargısız infazlar gibi insanlık suçlarından ibaret değildir. Gelir dağılımında derin uçurum, yaygın yoksulluk, düşük ücretler, budanmış sosyal haklar, güçsüzleştirilmiş sendikalar, kuşatılmış sivil toplum gibi sosyal ve ekonomik yanları da var. Hizmet sektöründe örgütlü olan sendikalar konfederasyonu Cotiach'ın genel sekreteri Manuel Ahumada'ya göre, 1973'te Şili'de işleyen bir sosyal sistem vardı. Darbeden 30 yıl sonra, bugün Şili o sistemden birkaç ışık yılı uzaklaşmış haldedir. Pinochet diktatörlüğünün en büyük başarısı, Şililileri "toplumsal aktörlerden" "tüketici müşterilere" dönüştürmesi olmuştu. Vahşice uygulanan Neo-liberal ekonomik program ve acımasız baskı politikalarının yarattığı korku, bu başarının temelini oluşturdu. Bireysel kurtuluş ihtirası, kamu yararı ve dayanışma duygularını çökertti. Ve yine Türkiye'yi düşündüm. 24 Ocak Kararları ile başlayan süreç, Şili'den çok farklı bir manzara sunmuyordu. Prof Dr. Ergun Özbudun, Türkiye'deki Milli Güvenlik Konseyinin yarattığı 1982 Anayasasının, Şili'de askeri rejim tarafından dikte edilen 1980 Anayasası ile olan çarpıcı benzerliğine dikkati çeker. Oysa 1961 Anayasası ile getirilen dernek kurma özgürlüğü, önceden izin alınmaksızın herkese dernek kurma hakkı tanıyordu. Anayasa ayrıca, sendikalaşma, grev ve toplu sözleşme yapma hakkı gibi iyileştirmeler de getirmişti. Yine Ergun Özbudun, Türk hukukunda dernekleşme konusunda yaşanan bu tür gelişmelerin, çoğulcu siyaset modeli üzerindeki önemine vurgu yapar. Yeni anayasa, bütün kurumlar için geçerli olan bir ilke ortaya koymuştur. Her kurum, ister bir parti, bir okul ya da meslek kuruluşu olsun, kendine fonksiyonel olarak ayrılmış alanda kalmalıdır. Diğer bir deyişle, bir parti, bir parti gibi fonksiyon görecektir ve bir sendika da sendika gibi. Siyasal faaliyetler siyasal partiler için ayrılmıştır. Siyasal parti olarak örgütlenmemiş hiçbir kurum, siyasal faaliyetlerde bulunamayacaktır. Öte yandan, siyasi partiler, sendikalar, dernekler ve meslek kuruluşlarına ayrılan alanlara müdahalede bulunmamalıdır. Her kurum kendi çerçevesi içinde fonksiyon görecektir. Oysa bildiğimiz gibi siyaset, kavram olarak tek bir aktöre veya önceden tanımlanmış tek bir gruba indirgenemeyecek kadar karmaşık, yoğun ve bütüncül bir faaliyetler bütünüdür. Üstelik siyasetin devletle sınırlı olmadığı da bir gerçektir. Nitekim tarihsel sürece dikkatlice baktığımızda, siyasetin kavram olarak devletten bile daha eski olduğu hemen görülür. Devlet, bir hukuki formasyon olarak uluslararası ilişkilerde genel kabul görülen şekliyle 1648 Westphalia Anlaşması ile ortaya çıkmışken, siyaset tarihteki en ilkel toplumlarda bile vardır. Fransız filozof Jacques Ranciere, Metis Yayınları tarafından basılan "Siyasalın Kıyısında" isimli kitabında bu konuyu oldukça derinlemesine işler. Kitabın, "Siyaset Üzerine On Tez" isimli bölümü dikkat çekici tespitlerle doludur. Evren'in aksine Ranciere siyaseti, özneyi düşünülebilir kılan bir faaliyet olarak görür. "Siyaseti yalnızca iktidar olma pratiği ile özdeşleştirmek, onu daha baştan hesaptan düşmektir" der. Zira siyasetin özü, başlı başına bir uyuşmazlığın açığa vurulmasıdır. Nitekim siyaset, bir iktidarı uygulayan ile ona maruz kalan arasındaki normal konum dağılımının basitçe sekteye uğramasını değil, bu konumlara has yatkınlıklar olduğu fikrinin sekteye uğramasını varsayar. Katıksız siyasetin bu şekilde övülmesi, pratikte, siyasal iyilik faziletini, uzmanların aydınlattığı oligarşik hükümetlere tahvil eder. Bu demek oluyor ki, siyasal olanın sözüm ona arındırılması, evcil ve toplumsal sorumluluktan kurtarılması, siyasal olanın basitçe ve katıksızca devletsel olana indirgenmesiyle aynı kapıya çıkar. Siyasetten dışlanan kitleler, sivil toplumun etkisizleştirilmesi, Osmanlı-Türk geleneksel devlet yapısı ve algısı ile birleştiğinde, Türkiye'de demokrasinin neden pekişmediği daha da anlaşılır oluyor. Kenan Evren'in sözleri, bize 19. yüzyılın başlarında tahta çıkan ve çok yönlü, gelişmiş, kucaklayıcı, modern bir ekonominin getireceği sosyal değişimlerden iktidarını kaybedeceği için korkan Rus Çarı Nikola'nın sözlerini hatırlatıyor ister istemez. Hem devlet, hem de üreticiler dikkatlerini fabrikaları birer nimet olmaktan çıkarıp birer musibete çevirecek bir konu üzerinde toplamalıdır; bu konu sayıları her geçen yıl artan işçilerin gözetimidir. Bu işçilerin ahlaki yönden etkili ve paternalist bir denetime tabi tutulmaları gerekmektedir. Aksi takdirde, bu halk kitlesi giderek yozlaşacak ve sonunda sefil olduğu kadar efendileri için tehlike de arz eden bir sınıfa dönüşecektir. Sonra günümüze doğru biraz daha yaklaşıyoruz. Üstte bahsettiğimiz Neo-liberal anlayışın izlerinin hala çok belirgin olduğu görülüyor. Değişen pek bir şey yok. Yöneticilerin ağzından çıkan, millilik, yerlilik benzeri ışıltılı kelimelerinin ardında yatan saklı gerçek kendini gizleyemiyor ne yazık ki. Her şey berrak, her şey yine çok net. Öylesine açık ki... Bu defa, modernliği olmayan bir kapitalizm rüzgarlı bir fırtına çıkmışçasına insanın yüzüne doğru vuruyor. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları, kimsenin kara kaşına kara gözüne gelmiyor. Galeano kitapta bunu çok net vurguluyor. Çok uluslu şirketlere uygulanan gümrük tarifeleri, vergi muafiyetleri, ulusal/iç pazarların az gelişmişliğiyle çakıştığı anda, verimlilik ibresi onlara doğru kayıyor. Kalkınma yerine ülkenin eline geçense, koca bir yoksunluk, yoksulluk ve bunun tabii getirisi memnuniyetsizlik hissi ve elbette gelecekten ümitsiz halk yığınları oluyor. Marti; "Satın alan ülke egemendir. Satan ülke de onun hizmetindedir. Özgürlüğü sağlamak için ticareti dengelemek gereklidir. Ölmek isteyen bir ülke, ihracatını tek bir ülkeye, yaşamak isteyense birçok ülkeye yapar" demişti. Che Guevara da bu sözleri, 1961'de Punta Del Este'de yapılan Amerikan Devletleri Örgütü toplantısında tekrarladı. Üretim, Washington'un gereksinimleri doğrultusunda keyfi olarak sınırlandırılıyordu. 1925 yılında alınan ürün beş milyon ton dolayındaydı. 50'li yıllarda da bu ortalama değişmedi. 1952'de Zafra o güne kadar ulaşan en yüksek düzeyinde, yedi milyon tondan fazlaydı. Diktatör Fulgencio Batista tam bu sırada, şeker üretiminin artışını durdurmak niyetiyle iktidarı ele geçirdi. Ertesi yıl, ABD'nin talebine uygun olarak, üretim dört milyon tona düştü. Unutmamak gerekir ki, kapitalist toplumların tersine, sosyalist toplumlarda işçiler, işsizlik korkusu ya da kıskançlıkla hareket etmezler. Onları harekete geçiren, dayanışma, toplu sorumluluk, insanı bencillikten kurtaran görev ve hakların bilincidir. İşin iktisadi boyutu ile iç içe geçen siyasi kısmına döndüğümüzdeyse, yine kendi ülkemiz örneği üzerinden devam edersek, çoğunluğun çoğulculuğa galebe çalışını da, Türkiye'deki mevcut demokrasinin eksi hanesine yazmak durumunda kalıyoruz. Büyük Britanya ya da Birleşik Devletler gibi ülkeler, yurttaşları, gücü ellerinde tutan elitleri devirdikleri ve siyasal hakların çok daha yaygınlaştırıldığı, hükümetin yurttaşlara karşı sorumlu ve duyarlı olduğu; geniş halk kitlelerinin ekonomik fırsatlardan yararlanabildiği bir toplum yarattıkları için zengindirler. Banka tekelleri kurmak ve siyasetçilere kredi dağıtmak, siyasetçiler için karlı bir iştir; tabii bedelini ödemedikleri sürece. Oysa bu durum yurttaşlar için hiç de iyi değildir. Meksika'nın aksine, Birleşik Devletlerde yurttaşlar siyasetçileri kontrol altında tutabilir ve makamlarını kendilerini zengin etmek ya da ahbaplarına tekeller kurmak için kullananları görevden alabilirler. Her toplum, devlet ve yurttaşların ortaklaşa belirleyip uyguladığı bir dizi ekonomik ve siyasal kuralla işleyişini sürdürür. Ekonomik kurumlar, eğitim görmek, tasarruf edip yatırım yapmak, yeni teknolojiler geliştirmek ve hayata geçirmek vb. için gerekli ekonomik teşvikleri düzenler. İnsanların yaşamlarını hangi ekonomik kurumlarla sürdüreceğini belirleyen siyasal süreçtir. Bu sürecin nasıl işleyeceğini belirleyen ise siyasal kurumlardır. Örneğin, yurttaşların siyasetçileri kontrol edebilmelerini ve davranışlarına etkide bulunabilmelerini belirleyen bir ülkenin siyasi kurumlarıdır. Bu da karşılığında siyasetçilerin -mükemmel olmasalar bile- yurttaşların temsilcisi mi olduklarını, yoksa servet edinmek ve yurttaşların çıkarlarına aykırı, kendi çıkarlarının peşinden koşmak için, onlara emanet edilen -ya da gasp ettikleri- gücü istismar mı ettiklerini anlaşılır kılar. Ulusların Düşüşü, internette okuduğum yorumların geneli itibariyle, bir Liberalizm veya Birleşik Devletler güzellemesi olarak görülse de, ben bu görüşe pek katılmıyorum. Zira bu kitap, yazının üst kısmında bahsettiğim ABD'nin, bir de diğer yüzü olduğunu tüm açıklığıyla ve objektifliğiyle ortaya koyuyor. Ve sanatın ağzı iktidar sahiplerince tıkanmış. Ve yalın dürüstlüğün de adı aptallığa çıkmış. - - Metin Aydoğan, Bitmeyen Oyun Türkiye'yi Bekleyen Tehlikeler, Umay Yayınları, İzmir, 1999 - Ergun Özbudun, Çağdaş Türk Politikası Demokratik Pekişmenin Önündeki Engeller, Doğan Kitap, İstanbul, 2003 - Eduardo Galeano, Latin Amerikanın Kesik Damarları, Sel Yayıncılık, İstanbul, 2015 - Edward Erickson, Size Ölmeyi Emrediyorum! 1. Dünya Savaşında Osmanlı Ordusu, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2011 - Erol Mütercimler, Siyasal Cinayetler, Alfa Yayınevi, İstanbul, 2018 - Jacques Ranciere, Siyasalın Kıyısında, Metis Yayınları, İstanbul, 2016 - Daron Acemoğlu & James Robinson, Ulusların Düşüşü, Doğan Kitap, İstanbul, 2017 - Sami Güven, 1950'li Yıllarda Türk Ekonomisi Üzerinde Amerikan Kalkınma Reçeteleri, Ezgi Kitabevi Yayınları, Bursa, 1998 - Ünal Gündoğan, Amerikan Yüzyılı Amerika Birleşik Devletlerinin Yükselişi ve 11 Eylül 2001, Adres Yayınları, Ankara, 2008 - Süleyman Beyoğlu, Kenan Olgun vd., Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 2012 - Cezmi Eraslan, Süleyman Beyoğlu vd., Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2013


Bu yazımda, 2016 yılının sonunda yaptığım Ukrayna turu ile ilgili izlenimlerimden bahsedeceğim sizlere. Aslında bu tam bir tur da sayılmaz. Zira Ukrayna şehirlerinden bu defalık yalnızca ikisini gezebildim: Lviv ve Kiev. Yılbaşını yurt dışında geçirmek için gidilecek bir ülke ararken, Ukrayna aniden karşıma çıktı desem yeridir. Tabii ki birkaç ekstra özel sebep de var... Birincisi, Ukrayna vize istemiyor. İkincisi, yazının ilerleyen bölümlerinde de göreceksiniz, bize göre çok çok ucuz bir ülke. İnanılmaz ucuz. Hatta şu ana dek gezdiğim 25'ten fazla ülke (2020 aralık itibarıyla) içerisinde, Ukrayna en ucuz ülkelerden biriydi diyebilirim rahatlıkla. Ancak Ukraynalı bir arkadaşımın dediği gibi, Türkiye'ye göre ucuz. Halkın % 5'lik diliminin dışında kalan kısmın durumu pek de iç açıcı değil... 5 ay arayla yaptığım Ukrayna ve İsveç seyahati sonrası bu vaziyeti daha da iyi kavradım. Ukrayna seyahati, ülkenin batısında yer alan kültür ve sanat şehri Lviv ile başladı ve başkent Kiev gezisi ile devam etti. Önce Ukrayna ile ilgili genel bilgilerden bahsedeyim biraz isterseniz. Ukrayna, Doğu Avrupa'da yer alıyor. En önemli komşusu, doğusu ve kuzeydoğusunda yer alan Rusya Federasyonu. Bunun dışında, aşağıda göreceğiniz gibi Polonya, Slovakya, Romanya ve Macaristan ile de sınırı var. Eski Sovyet Cumhuriyetlerinden biri olan ülke, 1991 yılında bağımsızlığını kazandı. 1991 yılının Ağustos ayında deklare edilen bağımsızlık bildirgesi, aynı yılın aralık ayında halkın onayına sunuldu. Halk oylamasına katılanların % 82'si evet oyu verdi ve ülke böylece bağımsızlığını resmen ilan etmiş oldu. Bugün, aradan uzunca bir süre geçmiş olmasına rağmen, hala ülkede Rus etkisini görmek mümkün. Örneğin Ukrayna dili resmi olarak Ukraynaca olmasına rağmen, ülkenin büyük bir kısmında Rusça da konuşuluyor. Ukrayna para birimi Grivna. Değeri oldukça düşük. Euro veya dolar bozdurduğunuzda elinize alacağınız tomarlar kendinizi çok zengin hissetmenize yol açabilir. Ülkeye ulaşım ise kolay. Ukrayna uçak biletleri, örneğin bir Polonya veya Beyaz Rusya ile kıyaslandığında nispeten ucuz. Fiyat aralığı gidiş geliş uçak bileti için 300-750 TL arasında diyebilirim kabaca. Bu fiyat ne zaman gideceğinize göre değişiyor. Ben, Ukrayna Hava Yolları ile İstanbul Lviv arasına 160 TL, Atlas Global ile Lviv İstanbul arasına ise 260 TL olmak üzere, gidiş dönüş uçak biletine toplamda 420 TL ödedim. Her iki hava yolu da Atatürk Hava limanından uçuyor. İstanbul Kiev arası ulaşımın daha pahalı olduğunu belirteyim. Gitmeyi düşünenler, gidişi ve dönüşü Lviv'den olacak şekilde planlarsa muhtemelen daha ucuza gelecektir. Evet, Ukrayna gezim Lviv ile başladı. Yolculuğum 1,5 saat sürdü. Lviv Hava Alanı oldukça ufak. Biri yolcu çıkış kapısının tam karşısında, bir diğeri bu çıkış kapısının hemen solunda olmak üzere iki tane döviz bürosu var hava alanında. Fakat bunlardan soldakinin çalışma saatleri 09:00 20:30 arası. Bu saatler dışında gelirseniz diğerini kullanmak zorundasınız. Hava alanında ayrıca 1-2 tane kafe, bir adet çikolata dükkanı, araç kiralama ofisi ve Tourist İnformation Center var. Ukrayna'ya gelmeden önce, Lviv pasaport kontrolünde gelenlere çeşitli sorular sorulduğunu, hatta kimi zaman yolcuların yandaki bir odaya alındığını ve burada da daha detaylı sorularla karşı karşıya kaldıklarını okumuştum. Nitekim beklenen oldu. Bana da dönüş biletini göstermemi isteyen pasaport polis memuru, Ukrayna'ya ilk gelişin mi sorusunu yöneltti. Bunun dışında başka bir soru sormadı ve benim direk geçmeme izin verdi. Fakat kesinlikle abartmıyorum, uçağın neredeyse 4'te 1'i bu yanda bahsettiğim odaya çağrıldı. Öyle ki, pasaport kuyruğundan daha fazla bir kuyruk yan taraftaki odanın önünde oluştu bir anda. Bu kadar net bir ifade kullanıyorum çünkü uçağım İstanbul'dan gece yarısı 02:10 kalkışlıydı ve Lviv'e vardığımız sırada, gecenin o saatinde bizim uçaktan çıkanlar dışında etrafta başka hiç kimse yoktu. Sonradan konuştuğum birkaç kişi, "Ukrayna'ya neden geldin, ne zaman döneceksin, ne iş yapıyorsun, yanında ne kadar para var?" tarzı sorular sorulduğunu söyledi. Hatta profesyonel fotoğraf makinesi olan genç bir çocuktan, makinedeki fotoğrafları göstermeleri bile istenmiş. Bildiğiniz gibi, bir süre önce imzalanan protokol gereği, artık Türk vatandaşları Ukrayna'ya pasaportsuz da giriş yapabiliyor. Yani Lviv pasaport gerekli mi derseniz yanıtım hayır olacak. Ancak pasaportsuz giriş yapabilmek için mutlaka yeni çipli kimliğiniz olmalı. Eğer yeni çipli kimlik yoksa, eski sistem aynen devam ediyor, pasaporta damga bastırıp ülkeye giriş yapıyorsunuz. Ayrıca 9 numaralı troleybüs de bir diğer seçenek. Bunlardan 48 numaralı minibüs 06:00-21:30 arası, 9 numaralı troleybüs ise 06:30-22:00 arası çalışıyor. Taksi, şüphesiz en hızlı ve konforlu alternatif. Üstelik süre sınırlaması yok, 24 saat bulunabiliyor. Taksiyle merkeze ulaşım çok sürmez. 100-150 Grivna arası ödeyerek kullanabilirsiniz. Fiyat biraz da pazarlığa bağlı. Şehir merkezinde Svobody Caddesinde iniyorum. Burası boydan boya uzanan, at üzerindeki Galiçya Prensi Danylo Halytsky 'nin heykelinden başlayarak, Ulusal Müze, Taras Shevchenko ve Adam Mickiewicz anıtlarını da içine alarak Opera Binasına dek uzanan, merkezi, genişçe bir cadde. Hava oldukça soğuk ancak kar yağışı yok. Etraftaki beyaz kar kümeleri ise rahatça seçiliyor. Lviv hava durumu malum, kış aylarında sürekli sıfırın altında... Sıkı giyinmek şart. Kaldığım hostelin yeri harika. Kral Danylo Heykelinin hemen arka tarafında, Valova Street üzerinde. Burası Lviv'in meşhur Rynok Meydanına yürüyerek 5 dakika mesafede. Lviv'de gezilecek ve görülecek yerlerin tam yanı başında. Ancak mükemmel konumuna karşın, hostelin çalışanları hakkında ne yazık ki aynı değerlendirmeyi yapamayacağım. Fikrim sorulmadan odamın değiştirilmesini ve olması gerekenden daha kalabalık bir odaya alınmayı geçiyorum, görevliler tek bir kelime dahi İngilizce bilmiyorlar! Lviv'den Kieve gitmek için ayrılmadan önce, tren istasyonuna ulaşım için bana bir taksi ayarlamayı bile başaramadılar. Sabahın köründe, elimde valizimle sayelerinde taksi bulabilmek için uğraştım. Neyse ki fazla uzun sürmedi. Aklımdayken, Ukrayna'daki bu İngilizce olayını biraz açayım hemen. Çünkü önemli. Gelmeden önce bunu da okumuştum ama inanın bu kadarını gerçekten tahmin etmiyordum. "Yani o kadar da değildir" diyordum ama hakikaten o kadarmış: Ukrayna'da -neredeyse- hiç kimse İngilizce bilmiyor! Yani inanılır gibi değil. Bir süre sonra, sokakta önünden geçtiğim apartmanlarda yaşayanların bile İngilizce bilmediklerine ikna oldum. Ukrayna'da sorduğum her 10 kişiden 11'i İngilizce bilmiyor sevgili dostlar. Hele hele gençler dışındakilere sormaya bile yeltenmeyin. Peki ne yapılmalı? Yani o da çok zor ama hiç olmazsa temel bazı Ukraynaca kalıplar öğrenmek bile işleri daha da kolaylaştırabilir. En azından 10-15 cümle veya kelime... Ben Kiev'deki hostelden aldığım bir çalışma sayfasını buraya ekliyorum. Bence çalışırsanız iyi olur. Ayrıca kaldığım hostele çok yakın olan Kumpel ile First Grill Restaurant da Lviv'de yemek için diğer güzel mekanlar. Şehir içinde döviz bozdurmak için bir sürü yer göreceksiniz. Bir tane de tam Glory Cafe'nin karşısındaki pasajın içinde var mesela. Lviv'de para bozdurmak için döviz bürosu aramak sorun olmayacaktır, kur tabelaları hemen gözünüze çarpar zaten. Küçük kulübeler şeklinde para bozan bir sürü yer var. Kahvaltımı ettikten sonra, Lviv'in meşhur opera binasını görmeye gidiyorum. Yol üzerinde Noel için kurulmuş kulübeler karşılıklı şekilde sıralanmış, satıcılar tezgahlarındaki ürünleri satıyor: Hediyelik eşyalar, çeşitli yöresel yemekler... Burası özellikleri akşamları cıvıl cıvıl. Gezin ve tadını çıkarın. Opera binasını, daha sonra içinde bir gösteri izleyeceğim için şimdilik dışarıdan şöyle bir göz ucuyla süzdükten sonra Rynok Square'e dönüyorum. Burası Lviv'in en meşhur meydanlarından biri. Tarihi 14. yüzyıla kadar gidiyor. Lviv'de gezilecek yerlerin çoğu burada ve yakın çevresinde toplanmış durumda. İlk girdiğim yer ise Latin Cathedral. Latin Katedrali, 1350 yılında kurulmuş, Rönesans, Barok ve Gotik mimarinin bileşiminden oluşan bir yapı. Etrafındaki meydana da adını vermiş: Katedralna Meydanı. Kilisenin içinde bana aniden merhaba diye seslenen Türk bir gezginle karşılaştım. Bu kızla yaptığım sohbet, benim Lvivdeki henüz ilk günüm olduğu için, daha çok nerelerin gezilmesi gerektiğiyle ilgiliydi. Zira kendisinin burada 3. günüymüş. Şehri çok beğendiğini söylüyor. Lviv turumun sonuna geldiğimde aynı hisleri ben de yaşayacaktım. Ulusal Müze yola çıkmadan önce hazırladığım Lviv gezi rehberimdeki yerlerden biriydi. Ancak bu Türk gezgin, orayı pek de beğenmediğini söyleyince ben de Lviv gezilecek yerler listemden çıkardım. Daha sonra birbirimize iyi tatiller dileyip ayrıldık. Latin Katedralinin karşısında Celentano Pizzacısını göreceksiniz. Pizzaları lezzetli, denenebilir. Ayrıca etrafta bol miktarda pastahane ve istemediğiniz kadar çok kahve dükkanı var. Ben, şehri kuş bakışı görebilmek için Rynok Meydanının tam ortasında yer alan dev binaya giriyorum ve yukarı doğru çıkmaya başlıyorum. Bu bina City Hall. Yani Belediye Binası. 1381'e tarihlenen yapının en üst katına çıkmak için biraz merdiven aşındırmak gerekiyor. Giriş ücreti ise 15 Grivna. (Yaklaşık 2 Türk Lirası) Kule, binaya sonradan eklenmiş. Tepedeki çanı otomatik bir mekanizmaya bağlamışlar. İlk bu dikkatimi çekti açıkçası. Her şeyin bu kadar teknolojik olması bazen fazlasıyla düşündürücü olabiliyor. Kuleden indikten sonra, kapının hemen önünde aynı uçaktan sima olarak tanıdığım bir başka Türk gezginle karşılaştım. Selamlaşıp ayak üstü kısa bir muhabbete daldık. O da tek başına gezenlerden. Arkadaşları tarihleri uyduramayınca kalkıp gelmiş. Yalnız başına seyahatin tadını çıkarıyor. Hiç sıkılmadım, aksine çok eğleniyorum diyor. Bundan sonraki rotan neresi diye soruyorum. Schengen Vizesi olduğu için Polonya'ya da geçecekmiş. Oradan da yüksek ihtimal Budapeşte'ye giderim diyor. Tek başına seyahatin o kadar da zor olmadığını bir başka yazımda yazmıştım, lütfen bir bakın: Tek Başına Seyahat Etmek Krakow'a mutlaka gitmesini, Auschwitz'i görmesini söyledikten sonra birbirimize iyi tatiller deyip onunla da vedalaşıyoruz. Hava giderek soğuyor ve kendimi Belediye Binası Ratusha'nın az ilerisindeki Coffee Mining'in içine atıyorum hemen. Burası Madenci Kahvesi. Aynı Kuru Kahveci Mehmet Efendi gibi, içeriye adımınızı daha atar atmaz yüzünüze kahve kokusu vuruyor. Bina birden fazla katlı. Giriş katında kahve üretim araçlarından bazılarını ve kahvenin canlı çekilişini görebilirsiniz. Yine bu katta kupalardan kitaplara, kahve takımlarından hediyelik eşyalara kadar her şeyin satıldığı bir bölüm ve cafe kısmı var. Mevsim kış, hava da soğuk olunca bu kısımda oturulabilecek yer bulamadım. Ancak benim size önerim, zaten bu giriş katında değil de, en alttaki mahzen kısmında oturmanız yönünde olacak. Buraya inerken başınıza takmanız için önünde feneri olan bir madenci bareti alıyorsunuz. Ücretsiz. Bu bir anlamda şart çünkü içerisi oldukça karanlık diyebilirim. Sonra, siz de gelen herkesin ısmarladığı meşhur madenci kahvesinden ısmarlayın. Bunun özelliği bir şov halinde sunulması. Kahve getirildikten sonra ateşle üzeri yakılıyor. İçine benim gibi biraz Bailey's de koydurursanız, tadı daha bir şahane oluyor, benden söylemesi. Bir de bahçe katı var, ancak orası yazın daha havadar ve güzel olur diye düşünüyorum. Coffee Mining Manufacture ile aynı binada Lviv Etnografya ve El İşleri Müzesi var. Burada da geleneksel ürünler sergileniyor. Ben girmedim ama ilginizi çekiyorsa aklınızda olsun, not alın. Alevli kahve deneyiminden sonra, etrafta yer alan yapıları teker teker gezmeye koyuluyorum. Bu arada, buranın tam karşı çaprazında şehrin meşhur vişne likörünü tadabileceğiniz Drunken Cherry isimli mekan var. Zaten kapı önündeki kokteyl masalarında sohbet edip içkilerini yudumlayan insanları göreceksiniz. Yine bunun hemen yan tarafında sıralanmış güzel hediyelik eşya dükkanları da var. Onlara da uğrarsınız. Evet ne diyordum, etrafı gezmeye başlıyorum. Lviv'de şehir içi ulaşım için bence herhangi bir vasıta kullanmaya lüzum yok. Ben gezerken hiç kullanmadım mesela. Nüfusu 1 milyona giderek yaklaşan şehirde, gördüğüm kadarıyla biraz da trafik var zaten. Her yere yürüyerek gidebilirsiniz. Yalnızca yürüyün ve sokaklarda kaybolun, yeni yerleri kendiliğinden keşfedin! Emin olun böyle çok daha fazla keyif alacaksınız. Bir iki kez, o da Lviv merkez tren istasyonu ile Lviv şehir merkezi arasında kullandığım tramvaydan da bahsedeyim hazır yeri gelmişken. Gerçekten tuhaf bir deneyim oldu benim için. Bunu da hayatımın tecrübe hanesine altın harflerle yazdım. Bilet almak ve ödeme yapmak için çok ilkel bir yöntem izliyorsunuz. Tramvayı kullanan vatmanı yolcularla ayıran cam bir bölme var. Buraya kadar her şey normal. Ancak bu camekanın ortasında küçük bir bölme daha var. Buraya parayı koyup ileri doğru itiyorsunuz ve kaç bilet almak istediğinizi söylüyorsunuz. Sesi duyan vatman sizinle kesinlikle muhatap olup suratınıza dahi bakmadan bileti ve varsa para üstünü geri takdim ediyor. Fakat işin tuhaf yönü, kalabalık bir tramvay dahi olsa, en arkadan binen kişi bile herkesi ittirerek buraya gelmek zorunda. Yani önceden biletiniz yoksa başka seçenek yok. Ancak bazen ücreti elden ele gönderdikleri de oluyor. Bu arada bizim gibi yabancılar için parayı buraya koymak da yetmiyor. Arkasına hiç bakmayan bayana seslenmek için cama vurmak ve elinizle kaç bilet istediğinizi göstermek durumunda kalıyorsunuz. Evet, üstte yazdığım ve yine tahmin ettiğiniz gibi bu vatman teyzelerin de İngilizcesi sıfır. Bu bilgileri de araya sıkıştırdıktan sonra tekrar gezimize dönelim. St. Apostles Peter and Paul Garrison Church, Latin Katedralinin tam karşısında. 1610-1635 yılları arasında inşa edilmiş. Kilise, Lviv'deki en büyük katedrallerden biri. Biraz daha yürüdükten sonra bir başka ünlü dini yapıya ulaşıyorum: Armenian Cathedral. Ermeni Katedrali Lviv'de görülmesi gereken yerlerden bir diğeri. Ermeniler 14. yüzyılın başlarında buraya göç etmiş ve 1370 yılında bu kiliseyi inşa etmişler. Kilisenin Jan Henryk Rosen tarafından yapılmış freskleri göz alıcı. Ziyaretinizi pazar gününe denk getirebilirseniz kilise korosunu da dinleyebilirsiniz. Giriş ücretsiz ancak kilisenin içinde fotoğraf çekmek için 5 Grivna ödemeniz gerekiyor. Eski ismiyle Dominican Cathedral, yeni ismiyle Holy Eucharist Church Lviv'in bir diğer katedrali. 14. yüzyılda inşa edilmiş olan bu kilise Museyna Meydanında. İlk yapıldığında tümüyle tahtadanmış. 1408 yılındaki yangından sonra taş ve tuğladan Neo-Gotik stilde yeniden yapılmış. Bu kilisenin hemen önünde, elinde bir kitap tutan ressam Ivan Fyodorov heykelini göreceksiniz. Gerçekten de heykelin önünde kitap satan çok sayıda tezgah var. Ben de biraz bakındım ancak İngilizce bir yayın gözüme çarpmadı.


Bu bölüm ise, daha ziyade Lviv müzeleri ağırlıklı olacak. Kültür ve sanatla iç içe bir şehir olduğunu söylemiştim. Lviv günümüzde Ukrayna'nın Avrupa'ya açılan kapısı. Bunun tarihsel bir arka planı var elbette. Zira Lviv, bir dönem Avusturya-Macaristan İmparatorluğu toprakları içinde yer almıştır. Hatta bu bölgenin o dönemdeki ismi Galiçya idi. Evet, şu an aklınıza gelen şey doğru, yıllarca kitaplardan okuduğumuz 1. Dünya Savaşında bizim de savaştığımız o Galiçya cephesi, işte tam da burası oluyor. Bu kısa tarih bilgisinden sonra tekrar gezi yazımıza dönelim bakalım. Lviv gezi rehberinin 2. bölümüne hepiniz tekrar hoş geldiniz! İlk durağım Silah Müzesi... The Museum of Arms'a giriş 30 Grivna. İçinde yaklaşık 5000 parça sergilenen bu bina, kentin eski savunma duvarının üzerine inşa edilmiş. Eski çağlara ait çeşitli silahlar, kılıçlar, toplar, askeri zırhlar, cephaneler ve aklınıza gelebilecek daha bir sürü şey var içeride. Fakat beni en çok şaşırtan şey, Osmanlı'ya ait çok sayıda kılıç, hançer ve yatağan görmek oldu. Yatağan, hepimizin bildiği gibi namlusu kavisli, iki yanı da kesici, bir tür uzun savaş bıçağı. Üstelik bunların çoğu da 17. yüzyıla ait. Yani oldukça eski. 1 saatte bu iki katlı müzenin hepsini gezebilirsiniz diye tahmin ediyorum. Alt katında da müze gezisi sonrası acıkanlar için bir restoran bulunuyor. Akşam çökerken, daha Ukrayna'ya gitmeden önce, internetten satın aldığım biletimle, Lviv'in en meşhur ve tarihi yapılarından Opera Binasına doğru opera gösterisini izlemek üzere yola koyuluyorum. Hemen bu ünlü Lviv Opera House'dan bahsedeyim. Avrupa'nın en güzel opera binalarından biri olan bu yapı, bir anlamda Lviv şehrinin sembolü. Hakikaten önünde herkesin fotoğraf çekildiğini ve dışarıdan dikkatlice binayı incelediğini siz de göreceksiniz. Neo-Rönesans stilinde yapılan bina, mimarı tarafından Poltva Nehrinin üzerine inşa edildiği için vaktiyle olumsuz eleştirilere maruz kalmış. Ancak bugün tüm ihtişamıyla Lviv'i gezmeye gelenleri selamlıyor. Salon, İstanbul'daki İş Sanat gibi olsa tereddüt edilebilir ama öyle aşırı büyük de değil. Yani en arkadan bile bilet alsanız fark etmez, sahne rahatça görünüyor. Siz de benim gibi yapın, hiç düşünmeyin. Bu, Lviv turu denilince olmazsa olmazlardan. Bir şey anlamasanız da o atmosferi bir kez olsun yaşamak şart. Benim izlediğim 3 perdelik operada bol miktarda Türk ismi geçiyordu. Biraz da anlayabilseydim çok daha güzel olurdu şüphesiz. Sonra yanıma gelen birkaç Ukraynalı, çat pat İngilizceleriyle, görevlinin bana operayı seyretmek için dürbün isteyip istemediğimi sorduğunu söyledi. Ücreti de yanlış hatırlamıyorsam sanırım 20 Grivnaydı. Ağzına kadar dolu olan salondan ayrılıp Lviv Opera binasından çıktıktan sonra, binanın hemen önünde sokak müzisyenlerine rastlıyorum. Neşeli ezgiler, bu soğuk Lviv akşamında dinleyenleri bir nebze olsun ısıtıyor. Lviv gece hayatı hakkında da bir iki şey söyleyeyim hemen. Kiev gece hayatı kadar canlı olmasa da Lviv'de de iki güzel gece kulübü var: Rafinad People ve Fashion Club. Rafinad, Lviv gezi yazımının 1. bölümünde bahsettiğim Glory Cafe'ye çok yakın. Lviv gece kulüpleri içinde eğlenmek için tercih edilebilir. Gece hostele döndüğümde bir başka sırt çantalı Türk gezginle karşılaştım: Aylak Gezgin. Uzun uzun sohbet ettik. Kendisi benden çok daha fazla yer gezmiş. Yani bayağı fazla. Kıskanmadım değil. Konu konuyu açtı, bir süre sohbet ettik, deneyimlerimizi, gittiğimiz ve beğendiğimiz yerleri paylaştık. Böyle anlarda vakit olduğundan çok daha çabuk geçiyor. Gittiği, gezdiği yerler hakkında bilgileri ve kişisel izlenimlerini paylaştığı web sayfası da burada: Aylak Gezgin Çok güzel yazılar var, mutlaka bir göz atın derim. Lvivdeki ikinci günüme, kahvaltının ardından Rynok Meydanı çevresindeki Lviv müzelerini gezerek başlıyorum. İlk durağım Black Stone Hall. Bina, yazının birinci bölümünde bahsettiğim ünlü Rynok Meydanında. İsminden de anlaşılacağı gibi dışı siyah. Burası üç katlı bir yapı. Dilerseniz tüm katları, dilerseniz istediğiniz herhangi bir katı ayrı ayrı gezme şansınız var. Açıkçası her bir katın giriş ücreti 10 Grivna gibi cüzi bir ücret olunca, ben 30 Grivna ödeyerek her üçünü de gezdim. Bu tarihi apartmanın içerisinde eski gazete kupürleri, Ukrayna'nın çıkarmış olduğu ünlü komutanların kişisel eşyaları, eski ve yöresel folklorik kıyafetler, 2. Dünya Savaşında kullanılmış çeşitli silahlar vb. şeyler yer alıyor. Ancak ne yazık ki bütün açıklamalar Ukraynaca yazılmış. Hiçbirinde İngilizce bilgi yok. Ukrayna'nın bu İngilizce olayına bir an önce eğilmesi şart. Ülke, benim gözlemleyebildiğim kadarıyla tarihsel geçmişinden sıyrılma ve Rusya'dan bağımsız bir devlet olarak kendini dünyaya kabul ettirebilme çabası içinde. Müze girişinde bir anlık dalgınlıkla Privet dediğim yaşlı bayan, Rusçayı sevmediğini ve kullanmamam gerektiğini söylüyor. Kabul ediyorum. Anlayışla da karşılıyorum. Ancak modern dünyaya intibak edebilmek için bu evrensel dilin önemini de bir an önce kavramalılar. Lviv gezilecek yerler bakımından çok zengin. İki adım ilerisi ise Ecza Müzesi. Burası da 1735 yılında kurulmuş. 10:00-17:00 saatleri arasında açık olan bu müzeye giriş de 5 Grivna. Söylemiştim, Ukrayna bize göre bedava! Lviv Tarih Müzesi oldukça eski bir yapı. Kral Jan Sobieski Palace olarak da geçiyor. Böyle denmesinin nedeni, Polonya krallarından Jan Sobieski'nin uzunca bir süre burayı ikametgah olarak kullanması elbette. Müzenin içinde kral ve ailesine ait kişisel eşyaların yanı sıra örneğin çok ilginç bir obje olarak Napolyon'un saçı da var mesela... Oldukça dikkat çekici bir ayrıntı. İtalyan Avlusu, tipik bir İtalyan Rönesans çizgisini yansıtan balkonlardan oluşmuş. Elimdeki Lviv broşüründen edindiğim bilgiye göre, burayı yerel ve ulusal düzeyde çekilmiş kimi filmlerde görebilmek olasıymış. Ayrıca burası yaz ve bahar aylarında kafeye dönüştürülüyor. Avlunun ortasına masalar konuyor. Ayrıca avlu, film gösterimi gibi sanatsal faaliyetlere de ev sahipliği yapıyor. Buraya giriş ücreti ise 2 Grivna. Buradan çıktıktan sonra yemek yemek için bir yer arıyorum. Ve aradığımı kısa sürede buluverdim! House of Legend'ın tam çaprazında yer alan Burger Joint. Burası minik bir yer aslında. Ama tatlı dekorasyonuyla oldukça sempatik bir görünümü var. Autorskie Dark Beer ve Burger menüden oluşan yemeğim 100 Grivna tutuyor. Değişik burger seçeneklerinden birini siz de mutlaka deneyin. Oldukça lezzetli. Yemekten sonra Lviv Chocolate Factory'e gidiyorum. Lviv Çikolata Fabrikası da Lviv'de görülecek yerlerden biri. Her katta farklı modellerde çikolatalar var: Ev, topuklu ayakkabı, köpek, kalp vs. şeklinde... Bilhassa kadınların daha çok ilgisini çekecektir. En üst katta sergilenen arabanın yer aldığı teras ise ne yazık ki kapalıydı. Siz yazın giderseniz mutlaka buraya çıkın. Ben de bütün katları tek tek gezdikten sonra normal ve sütlü Bitter aldım ve çok başarılı buldum. Ukrayna'dan dönerken sevdiklerinize, eş-dost veya akrabalara siz de buradan hediyelik bir şeyler alabilirsiniz. Kendinize de bol bol alın tabii. Hem ucuz hem de çok lezzetli. Rynok Meydanında dolaşırken, farklı mimarisiyle karşıma çıkan bir bina daha dikkatimi çekti. İçine girdim. Burası, meğer bir kütüphaneymiş. Yarım saat kadar ücretsiz internete girdim, blogu kontrol ettim. Gördüğünüz gibi, yurt dışındayken bile blogla ilgilenmekten geri durmuyorum. Görevli burayı öğrencilerin kullandığını söyledi ama içerisi ilginç bir şekilde bomboştu. Ve abartmıyorum, görevli kadının İngilizcesi, şu ana dek Ukrayna'da duyduğum en güzel İngilizcelerden biriydi kesinlikle. Kütüphaneden çıktıktan sonra etrafı dolaşmaya devam ediyorum. Yazının ilk kısmında bahsettiğim Ermeni Katedralinin hemen yan sokağında bir heykelle karşılaşıyorum bu kez. Bu, gaz lambasını icat eden adamın heykeli. İsmi Jan Jozef Ignacy ukasiewicz. İsminden de anlaşılacağı üzere Polonyalı olan bu kişi aslında eczacı ve sanayici. Aynı zamanda dünyadaki ilk petrol rafinesinin de sahibiymiş. Herkes bu heykelin önünde fotoğraf çekiliyordu. Ben çekilmedim. Ve Lviv gezisinin son durağı: Potocki Sarayı. Saray, Svobody Caddesinin üzerinde diyebilirim. Sadece biraz iç kısımda kalıyor. Opera Binasına da yakın. Bulamazsanız birine sorun. Potocki Sarayına giriş 60 Grivna. 30 Grivna bir kat, 30 Grivna ise bir diğer kat için ödüyorsunuz. Ama bilet satışı 17:00'de kapanıyor. Fransız bir mimarın elinden çıktığı belli olan saray, 19. yüzyılın sonlarına doğru inşa edilmiş. Dışarıdan çok güzel bir görüntüsü var. Günümüzde sanat galerisi olarak kullanılıyor. İçinde 14-18. yüzyıllar arasına ait eserler sergilenmekte. Burası Rynok Meydanının tam köşesinde kalıyor. Yeri çok kolay ve merkezi. Yeni açılmış. 3 katlı bir bina. Ben, elma dilim patates ve From Ribbentrop bira alıyorum. Bu bira hafif ve lezzetli. Birçok farklı enstrüman çalınıyor: Bateri, trompet, saksafon, trombon... Ortam tam Chris Bottinin sahne alacağı cinsten! Bari açayım da When I Fall İn Love albümünü dinleyeyim hemen.. Lviv gezisi yaparken yolunuz Lviv tren istasyonuna düşecektir mutlaka. Burası da tarihi bir bina. Şehir merkezinin hafif dışında kalıyor. Yürüyerek gitmek zor. Lviv şehir merkezinden 1 ve 10 numaralı tramvay veya taksi ile ulaşabilirsiniz. Taksiyi tercih etmenizi öneririm. Çünkü tramvay ile ulaşım biraz uzun sürüyor. Zaten birkaç kişiyseniz ödeyeceğiniz para da bölünür. Böylece daha rahat olur. Kent mezarlığına uzanan yolda ilerliyordum. Amacım tren istasyonuna gitmekti. Fakat kapıdan çıktığımda bir an yönümü şaşırmış olacağım ki, şimdi mezarlık yolundaydım. Tren istasyonu gecenin bu saatinde kapalı olabilirdi, mezarlık ise gece gündüz açık olmalıydı. Ölülerin muhafaza edildiği bölümün ışığı yanıyordu. Yaşlı Pantalejmon hep burada, ölülerin yanında uyurdu. Ben onu tanırdım, o da beni tanırdı. Çünkü kentimizde insanlar sık sık mezarlığa giderdi. Peki, toplam Lviv gezi maliyeti ne kadar tutar? 2-3 gün için aşağı yukarı 20-25 Euro yeterli olacaktır. Şimdi de sırada Kiev gezisi var. Çok teşekkür ederim! Aynen, ben de çok memnun oldum 🙂 Gidilecek daha çok yol, görülecek çok yer var, seyahat hevesimiz hiç bitmesin 🙂 Selamlar.. Merhaba, Ukrayna gezi yazılarınızı okuyunca Sofya-Madrid üzerinden Fas'a gitmeyi planladığım on günlük geziden vazgeçtim; ve hep ' bir ara giderim canım' diye aklımın bir köşesinde tuttuğum Ukrayna'ya gitmeye karar verdim. Ben de sırt çantalı ve tek başına gezen bir denizciyim. Aslında hep bir blog açmak ve orada gezilerimin başka gezginlere referans olabilecek ayrıntılarını yazmak istemişimdir. Fakat bunun hem teknik tarafı ve hem de talep ettiği mesai beni bunu yapmaktan bir şekilde alıkoydu. Ezcümle, elinize sağlık diyorum ve çok gezmeli, sağlıklı ve şanslı bir ömür diliyorum. Blog yazmak gerçekten çok çok zor, "Gezivita 1 yaşında" yazımın içinde blog yazmanın ne kadar zor ve emek ile süre isteyen bir şey olduğundan bahsetmiştim. Ben de bunu işin içine girince anladım zaten, dışarıdan öyle görünmüyor çünkü. Ama insanların olumlu yorumları gerçekten motive edici bir unsur. Bu her şeyi daha çekilebilir kılıyor. Ben de size daha fazla seyahat diliyorum, selamlar, sevgiler. Ukrayna yazılarına bıraktığım yorumda bir şey soracaktım, ki unutmuşum. İkişer gün bu iki şehir için yeterli olur mu sizce. Gidiş tarihinde varış saati 02.10. Ayni sabah 06 treni ile Kiev'e geçmeyi iki gece kalmayı, 31 ekim gecesi son trene binip bir gece hostel ücretinden tasarruf etmeyi ve iki gece de Lviv'de kalmayı planlıyorum. Tabii bazen bazı mekanlarda uzun kalmak sıkıcı da olabiliyor! Bence Lviv ve Kiev gezi için ikişer gün yeterli. 4 gün fazla gelir, özellikle de Kiev için konuşmak gerekirse... Odessa'dan çok güzel fotoğraflar paylaşıyor arkadaşlarım ama ikisine de uzak kalıyor açıkçası, Karadeniz kıyısında güzel bir kent Odessa. Benim daha farklı bir önerim olacak bu noktada aslında. Lviv'den Lublin veya Krakow gibi yakın Polonya şehirleri değerlendirilebilir. Fakat Polonya AB üyesi olduğu için sınır geçişlerinde kimi zaman uzun süre beklenmek zorunda kalındığını okumuştum. Kendim de hiç geçmediğim için bu şekilde, çok sağlıklı bir bilgi sahibi değilim ne yazık ki. Detaylı, keyifli, bilgilendirici bir yazı. Bloglarda çok yazı var ama böylesini bulmak zor. elinize sağlık demeden geçmek istemedim.


İşte Manu Chao da, kişiliğiyle pasaportların geçersizliğini adeta haykıran gerçek bir dünya vatandaşı. Hatta bana kalırsa modern dönemin en büyük filozoflarından bir tanesi. İlk bakışta hırpani gibi duran kılık kıyafetinin ötesinde, çok candan, son derece içten, sımsıcak bir gülümseyiş ve özgün bir karakter duruyor karşımızda. Bir yaşama mana katan, derinliğini veren şeylerden biri de tam da bu bence. Pahalı, son model bir araba ile konser alanına gelseydi, bende kendisine karşı şu an beslediğim duyguları asla yaratamazdı Maradona'ya şarkı söyleyen bu adam. 26 Kasım 2020 tarihinde ajanslar bir haber geçti. Dünya futbolunun gelmiş geçmiş en büyük isimlerinden biri -kimilerine göre tartışmasız en büyüğü- hayata veda etti: Maradona. Altmış yaşında, henüz pek de yaşlı denemeyecek bir yaşta hayata gözlerini yumdu Arjantinli Diego Armando Maradona. Aslına bakılırsa Maradona'nın gerek futbolculuk gerekse aktif futbolu bıraktıktan sonraki yaşamı hep sorunluydu. Sansasyonlar, aşırı kiloları, uyuşturucu ile olan ilişkisi yaşadığı süre boyunca gündemden neredeyse hiç düşmedi. Eğer yanlış hatırlamıyorsam bundan birkaç yıl önce komaya girmiş, son anda hayata geri dönmüştü. 1994 Dünya Kupasında, grup maçlarında Yunanistan'a attığı o muhteşem golden sonra yapılan doping testi pozitif çıkınca takımdan aniden çıkarılmıştı. Bu, 1986 yılında dünya kupasını kaldırdığı milli takıma da istemsiz bir veda anlamına geliyordu. Manu Chao da, aynı Diego Armando Maradona gibi, kanlı canlı izlediğimiz, dinlediğimiz, çağında yaşanıldığı için gelecek nesillere anlatılabilecek bir adam. Kesinlikle sıradan değil. Basit gibi görünen 3-5 kelimeyle ve ilk bakışta derinliği tam manasıyla kavranamayan ezgilerle, aslında çağının çok ötesine uzanıyor. Michael Jordan'ı, Gheorghe Hagi'yi, Michael Schumacher'i, Diego Armando Maradona'yı, Ayrton Senna'yı seyretmiş, Ludovico Einaudi, Paco De Lucia, Keith Jarrett, David Helfgott'u dinleyebilmiş insanlar olarak, Eddie Merckx, Gilles Villeneuve izlemişlere nasıl gıpta ediyorsak, bizden sonrakiler de eminim onu izleyememiş olmaktan müteessir olacaklardır. Ben Maradona'yı 1993 yılında, Sevilla'da top koştururken bize karşı İstanbul'da oynadığı hazırlık maçından beri hatırlıyorum. Manu Chao'yu da yıllardır dinliyorum. Böyle insanlar alelade siyasetçilere benzemez, isimleri akıldan hiç çıkmaz ve asla ama asla unutulmazlar. Diğerlerini ne kadar hatırlamaya çalışsanız da nafile. Gücü, iktidarı bir süreliğine tekeline alan sahte tanrılar, Edward Said'in deyişiyle hep iflas ederler. Büyüksün Manu Chao, iyi ki vardın Diego Armando Maradona! Me gustas tu!


Mardin gezi notları başlıklı yazının ikinci bölümüne hepiniz hoş geldiniz. (Yazının ilk bölümü burada: Mardin Gezi Rehberi 1. Bölüm) Eski Mardin gezilecek yerler listesi bir hayli kabarık olduğu için, bu bölümde de bir sürü farklı yeri birlikte ziyaret edeceğiz. Ancak yazının bu ikinci bölümünde; Mardin'de ne yenir? Mardin'in nesi meşhur? Mardin'den ne hediye alınır? gibi sorulara da yanıt vermeye çalışacağım. Bunun yanı sıra bu bölümde eski Mardin'deki çarşılardan da bahsedeceğim. Böylece Mardin alışveriş konusuna da değinmiş olacağım. Ancak bunlara geçmeden önce, bir önceki yazıda kaldığımız yerden başlayarak devam edelim istiyorum. Hatırlayacağınız gibi Mardin gezi rehberi başlıklı yazımın sonunda Dara Antik Kentini ziyaret etmiştik. Şimdi kaldığımız yerden devam ediyoruz. Mardin'deki ikinci günümün son durağı Kasımiye Medresesi oldu. Buraya Eski Mardinin giriş kısmından yani Birinci Caddeden aşağıya doğru yokuş aşağı yürüyerek 25-30 dakikada varabilirsiniz. Yalnız karıştırmayın, birinci caddenin içine doğru veya yeni Mardin tarafındaki yola doğru gitmeyeceksiniz. Siz ne olur ne olmaz diye birinci cadde girişindeki esnafa sorun, onlar size yürümeniz gereken yolu gösterir. Minibüsle gelseniz bile araç sizi medreseye giden yokuşun başında bırakıyor, medresenin tam önüne kadar toplu taşıma yok. Bunu söyleyeyim. İnişte elbette pek bir sorun yok. Ama asıl mesele dönerken o yokuşu yukarı doğru tekrar çıkabilmek... Ben bir iki özel araçtan almalarını rica ettim ama insanlar salgın nedeniyle normalde asla hayır demeyecekleri bu teklife pek sıcak bakmadılar haklı olarak. Ben de ısrarcı olmadım. Yani buraya benim gibi araçsız gittiyseniz, bu yolu yürüyerek inip çıkmak durumundasınız. Güzel Türkçemiz bu ulaşım şekline şöyle bir karşılık bulmuş: Tabanvay. Araçla gelenler içinse girişte otopark bulunuyor. Gittiğiniz zaman göreceksiniz, buraya sürekli tur otobüsleri sefer yapıyor. Otobüslerden biri gelip diğeri gidiyor. Yani medrese, Mardin görülecek yerler listesinin çok önemli bir parçası. Kasımiye Medresesi giriş ücreti herkes için standart: 3 TL. Avlu etrafında sıralanan dersliklere girebilmek için bir hayli eğilmek gerekiyor. Rivayete göre bunun sebebi, eğilerek odaya girmek suretiyle -evet suretiyle- hocaya olan saygıyı göstermekmiş. Derslik olarak kullanılan bu odacıklar çok fazla büyük değil, 8-10 kişiyi ancak alır. Hoca demişken aklımıza burası ile özdeşleşmiş ünlü bir isim geliyor: El Cezeri. 13. Yüzyılda yaşayan bu bilim insanı, Sükman Bin Artuk ve ondan önceki hükümdarların hizmetinde görev yapmış ve çeşitli bilimsel araştırmalar yapmıştır. Hatta El Cezeri, hizmetinde bulunduğu sultanın isteği üzerine bir de kitap kaleme almıştır. Odalardan birinde de bir fil saati var. Mardinde eyvanlı çeşmelerden bolca göreceksiniz. Burada Kasımiye Medresesinde, birazdan bahsedeceğim Latifiye Camisinde... Eyvan iç avluya açılan, üç tarafı kapalı bölüm anlamına geliyor. Bir odanın bir tarafının komple açık olduğunu düşünebilirsiniz. Bu eyvanlı çeşmelerin önemli bir özelliği var. Kasımiye Medresesindeki bu eyvanın sol tarafındaki duvarda kırmızı leke izleri göreceksiniz. Rivayete göre Akkoyunlu hükümdarı Cihangir'in oğlu Kasım burada öldürülünce, onun kız kardeşi kanlı gömleğini ağıtlar yakarak bu duvarlara çarpmış. Bu hikaye, buraya gelen turist kafilelerinin rehberleri tarafından da aynen bu şekilde anlatılıyor. Artık ne kadar doğru bilemiyorum... Havuzlu avludaki tarihi sütunlardan birinde ise, tamamen bize özgü bir iz yer alıyor: İsim kazınmış duvar. Ben İstanbul'a dönmeden önce Eski Mardin'in girişine yakın bir noktada yer alan Has Simit Sarayından birkaç kutu aldım. Gayet leziz ve tazeydi. Buranın ayrıca Mezopotamya manzaralı güzel bir terası da var. Terasın arka cephesinde ise Mardin Müzesi görülüyor. Uğrayıp terasta bir çay & kahve molası verebilirsiniz. Ben Süryani çöreğinin baharatlısını daha çok beğendim. Pastanelerin ve fırınların hepsinde satılan Süryani Çöreğini siparişle İstanbul'a kadar gönderiyorlar. Aklınızda bulunsun. Geleneksel el sanatlarından biri olan Telkariye de burada ayrı bir parantez açmak şart. Gümüş işçiliğinin ince bir yansıması olan Telkari sanatı tamamen bu yöreye has. Bu nedenle Eski Mardin, yazının birinci bölümünde söylediğim oteller gibi, yan yana gümüşçülerle dolu. Bunlardan birine girip zevkinize göre bir şeyler bulabilirsiniz. Ben bir şey satın almasam da içeri girip sıcak bir sohbet gerçekleştirdiğim Abdülbaki Abi'nin dükkanı Cihan Gümüşçülük'ü önerebilirim size mesela. Eski Mardin'in araba girmeyen daracık taş sokaklarında gezerken eşeklerle karşılaşma ihtimaliniz çok yüksek. Ben Mardin gezi notları yazısının ilk bölümünde sokaklarda karşılaştığım atlardan biraz bahsetmiştim zaten. Eşekler de aynı atlar gibi Mardin'de çok önemli bir yer tutuyor. Ancak onlar atlar gibi sadece ulaşım amaçlı kullanılmıyorlar çünkü eşekler belediyenin çöp toplama işleminde kullandığı ana aktörlerden en önemlisi olarak karşımıza çıkıyorlar. Vaktiyle güneşe tapanların ülkesinde gezerken, kulaklığımda da Burcu Güneş var. Dinlediğim albümün ismi: Anadolu Güneşi. "Sen Benimsin Ben Seninim" ne kadar güzel bir türküdür öyle! Neşet Artaş'a ait bu türküyü Burcu Güneş ne güzel yorumlamış! Mardin gezi rehberi yazısının ilk bölümünde ismini vermediğim lokantaya gelelim şimdi: "Sultan Sofrası." Burası Eski Mardin'in, birinci caddenin tam ortasında kalıyor diyebilirim. Gezerken görmemeniz, önünden geçmemeniz imkansız zaten. "Ne yesem acaba?" diye düşünmeye gerek yok. Buraya gidip benim gibi "Mardin Tabağı" ısmarlıyorsunuz. Yanına da bir açık ayran söylüyorsunuz. Gelen hemen herkes böyle yapıyor zaten. Bu pidecideki lezzetler İstanbul'un neredeyse yarı fiyatına. Şaka değil gerçek! Üstelik sadece pide değil lahmacun da var. Lahmacun 4 TL. Hem lahmacunu hem de pideyi denemenizi öneriyorum. Lahmacun İstanbul'da bildiğimiz lahmacundan biraz daha küçük ancak pide bildiğimiz standart boyutta. O meşhur lafı -Başım gözüm üstüne- hissetmeden söyleyen bir tek bu arkadaşı gördüm tüm Mardin gezi süresince. Acaba bir anlık, bana mı öyle denk geldi diye düşündüm ve sonra normalde hemen hiç yapmadığım bir şeyi yapıp, girip bu mekan hakkında internetteki kullanıcı yorumlarını dikkatle inceledim. Bir de Cumhuriyet Meydanında, birinci caddenin en merkezi yerinde Birtat Lahmacun isimli büyük bir dükkan var. Burada sadece lahmacun değil kebap çeşitleri de bulunuyor. Bir öğün de burada yedim, yemekler gayet güzel. Burası da Mardin'de yemek konusunda önerebileceğim son yer olacak. Fiyatlar konusunda şöyle diyebilirim özetle: Sultan Sofrası ve Öz Yasemin Pide Salonu, Kebapçı Yusuf Usta ve Birtat Lahmacuna göre daha hesaplı. Daha önce hiç denemediğim için iki şişe Süryani Şarabı satın aldım Mardin'den. Hediyelik olarak da düşünülebilir. Şarabın markası: Sargon. Eve döndükten sonra, "İstanbul'da da aynısını bulabilir miyim acaba?" diye kafamdan geçirirken, oturduğumuz apartmanın hemen karşısındaki tekelde de aynı şarabı buldum. Peki Mardin'de kahveyi nerede içtim? Mardin'de kahve nerede içilir? Tabii ki meşhur Marangozlar Kahvesinde! Burası aynı zamanda Mardini gezerken verilecek molalar için harika bir durak. Eski Mardin çarşılarından biri olan Hasan Ambar Çarşısı merdivenlerinden inip sağa doğru biraz yürüyorsunuz. Birkaç yüz metre sonra bu kahveye varacaksınız. İster çay, ister dibek, ister menengiç kahvesi, ister mırra olsun... Doğru adres burası. Zaten renk renk sebze & meyve satanlar burada hemen karşınıza çıkacak. Buradan itibaren adeta bir çeşit labirentin içine gireceksiniz. Zira burada Mardin Ulu Camii, Latifiye Camii, Kayseriyye Bedesteni, Mardin Cumbalı Ev ve Marangozlar Kahvesinin olduğu Revaklı Çarşı tamamen iç içe geçmiş durumda. Peki tüm bu labirentin, çarşıların ve pazarların içinde neler satılıyor? Ne tür dükkanlarla karşılacaksınız? Aklınıza ne gelirse: Terziler, nargileciler, aktarlar, sabuncular, kıyafet satanlar, tespihçiler, bakırcılar, marangozlar, gümüşçüler, baharatçılar, antikacılar, çaycılar... Ben bu labirentin içinde saatler harcamışımdır. Yürürken karşıma ilginç birkaç yapı birden çıktı. Cumbalı ev, Mardin'in alışıldık mimarisinin dışında bir tarzı yansıttığı için hemen dikkat çekiyor zaten. Bu evin önünden biraz yürüdükten sonra ise artık kullanılmayan ve atıl duran tarihi bir bina karşıma çıkıyor. Burası da Eski Sinema Salonu. Üst kattaki pencelerin camları kısmen kırık. Kapısı kilitli. İçeriye yığılmış eşyalar kapı aralığından görülebiliyor. Binanın uzunca bir süredir kullanılmadığını kestirmek pek zor değil. Buradan yürüyerek, çarşının içinden sırayla Mardin Ulu Camii ve Latifiye Camiine ulaşıyorum. Artuklu döneminden kalan Mardin Ulu Camii şehrin sembol yapılarından biri. Avluya girer girmez adeta "Bakın ben buradayım" dercesine haykıran heybetli ve işlemeli zarif minaresi, şehrin birçok noktasından da görülebiliyor. Zaten söylediğim gibi, caminin girişi çarşı ile bitişik, yan yana. İster çarşının içinden gelip camiye girin, ister camiden çıkıp çarşıyı gezmeye başlayın. Size kalmış. Mardin'de gönüllü rehberlik yapıp harçlık toplayan çocuklar arasında benimle en çok ilgilenen, bana en fazla şey anlatan Fatih oldu. Latifiye Camiinin özelliklerini, eyvanlı çeşmeleri, Mırra'nın öyküsünü bir de onun ağzından dinledim. Okulundan, ailesinden, Mardin'den konuştuk. Baktım okumaya, öğrenmeye ve araştırmaya çok hevesli, ona kendi okuduğum Mardin Güneş Ülkesi isimli kitabı İstanbul'dan hediye olarak posta ile gönderebileceğimi söyledim, adresini vermesini rica ettim. Adresi hemen not aldım ve ardından ekledim: "Bu kitabı okursan, gelenlere Mardin'i çok daha farklı özellikleriyle, çok daha güzel bir biçimde anlatabileceksin. Gerçekten de öyle. Mırra birkaç saniyede içilip bitirilen bir içecek olmasına karşın hazırlanması epeyce uzun sürüyor. Kahveyi içtikten sonra yanlarından ayrılıyorum. Oradan ayrıldıktan sonra bir anda kafamda bir şimşek çaktı ve Sabancı Müzesinin hediyelik eşya mağazasında elimdeki kitabın aynısının satıldığını hatırladım. Şehir merkezi oldukça büyük taş konakların çokluğuyla dikkat çeker. Çok azının geçmişi 19. yüzyıl öncesine inse de, insan bir Ortaçağ kenti, bir Mezopotamya Gubbiosu izlenimi edinir. Daha büyük konakların bir çoğunda çan kulelerinin bulunması, Mardin'in refahına herhalde büyük katkıda bulunan Süryani Ortodoks azınlığınca yaptırıldıklarına işaret eder. Ana meydan bir şehir turunun belirgin başlangıç noktasıdır. Kuzeyde iyi düzenlenmiş Mardin Müzesi yer alır. Artuklu sultanları Melik Salih ve Melik Muzaffer döneminde görev yapmış Abdüllatif Bin Abdullah'ın yaptırdığı oldukça büyük Latifiye Camii aşağıda kalır. Daha doğuda, ana caddenin aşağısında bulunan Ulu Camii, 19. yüzyılda büyük ölçüde restore edilmiş başka bir Artuklu yapısıdır. İnce bezemeli minaresi kent manzarasının öne çıkan bir unsurudur. Arkasında kalan Kayseriyye Çarşısının inşası, daha çok medresesi ile tanınan Akkoyunlu hükümdarı Kasım Bey döneminde, 1500'den önce tamamlanmıştır. Aynı Dara Antik Kenti gibi Mardin Müzesi de pazartesi günleri kapalı. Burada Müzekart geçiyor, dolayısıyla ben ücret ödemeden girdim. Mardin Müzesinin giriş katında yakın dönem kazılarında bulunanlar, Dara Antik Kentinden çıkarılan kimi objeler, Roma döneminden kalan sütunlar, Arapça ve Süryanice yazılmış mezar taşları sergileniyor. Merdivenlerden çıktığınızda karşınıza gelen birinci katta ise oda oda bölümler var: İnanç salonu, ticaret salonu, yaşam salonu ve sahte eserler salonu. Müzeyi gezmem yaklaşık bir saat sürdü. Nükhet Everi, kitabında burasının bir saray hissi uyandırdığını yazmış. Gerçekten çok haklı. Kapıdan girmeden önce dışarıdan binayı süzerken ve içeride merdivenlerden çıkıp odalara girerken aklıma yıllar önce oynadığım Prince of Persia geldi. Müzeyi ziyarete gelenler, ayrılmadan önce mutlaka üst kattaki geniş avluda fotoğraf çektiriyorlar. Eski Mardinde birinci caddenin girişine yakın kısımda yer alan ve Mor Behnam olarak da geçen Kırklar Kilisesi ile Mardin Müzesine bitişik yer alan Meryem Ana Kilisesi, Covid 19 salgını nedeniyle kapalıydı. Öğrendiğime göre bu kiliselerin dini görevlileri hastalıktan bir hayli korktukları için kiliseleri geçici bir süreliğine kapatmayı seçmiş. Bir yandan da son derece haklılar aslında. Ancak tüm rahipler onlar gibi değil. Hastalığın sahte olduğuna inanıp kendini korumayan din görevlileri ile ilgili haberleri de sıkça duyuyoruz. Son günümde Mardin Müzesini gezdikten hemen sonra şehirden ayrılmadan önce tarihi Kız Meslek Lisesi ile Gazi Paşa İlkokulunu ziyaret ediyorum. Kız Meslek Lisesinin yerinde daha önceden bir medrese varmış. Buraya 1898 tarihinde bir Rüştiye Mektebi yaptırılmış önce. Bu rüştiye binası sonradan lise, kız öğretmen okulu ve ticaret lisesi olarak hizmet vermiş. Bir bakanı tekrar baktıran girişindeki işlemeli zarif kapının üzerinde Milli Eğitim Bakanlığı Olgunlaşma Enstitüsü yazıyor. Bunun hemen yanı ise bir ilk okul binası: Mardin Artuklu Gazi Paşa İlkokulu. Mardin seyahati böylece burada sona eriyor. Üç günlük gezim beklediğimden de çabuk geçti aslında. Hatırlayacağınız üzere, Eski Mardinden Mardin hava alanına dönüş için, yazının ilk bölümünde "Dönüş için Havaşı kullanmanızı pek önermiyorum" demiştim. Bunun sebebi yine ilk bölümün girişinde de belirttiğim gibi trafik. Aslında uçak saatine göre Mardin'den hava alanına dönüşte araç yine var ancak bu minibüsün trafiğe takılma ihtimali çok yüksek. Cumhuriyet meydanında sorduğum taksici 90-100 Türk Lirası fiyat söyledi, otelden aradıkları taksi ile ben Eski Mardin'den Mardin hava alanına 70 TL'ye gittim. Pek ucuz sayılmaz ama işimizi garantiye almak adına bu noktada en makul seçenek taksi gibi görünüyor. En kötü ihtimalle, yazının ilk kısmında telefon numarasını yazdığım Serkan'ı arayabilirsiniz. Eminim yardımcı olacaktır. Mardin gezi notları burada sona eriyor. Okuyan herkese çok teşekkür ediyorum! Hepiniz baş tacısınız! Yakın zamanda Mardin seyahati düşünenler için umarım faydalı bir içerik üretebilmişimdir. - Amsterdam Gezi Rehberi - Stockholm Gezi Rehberi - Saklı Cennetler - Arabayla Yurt Dışına Çıkmak - Antoni Gaudi'nin Barselona'sı - Sırt Çantalı Seyahat - Hosteller İle İlgili Merak Edilenler Ah Mardin! Mardin yazılarını okudum, gezmedik yer bırakmamışsın. Beni en çok etkileyen yerlerden biri Mardin, insanı içine çeken farklı bir şehir. 2018 yılında Mardin Müzesi davetiyle birkaç gün kalma şansım oldu. Müze müdürü Nihat Bey bize tüm zaman eşlik etti, onun anlatımıyla gezi daha da anlam kazandı. Program hazırdı ve yoğundu. Nusaybin`e kadar gittik, Nasıl gezeceğiz bunca yeri derken inanılmaz geçti! Bir de üzerine festivale denk geldik ve müzede her hafta olan müzik akşamına. İnanılmazdı! Yazılarım çok çok eksik ve seninkiler kadar detaylı ve zengin yazamıyorum zaten:) Umarım tekrar toparlayıp kalan yerleri yazmayı başarırım. Bu arada araç kiralamadan gezme işini çok iyi başarmışsın. Çünkü gerçekten araçsız zor. 2018 öncesinde Mardin`e gitmek hep aklımdaydı. Ancak senin de belirttiğin gibi normalde oldukça kalabalık. Biz ailece birkaç kez yeltendik, ya uçaklar doluydu ya da çok pahalıydı. Kesinlikle tekrar gideceğim şehirlerden biri, evdekilerin de görmesini istiyorum. Senin bu dönemde gidebilmen bir anlamda iyi olmuş. Kapalı olan yerler üzücü tabii ama rahat gezmişsin en azından. Merhaba. Çok teşekkür ederim yorum için! Evet, ben de tekrar gelmek istiyorum. Bakalım, bu ilk seyahat şimdilik başlangıç olsun diyelim. Selamlar.