Bugün sizlere Macaristan'ın küçük ama pek bilinmeyen şirin bir kentinden bahsetmek istiyorum. Szentendre şehri Macaristan'ın başkenti Budapeşte'den kuzeye doğru yaklaşık yirmi kilometre uzaklıkta bulunuyor. Ulaşım kolay, kendi arabanız yoksa Budapeşte'den toplu taşıma araçlarıyla da rahatça gidebilirsiniz. Şehir merkezine varınca hemen masalsı bir ortamda buluyoruz kendimizi. Kahvaltı olarak Dumtsa Jenö sokağındaki bir fırından çörek alıp nehir kenarına kadar yürüdük ve kahvaltımızı manzaralı bir yerde keyifle bitirdik. Günün bundan sonraki kısmı tamamen müzeleri gezmekle geçti. Çünkü müzeler Szentendre'nin öne çıkan bir özelliğidir. Şehrin haritasında yaklaşık otuz tane ilginç nokta arasından ister müze, kilise, heykel parkı, ister tarihi değirmenler ya da bölgenin eski yaşam tarzını gösteren açık hava alanları seçebilirsiniz. İnsan bir anda şaşırıyor, böyle küçük bir yerde nasıl bu kadar görülmeye değer şey birikmiştir! Tabii ki şehrin yüzyıllara dayanan tarihi (şehrin Sanct Andreas olarak ilk anması 12. yüzyıl), harika doğası, merkezlere yakın uygun coğrafyası ve yaratıcı insanları mevcut olduktan sonra, kültürlü bir atmosfer yaratmak gayet mümkün aslında. İlk olarak meydandaki Szentendrei Keptarı ziyaret ettik. Buradaki sergi Szentendre şehrinde bir dönem yaşayan ressamların klasik modern ve çağdaş görüşlerini aktarıyor. Bugün bile "ressamların şehri" olarak adlandırılan Szentendre'nin labirent gibi şirin sokaklarının, kilise kulelerinin, eski evlerin kırmızı çatılarının, Tuna manzarasının ve yeşil ormanlı tepelerinin burada yaşayan sanatçılara ilham verdiği kesin! Galeride sergilenen seçme tabloların ana konusu "Szentendre Üstündeki Gökyüzü" ismini taşımaktadır. Klasik ve abstrakt böylece bir bütün oluşturup şehrin tarihine geniş bir bakış açısı sunmaktadır. İkinci durak olarak bir seramik müzesini seçtik. Kovacs Margit Keramiamuzeum adıyla açılan bu müzede sanatçının şaşırtıcı heykelleriyle ve tablolarıyla karşılaştık. Etkisi derin düşüncelere yol açmıştır. Kovacs Margit'in (1902-1977) çalışmaları 1930'lu yıllardan başlayarak 1970'lere dek sürüyor. Sanatçı ilk döneminde orta çağ havası figürleri ve jeometrik kompozisyonları göstermektedir. Konu olarak İncil hikayelerinden, ahlaki ya da halk sanatında yaygın konulardan faydalanmıştır. 1950'li yıllarda daha çok çiftçi temalı heykeller ortaya çıkartmıştır. Gerçekçilik gösteren çalışmaları da bu döneme aittir. 1960 ve 1970'li yıllarda ise Yunan mitolojisine, arkaik masallara ve halk efsanelerine dayanan rölyefler ve heykeller yapmıştır. Kovacs Margit Seramik Müzesini arkamızda bırakıp derinlerden nihayet yukarılara doğru yöneldik. Çünkü üçüncü sergi Szentendre'nin en eski kilisesinin hemen karşısında bir tepede yer alıyordu. Buraya manzarayı seyretmek amacıyla da çıkılır ama Czobel Bela resimlerini görmeden de kimse aşağıya inmesin! 1883-1976 arasında yaşayan bu sanatçı Münih, Paris, Bergen, Berlin ve o dönemde Macaristan'ın önemli bir sanat merkezi olan Nagybanya şehirlerini gezip ve oralarda çalışıp 1940 yıllarında Szentendre'ye dünya sanatının bir ekstresini getirmiştir. Resimlerinde modern insanın portrelerini ve 19. yüzyılın bitişiyle oluşan melankolik atmosferi gösteriyor. Czobel Bela avantgard sanatının gelişimi natüralizmden başlayarak postempresyonizm, fauvizm, Alman ekspresyonizmi, kübizm ve Paris Okulu resim tarzında birçok örneğini yaratmıştır. Daha hayattayken popüler olan Czobel in çoğu resimleri bugün özel mülkiyet olarak koleksiyonculara ya da bazı devlet müzelerine ve yurtdışındaki galerilere aittir. Yani Szentendre'nin bu sanatçıları şehrin bugünkü atmosferine büyük bir katkı vererek, güzelliğinin devamlı olmasını sağlamış ve kendini hep yenileyebileceğini göstermişlerdir. Bizim Szentendre'de geçirdiğimiz gün Macar yemeklerin lezzetiyle sona erdi. Meydandaki onlarca restoranın birinde bir et suyu çorbası, bir hortobagyi husos palacsinta, bir de tatlı olarak somloi galuska yı bitirdikten sonra otobüsü kaçırmamak için kalktık.


Bu yazımda size oldukça ünlü bir yeri tanıtmak istiyorum: Rijksmuseum Amsterdam. Veya kısa ve daha çok bilinen adıyla Rijksmuseum. Rijksmuseum nedir? Amsterdam'ın, dolayısıyla Hollanda'nın ve tabii ki dünyanın en önemli sanat müzelerinden biri Rijksmuseum. Sanatla kıyısından köşesinden ilgileniyorsanız, bu müzeyi mutlaka ziyaret etmelisiniz. Van Gogh, Rembrandt, Vermeer gibi ressamların tabloları başta olmak üzere, çok sayıda eserin sergilendiği Rijksmuseum, Amsterdam gezilecek yerler denince akla gelen ilk mekanlardan biri. Burada bir virgül koyuyorum, az sonra buraya tekrar döneceğim. Birkaç gündür elimden düşürmediğim bir kitap var: Sadun Altuna imzalı bu kitabın ismi "Ünlü Ressamlar Hayatları ve Eserleri". Çünkü yayın evleri kendi yerlerinden gidip aldığınız zaman, kitaplarını genelde %30 indirimle satar. Ancak bu kitabı rutin kitapçı ziyaretlerimden birinde rafları öylesine karıştırırken keşfettim. En sevdiğim ressamlardan biri olan Rembrandt ile ilgili bölümde Rijksmuseum adı geçince, blogta bununla ilgili tanıtıcı bir yazım olmadığını fark ettim. Ve bu yazıyı yazmaya karar verdim hemen. İşte şimdi kaldığımız yerden devam edelim o halde. Yolunuz yakın bir zamanda Amsterdam'a düşerse, bu müzeyi es geçmeyin derim. Aman ha! Burası, şehrin simgesi haline gelmiş olan ünlü I Amsterdam yazısının hemen yanı başında yer alıyor. Eminim internette bu fotoğrafı görmeyen yoktur zaten. Amsterdam Rijksmuseum giriş ücreti 22,5 Euro. (2023 fiyatıdır.) Müze sabah 09:00 ile 17:00 saatleri arasında ve haftanın her günü açık. 1789 yılında kurulan müze, bugünkü yerine 1885 yılında taşınmış. Burası farklı bölümlerden oluşan, hayli geniş bir müze. Müzede; 17. Yüzyıl, 18. Yüzyıl, 19. Yüzyıl ve 20. Yüzyıl gibi, farklı kategorilere ayrılmış kısımlar bulunuyor. Rijksmuseum eserleri denince akla gelen çok sayıda ünlü tablo ve ressam var. Bunlardan en başta geleni hiç şüphesiz Rembrandt. Müzenin Gallery of Honour yani Onur Galerisi bölümünde, Rembrandt, Vermeer, Frans Hals ve Jan Steen gibi ustaların eserleri sergileniyor. Bu çalışmasında Rembrandt, bir kutlama törenine hazırlanan askeri milis birliğini resmeder. Yapıtın Gece Devriyesi olarak adlandırılma nedeni, bir kat koyu cila üzerine yapılan tablonun gece sahnesini tasvir etmesidir. Sadun Altuna'ya göre esere bu ismin verilme nedeni ise arka plandaki koyuluktur. Buna karşın eser, son derece ilginç bir biçimde, onu sipariş eden Amsterdam Keskin Nişancılar Loncası üyeleri tarafından pek beğenilmemiştir. Altuna bunun nedeni olarak, üyelerin resimde bekledikleri kahramanlık havasını sezemediklerini belirtir. Tam adı Rembrandt Harmensz Van Rijn olan sanatçı, gravür ve portre eserleri de vermiştir. Ancak hiç şüphesiz Gece Devriyesi, tüm Hollanda resim okulunun en büyük çalışmasıdır der Sadun Altuna kitabında. İşte Rijksmuseum sırf bu eser için bile gezilip görülmeye değer. Müzeyi gezerken yine Rembrandt'a ait Titus'un Portresi isimli tabloyu da dikkatle incelemenizi öneririm. Titus, ressamın kendisinden önce ölen, çok sevdiği oğludur. Rijksmuseum sekiz bin parçadan fazla eserin sergilendiği bir müze. Bunlar arasında Hollanda ve Avrupa tarihinin önemli sanat eserleri yer alıyor. Bunlardan biri Johannes Vermeer'in Süt Boşaltan Kadın tablosu. Bir diğeri Van Gogh'un otoportresi. Ancak asıl Van Gogh eserleri, onun yine Amsterdam'da kendi ismini taşıyan müzesinde sergileniyor. Bu da aklınızın bir köşesinde bulunsun. Frans Hals'ın Evli Çift tablosu da müzenin seçkin eserlerinden bir diğeri. Müzenin hayli büyük olduğundan bahsetmiştim. Vakti gerçekten kısıtlı olanlar için naçizane tavsiyem, 1650-1700 arası eserlerin sergilendiği kısmı görmeleri. Zira burada Vermeer, Rembrandt gibi ustaların eserleri yer alıyor. Aslında Rijksmuseum'u biz Türkler için çok farklı ve özel kılan bir neden daha var. Buna, müzeyle ilgili internetteki yazıların hemen hiçbirinde değinildiğini görmedim. Ve gerçekten çok şaşırdım. Müzenin küçük bir salonu Osmanlı'ya ayrılmış. Bu kısımda Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili tablolar yer alıyor. Bunun arka planını çok kısaca anlatmam şart. Osmanlı İmparatorluğu ile Hollanda arasındaki diplomatik ilişkilerin başlangıcı 1612 yılına dek uzanıyor. Bu tarihte İstanbul'a gelen elçi Cornelis Haga 1639 yılına dek aralıksız İstanbul'da yaşar. Hollanda'nın o dönem elçi göndermesine sebep olan şey, dönemin deniz amirallerinden olan Halil Paşa'nın Hollanda'ya gönderdiği mektuplardır aslında. İspanya'ya karşı bir güç oluşturmak isteyen Halil Paşa, Hollanda'yı Osmanlı Devletinin yanına çekmek istemiştir. Haga ile başlayan diplomatik ilişkiler, daha sonra bir başka elçi, Cornelis Calkoen ile sürer. Calkoen 3. Ahmet döneminde, 1725 yılında İstanbul'a gelir. Ve bir ressama İstanbul'daki hayatı tasvir eden çeşitli tablolar yaptırır. Bu tabloların ressamı da flaman asıllı Jean Baptiste Vanmour'dur. Fransa'da doğan ressamın ölüm yeri ise İstanbul'dur. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, 3. Ahmet, geçmişin İstanbul'u ve hatta Osmanlı tarihinde önemli bir yeri olan Patrona Halil gibi kişiliklerin tablolarını görmek istiyorsanız müzenin içindeki bu bölüme mutlaka uğrayın. Bunun yanı sıra, bundan bir süre önce okuduğum bir makale sayesinde, bu konu ile ilgili oldukça fazla bilgi edindim diyebilirim. Yazının sonunda bu kaynakları sizinle de paylaşacağım zaten. Buraya kadar anlattıklarımdan hareketle, buranın öyle bir saat gibi kısa bir sürede gezilebilecek türden bir müze olmadığını anlamışsınızdır zaten. Eğer I Amsterdam Card'ınız varsa, Rijksmuseum bilet fiyatı indirimli olarak alınıyor. Rijksmuseum'un içine girince ücretsiz bir bina planı veriyorlar size. Buna bakarak istediğiniz kısmı bulmak için yönlendirici tabelalar göreceksiniz. Aradığınız bölümü bulmak bu anlamda pek zor olmayacaktır. Yine de arayıp bulamadığınız bir yer olursa, sürekli etrafta gezen görevlilerden rahatlıkla yardım alabilirsiniz. Ayrıca bu broşürde göreceğiniz eserlerle ilgili bilgiler de yer alıyor. Model gemiler ve askeri teçhizatların da sergilendiği bu müzenin içinde, Hollanda'nın sanat tarihi kitapları koleksiyonuna ev sahipliği yapan bir de kütüphane bulunuyor. Gitmişken bu kısmı görmeyi de unutmayın. Bu kütüphanede, sessizliğin insan ruhu üzerinde yarattığı huzuru iliklerinize kadar hissedeceksiniz. Fotoğraf için de ideal bir mekan. Amsterdam'da Rembrandt ismini taşıyan bir de meydan var. Meydanda Gece Devriyesi tablosunun heykeli de bulunuyor. Bence harika bir iş çıkarmışlar. Gelelim yazıda bahsettiğim kaynaklara. Lale ile Başladı isimli kitap, Türk Tarih Kurumu Yayınları tarafından basılmış. Tam adı "Lale ile Başladı: Türkiye ve Hollanda Arasındaki Dört Yüzyıllık İlişkilerin Resimli Tarihçesi-It Began with the Tulip: The History of Four Centuries of Relationship Between Turkey and the Netherlands in Pictures" 2000 yılı basımı. Elimdeki edisyonu, ciltli sert bir kapağa sahip. Böyle kitapları severim. Kitabın yazarları Zeki Çelikkol, Alexander De Groot ve Ben J. Slot. Kitabın en dikkat çekici özelliği ise hem İngilizce hem de Türkçe olması. Makalelerden oluşan bu kitabı özel kılan bir diğer neden ise içinde muhteşem resimler ve tarihsel belgelerin görsellerinin yer alması. Nedir bu belgeler? Gazete kupürleri, mektuplar, tablolar, padişah fermanları... Aşağıya bazı görselleri bırakıyorum. Bu yazımı beğendiyseniz, bırakacağınız bir yorum beni gerçekten çok mutlu eder. Bir başka yazımda tekrar görüşünceye dek, kendinize iyi bakın!


Bugün ilginç bir konu ile karşınızdayım. İflah olmaz bir kitap kurdu olduğum için, iş ve yurt dışı seyahati dışında zamanım genelde kitap okumakla, kitap fuarlarında, kitapçılarda ve sahaflarda dolaşmakla geçiyor. İstanbul Kitap Fuarı, iki binli yılların başından beri zaten her yıl düzenli olarak ziyaret ettiğim bir etkinlik. Ancak kitap festivali denince aklınıza yalnızca böyle büyük çaplı organizasyonlar gelmesin. Zira İstanbul'da çeşitli zamanlarda düzenlenen daha küçük ölçekli ama çok hoş kitap etkinlikleri de var. İşte sahaf festivali bunlardan yalnızca biri. Geçenlerde, yani 2018 yılının mayıs ayında, Sarıyer Belediyesi tarafından düzenlenen kitap günlerine gitmiştim. Haydarpaşa Kitap Fuarı son birkaç yıldır düzenli olarak katıldığım bir diğer etkinlik. Beyoğlu Sahaf Festivali de öyle, yıllardır giderim. Hatırlayacağınız gibi, bir zamanlar Tepebaşı TRT binası önünde düzenlenen bu fuar, bir süreden beri Taksim Meydanında yapılıyor. İşte bu yazımda, sahaf festivallerine gidecekler için minik bir rehber hazırladım. Karşınızda, kıdemli katılımcıdan festival tüyoları! Sahaf Festivali, her zaman kitap fuarlarından daha ekonomiktir. Bir defa, 5 Liralık kitap stantları hemen her sahafta bulunur. Ya da 10 Liralık kitap stantları... Buralardan gayet güzel kitaplar bulduğumu bilirim. Dolayısıyla asıl aradığınız kitapları sormadan önce mutlaka bunları didik didik edin. Belki zaten aradığınız bir kitabı bulursunuz burada, belki de acil olmayan ama aklınızda olan bir kitap bunların içinden kendiliğinden çıkıverir. Yani burada mutlaka kaliteli ve işe yarar kitaplar bulma ihtimaliniz var. Yalnız bu iş öyle uzaktan bakmakla veya göz gezdirmekle olmaz. Dokunun, tezgaha iyice yaklaşın, eğilin, istiflenmemiş kitapları kurcalayın, tek tek incelemeye çalışın bütün kitap dizilerini... İyice yoklayın, burada içinizdeki Sherlock Holmes veya Müfettiş Gadget açığa çıkmalı! Mesela bu arama ve tarama sırasında aradığınız yazarın başka bir kitabına ulaşmanız sizi daha da motive etmeli, daha bir canla başla mücadele etmeye başlamalısınız. Aradığınız kitap öyle hazır bir şekilde ayağınıza gelmez çünkü... Hatta bazen aradığınız kitap sorduğunuz sahafın bile gözünden kaçmış olabiliyor. Dolayısıyla o yok dese de direnin, direnmek güzeldir, unutmayın, bu daha başlangıç, mücadeleye devam! İkincisi, bu indirim reyonları dışında, normal fiyatlı kitaplarda da sahaflar çok makul indirimler yaparlar. Burada da şuna dikkat ediyoruz, asla ilk söylenen fiyattan almıyoruz! Bu bütün Türk ticaret hayatı için de geçerli bir kuraldır. Unutmayın, siz Türksünüz, pazarlık yapın. Gitmeden önce mutlaka bir kitap listesi yapın. Elinizde yazılı bir kağıt olsun. Unutmaya karşın en büyük çözüm bu. Üstelik, sahaf festivalinde genelde baskısı olmayan ve eski tarihli kitapları aradığımız için, bu daha da önem arz ediyor. Aradığınız kitaplardan en önemli olanları üste, daha az önemli olanları altlara yazın. Hatta yalnızca kitabın ismini değil, yazarını ve yayın evini de internetten araştırın ve gitmeden mutlaka not alın. Sorduğunuz sahafa bu bilgileri de söylemek, inanın size çok şey kazandıracak. Özellikle de zaman tasarrufu. Bir sahafta bulduğunuz kitabı almadan önce, diğer sahafları da mutlaka gezin! Sakın hemen o kitabı satın almayın! Bakın bu gerçekten çok önemli. Aynı kitap için farklı sahaflar çok farklı kitap ücretleri söyleyebiliyor inanın. Birinin 20 lira dediği yıpranmış bir kitabın çok daha iyi bir baskısını bir başka sahafta 10 liraya bulabiliyorsunuz. Bu fark küçük değil. Sahaflar bu anlamda standartın tamamen dışında. Her biri kafasına göre fiyat belirliyor desem yeridir. Üzülerek ifade etmeliyim ki, çoğu da herhalde kilo ile alım yaptığı için aldığı bir kitabın ilgili okuyucu için ne kadar önem ifade ettiğinden tamamen habersiz. Açıkçası bu durum sahaflık mesleği hakkında kafamda çok ciddi soru işaretleri yarattı. 5 liralık kitap standında baskısı olmayan ve değeri belki en az 40-50 hatta 100 lira olabilecek siyaset bilimi kitapları bulduğumu biliyorum. Ayrıca neredeyse yepyeni, hala baskısı olan bir kitap için, normal satış fiyatından daha fazla fiyat söylendiğini de duydum! Nakit para taşımak zorunda değilsiniz. Artık birçok sahaf kredi kartı seçeneği de sunuyor. Yalnız satın almadan önce kredi kartı ile ödeme yapıp yapamayacağınızı sorun ve öğrenin. Kendisinde yoksa bile yanında yöresindeki sahafın pos cihazından çektirebilirsiniz kitabın ücretini. Sahaf festivallerinde yalnızca eski ve ucuz kitaplar değil, meraklısı için yüzlerce çeşit poster, plak, eski dergi, eski gazete, ev dekorasyon eşyası, ıvır zıvır var. Bunu da değerlendirin. Yazar söyleşileri, imza günleri da cabası. Sahaf festivali ne kadar iyi olabilir ki deyip geçmeyin. Kimi zaman burada da sevdiğiniz yazarlarla buluşma, tanışma imkanınız var. Aynı cızırtılı taş plaktan müzik dinlemek gibi, aldığınız kitapları, stantların ortasında demli çay eşliğinde karıştırmak da gerçekten eşsiz bir deneyim. Ya da örneğin Kadıköy Sahaf Festivalinin düzenlendiği Ali Suavi Sokağın şirin kafelerinden birine de kurulabilirsiniz. Genelde festival alanlarında bu tür büfe tarzı yeme içme yerleri bulunur. Ya da geçici olarak kurulurlar. Gezerken kısa bir molaya kesinlikle ihtiyacınız olacak. Lütfen kitap alın, okuyun, düşünün ve sorgulayın. Üstelik sorgulamak, muhakeme etmek ve düşünmek fiziksel bir zahmet de gerektirmiyor. Oturduğunuz yerden bile yapabilirsiniz. Hatta hemen şimdi bunu yapın ve hiç olmazsa 5-10 dakika kadar bir bölümü seyredin. Eminim siz de benim gibi tiryakisi olacaksınız. Bambaşka bir dünyanın kapıları açılacak. Alttaki kısma, yazı ile ilgili yorum bırakmayı unutmayın. Bol kitap dolu günler!


Ünlü yazarımızın adını duymayan yoktur sanıyorum. Türk edebiyatının en önemli isimlerinden biri olan Sait Faik Abasıyanık kitapları okudunuz mu bilmiyorum. Ama Sait Faik hikayeleri bize, her daim tanıdık olan şeyleri, o kendine has farklı üslubu ile anlatır. Türk hikayeciliğine, o zamana kadar hiç benzersiz bir tarz getirdi. Sait Faik bir konuyu değil, yaşamın bir parçasını işliyordu. Bir tez savunmuyor, bir yaşantıyı yansıtıyordu. İnsan sevgisi dolu, doğa sevgisi dolu bir yüreği vardı. Neye baksa bu sevgi ile ısınıyor, ışıklanıyordu. Biz ancak o el attıktan sonradır ki, en önemsiz görünen insanların ve şeylerin zevkine eriştik. Gerçekten de, Sait Faik Abasıyanık eserleri, yine Haldun Taner'in ifadesiyle, bize bir balıkçıyı, bir karpuz sergisini, bir şeytanminaresini, bir iskemleyi, bir boya sandığını, bir mezarı, bir papaz efendiyi, bir garsonu son derece ilginç bir biçimde, çok değişik açılardan anlatır. Onlara olduklarından daha farklı bir gözle bakmamızı sağlar. Hiç okumadıysanız, bugün, bu yazıyı okumaya başladığınız şu an sizin için bir milat olsun ve günümüzde Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından basılan Sait Faik kitapları okumak için hemen harekete geçin. Peki, Sait Faik Müzesi nerede? Tabii ki Sait Faik Abasıyanık deyince, akla hemen Burgazada gelir. Sait Faik Abasıyanık Burgazada ile özdeşleşmiş bir isimdir. İkisi, kesinlikle birbirinden ayrı düşünülemez. Aynı bir elmanın iki yarısı gibi, Burgazada Sait Faik, Sait Faik Burgazada demektir. Çünkü 1905 yılında Adapazarı'nda doğan Sait Faik, hayatının önemli bir bölümünü Burgazada'da yer alan ve bugün müze olarak hizmet veren evinde geçirmiştir. İşte bu yazımda size Sait Faik Abasıyanık Müzesi hakkında bilgiler vereceğim. Yazımız; şiir, düzyazı, tablolar, resimler, kartpostallar, Burgazada, Sait Faik ve diğer başka sanatçılarla dolu bir yazı olacak. Sait Faik ilk öğrenimini Karamürsel ve Adapazarı, lise öğrenimini ise Bursa ve İstanbul'da tamamlamıştır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde iki yıl öğrenim gördükten sonra Fransa'nın Grenoble şehrine gitmiş ve burada üç yıl kalmıştır. Yalnızca kendi eserleri ile değil, çevirileri ile de tanıdığımız yazar, Fransızcasını da burada ilerletme imkanı bulmuştur. 1934 yılında yurda dönen Sait Faik, babasının ölümünden sonra kışları Şişli, yazları ise Burgazada'daki bu evde geçirir. Özellikle de 1945 yılında hastalandıktan sonra, 1954 yılındaki vefatına gelinceye dek, uzunca bir süre burada kalmıştır. Dolayısıyla yazarın yaşamına tanık olmak için birinci adres, hiç şüphesiz Burgazada Sait Faik Müzesidir. Sait Faik Abasıyanık Müzesi, yazarın yaşamında kullandığı eşyaları, mektupları, fotoğrafları, kendisine gönderilen kimi hediyeleri, kısaca Sait Faik Abasıyanık hayatı denince aklımıza gelen her şeyi içinde barındıran, Burgazada'nın sessiz mi sessiz bir sokağında yer alan, iki katlı ve son derece mütevazı bir yapı diyebilirim. Ada evlerinin tipik mimarisinden, Heybeliada İnönü Müzesi başlıklı yazımda da söz etmiştim. Burası da onun gibi. Sait Faik Müzesi, Burgazada'ya vardığınız zaman, iskeleden yürüyüşle on dakikalık bir mesafede yer alıyor. İskelede iner inmez, sokaklara yerleştirilen tabelalar hemen dikkatinizi çekecektir zaten. Bunları takip ederek eve rahatça ulaşabilirsiniz. Google maps kullanmaya bile gerek yok. Burgazada, Prens Adaları içinde en büyük üçüncü ada. Daha önce hiç gitmediyseniz, Sait Faik Abasıyanık Müzesi, ilk kez ziyaret etmeniz için güzel bir sebep olacaktır diye düşünüyorum. Sait Faik Abasıyanık Müzesi, bugün Darüşşafaka Cemiyetine bağlı bir müze. Bunun da bir hikayesi var elbette. Yazar, hayatını kaybetmesinden çok kısa bir süre önce, bir davet üzerine Darüşşafaka Okullarına gider. Burada bir edebiyat matinesine katılır. Babası hayatta olmayan çocuklara eğitim sunan bu kurum ve kurumda gördükleri, yazarın çok hoşuna gider. Eve döndüğünde, hayatında çok önemli bir yeri olan annesine, kendisi öldükten sonra tüm mal varlığını bu kuruluşa bağışlama fikrinden söz eder. Burada, hazır yeri gelmişken, annesinin Sait Faik üzerindeki derin etkisine ve bir insanın bir başka insanın temayüllerini anlayıp ona yön veren önsezi kabiliyetine de değinmek gerekir diye düşünüyorum. Anacığı, Sait Faik'in tek mezeni, en anlayışlı dostu, tek sır yoldaşı oldu dünyada. Kereste tüccarı babasına kalsa, onu kendine kereste işinde halef edecekti. Avrupa'ya gönderdiği oğlunun oradan eli boş döndüğünü görünce, onun hiçbir işe yaramayacağına hükmetmişti. Ama anası, oğlunun bambaşka, kimsenin beceremeyebileceği büyük bir işe yarayacağını içgüdü ile hissediyordu. Kırk yedi yıllık yaşamı boyunca Sait Faik'i hem gönülden, hem paraca destekledi. Ve Burgazlı mezenin oğlu, Türkiye'nin sayılı hikayecilerinden biri oldu. İşte Sait Faik'in annesi Makbule Hanım da, oğlunun ölümünden sonra, 1954 yılında, yazarın mal varlığının tamamına yakınını, eserlerinin telif haklarını, bu evin müze olarak yapılması ve korunması koşulu ile Darüşşafaka Cemiyetine bağışlamıştır. Böylece, hayatının uzunca bir bölümünü geçirdiği ev, Sait Faik Abasıyanık Müzesi adıyla 1959 yılında halka açılır. Bugün, Burgazada Sait Faik Abasıyanık Müzesine gittiğinizde, evi ücretsiz bir şekilde gezebilirsiniz. Pazartesi ve salı günleri kapalı olan müze, diğer günlerde 10:30-16:45 saatleri arasında açık. Sadece buna dikkat edin yeter. Geniş diyebileceğimiz bir bahçesi de olan yapının giriş katında önce oturma grubu ve hemen ardından yemek masasının bulunduğu oda ile karşılaşacaksınız. Oturma grubunun yer aldığı odanın duvarında, ressam ve yazar Bedri Rahmi Eyüboğlu tarafından yapılan ve Sait Faik'e armağan edilen "Mercan Usta" isimli tablo yer alıyor. Bedri Rahmi bu tabloyu, Sait Faik'in "Gün Ola Harman Ola" isimli öyküsünün kahramanı olan Mercan Usta'dan esinlenerek yapmıştır. Bedri Rahmi tabloyu imzalayarak 1952 tarihinde, yani ölümünden iki sene kadar önce yazara verir. Birinci katta, duvarlardaki bilgi panolarından, yazarın doğumundan ölümüne dek geçen süredeki hayat hikayesi hakkında detaylar ediniyoruz. Bu katta aynı zamanda Sait Faik'in kitap odası ve yatak odası da bulunuyor. Aslında bu öykü yarışması fikri de Sait Faik'ten çıkmıştır. Vasiyetinde her yıl kendi adını taşıyan bir öykü yarışması yapılmasını ve kazanana "Sait Faik Hikaye Armağanı" adıyla bir ödül verilmesini istemiştir yazar. 1955 yılında başlayan bu para armağanı 1960'a kadar Varlık Yayınları tarafından karşılanmıştır. Varlık Yayınları Sait Faik'in ilk eserlerinin çoğunu basan yayınevidir. Hatta Sait Faik'in ilk öyküleri de Varlık Dergisinde yayınlanmıştır. Ödül, yazarın annesinin ölümünden itibaren, Darüşşafaka Cemiyeti tarafından verilmeye başlar. Evin en üst katındaki odada bununla ilgili bilgiler ve Sait Faik Hikaye Armağanını kazanan yapıtların ve yazarlarının isimlerini görürüz. Bunlar arasında Adalet Ağaoğlu, Necati Cumalı, Demir Özlü, Oktay Akbal, Nezihe Meriç, Ayşe Kulin, Füruzan, Osman Şahin gibi isimleri sayabiliriz bir çırpıda. Hemen yan tarafta ise "Mektup Odası" olarak geçen oda bulunmaktadır. Ben özellikle bu kısmı fazlasıyla sevdim çünkü burada yazarın kendi el yazısıyla yazılmış mektupları, ona -örneğin Orhan Veli gibi- farklı sanatçılardan gelen ve yine kendi el yazıları ile yazılmış mektuplar, yazarın eğitimi sırasında ailesi tarafından yurt dışına yollanmış ve yine yurt dışından ailesine gönderdiği kartpostallar ve hatta fotoğraflar bulunuyor. "Bir de rakı şişesinde balık olsam" diyen Orhan Veli'nin, eski Türkçe ile yazılmış bir mektubunun orijinalini görüp, bunu yeni Türkçe tercümesinden okumak çok hoş bir duygu uyandırdı bende. Sait Faik Burgazada'da yaşadığı dönem balıkçılığa da merak salmıştır. Bunun, Orhan Veli'nin üstteki dizesiyle ilgisi var mıdır bilmem! İşte bu katta, taktığı şapkasını, olta ve balıkçılık malzemelerini görebilirsiniz. Nitekim öykülerine ilham veren kimi karakterler, onun balıkçılıkla ilgilendiği bu dönemde ortaya çıkmıştır. Balık tutmak, balıkçılarla vakit geçirip sohbet etmek, onun günlük yaşamın hengamesinden kurtulmak ve kalabalıklar arasından kaçmak için sığındığı bir limandı aslında. Haldun Taner, onun bu yönü üzerinde durarak, Sait Faik'in yazmaya olan hırs derecesindeki tutkusunu onun bu yalnızlığına bağlar. Ancak hiç şüphesiz bu yalnızlık yazarı beslemiş ve bunca yapıt böyle ortaya çıkmıştır. Söz vermiştim kendi kendime. Yazı bile yazmayacaktım. Yazı yazmak da, hırstan başka ne idi? Burada namuslu insanlar arasında sakin, ölümü bekleyecektim; hırs, hiddet neme gerekti? Yapamadım. Koştum tütüncüye, kalem kağıt aldım. Oturdum. Adanın tenha yollarında gezerken canım sıkılırsa küçük değnekler yontmak için cebimde taşıdığım çakımı çıkardım. Kalemi yonttum. Yonttuktan sonra tuttum öptüm. Yazmasam deli olacaktım.


Montaigne bu yolculukta görülmeye değer yerler arama peşinde değildir; çünkü farklı olan her şey ona göre görülmeye değerdir. Tersine, herhangi bir yer çok ünlüyse eğer, Montaigne orayı görmekten kaçınmayı yeğler, çünkü orayı zaten çok kişi görmüş ve anlatmıştır. ... Montaigne'in ilkesi hep aynı ilkedir: Gideceği yer başka yerlerden ne kadar farklıysa, o kadar iyidir ve beklediğini ya da başkalarınca yaratılan beklentileri bulamadığında, bundan memnuniyetsizlik duymaz. Listemde farklı farklı ülkelerden isimler var. Ama hepsi kıta Avrupa'sından. Siz de aşırı turistik yerlerden sıkıldıysanız ve kendinize farklı rotalar arıyorsanız bu isimleri bir yere mutlaka not edin. Şuna eminim ki, buralara giderseniz kesinlikle pişman olmayacaksınız. O halde başlayalım. Slovenya'nın şirin kasabası Bled, başkent Ljubljana'ya 1,5 saat mesafede. Özellikle doğal güzelliği ve büyüleyici manzaraya sahip gölüyle öne çıkıyor. Temiz hava ve oksijen depolamak niyetindeyseniz, trekking yani yürüyüş yapmayı seviyorsanız ve doğayla baş başa kalmak hoşunuza gidiyorsa, kesinlikle Bled'i görmelisiniz derim! Günübirlik de gidebilirsiniz ama bir gece konaklamalı Bled gezisi daha ideal olacaktır. Fiyatlarını tam bilmiyorum ama göl kıyısında konaklama yapmak için oteller var. Bled özellikle bahar aylarında büyüleyici dokusuyla sizi kendine hayran bırakacak bir şehir. Küçük ama gerçekten çok şirin. Gölün tam ortasında bir kilise ve tepede kale var. Bled ile ilgili merak ettiğiniz diğer tüm detayları buraya tıklayarak Bled gezi notları isimli yazımdan okuyabilirsiniz. Girona, İspanya'da, Barselona gezisi sırasında günübirlik uğradığım ve gittiğime hiç pişman olmadığım bir yer. Barselona'dan otobüsle buraya ulaşım yaklaşık 1,5 saat sürüyor. Aynı Barcelona gibi, bir Katalan şehri Girona... Biraz ilerisi de Salvador Dali Müzesi ile meşhur Figueres. Burası da aklınızda olsun. Girona'ya gittiğiniz zaman balkonlarda, evlerin camlarında asılı Katalunya bayrakları hemen dikkatinizi çekecek zaten. Şehrin Old Town denen kısmında oldukça hoş kaldırım kafeleri göze çarpıyor. Şayet hava güzelse biraz turladıktan sonra bunlardan birinde mola verebilirsiniz. Mola vereceğiniz kesin çünkü Girona şehrinin tarihi merkezini çevreleyen surların tamamını gezmek biraz vakit alacaktır. Fakat şehri tepeden izlerken yorgunluğunuza değdiğini göreceksiniz. Ayrıca Girona benim de çok sevdiğim Game Of The Thrones dizisinin kimi bölümlerinin de çekildiği bir yer. Buradan da tahmin edeceğiniz gibi, şehir adeta mistik bir Orta Çağ atmosferi sunuyor. Girona katedrali devasa bir yapı. Burası yeni evli çiftlerin fotoğraf ve video çekimleri için tercih ettiği bir yer. Girona'nın bir diğer özelliği ise Pariste yer alan dünyaca ünlü Eyfel Kulesinin mimarı Gustave Eiffel'e ait bir köprüyü barındırması. Bu köprü nehrin iki yakasını birleştiren köprülerden biri. Bu civarda renkli Girona evlerini kadraja sığdırarak harikulade fotoğraf kareleri yakalamak mümkün! Girona ara sokaklarındaki hediyelik eşya dükkanlarına mutlaka uğrayın. Burada, satılan hemen her şeyin çok ucuz olduğu bir dükkanda 5 Euroya nefis bir Barcelona biblosu bulmuştum. O günden bu yana kütüphanemin bir rafını süsler. Eminim Girona'yı siz de seveceksiniz. Ohrid aslında yazıdaki diğer yerlerle karşılaştırıldığında öyle hiç de bilinmeyen bir yer değil. Bunun en önemli sebeplerinden biri, Makedonyanın en ucuz ülkeler arasında yer alması ve en az başkent Üsküp kadar tercih edilmesi. Elbette aynı Bled gibi başta meşhur Ohrid Gölü nedeniyle... Yine de bu şirin kentler arasında onu da saymak istedim. Zira belki hiç duymamış olanlar da olabilir. Ohrid, Makedonya'nın güneyinde, benim henüz gitmediğim Arnavutluk sınırında yer alan bir kent. Geçmişten bugüne kozmopolit bir nüfusa sahip ve bugün de bu çeşitliliği koruyor. Cami ve kiliseler şehrin sokaklarında iç içe geçmiş durumda. Makedonya en fazla yağışı ilkbahar mevsiminde alan bir ülke. Ben Ohrid'e sonbaharda gitmeme karşın, oldukça güzel bir havaya denk gelmiştim. Hatta Ohrid gezi notları içinde yazdığım gibi, göle girenler bile vardı. Uygun mevsimde giderseniz siz de burada göle girebilirsiniz. Eğer mevsim dışında giderseniz mutlaka tekne turu yapın. Bununla ilgili bilgiler de yine Ohrid gezi yazısının içinde yer alıyor. Ohrid şirin sokakları ile geçmişten günümüze bir şarkı mırıldanıyor adeta. Nüfusu, başkent Üsküp ve Makedonya'nın önemli şehirlerinden Bitola gibi, beş yüz binin üzerinde. St. Sophia Kilisesi, St. Clement Kilisesi, kalesi, amfi tiyatrosu gibi tarihi yerleriyle Ohrid gezilecek yerler açısından bir hayli zengin. Göl kıyısında pencerelerinde "Sobe" yazılı odalar göreceksiniz. Bu kiralık boş oda demektir. 1-2 gün vakit geçirmek için ideal. Ayrıca yine göl kıyısındaki restoranlardan birinde balık yemeyi unutmayın. Cesky Krumlov, eski ismiyle Çek Cumhuriyeti yeni ismiyle Çekya'nın güneyinde kalan küçük ama çok şirin bir kasaba. Adeta masal diyarı! Burası özellikleri yaz aylarında çok sayıda turist alıyor. Kışın ise oldukça sakin olduğunu söyleyebiliriz. Cesky Krumlova başkent Prag'dan ulaşım için ben otobüs kullanmıştım. Prag Cesky Krumlov arası otobüs ile yaklaşık 3,5 saat sürüyor. Avusturya sınırına oldukça yakın olan kente, Salzburg veya Viyanadan da gidebilirsiniz. Yani illa Çekya'ya gitmiş olmanıza gerek yok. Cesky Krumlov, dar sokakları, içinden geçen nehri, şirin evleri ile insanı derinden etkiliyor. Şehir UNESCO Dünya Mirası listesinde. Ve kesinlikle boşuna değil. Tepeden, kaleden şehri seyrederken hayallere de dalıyor insan istemsizce. Aynı zamanda gölde rafting ve kano gibi sporlar da yapılıyor. Bu da aklınızda olsun. Karadağ'ın, yazları ağzına dek dolu, kışları ise in cin top oynayan tatil beldesi. Budva gezi notları başlıklı yazımda da yazdığım gibi, bu minik ama sevimli kasabadan yıllar önce izlediğim The Dark Sides Of The Sun isimli film sayesinde haberdar olmuştum. O dönem henüz ünlü olmamış Brad Pitt'in başrolde oynadığı bu filmde, aynı üstte bahsettiğim Girona'da olduğu gibi, ilk önce taş evlerle dolu tarihi sokaklar dikkatimi çekmişti. Ardından, yine filmde görülen ve altta fotoğrafını paylaştığım Sveti Stefan Adası... Budva sırf bu yüzden uzun süre gitmek için can attığım, zihnimi meşgul eden bir şehir oldu. Karadağ zaten fazlasıyla küçük bir ülke. Başkenti Podgorica olan tüm ülkenin nüfusu, İstanbul'un ortalama bir semtinden bile daha düşük. Ancak Budva, özellikle yazın tatilcileri ağırlıyor ve turistlerle ağzına kadar dolup taşıyor. Hırvatistan sınırına ve Dubrovnike çok yakın. Ancak Budva'nın özelliği, erken rezervasyon yapmanız şartıyla Dubrovnike kıyasla çok daha ucuz tatil seçeneği sunması. Denizi ve plajları gayet güzel. Budva plajları çok meşhur zaten. Kültür turizmi açısından pek fazla görülecek yeri olmasa da deniz turizmi düşünenlerin aklında bulunsun. 4-5 günlük bir yaz tatili yapabilirsiniz burada. Ayrıca bir diğer tarihi şehir olan Kotor'a da çok yakın. Budva'ya giderseniz, Dubrovnik ve Kotor da uğrayabileceğiniz iki farklı ve güzel şehir. Ancak unutmayın, Karadağ Türkiye'den vize istemeyen ülkeler arasında yer almasına rağmen, Hırvatistana geçmek için Hırvatistan vizesi veya Schengen vizenizin olması gerekiyor. Evet, bu yazının da sonuna geldik. Bu yazımda size Avrupa'dan pek bilinmeyen gizli cennetleri tanıtmaya çalıştım. Bunların hepsi kendi gittiğim ve beğendiğim şehirler. Soru ve yorumlarınızı da bu yazının altına yazmayı unutmayın. İlgilenenler için burada da bir iki farklı yazım var. - Takip ettiğim Instagram sayfaları - Yurt Dışı Seyahatleri İnsana Ne Kazandırır? - Turist ile Gezgin Arasındaki Farklar Nelerdir? Bir başka seyahatte, bir başka yazıda tekrar görüşmek dileğiyle, şimdilik hoşça kalın!


Salzburg gezi rehberi ile karşınızdayım. Dilerseniz öncelikle yazının konusuna uygun bir müzik tavsiyesi ile başlayayım. Bahsedeceğim şehir Salzburg olunca, akla hemen ünlü klasik müzik bestecisi Mozart geliyor tabii. Mozart'tan "Serenade in G Major K 525'i" tavsiye etmek istiyorum. Nadide bir eserdir. Yazıyı okurken de dinleyebilirsiniz. Bu şehirlerden her birinin kendine has ayrı güzellikleri olduğu ve görülmesi gerektiği kesin... Buna kesinlikle bir itirazım yok. Ancak bu popüler rotalar kadar tercih edilmeyen çok güzel başka yerler de var aslında. Salzburg'a geçmeden önce biraz Avusturya'dan bahsedeyim. Avusturya, Avrupa'nın pahalı ülkelerinden biri. Bu anlamda başkent Viyana da Salzburg da hemen hemen aynı diyebilirim. Avusturya para birimi olarak Euro kullanılıyor. Konuşulan dil ise Almanca. Burası, başkent Viyana'ya trenle yaklaşık 2,5 saat mesafede. Aslında Viyana'dan çok, Almanya'nın Münih kentine daha yakın. Çünkü Münihe sadece bir saat mesafede! Olur da Almanya gezi planı yapar, Münihe giderseniz, tur rotanıza dahil edebilirsiniz. Hatta bence mutlaka etmeye çalışın. İstanbul'dan Salzburg'a gitmek isteyenler için ise, Türk Hava Yolları'nın direk seferleri var. Zweig'in bahsettiği inziva, hem entelektüel hem coğrafi bir özellik taşıyordu. 1918'de Friderike ile birlikte İsviçre'den dönerken kısa bir tatil için Salzburg'a uğramışlardı. Savaş sonrası dönemde bile bir taşra kasabası olmaya devam eden Salzburg, etkileyici manzarasıyla sakin ve huzurlu bir yerdi. Salzburg gezisi için iki gün fazlasıyla yeterli olacaktır. Avusturya vizesi almak için, İstanbul Yeniköy'deki konsolosluğa direk başvuru yapılabiliyor. Sinir bozucu, sabır sınayıcı aracı şirketlere bir de fazladan vereceğiniz o hizmet bedeliyle, Salzburg gezi masraflarınızın en azından bir kısmını bile çıkarsanız kafi. Bu kayda değer bilgi aklınızda olsun. Salzburg, benim açımdan birkaç nedenle önemli ve dikkate değer. Birincisi, çok sevdiğim bestecilerden Mozart'ın doğum yeri. İkincisi, yine çok sevdiğim, hatta bütün kitaplarını okumak arzusuyla yanıp tutuştuğum Stefan Zweig, uzunca bir süre (1919-1934) bu kentte yaşamış. Gittiğinizde, kulaklığınızda bir Mozart bestesi veya elinizin altında bir Stefan Zweig kitabı olursa geziniz daha da anlam kazanır, benden söylemesi. Kent, kışı aylarca süren güzel düşlerle geçirir. Yaz geldiğinde ise uzun uykusundan uyanır ve Avrupa'nın en canlı kültür metropolü oluverir. Festival haftalarında Salzburg iki aylığına Richard Strauss'un, Bruno Walter'ın ve Max Reinhardt'ın asası altında müziğin, tiyatronun ve edebiyatın Avrupa'daki başkenti olur. Ayrıca Salzburg, doğa bilimci Alexander Von Humboldt'un dünyadaki en güzel üç kentten biri olarak tanımladığı bir yer. Diğer iki kenti tahmin edin bakalım... Evet yanılmadınız, aklınıza gelen şey doğru. Bu kentlerden biri Napoli, diğeriyse İstanbul! Gelelim görülecek yerlere... Salzburg'da gezilecek yerler birbirine yakın. Kısa bir tanıtımla başlayalım o halde. Öncelikle, şehrin ortasından geçen nehirden bahsedeyim. Bu, Salzach Nehri. Hava güzelse nehir kenarında bir yürüyüşle başlamak uygun düşer diye düşünüyorum. Ardından, üstte belirttiğim şekilde, burası Mozart'ın doğum yeri ve Mozart Evini ziyaret etmek şart. Ev, sapsarı badanalı duvarıyla, kentin en meşhur ve turistik caddesi Getreidegasse'nin üzerinde. Gözünüzden kaçması imkansız. Mozart, 1756 yılında burada doğmuş. Eve giriş ücreti 10 Euro. Mozart ailesi 26 yıl boyunca bu evde yaşamış. Ev; mutfak, oturma odası, yatak odası, kiler ve çalışma odasından oluşuyor. Bu evde doğan yedi çocuktan, yalnızca Mozart ve kız kardeşi Maria Anna hayatta kalabilmiş. Aile 1773'te daha büyük bir daireye taşınmış. Tabelalar alttaki fotoğrafta görüldüğü üzere, olduğu gibi ferforjeden yapılmış. Getreidegasse ve Mozart Evi zaten şehrin Old Town dediğimiz kısmında yer alıyor. Aslında Salzburg'da görülecek yerlerin hemen hepsi bu civarda dersek yanlış olmaz. Mozart, Salzburg piskoposunun maaşlı müzisyeni olan babasının da desteğiyle küçük yaşta kendini gösterir. Henüz beş yaşındayken bir piyano konçertosu besteler. Daha sonra babası onu alıp Münih'e götürür ve burada Avusturya Kraliçesi Maria Theresa'nın huzurunda bir konser verir. 35 yaşında ölen Mozart'ın yetişkin döneminde bile fiziği 10-12 yaşlarındaki bir çocuğunki gibiymiş. Bunu öğrendiğimde doğrusu çok şaşırmıştım. Mozart'ın kendi adını taşıyan şehir meydanında bir de heykeli var. Burası Mozartplatz. Ben içine girmedim ama Salzburg Müzesi de burada yer alıyor. Salzburg Katedralinin de yer aldığı Dom, oldukça geniş bir diğer meydan. Katedral mutlaka ziyaret edilmeli. Dışarıdan oldukça heybetli bir görüntüsü olan katedral, Barok mimarinin seçkin örneklerinden biri. Katedralin içinin ambiyansı da tarifsiz. Ayrıca buranın bir diğer dikkate değer özelliği, Mozart'ın da vaftiz edildiği yer olması. Domplatz yani Dom Meydanında görülmesi gereken bir yer daha var: Domquartier. Domquartier Müzesi, tanıtım broşüründe yazdığı gibi, aslında bir müzeden daha fazlası. Giriş ücreti 12 Euro. İyisi mi ben daha fazla anlatmayayım. Kendi fotoğraflarımdan sonra tanıtım videosunu da beraber seyredelim. Rezidenzplatz bir diğer meydan. Diğerlerine çok yakın. Aslında bununla Mozart Meydanı ve Dom arasında pek mesafe yok bile denebilir. Burada, etrafta faytonlar göreceksiniz. Dilerseniz faytonla şehir turu yapabilirsiniz. Hediyelik eşya alabileceğiniz büyük bir mağaza da yine bu meydanın hemen karşısında yer alıyor. Manner isimli mağaza da çikolata sevenler için uğranması gereken bir diğer adres. Kapitelplatz, meydanlarıyla meşhur Salzburg'un bir diğer meydanı. Burada dev bir satranç alanı bulunuyor. Kendisine güvenenleri piste alalım! Hazır satranç demişken ve hele de adresimiz Salzburg iken, Stefan Zweig'in Satranç isimli kitabını hala okumadıysanız, bir an önce bu kitabı edinip okuyunuz efendim. Can Yayınları çevirisi şahsi önerimdir. Peki, Kapitelplatz'a gelip gelmediğinizi nasıl anlayacaksınız? Cevabı gayet basit. Üzerinde minik bir adamın yer aldığı bu dev altın topu mutlaka göreceksiniz. İşte burası aradığımız yer oluyor. Sıra geldi Festung Hohensalzburg Kalesi'ne... 1000 yıllık geçmişi olan bir kaleden bahsediyorum. Manzara nefes kesici. Dağlarla çevrelenmiş tüm şehir ayaklarınızın altında. Kaleye çıkmak içinse iki seçeneğiniz var: Yürümek veya teleferik kullanmak. Ben yazın hava çok güzel olduğu için yürüyerek yavaş yavaş çıkmayı seçtim. Yol biraz dik ama ben çok daha zorunu Karadağ'da, Kotor'da tepedeki kaleye çıkarken görmüştüm mesela. Bir tek gece kaldığımız Salzburg'a da bayıldım. Ya deniz kıyısında, ya göl kıyısında olan, ya da içinden bir nehir geçen dik tepeli kentlerden hoşlanırım öteden beri. Kaleye giriş ücreti 12 Euro. Ziyaret gün ve saatlerini de paylaşayım hemen. Ocak-Nisan ve Ekim-Aralık arası 09:30 ile 17:00 arası, Mayıs-Eylül arası ise 09:00 ile 19:00 arası. Kalenin içinde ayrıca müzeler de bulunuyor. Çok değişik objelerin sergilendiğini göreceksiniz. Ancak Salzburg'da gezilecek yerlerin içinde bir de mezarlık bulunuyor. Bu mezarlığın özelliği ise tarihi olması. İsmi St Peter's Archabbey. Petersfriedhof olarak da olarak geçiyor. Burası, Salzburg'daki en eski mezarlık. Bir de manastır var. Mozart'ın ablası Maria Anna'nın da mezarı burada bulunuyor. Mirabel Sarayının ziyarete açık olan bahçesi Mirabellgarten, Salzburg gezilecek yerlerden bir diğeri. Bahçeye giriş ücretsiz. Mirabel Sarayı, 17. yüzyılın başında inşa edilmiş. Günümüzün belediye binası. Burası, Old Town ile tam ters istikamette yer alıyor. Yani Mozart Evi, Salzburg Katedrali, Getreidegasse, Salzburg Kalesi ve meydanların olduğu taraftan, Salzach Nehrinin diğer tarafına geçmeniz gerekiyor. Ancak merak etmeyin, toplu taşıma kullanmanızı gerektirecek kadar uzak değil. Yürüyerek 10-15 dakikada rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Mozart Wohnhaus, Mozart'ın Getreidegasse Caddesinden sonra yaşadığı yer. 1600'lerin başında inşa edildiği sanılıyor. Mirabellgarten'e yürüme mesafesinde. Salzburg'dan ayrılmadan önce burayı da görmek gerek. Mozart Wohnhaus günümüzde müze olarak kullanılıyor. Mozart ailesi, 1773-1787 yılları arasında mektup adresi olarak burayı kullanmış. Ne yazık ki, belirttiğim zaman diliminde bu adrese ulaşmış olan iki yüzün üzerinde mektuptan günümüze ulaşan tek bir tane bile yok. Çok değerli bir tarihsel belge olarak nitelendiremesek bile, mektuplar hala elimizde olsaydı çok daha güzel olurdu diye düşünüyorum. Mozart Wohnhaus binasına giriş ücreti ise yetişkinler için 10 Euro. Salzburg gezi rehberi yazımın içindeki fotoğrafların bazıları, benim gibi gezmeyi çok seven arkadaşım Hande Sonsöz'e ait. Kendisine, fotoğraflarını benimle paylaştığı için, buradan da bir kez daha çok teşekkür ediyorum! Doğubatı, Kitap-lık gibi dergilerde yazılarına rastlayabilirsiniz. Asla kitapsız ve seyahatsiz kalmayın, diğer yazılarımda görüşmek üzere, şimdilik hoşça kalın! Uzun zamandır okuduğum en keyifli gezi bloğu sanırım sizinki. Kaleminize, ayaklarınıza sağlık. Domquartier Müzesi'ni gezmemiştim. Büyük hataymış. Eline sağlık Kaancım. Salzburg çok güzel ama maalesef çok da pahalı bir şehir. Yeme içme olanakları için Tafelspitz ve Topfenknödel gibi Avusturya mutfağına özgü tatlar denemek isteyenlere K+K Restaurant Holzmeisterstube'yi öneriyorum. Bu değerli katkı için teşekkür ediyorum. Salzburg'da ne yenir sorusunun cevabını da vermiş oldun böylece. Mutlaka gidin derim! Gitmeden Stefan Zweig okumayı ihmal etmeyin 🙂 Teşekkür ediyorum.


İnsanlar hayatta hep güzel şeyleri görmek istedikleri halde, bunları hafızada tutacak şekilde değil de, yaşadıkları kötü olayları ömür boyu unutmayacak şekilde yaratılmışlardır. Sorunları çığ gibi büyütüp, mutlu oldukları anları unutmak onlar için çok kolaydır. Fakat bunu aşmak sanıldığı kadar zor değil aslında. Yapılması gereken, gelişmeye ve kendi doğrunuzu yaratmaya açık olmaktır bence. En çok üzüldüğüm nokta, bunun farkına yirmili yaşlarda varmış olmam. Bu zamana kadar yaşadığım her üzüntü ve sıkıntıyı biriktirip mutlu olduğum yerleri ucu ucuna hatırlamam ne kadar acı. Hele şu yaşadığım yerden nasıl da bıkıp çırpınarak çıkmak istemiştim. O kadar alışmış ve aynı yerleri tekrar tekrar o kadar çok kez gezmiştim ki, hayat benim için bu sınırdan ibaret olmuştu bir süre sonra. Bunun farkına başka şehirleri gezince vardım. İstanbul, Eskişehir, İzmir, Kıbrıs... Hepsi birbirinden güzel, birbirinden farklı şehirler. Fakat hepsinin ortak yanı güzelliklerini insanların oluşturması. Doğa benim için sanattan farksızdır. İnsanın yaptığı koruluklar veya mimari yapılar onu yapan insanların hayal gücüyle sınırlıdır. Fakat doğa siz onu nasıl görmek isterseniz odur. Yaşadığım yerin ise ayrıcalığı bu. El değmemiş ormanı ve her nefesinde can bulduğum o deniz kokusu. Deniz kokusuna müthiş, muhteşem, efsane gibi sıfatlar koymayı düşündüm fakat siz gezginler "deniz kokusu" kelimesinin her sıfattan daha güzel olduğunu zaten biliyorsunuz. Turizm bölgesi olarak seçilmemesi, yatırım yapılmaması ve güzelliklerinin saklı olması sebebiyle Samandağ hiçbir zaman turistlerin ilgi odağı olmadı. Gelenler ise, namını çok uzaktan duydukları Musa Ağacı ve Çevlik Sahilini gezip dönüyorlar. Aslında burada yapacak ve gezilecek o kadar çok yer var ki... Öncelikle Meydan Köyünden bahsetmek istiyorum. Tarım alanlarının içinden karşıda görünen yemyeşil dağa doğru ilerlerken, "sanırım hayalimdeki yere doğru yolculuk yapıyorum" düşüncesi, karşınıza çıkan boyasız bakımsız evler ve orta kalitedeki restoranlarla biraz yıkılıyor olsa da, bunları oranın el değmemişliğinin kanıtı olarak görüp rahatlayabilirsiniz. Her ne kadar derme çatma görünse de, malzemeleri bölgedeki doğal tarımla üretildiği için her yemeği birbirinden lezzetli olan bu lokantalarda, kişi başı 10-15 tl ile kendinize kırmızı et veya balık ziyafeti çekebilirsiniz. O evlerin hemen sonunda alabildiğine güzel koylar, uçsuz bucaksız denizin kenarında tarım alanlarıyla karışık bir orman var. İsterseniz bu koylardan birinde yüzebilir, isterseniz trekking yapabilirsiniz. Trekking için deniz kenarından ilerleyen yolu veya dağ yolunu tercih edebilirsiniz. Küçük bir köy olduğu için burada herkes birbirini tanır. İslamiyet'i benimsemiş bu aile köyünde dana eti dışında kırmızı et bulamazsınız. İnek etini bile. Bu yüzden kırmızı eti rahatlıkla tüketebilirsiniz. Burayı tatil bölgesi olarak düşünürseniz gitmeniz gereken yer Yıldızlar Restoran'dır. Düşük fiyatları ve misafirperverliğiyle tercih ettiğim tek mekandır. Fakat ben bu köyü sıradan bir tatil bölgesi olarak değil de bir gün harcanabilecek güzel bir yer olarak görüyorum. Bu yüzden pansiyonlar ile ilgili bilgi verme gereği duymadım. Girişte küçük bir park ve düzenlenmiş yürüme alanı dışında pek bir şey yok. Çünkü burası türbe. Kaliteli bir mekanda kahvenizi, biranızı yudumlayıp canlı müzik dinlemek istiyorsanız aradığınız yer resmin sağ üstünde gördüğünüz türbenin hemen arkası. Yol boyunca cafe ve yazlıklarla dolu olan bu site ilçe gençlerinin gözdesidir. Deniz tarafından (yaklaşık 1 km kadar) parke taşı yoldan ilerlerken sağ tarafınızda Samandağ'ın en büyük otel ve restoranı olan Truva Life Otel ile karşılaşacaksınız. Fiyatları diğer mekanlardan biraz daha yüksek olmasına karşın lezzet konusunda bir iki tık ileride olan bu mekanın mezesinden meyvesine, balığından kırmızı etine Hatay medeniyetler yemek kültürünü damağınızda hissettireceğinden emin olabilirsiniz. Konforu ve kalitesi ile bu bölgeye gelen bütün sanatçılar bu otelde kalmayı tercih eder. İnternetten Truva Life Otel'i araştırıp fiyat konusunda daha detaylı bilgi alabilirsiniz. Az ilerisinde ise Samandağ'ın en büyük restoranı Atlantys ile karşılaşacaksınız. Bizans kalıntılarının bolca yer aldığı bu alan, Titus Tüneli, Beşikli Mağaralar ve St. Simon kalıntılarıyla Samandağ'da en çok turist çeken bölgedir. Doğayla iç içe olan bu tarihi mekan, aynı zamanda restore edilmiş yollarıyla trekking imkanı da sunuyor. Titus Tüneli girişinin karşısında Osmanlı kahvecisiyle karşılaşacaksınız. Normal Türk kahvesinden biraz daha farklı olan bu kahveyi tiryakilerin kesinlikle denemesini tavsiye ederim. Ayrıca Osmanlı cüppeleri ile fotoğraf çekilebilirsiniz. Belirli bir alanda at binerek tur yapabilirsiniz. Hemen ileride Cafe İn ismindeki cafe ile karşılaşacaksınız. İlçenin en lezzetli pizzalarını burada yiyebilirsiniz. İlçede üretilmiş tarım ürünleriyle yapıldığında lezzeti ülkedeki birçok mekandan çok daha ileridedir. Samandağ'da turist olmak çoğu yerden farklıdır. Çok fazla turistle karşılaşmadıkları için, insanlar bunlardan para kazanmalıyım gibi değil de, öyle bir yemek hazırlayayım ki yedi düvele Samandağ'ı anlatsınlar düşüncesine sahipler. Bu yüzden "şuradan geldik turistiz" cümlesini söylediğiniz andan itibaren üst düzey misafirperverlik ve lezzet ile karşılaşacağınızdan emin olabilirsiniz. Böyle dediğinizde dananın en yumuşak yerinden Nusret ile kıyaslanabilecek bir lezzet şöleni yaşayacağınızdan emin olabilirsiniz. Üstelik fiyatlar hiç yükselmeden! Bu mekanlarda yukarıda oturmanızı tavsiye ederim. Yemek ile birlikte şahit olacağınız deniz manzarası başınızı döndürecektir. El yapımı ünlü Hatay boğma rakısını içmeden dönmem diyenleriniz varsa, herhangi bir mekanda rica etmeniz durumunda dilediğiniz kadar içebilirsiniz. Şu anda yok veya bulundurmuyoruz gibi bir cevap ile karşılaşırsanız turist olduğunuzu belirtmeniz veya şu kadar uzak yoldan geldik, içmeden göndermeyin bizi gibi tatlı bir ısrar ile yanınızda götürecek kadar boğmayı masanızda bulabilirsiniz 1 Litresi 30 Türk Lirasına satılıyor (yeni rakıdan 3 kat daha ucuz) ve normal rakıdan 2 kat daha ağırdır. İçki ile pek arası olmayanların ise mutlaka yavaş içmelerini tavsiye ederim. Lokantaların karşısında Öğretmen Evini görebilirsiniz. Kafe bölümü çok kaliteli olan bu mekan istirahat etmeniz ve kahvenizi yudumlamanız için bire bir. Hemen arkasında da devlete ait bir tesisi göreceksiniz Genellikle Sahil Güvenlik çalışanları, Gazi ve Şehit yakınlarının kullandığı bu mekan yemyeşil kırları ve upuzun ağaçları ve etrafındaki güvenli çitleriyle kamp veya piknik yapmak isteyenler için ideal bir bölge. Deniz Kenarından biraz daha ilerlediğimizde önümüze yaklaşık 40 km uzunluğunda deniz kıyısında, sağ tarafı paralel dağlar ve el değmemiş ormanlarla kaplı bir yol çıkıyor. İşte burası benim favori bölgem. Trekking yapanlar, fotoğrafçı ve dağcıların bu bölgeye aşık olacakları kesin! Nehirlerin aşındırarak oluşturduğu dağlar arasındaki bu rota, yol boyunca farklı toprak türlerinin yanı sıra farklı bitki ve hayvanları görme şansını size tanıyor. Üstelik buralarda uzun süre önce Romalıların yaşadığını düşünürsek tarihi bir keşif bile yapabilirsiniz. Yol boyunca sağ tarafta nehir görüntüsündeki her girinti farklı bir trekking yoludur. Hepsinin sonu farklıdır ve birçoğu 1 km'nin üzerindedir. 1 kilometreden fazla yürümediğim için uzunlukları hakkında çok bir bilgim yok fakat şu sıralar eskiye kıyasla daha uzun yürüyüşler yapıyorum ve bu yolların her birini tek tek bitirmeyi planlıyorum. Kırma taş yolun bitiminde, içeri doğru bir aracın geçebileceği bir yol var. (Çevlikten yaklaşık 20km ileride.) Yol engebeli olduğu için sadece 4x4 jipler ve motorlar tarafından tamamlanabiliyor. Bunlara sahip olsanız da ben yürümenizi tavsiye ederim. Milyonlarca yılda aşınmış o iki dağ arasındaki genişliğin hayranlığını duyarak yürümelisiniz. Dağ, toprak, ve farklı bitkileri ile yazın en sıcak vaktinde bile hissedebildiğiniz serinliği tatmadan, buradan araçla ilerlemeniz çok kötü olurdu. 30-45 dakikalık bir yürüyüş sonunda, ağ demirlerle kaplı taşlar göreceksiniz. Ne oldukları hakkında bir fikrim yok. Fakat hemen arkasında alabildiğine uzanan bir nehir var. Sürem kısıtlı ve evime çok uzak olduğundan bu nehri tamamlayamadım. Buna karşın her karışına hayran oldum ve bütün trekking rotaları arasında favorim budur. Zamanınız kısıtlıysa ve sadece 1-2 defa bu yollardan birinde yürüyecekseniz bu rotayı kesinlikle tercihlerinizin arasına koyun. Orman büyüklüğüne yukarıdaki haritadan bakabilirsiniz. Hava koşullarının uygun olduğu zamanlarda Yamaç paraşütü bile yapabilirsiniz. Şimdi Çevlik ile deniz sitesi arasında merkeze doğru olan yoldan Hıdırbey istikametine doğru yola çıkıyoruz. Dördüncü durağımız Hıdırbey. Rivayete göre Hz. Musa ve Hz. Hıdır Simon Dağı'nda karşılaşmış ve birlikte Musa Dağı'na doğru ilerlemişler. Hz. Musa uzun dağ yürüyüşünden susamış ve asasını yere sabitleyerek eğilip bir yudum su almış ve yollarına devam etmişler. Daha sonra asasını unuttuğunu fark eden Hz. Musa geri dönmüş. Asanın bir fidana dönüştüğünü gören peygamber asayı bırakarak yoluna devam etmiş. Günümüze kadar 3000-4000 yaşlarında olduğuna inanılan Musa Ağacının Çapı 7.5 metre ve uzunluğu 10 metre. Dal ve yapraklarıyla 1000 metreküp alana yayılmıştır. Turistik açıdan en büyük yatırımın yapıldığı Hıdırbey Köyü katıklı ekmek, gözleme ve çayıyla ünlüdür. Yanınızda getireceğiniz zeytin, peynir, bal ve tereyağı gibi kahvaltı ürünlerinin yanı sıra, aldığınız katıklı ekmek, gözleme ve demlik çayınızla buz gibi suyun, yemyeşil ağaçların altında keyifli bir kahvaltı yapabilirsiniz. Suyun üstünde masaları olan mekanları tercih edebilirsiniz ama ben bunu pek tavsiye etmem çünkü su burada buz gibi soğuk. Ayrıca Samandağ tarımından ayrı olarak dağ tarımıyla uğraşan bu köyden; hakiki dağ balı, kuru incir, ceviz, kestane, Samandağ domatesi, samandağ biberi, mevsiminde hormonsuz yaz meyvelerinin tamamını köy pazarından satın alabilirsiniz. Burası, Samandağ'ın diğer bölgelerinden doğayla iç içe olan, dağları delmiş onlarca km uzunluğundaki Büyükkaraçay Nehri ile ayrılıyor. Gözleriniz kapayın ve aklınızda piknik yapmak için bir yer hayal edin. Nehir kenarı ve doğası el değmemiş olsun. İsterseniz sahil kumundan tepecikler bile hayal edebilirsiniz. Nasıl hayal ederseniz edin o yeri burada bulabilirsiniz. Antik bir köprü ve altında 3 metre derinliğinde su. Ne kadar resmi olmasa da burası halka açık tatlı su havuzudur. İkinci durak St. Simon Manastırı. Hatay'da tarihi mekan deyince akla ilk gelen yer olan St. Simon Manastırının tüm geçmişini burada açıklayamayacağım. Zira oldukça uzun bir tarihe sahip. Ziyaret etmeden önce biraz araştırıp okumanızı tavsiye ederim. Ayrıca yine dönüş yolunda Saint Pierre Kilisesi bulunmakta. Üçüncü Durak Harbiye. Samandağ ve Antakya arasında bulunan bu ilçe şelaleleriyle ünlü. Manzaranın getirdiği ekstra ücret ile yemeğinizi burada yiyebilirsiniz. Size tavsiyem burada sadece sohbet edip kahvenizi yudumlamamanız çünkü bir Hataylı olarak yediğim en lezzetli kebap dürümünün Harbiye'de olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Midenizi bu yemek için boş tutmak hayatınızda verdiğiniz en doğru kararlardan biri olacaktır. Kebabı farklı yapan harbiye usulü pişmiş domates, pişmiş biber, biber salçası ve yağlı sosla hazırlandıktan sonra pişirilen ekmeği ile eminim hayatınızda yediğiniz en lezzetli dürüm olacaktır. Üstelik bütün bu lezzet ve çeşitli ücretsiz mezelere 12-15 TL'lik dürüm siparişi ile ulaşıyorsunuz. İskenderun'a doğru yol alırken çevre yolu yerine şehir için yolunu tercih ederseniz, bir tepeden bütün Antakya'yı görebileceğiniz, çok uygun fiyatlara çok lezzetli yemekler yiyebileceğiniz (13 TL ile kebap tabağı), çayınızı veya kahvenizi manzara karşısında yudumlayabileceğiniz bir tesis bulunmakta. Aynı zamanda daha yükseklere doğru ilerleyen ve yol boyunca çardaklardan oluşan bir trekking rotası var. Uzun bir süre taş döşenmiş yoldan ilerledikten sonra dağlara doğru açılan bu yolu sonuna kadar zorlayabilirsiniz. Bu çardaklarda mangal yakmamak şartıyla pikniğinizi yapabilir kendi getirdiğiniz ısı kaynaklarıyla çayınızı veya kahvenizi hazırlayabilirsiniz. İskenderun'da gezilecek çok tarihi mekan olmasa da burası Hatay'ın en gelişmiş turistik bölgesidir. 14 Katlı bir binanın tepesinde bulunan Teras Cafe'de gün batımı eşliğinde kahvenizi içebilirsiniz. Deniz kenarında taş ve betondan yapılmış yürüyüş yolunda yürüyebilir, denizin hemen kenarındaki koruluk parklarında dinlenebilirsiniz. Ayrıca 1-2 tl karşılığında 30 dakikalık deniz turu yapmak da mümkün. İskenderun'da büyük şehir hayatını turizm hayatıyla iç içe yaşayabilir, kaliteli mekanlarda İskender, döner vb. ürünleri Hatay usulü ile yiyebilirsiniz. Ayrıca Samandağ öyle bir ilçedir ki nerede yemek yerseniz yiyin uygun fiyata çok lezzetli bir yemek yiyeceğinizden emin olabilirsiniz. Size sıcak gelen herhangi bir mekana girip gönül rahatlığıyla sipariş verebilirsiniz. Her yönden diğer turistik bölgelere nazaran çok uygun fiyatlı olan bu gezi, büyük ihtimalle en düşük bütçe ile tamamladığınız tatillerden biri olacak. Not: Bu blog'ta yer alan içerikleri, podcast şeklinde benim kendi sesimden dinlemek isterseniz, Spotify arama kutucuğuna Gezivita yazmanız yeterli. Sayfamdan podcastlere rahatça ulaşabilirsiniz. Sevgiler, selamlar, beni dinlediğiniz için şimdiden çok teşekkürler! Merhaba. Bu yazıyı öğrencilerimden Mert Nefşioğulları yazmıştı. Onun adına ben teşekkür edeyim. Selamlar.


Saraybosna'ya gidişimin iki sebebi vardı: hem büyük şehir İstanbul'u birazcık unutmak, hem de bir arkadaşımı ziyaret etmek. Şubat ayında Moda Starbucks'ın kalabalık bir köşesinde gelirlerimi hesaplayıp, mart sonu, nisan başı gibi yola çıkabileceğimi gördüm. Hava limanının Boşnakçası "Aerodrom"dur. Bu kelime bana başından beri çok komik geldi. Çocukluğumuzda şenliklerde bindiğimiz "autodrom" sözcüğünü, sonra ise Macar çingene müzik grubu "Besh o droM"-u ve "puro-rom" diye bir çingene kelimesini aklıma getiriyordu. Uçakta bu sözcükler sürekli aklımda dans ediyorlardı. Taksiye binip havalimanının yakınında bulunan bir müzeyi ziyaret edecektim ilk olarak. Müzenin ismi "TUNEL SPASA" DOBRINJA BUTMIR. "TUNNEL OF HOPE" DOBRINJA BUTMIR. 1992-1995 yılları arasında işgal altında kalan şehre yardım, yemek, içecek ve gereken eşyaları ve malzemeyi sunmak ancak bu tünelin yapımıyla mümkündü. O gülleri de burada gördüm ilk defa. Biri öldü, birini birileri öldürüp ardından güller açıldı... O hayatlar boşuna bitmedi çok erkenden. Güzel bir sembol düşünmüşler bu gülleri kullanarak. Bitmiyor. Şehrin daracık sokaklarında ölülerin hatırası sanki hafif bir sis gibi oturuyor daima. Çünkü o güllerden sonra mezar taşları göreceksiniz. Ufak mezarlıkları, büyük mezarlıkları, çok eski olanları ve çok da yenileri. Vadiden yukarı doğru bakıp başka bir şey görmek mümkün değil zaten. Yokuşlarda birbirine yapışan evler arasında kocaman yeşil-beyaz araziler var. Yeşili çimen, beyazı mezar taşı. Gökyüzünden dağların sırtına düşmüş beyaz iğneler gibi dimdik duran hatıralar: Canlı ya da ölü, biz hep buradaydık, ve daima burada kalacağız diyorlar. Ama biz yanımızdan geçen ve arkadaşına "Her taraf mezar vallahi" diyen sarı saçlı Türk turist kızını da unutalım birazcık. Onunla Kovaci sokağının ucunda bulunan mezarlığa ve Zuta Tabiya tepesine kadar çıkmayalım. Şimdi takı almaya gidiyoruz. Hem de alüminyumdan. Kovaci sokağının tenekeci dükkanlarının birinde sarışın bir adamcağız oturuyor. Başı eğik, yüzü ve gözleri gözükmüyor. Çekiciyle bir metal parçasını işliyor. "Hi!" deyince "Hi!" diye cevap veriyor. Gözünü hala kaldırmadığı yüzünden ben de öbür satıcı arkadaşıyla sohbete girişiyorum. En son bir yüzük, bir bilezik ve iki tane magnet seçip "Resminizi çekebilir miyim?" diye sorduğumda sarışın adam başını kaldırıyor. Allahım Yarabbim, Bosna-Hersekte Kurt Cobain in bir alteregosuyla karşılaşmak ne garip bir duygu! Bir de arkasında gitarı gözüme çarpıyor! Smells Like Teen Spirit... Saraybosna'da bunu da yaşadık! Şehrin kendisini anlatmak benim işim değil aslında. Turistler gidip kendi gözleriyle seyretsinler bu efsanevi, Osmanlıdan, Avusturya-Macaristan İmparatorluğundan ve tabii Yugoslavya'dan kalma karmaşık eseri. Boşnaklar, Sırplar, Türkler, Yahudiler, Rus ve Arap turistleri, Avrupa gezginleri... Hepsi burada zaten. Sebiljin yanında fotoğraf çekiyorlar, Gazi Husrev Beg Camiisini ziyaret ediyorlar, Vjecna Vatra ya kadar Ferhadija sokağını geziyorlar, oradan da dönüp mekanların birinde ya Burek ya da Cevapcici yiyorlar. Burada her şey serbest ya, içki bile var. Bizim Macar takvimimizde 11 Nisan "Şiirin Günü" olarak kutlanmaktadır. Biz de arkadaşımla şiirlerin ve şiir gibi şehirlerin şerefine bir kadeh armut rakısını içtik. Saraybosnada gerçekten her şey bulunur, şehrin atmosferi korkudan ölüme, oradan hüzüne, sonra da tatlı bir melankoliye taşır yolcuları. Akşamları ise, ezan bittikten sonra akordeon sesiyle eğlence başlıyor. Hadi şarkı söyleyelim, hadi dans edelim! diyen Saraybosnalılar az sayıda değil. Ertesi sabah bazıları güneşin ilk ışıklarından önce namaz kılmaya, öbürleri ise çan çalınca kiliseye, yine başkaları belki de sinagoga giderler. Bu harika hayatı kutlamak için. Dört gün sonra ben de eve döndüm. Eve, İstanbula yani. Saraybosnadan sonra hem İstanbulu, hem Viyanayı birazcık daha iyi anlayabiliyorum. Çünkü Saraybosna bu koca şehirlerin minyatürü gibi duruyor, tarihi yerleri en azından. Bir zamanlar Osmanlı İmparatorluğunun uzun ellerinde, sonra ise elleri gene uzun Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun sahipliğinde gelişen Saraybosna, tarihsel ve sosyolojik açıdan çok önemli izler taşımaktadır. Siz de bu tür gezileri seviyorsanız, Bosna-Hersek tüm güzellikleriyle sizleri de bekliyor!


2020 yılının mart ayının ortasında başlayan Covid 19 salgınının üzerinden koca bir yıl geçti. Ancak hastalık hayatlarımıza derinden nüfuz etmeye tüm hızıyla devam ediyor. Bu nedenle seyahatlerimiz de eskisine oranla bir hayli seyrekleşti. Benim pandemi sürecinde yaptığım iki geziden biri ise, herkesin bir gün mutlaka gitmek istediği, rüya gibi güzel şehirlerimizden biri olan Mardin'eydi. İşte bu yazımda, seyahat ve gezi konularının dışında, daha genel bir içeriğe yer vermek istiyorum. Bu kez sizinle severek dinlediğim bazı müzisyenleri paylaşmak istiyorum. Bu saydığım müzisyenlerden, uzunca bir süredir dinledikleriniz vardır zaten kesin. Mesela Evgeny Grinko... 2011 yılında, onun Ekşi Sözlükteki başlığını da ben açmış, hakkındaki ilk yazıyı ben yazmıştım. Herhalde benim kadar seveni çok olacak ki, kendisi hakkında öyle çok fazla detaylı bilgi vermemiş olmama rağmen, bir sürü insan bu entry'mi favorilerine eklemiş. Evet Evgeny Grinko biraz daha bilindik, biraz daha popüler. Kimilerini ise ilk kez duyuyor olabilirsiniz. Ben, onlar hakkında bir şeyler söylemeden hemen önce, genel olarak ne tarz müziklerden hoşlandığımdan bahsedeyim biraz isterseniz. Aslında Türkçe poptan tangoya dek uzanan geniş bir çeşitlilikte müzik dinlemeyi seviyorum. Ortaokul ve lise dönemlerimde (1996-2001) arkadaş çevresinin de etkisiyle daha çok metal müzik dinlerken, yaş ilerledikçe ayaklar yere biraz daha sağlam basmaya başladı ve su bir anlamda kendi yolunu buldu diyebilirim. Ara ara hala açıp Iron Maiden'ın örneğin Fear Of The Dark albümünü severek dinlemekle beraber, ben metal müzikten keskin bir şekilde kopalı çok uzun zaman oldu. Ancak 1998 yılında çıkan Virtual Eleven albümünün kasetini almak için gittiğim Raksotek mağazasında, bana bu albümün posterini ücretsiz hediye eden kasiyeri hala dün gibi hatırlıyorum! Üstteki alt alta sıralı listedeki müzisyenlerin ortak özelliği, hemen hepsinin ana enstrüman olarak piyanoyu kullanması. Böyle sakin sakin, yavaş yavaş çalıyorlar. Piyano benim en çok sevdiğim enstrümanlardan biri. Uzunca bir süredir dinlediğim müziklerin kaynağında hep piyano var. Bir zamanlar aktif olarak kullandığım, hala üyesi olduğum ancak sonradan giderek popülaritesini kaybedip, deyim yerindeyse piyasadan silinen Last. fm'de de çok güzel bir playlistim vardı mesela. Oradaki müzik arşivimi sizinle de paylaşmak istiyorum şimdi. Buradaki liste benim en çok dinlediğim isimleri gösteriyor. Dikkat ederseniz, listedeki isimlerin çoğu piyanist. Bu yorumumdan yaklaşık beş yıl sonra, 23 Ekim 2013 tarihinde, Türkiye'de verdiği ilk konserde, Zorlu PSM'de elbette ben de yerimi almıştım. Bu tarihi ana tanıklık etmek ve onu ilk kez geldiği ülkemde, ilk konserinde canlı dinlemek gerçekten harikaydı! Bu, hiç şüphesiz onu gerçekten çok beğenen ve uzunca bir süredir takip eden bir müziksever için kaçırılmaması gereken muhteşem bir deneyimdi. Sevdiğim bir diğer caz piyanisti ve şarkıcısı olan Peter Cincotti'yi, İKSV İstanbul Caz Festivali kapsamında 2009 yılında İstinye Park'ta, Stefano Bollani'yi -bir diğer İtalyan caz müzisyeni Enrico Rava ile beraber- 2010 yılında Aya İrininde, Michael Nyman'ı 2011 yılında Cemal Reşit Rey Konser Salonunda, Dustin O'Halloran'ı ise 2015 yılının nisan ayında Salon İKSV'de dinlemiştim. Jan A. P. Kaczmarek, Polonyalı çok başarılı bir besteci. Film müzikleri var. Hazır Polonya demişken, bu vesile ile Polonyalı trompet üstadı Thomasz Stanko'nun da ismini analım burada. Onu da çok severim. Umarım bu yazı, hiç tanımadığınız kimi isimlerle tanışmanıza bir parça da olsa vesile olmuştur. Dinlerken kulağımı çınlatırsınız artık. Haydi durmayın öyleyse, açın bir tanesini hemen dinlemeye başlayın! Beğendiğiniz yazılarımı sosyal medya hesaplarınızda arkadaşlarınızla paylaşmayı unutmayın, sevgiyle ve müzikle kalın!


Bu yazımda, size bugüne kadar okuduğum ve en çok beğendiğim seyahat kitaplarından söz etmek istiyorum. Bu gezi kitaplarının en çok beğendiğim yanlarını sizlerle paylaşmak, bu kitaplar hakkında kısa kısa bilgiler vererek sizlere tanıtmak niyetindeyim. Böylece henüz okumamış olanlar, konusuna, yazım tarzına veya içeriğine göre içlerinden beğendiğini/beğendiklerini seçip okuyabilir. Her ne kadar bunları seyahat konulu kitaplar, gezi kitapları olarak adlandırmak mümkünse de, aslında yerine göre gezi rehberi, yerine göre bir başvuru kitabı, yerine göre anı, yerine göreyse bir çeşit biyografi olarak değerlendirmek de mümkün. Bu biraz da bakış açımıza göre şekilleniyor aslında. Yine de gezi yazısı kısmı hepsinde ortak payda olarak yer alıyor. Yazıyı daha rahat okunabilmesi için birkaç parçaya ayırdım. Şu an okuduğunuz kısım birinci bölüm. Yazının sonundan isterseniz diğer bölüme geçebilirsiniz. Bu bilgiyi de ekledikten sonra, haydi bakalım başlıyoruz o halde. En son okuduklarımdan biriyle başlayalım isterseniz. Azra Erhat'ın Mavi Yolculuk isimli kitabıyla. Mavi Yolculuk kavramını daha önce duymuş muydunuz bilmiyorum. Bilmeyenler, duymayanlar için önce kısa bir tarihçesiyle başlayalım. Mavi Yolculuk, ilk olarak Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Bedri Rahmi ve Halikarnas Balıkçısı olarak bilinen Cevat Şakir Kabaağaçlı öncülüğünde, bundan gerçekten uzun yıllar önce, kabaca 1950'li yılların ortasında başlatılan bir gezi türü, seyahat felsefesi diyebiliriz. Adından da anlaşılacağı üzere tekne ile Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyı şeridinde yapılan bu yolculuklar, o ilk dönemler bir sürü yazar, şair, öğretmen, edebiyatçı, düşünür ve sanatçıyı bir araya getiren bir dost meclisi etkinliği kıvamında iken, zamanla ve elbette gelişen imkanların ve teknolojinin de etkisiyle günümüzde artık her kesimden insan tarafından yapılan oldukça popüler bir yolculuğa dönüşmüş durumda. Ancak Azra Erhat ve arkadaşlarını öne çıkaran birkaç şey var. Bir defa bu yolculuk türü ve ismi tamamen onlardan doğmuş. Yani yaratıcıları onlar. Ancak benim özellikle dikkatimi çeken şey, bundan 60-70 yıl kadar önce, o imkansızlıklar ve günün yoklukları içinde böyle bir fikrin temelini atabilmeleri ve başlı başına böylesine zorlu bir yolculuğa çıkabilmeleri oldu. Güllükten Kuşadasına yolculuk tam on üç saat sürdü. On üç saat durmadan sallandık, iki üç kere çay demleyelim dedik, dalgayla rüzgar gaz ocağını devirdi. Karpuzla galeta, gemici aşı nemize yetmezdi. Macera bir göçmen gemisine dönmüştü. Ambargosların sakalı bir karış daha büyümüş, son gün diye hanımlar her türlü süsten vazgeçmişti. Yalnız neşemiz tamamdı; hırkalara, muşambalara, yorganlara sarınmış konuşuyorduk. Gövdemiz pislik içindeydi belki ama düşüncelerimiz hiçbir zaman bu kadar arı olmamıştı. Kitabı okurken o dönem gezilen yerlerin ne kadar bakir coğrafyalar olduğunu, kitapta ismi geçen antik kentlere çoğu kez karayolu ile ulaşmanın bile mümkün olmadığı düşünüldüğünde, bu bir avuç insanın başardığı şeyin kıymetini rahatça anlıyorsunuz. Büyük cesaret, büyük bir ileri görüşlülük örneği gerçekten. Gemide kullanmak için buz alabilecekleri yerler bile sayılıymış o dönem. Şimdi bir an için gözünüzü kapatın, 60-70 sene öncesini ve o ortamı hayal etmeye çalışın. Hayali bile çok zor değil mi? Düşünün, o ortamda bunu başarmışlar, böylesi bir yolculuğa çıkmışlar. O dönem güzelim kıyılar şimdiki gibi oteller ve villalarla dolu değil, rant için yakılmıyor, teknoloji günümüze göre son derece ilkel. Ancak insanlar mutlu, insanlar umutlu. Mavi Yolculuk felsefesini anlatırken, Azra Erhat o dönem bile var olan yabancılaşmadan bahsediyor. Bugün elimizin altındaki cep telefonundan 2-3 gün dahi ayrı kalmadan yaşayamıyoruz. Özellikle yurt dışına kaçırılan tarihi eserlerle ilgili bölümleri okurken içim acıdı. Azra Erhat, antik bir kent olan sadece Letoon'dan British Museum'a kaçırılan eserlerin bile çok kıymetli olduğunu yazıyor kitabında. Akıl alır gibi değil doğrusu! Gördüğümüz bir yeri yalnız bugün olduğu gibi görmek, onun gözle görünen boyutlarına tarih, arkeoloji ve filoloji bilimlerinin sağlayabileceği derinlik boyutunu katamamak, dile getiremediğimiz bir put karşısında put gibi durmak, bilgisizliğin, kültürsüzlüğün kara duvarını aşamayıp, Romantiklerin övmekle bitiremedikleri geçmişi yaşama zevkine bir türlü varamamak. Birkaç dostla birlikte bizim her yıl yapmaya giriştiğimiz "mavi yolculuklar" bu kültür zevkini tatmak içindir. Bu kitabı okurken siz de geminin güvertesinde olacaksınız diğer yolcularla beraber. Onların kumanyasından yiyecek, onlarla beraber el değmemiş sularda yüzecek, balık tutacaksınız. Ve hepsinden öte, yazarın nefis anlatımıyla sanat, arkeoloji ve tarihin içinde de bir yolculuğa çıkacaksınız. Türkiye İş Bankası Yayınları bu kitabın yeni baskısını yaparak büyük bir iş başardı. Yakın zamanda Roma gezisi düşünüyorsanız hiç düşünmeyin, bu kitabı da hemen satın alın ve şimdiden okumaya başlayın. Hayır hayır bir saniye, hatta bu kitabı benim gibi mutlaka yanınızda götürün! Ancak unutmayın, mutlaka şehre gitmeden önce okumuş olmanız gerekiyor. Kitap biraz hacimli. Sayfa sayfa okuyamasanız da içeriğine ciddi bir şekilde göz atın. Zaten yazarı da bizden bunu istiyor. Çünkü Roma gezilecek yerler bakımından çok zengin ve gitmeden yapacağınız okuma, oraya vardığınız zaman gezeceğiniz yerleri daha farklı bir gözle görmenizi, anlamlandırmanızı sağlayacak. Dediğim gibi, yanınızda götürürseniz, benim gibi o mekanları gezerken de bir köşeye kıvrılıp okuyabilirsiniz. Böylece öğrendiğiniz şeyi gözünüzle de anında göreceksiniz. Bu kitaptan çocukluk arkadaşım Ufuk sayesinde haberdar oldum. Ona gerçekten ne kadar teşekkür etsem az! Roma hakkında bilmediğim bir sürü şey, yeni bilgi öğrendim. Roma tarihi, Roma görülecek yerler, Roma çeşmeleri, Roma anıtları... Roma denilince aklınıza ne gelirse. Ancak kitabın Hollandalı yazarı Jona Lendering'in kitabın önsözünde yaptığı önemli uyarı ise, okumaya başlamadan önce gerçekten Roma üzerine bugüne kadar bildiğimiz bir çok şeyin arkasında aslında çok farklı olgular da yattığını gösteriyor. Evet, biz Roma'yı sürekli abidevi anıtları, muhteşem tarihi eserleri, hamamları, tepeleri ve müzeleri ile hatırlıyoruz. Ancak yazar bunların bir adım ötesine geçtiğimizde, aslında o dönemki imparatorlukta ne kadar zalimce bir toplumsal yapı olduğunu da bizlere hatırlatıyor. Bunu Romalıların gündelik yaşamlarından somut örnekler vererek bir bir anlatıyor. Kitap Yayınevi tarafından basılan eserin çevirisinin de çok iyi olduğunu söylemeliyim. Bir alkışı da çevirmen Burak Sengir hak ediyor. Yayın evinin kendi sayfasına üye olursanız indirimli bir şekilde satın alabilirsiniz. Okuyun, pişman olmayacak, bana hak vereceksiniz. Geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz John Freely, aslında Amerikalı bir fizik profesörü. Fakat o kadar uzun süre Türkiye'de yaşamış ki, artık tamamen bizden biri oluvermiş durumda. Üstelik, değme tarihçilere taş çıkartacak kadar tarih konusunda yetkin bir isim. Kitap, daha ziyade gezi rehberi kıvamında. Anlatılan yerler hakkında çok ilginç bilgiler elde ediyorsunuz. Bence tek eksiklik, fotoğraf sayısının azlığı... Bunun dışında dört dörtlük olan bu kitabın İngilizce edisyonu bulunduğunu ekleyeyim. Yabancı arkadaşlarınıza hediye etmek için de güzel bir kitap bence. İlyas Salman ve Şener Şen'in başrolü paylaştıkları Şekerpare filmini seven, bu kitabı da beğenir diyorum. 🙂 Yazarın üslubunu beğenirseniz, mutlaka "Evliya Çelebinin İstanbul'u" isimli kitabını da okuyun derim. O biiiiir klasik! Çocukluğumun mihenk taşlarından biridir. Kulüpte girdiği bir iddia sonucu yollara düşen İngiliz asilzadesi Phileas Fogg ve uşağıyla beraber dünyayı turluyoruz bu kitapta. Üstelik yalnızca 80 günümüz var. Jules Verne'in en büyük eserlerinden biri, eşsiz bir roman. Hala okumamış olanlar varsa daha fazla geç kalmayın. Çocuğu olanlar için ise şöyle söyleyebilirim: Oğluma/kızıma acaba ne okutsam diye düşünmeye son! İş Bankası Yayınları çevirisi şahsi önerimdir. İlkokuldayken, İki Yıl Okul Tatili ve Tom Sawyer'in Maceraları ile birlikte en sevdiğim kitaplardan biriydi. Hala öyledir diyebilirim. Gezip gördüğümüz yerlerde yer alan mimari yapılar adına her şeyi, kolektif yazarların hazırladığı bu kitapta bulacaksınız. Üstelik mimari akımların özellikleri ile beraber. Bu anlamda tam bir başucu kitabı. Gezerken dışarıdan gördüğümüz, içlerine girip hayranlıkla seyrettiğimiz o kiliseler, katedraller, camiler, akropoller, şatolar, müzeler nasıl yapılmış, kimler tarafından tasarlanmış ve hangi akımın unsurlarını bünyesinde barındırıyor... İşte bu soruların hepsi tek tek görsellerle zenginleştirilmiş biçimde bu mimarlık kitabı içinde yer alıyor. NTV Yayınları tarafından basılan bu kitap kare şeklinde olduğu için çok yer kaplamaz ama biraz ağırca. Eğer yeriniz varsa seyahatleriniz sırasında yanınızda taşırsanız gerçekten büyük iş görür.. Zira dünyanın her yerindeki eserler hakkında bilgiler barındırıyor. İster İtalya'ya gidin, ister Uzak Doğu'ya, ister Mısıra... Ben D&R'da indirimli reyondan 9,99 Türk Lirasına satın almıştım. İnternet üzerinden siz de indirimli satın alabilirsiniz. Balkanlar bizim tarihimiz. Manastırın küçük bir Orta Avrupa kasabasınınkini andıran ana caddesi, Manastır halkının bugün bile Fransızca ve piyanoya düşkünlüğü, oradaki askeri idadide okuyan genç Mustafa Kemal'in kültürel anlayışının nasıl şekillendiğini açıklıyor. ... Üsküp'ün çarşısı, minareleri, şehrin batı ucundaki Aziz Pantolomey Manastırı, Osmanlı kültür mirasının canlı bir resmini oluşturuyor. Sevdiğim bir başka roman. Kitap oldukça akıcı bir dille yazılmış bir defa. Bu anlamda ben bu eseri Dino Buzzati'nin Tatar Çölü isimli kitabına benzettiğimi belirtmeliyim. İkisi de sürükleyici. Okuyanı sıkmıyor. 2017 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Kazuo Ishiguro, Japonya'da doğmuş olmasına karşın, çok erken yaşlarda İngiltere'ye gidip eğitimini burada tamamladığı için eserlerini İngilizce kaleme almış bir yazar. Bu güzel romanında Ishıguro, İngiliz malikanelerinin eski ihtişamını yitirdiği zamanlarda görev yapan son baş uşaklardan Stevens'in, hem dışsal hem de içsel yolculuğunu anlatıyor. Bu anlamda kelimenin gerçek manasıyla tam bir seyahat kitabı sayılamasa da, Günden Kalanlar kurgusu ve okuyucuda uyandırdığı dikkat ve merak duygusu ile ilgiyi hak ediyor. İngiliz taşrasında bir yolculuğa çıkan Stevens, yol boyunca karşılaştığı insanları ve davranışları kendi kafasında yorumlarken, biz de onun yanına konuk oluyoruz. Birkaç gündür aklımı kurcalayıp duran geziyi gerçekleştirme olasılığım giderek artıyor. Bay Farraday'ın Forduyla tek başıma çıkacağım bir gezi bu; tasarladığım kadarıyla, İngiltere'nin en güzel kırlık yörelerini aşıp güneybatı kıyılarına kadar sürecek, böylece Darlingon Malikanesinden 5-6 gün kadar uzak kalmama neden olacak bir yolculuk. - George Floyd ve Körelen Vicdanlar - Takip Ettiğim Bloglar - Nasıl Geziyorum? - Yurt Dışı Seyahatlerinin Bana Kazandırdıkları Blogtaki yazıları podcast şeklinde benim kendi sesimden dinlemek isterseniz, Spotify arama kutucuğuna Gezivita yazmanız yeterli. Herkese keyifli seyahatler, bol kitap dolu günler! Merhaba! Füruzan'ın kitabını özellikle tavsiye ediyorum. Tito sonrası Yugoslavya'yı biraz daha yakından anlamak adına da çok güzel bir kitap. Zaten başladıktan sonra bir çırpıda okunuyor. Selamlar. Merhaba! Asıl ben teşekkür ederim, oldukça faydalı bir kitap.. Severim bende kitap okumayı.. Sanırım ilk tercihimi Bir biyografiden yana kullanacağım. En kısa zamanda temin edip okuyacağım. Çok teşekürler.. Rica ederim, ben de yorum için teşekkür ediyorum. Merhaba. Öncelikle tebrik ederim! Bana onemkaan@gmail. com adresinden ulaşırsanız sevinirim. Ben tesekkur ederim yorum icin. Selamlar. Beni G. Amerikaya aşık eden adam, Gabriel Garcia Marquez. Ben henüz gidemedim. Okumak yetmiyor, gitmek, görmek de istiyorum.. Liste çok güzel. Okumadıklarımı not ettim. Listeye ben de şu aralar okuduğum bir kitabı ekleyeyim. Oya Aytemiz Seymen Okunmayı Bekleyen Kentler. Merhaba! Ben de kitap önerisi için çok teşekkür ediyorum! Bu sanırım yeni bir kitap, daha önce hiç duymamıştım. Çok iyi bir öneri oldu, selamlar. Bu arada ben de güncel bir kitap tavsiye edeyim. 800 km mutluluk Muammer Yılmaz. Hem seyahat hem de hayata pozitif bakabilme için güzel bir kitap. Merhaba. Yorum ve öneri için de çok teşekkürler. Benim de bu kitaptan haberim yoktu açıkçası, hemen not alıyorum.


O yazımda, farklı ülkeler hakkında ilk izlenimlerimi, ülkelerin dikkat çeken kimi özelliklerini belirtmiş ve yine o ülkeler ile ilgili bazı ipuçları vermiş, çeşitli tavsiyelerde bulunmuştum. Bu defa düz yazı değil de, soru ve cevap şeklinde bir bölüm hazırladım sizin için. Soruları kendim sordum, yine kendim yanıtladım. Peki neden böyle bir yazı hazırlama ihtiyacı hissettim? Çünkü bugüne kadar gezdiğim ülke sayısı (2020 yılı şubat itibariyle 25+ ülke) bir hayli fazla olunca, insanlar sürekli olarak aşağıdakine benzer sorular yöneltiyorlar bana. Bu yüzden ben de düşüncelerimi böyle derli toplu bir biçimde seyahat soru-cevap şeklinde paylaşmak istedim sonuç olarak. Sizin alttakilerden daha farklı, aklınıza takılan, yanıtını merak ettiğiniz başka sorularınız varsa yorum kısmında yazabilirsiniz elbette. En kısa sürede yanıt vermeye çalışırım. Haydi bakalım başlıyoruz o halde. Slovenya, Avusturya, İsveç ve Danimarka bir çırpıda aklıma gelenler. Slovenya'da başkent Ljubljana ve Bled Gölünü ziyaret ettim mesela. Ülkenin büyüleyici bir doğal güzelliği var. Doğası inanılmaz. Her yer yemyeşil desem kesinlikle abartmış olmam... Tarif etmek güç. Avusturya ise iki kez gittiğim bir ülke. Biri yaz, biri kış olmak üzere iki defa gittim. Mimariye hayran biri olarak hem Salzburg hem de başkent Viyana'daki mimari ve peyzaj beni gerçekten büyüledi. Sırf Belvedere Sarayı ve Hofburg Sarayını görmek için bile gidilir. Belvedere'in tam olarak bitiş tarihi 1716. Saray aslında yukarı ve aşağı bölüm olmak üzere iki ayrı yapıdan oluşuyor. 1. Dünya Savaşının fitilini ateşleyen Franz Ferdinand suikastını eminim herkes duymuştur zaten. İşte veliaht prens Ferdinand, yirmi yıla yakın bir süre bu sarayda yaşamıştır. Hofburg Sarayı ise Habsburg Hanedanının resmi ikametgahı olarak yüzyıllarca kullanıldı. İçerideki tablolar ve mobilyalar ışıltılı, büyüleyici... Yani sizin anlayacağınız Viyana her adımda buram buram tarih kokuyor. Danimarka ve İsveç fazlasıyla kalkınmış iki ülke. İnsanların eğitim ve daha önemlisi kültür düzeyi çok yüksek. Bu ne demek? Her eğitim almış insan medeni olmayabilir ama her kültürlü insan kıyısından da olsa medenidir. Siz de bunu insanların günlük yaşamdaki hareketlerinden, tavır, davranış ve yaklaşımlarından hemen anlarsınız. Söz gelimi ister Kopenhag'ta ister Stockholm'de olsun, kahve almaya girdiğiniz bir dükkanda hiç kimse Türkiye'deki gibi yandan gelip önünüze geçmez. Bunun asla ama asla olmayacağını bilirsiniz. Hatta kazara önünüze geçen biri olursa size yerinizi hatırlatır. Sırf bu bile, bu ülkeleri sevmek için yeter de artar. O yüzden Danimarka ve İsveç benim için gerçekten çok özel. Şiddetle, nefretle, kabalıkla beslenen ve daha ziyade bu negatif duygularla güdülenen insanların ezici çoğunlukta olduğu bir ülkede yaşadığımız için, bu üstte saydığım memleketlerde "insan" olduğunuzu, medeni yaşamı iliklerinize kadar hissediyorsunuz. Her ikisinde de üçer gün geçirdim ama etkisinden hala kurtulabilmiş değilim. Zaten gidip kalanlar ne demek istediğimi gayet iyi anlayacaktır. "Lüzumu yok. Aklı başında adamlarla hiçbir iş görülmez. Bize, itirazsız inanacak ve düşünmeden harekete geçecek insanlar lazım! Ünlü Amerikan sivil toplum kuruluşu Freedom House tarafından hazırlanan ve her yıl düzenli olarak yayınlanan raporun 2019 yılı verilerine göre, Danimarka'nın özgürlük puanı 100 üzerinden 97 iken, İsveç'in puanı 100 üzerinden tam 100. Nedenlerine gelince, özellikle Ukrayna'da dil problemi en başta geliyor. İngilizce bilen insan yok denecek kadar az. İletişim kurmak gerçekten çok zor. Bu ülkenin batmaması şaşırtıcı olurdu zaten, nitekim bildiğiniz gibi bir süre önce battılar. Yunanistan şu anda Euro bölgesinde en çok kamu borcuna sahip olan ülke. AB'nin kamburu olan Yunanistan'ı, AB'nin gelişmiş üye ülkelerinin istememesinden daha doğal bir şey yok. Yukarıda saydıklarıma ilaveten, Barselona, Brugge, Amsterdam, Bologna ve Roma ilk aklıma gelenler. Roma gezi rehberini ayrıca detaylı bir biçimde hazırlamak istediğim için burayla ilgili düşüncelerimi şimdilik oraya saklıyorum ancak Bologna için birkaç şey söylemek isterim. Hal böyle olunca, benim gibi bir kitap aşığı Bologna'da kendini resmen cennette gibi hissetti diyebilirim! İçerisinde saatler harcadığım iki kitapçının ismini vereyim hemen: La Feltrinelli ve Eataly. Yine beğenmediğim değil de, şu ana dek gezdiklerim arasında en az beğendiklerim diyelim. 🙂 Aklıma gelen ilk iki şehir; Brüksel ve Kiev. Kiev, Sovyetler Birliği döneminin en önde gelen şehirlerinden biri olmasına karşın, diğer Ukrayna şehirleri arasında örneği Lviv'e göre daha az canlı, biraz daha soğuk. Her güzelliğin bir kusuru var... Stockholm ve Kopenhag için övgü dolu sözler kullandım kullanmasına ama bu şehirler bizim için fazlasıyla el yakan cinsten! Birinci sebep, Türk lirasının son yıllarda inanılmaz değer kaybetmesi. İkincisi ise bu ülkelerin kendi yerel para birimlerini kullanmaları. Bildiğiniz gibi her iki ülke de uzun süredir AB üyesi olmasına karşın, AB para birimi olan Euro'yu kullanmıyorlar. Dolayısıyla Stockholm'de İsveç Kuronu, Kopenhag'ta Danimarka Kuronu kullanmak durumunda kalıyoruz. Yani Euro ile gitmek de pek bir işe yaramıyor çünkü parayı bir de Euro'dan yerel para birimine çevirmek durumundayız. Norveç de bildiğim kadarıyla bu anlamda çok pahalı ama ben sadece gittiğim ülkelerden bahsettiğim için en pahalı ülkeler olarak Danimarka ve İsveç'i yazdım. Herhalde herkesin en çok merak ettiği şey en ucuz şehirler. 2015-2016 civarında olsaydı, buna kesinkes Ukrayna ve Sırbistan'ın herhangi bir şehri diyebilirdik rahatlıkla. Evet buralar aslında hala bize göre ucuz ama eskisi kadar değil. Yine de buraları aklımızın bir köşesinde tutarak bir iki yer ismi daha söyleyeyim: Tiflis ve Bişkek. Tiflis, sınır komşumuz Gürcistan'ın başkenti. Bişkek ise Kırgızistan'ın başkenti. Oldukça uzun bir süre boyunca Frunze olarak anılan şehir, sonradan Bişkek ismini aldı. Şehre ismini veren asker Mihail Frunze, Sovyetler Birliğinin kuruluş dönemindeki en önemli komutanlarından biridir. Hatta kendisi Milli Mücadele döneminde Türkiye'yi de ziyaret etmiş, Ankara'ya gelmiş ve buradaki anılarını "Frunze'nin Türkiye Anıları" ismiyle kitaplaştırmıştır. Bişkek'te kendi ismini taşıyan, benim de ziyaret ettiğim bir müze var, giderseniz buraya da uğramanızı öneririm. Evet, Kırgızistan'ın yerel para birimi Som ve bu ülke bize göre gerçekten çok çok ucuz. Avrupa'dan sıkıldıysanız veya önemli ve meşhur Avrupa şehirlerini çoktan gördüyseniz, son derece ucuz bir ülke olarak Türki cumhuriyetlerden biri olan Kırgızistan'ı da ziyaret edebilirsiniz. Hatta gitmeden önce Ahmet Taşağıl'ın "Gökbörü'nün İzinde" isimli kitabını okursanız harika olur. Yalnız Türki cumhuriyet dediğime aldanmayın, Kırgızistan'da Türkçe anlaşmanız neredeyse imkansız. Buradaki bağ, tamamen tarihsel arka plandan kaynaklanıyor, günümüzdeki benzerlikler yok denecek kadar az. Şimdilik benden bu kadar sevgili arkadaşlar. Bir başka yazımda tekrar görüşmek dileğiyle!


Bu yazımda, en iyi gezi uygulamalarından bahsedeceğim. Bunlar, en sık kullandığım seyahat uygulamalarından bazıları. Aslına bakılırsa çok daha uzun bir liste yapmak ve onlarca seçenek sunmak mümkün. Ben, kendimce en önemli olanları yazdım. Sizin için Enuygun olanından başlamak istiyorum o halde! Enuygun, özellikle uçak bileti ve otel rezervasyonları konusunda geniş bir hizmet yelpazesi sunan bir platform. Yüzlerce havayolu şirketi ve otel zinciri arasından en uygun fiyatları karşılaştırma imkanı sağlayarak, bütçe dostu seyahat planlaması yapmanızı sağlar. Sadece uçak biletleri ve otellerle sınırlı kalmayıp, otobüs bileti ve araç kiralama hizmeti de alabilirsiniz. Üstelik kullanıcıların seyahat ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilen sigorta seçenekleri de mevcut. Uygulamanın pratik oluşu, kolay rezervasyon süreci ve çeşitli ödeme seçenekleri, seyahat planlamasını oldukça kolay ve esnek hale getirir. En güzeli de, düzenli olarak sunduğu kampanyalar, indirimler ve özel teklifler sayesinde, kullanıcılar ekonomik olarak daha avantajlı seyahat deneyimleri yaşayabilir, Fiyat Alarmı özelliği ile en ideal fiyatları takip edebilirler. Enuygun her zaman sizin için en uygunu bulur! Booking. com dünyada en çok tercih edilen otel ve hostel arama sitelerinin başında geliyor. Booking'in aplikasyonunu indirdiğinizde, artık yanınıza rezervasyonlarınızın kağıt çıktısını almaya da gerek kalmıyor. Haritalar servisinden yararlanabiliyor, Booking'in gittiğiniz şehre özel hazırladığı şehir rehberinizi ücretsiz görüntüleyebiliyorsunuz. Ayrıca belli sayıda kullanımdan sonra Genius üye statüsüne geçerek, sadece bu üyelere özel ekstra indirim, erken veya geç check-in/out gibi avantajlardan da yararlanabiliyorsunuz. Hotels. com ise sevdiğim diğer bir web sayfası. Bu sitede kimi zaman aynı yeri, aynı tarih aralığı için daha uygun fiyatla bile bulmak mümkün oluyor. Ayrıca bildiğiniz gibi, 2017 yılı ortalarına doğru alınan karar gereğince Booking ile artık Türkiye içindeki tesislerde rezervasyon yapılamıyor. Yani Türkiye içi seyahat düşünenler için Hotels. com sitesinin önemi daha da arttı. Nasıl mı gidebilirsiniz? Sizi hemen buraya alalım. Bu siteden, hangi şehirler arasında ne kadar mesafe var ve bunlar arasında ulaşım seçenekleri neler gibi bilgileri edinebiliyorsunuz. Üstelik her bir seçeneğin ayrı ayrı fiyatıyla birlikte. Artık gittiğiniz bir yerde, acaba bu fiyat ne kadar Türk Lirasına denk geliyor diye kafadan hesap yapmaya son. XE'nin en önemli farkı aklınıza gelebilecek her para biriminin yer alması. Yani nereye giderseniz gidin işinize yarar. Harita uygulaması. En az Google Maps kadar iyi. Her derde deva. En kapsamlı hava yolu arama motorlarından ikisi. Siz yalnızca gitmek istediğiniz rotayı ve tarih aralığını seçin, Momondo ve Skyscanner sizin için alternatifleri listelesin. Bütün bunların yanıtı burada. Accuweather web sitesi ve uygulaması, dünyada en çok tercih edilenlerden biri. Aynı Rome2rio benzeri, yurt dışında seçtiğiniz rotalar yani şehirler arasındaki ulaşım olanaklarını ve fiyatlarını gösteren uygulama. Rome2rio'dan tek farkı, adından da anlaşılacağı üzere yalnızca Avrupa içini kapsaması. Uygulama, seçeceğiniz iki yer arası ulaşım için en ucuz otobüs, tren veya uçak seçeneklerinin fiyatlarını diğer tüm detaylarıyla beraber gösteriyor. Eveeeett, geldik bir başka ve önemli uygulamaya. İnsan sosyal bir varlık. Gezmek ister, ama hepsinden önemlisi gezdiği, gördüğü yerlerdeki etkinliklere de katılmak ister. İşte Eventful. com, gittiğiniz şehirde ne zaman ne gibi aktiviteler var sorusuna hızlıca yanıt veriyor. Getyourguide. com da hemen aynı vazifeyi gören bir diğer site. Seyahate çıkmadan önce, siteden gideceğiniz yerdeki popüler mekanları, gezilecek yerleri ve yapılacak aktiviteleri öğrenebilir, bunlar hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz.


Bu yazımda size, bir sırt çantalı gezgin olarak "Sırt çantasında neler olmalı?" sorusuna yanıt vermeye çalışacağım ilk olarak. Ardından, Nasıl Geziyorum? başlıklı yazının içinde detaylarını verdiğim, üç haftalık bir seyahate çıkmadan önce, yanıma neler aldıklarımı, yurt dışına neler götürdüğümü tek tek anlatacağım. Yazının son kısmındaysa, "Karma Mikrofon" isimli Youtube kanalında konuk olarak yer aldığım gezi ve seyahat konulu programın bazı bölümlerini bulacaksınız. İzleyemeyenler, kaçıranlar veya hiç haberi olmayanlar için burada da bulunsun istedim. Bu yüzden ilk olarak kaliteli bir markayı tercih etmeniz gerektiğinin altını çizeyim. Benim şu anda kullandığım sırt çantamın markası Puma. Bundan önce, sürekli kullanmaktan parçalanana kadar da Nike marka sırt çantası kullanmıştım. Özellikle sağlamlık bakımından, Puma ve Nike marka sırt çantalarının gayet kaliteli ve sağlam olduğunu söyleyebilirim. Sırt çantası seçerken mutlaka fonksiyonel bir çanta seçmelisiniz. Ekstra kısımlar, su/suluk yada matara koymak için ayrı bir göz benim için oldukça önem taşıyor mesela. Artık birçok sırt çantası, her iki yanında iki küçük cebe sahip. Gördüğüm kadarıyla insanlar bu iki tarafa genelde sularını koyuyorlar. Ancak burada şöyle bir sorun var: Ceplerden biri boşsa veya diğer tarafa göre yük daha hafifse, yürürken bu dengesizlik sizi ve sırtınızı fena halde zorluyor. Ben bu yüzden tam ortasına suyumu koyabileceğim bir çanta kullanmayı tercih ettim. Aşağıdaki fotoğrafta kırmızı fermuarla görülen ortadaki kısım. Yurt dışı seyahati sırasında aldığım suyu çantanın bu tam orta kısmına yani merkezine koyuyorum. Böylece denge sorunu kolayca hallolmuş oluyor. Bu göz, 1,5 litrelik şişeyi de rahatlıkla alabildiği için benim fazlasıyla işimi görüyor diyebilirim. Bunun dışında bir sırt çantasında neler olmalı? Kesinlikle ama kesinlikle taşınabilir şarj cihazı yani daha sık kullanılan adıyla Powerbank. Kişisel temizlik için tırnak makası ve kulak temizleme çubuğu... Her zaman yanımda olan kuru ve ıslak mendil de benim için vazgeçilmez ve gerçekten çok yerde işime yarıyor. İstanbul'da da gündelik kullanım için bunları hep yanımda taşırım mesela. Benim henüz çok uzun süreli gezilerim, aylarca süren dünya turu türünden tecrübem olmadığı için yanıma çok fazla kıyafet almıyorum. Zira ilk kez yurt dışına çıkacaklara tavsiyeler başlıklı yazımda da belirttiğim gibi, yurt dışında artık çoğu ülkede Laundry yani çamaşır yıkama hizmeti var. Kaldığım hostellerde bile kimi zaman bu çamaşır hizmetine denk geldiğim için, kirlenen elbiselerin tekrar eski temiz hallerine geri gelmesi problem teşkil etmiyor. Elbette bazen de kendim elimle yıkıyorum. Siz de bundan böyle, yani en azından bu yazıyı okuduktan sonra, artık yanınıza çok fazla kıyafet almamaya çalışın ve buna kendizini alıştırın. Kışın bir yere gidecekseniz mesela, aynı pantolonla 3-4 gün idare etmek mümkün. Belki yazın sıcak rotalar için normalden fazla t-shirt almak uygun olabilir. Çünkü onlar daha çabuk kirleniyor. Bunun yanı sıra mevsime göre fazladan bir çift ayakkabı veya terlik, ortalama bir haftalık seyahatler için yeterli olacaktır. İşinizi görür. Ben genelde sırt çantamda bulabilirsem beşli veya onlu kağıt bardak bulundurmaya çalışıyorum. Ayrıca mutlaka Türkiye'den yanıma aldığım sallama çay da var. Kitap benim için olmazsa olmaz zaten. Çok uzun süreli yurt dışı gezi planı yapmadığım için laptop veya Mac kullanmıyorum. Yanımda götürmüyorum. Not almak için kimi zaman defter, kimi zaman cep telefonumu kullanıyorum hatta bazen ses kaydı yapıyorum. Bu da oldukça işlevsel ve kolay. Sonra dönünce dinlemesi keyifli ve bir o kadar da komik oluyor ama olsun. Çekim kalitesi ve pikseli yüksek ise cep telefonu yeterli olabilir ancak daha profesyonel çalışmak için fotoğraf makinesi de mutlaka olmalı. Benim listem kabaca bu kadar aslında. Aslında çok daha fazla ekleme yapılabilir bu listeye. Ancak bu nereye, ne kadar süreliğine gittiğinize bağlı olarak değişecektir elbette. Bunlar en temel araç ve gereçler. Bu yolculuk, yaz aylarına denk geldiği ve bu nedenle normal gezilerimden biraz daha uzun sürdüğü için bu kez sırt çantamın yanında ufak bir el valizi de götürdüm. Gerektiği yerlerde -örneğin uçağa binerken- ekstra para ödememek için, bu sırt çantasını da boşaltarak valizin içine koydum. Zira bu valiz, Ryanair, Wizz Air gibi en ucuz uçak firmaları içinde yer alan şirketlerin uçuşlarında hiç sıkıntı yaşamadan kullanabileceğiniz türden 55 cm x 40 cm x 20 cm ölçülerinde olan küçük bir el valiziydi. Yani rahatlıkla el bagajı olarak kabin içine alabileceğiniz türden. Sırt çantamı ise bu gezide gündelik olarak yani dışarıda gezerken devamlı kullandım. Yalnız burada önemli bir hatırlatma yapmam gerekiyor. Ryanair uçak bileti veya Wizz Air uçak bileti satın alırken, daha önceden bu uçak içi el bagajlarına hiç ekstra ücret alınmıyordu. Yani normal bilet fiyatına dahildi. Ancak artık bu valizi yanınıza alabilmeniz için bile bir fark ödemeniz gerekiyor. Bunu sakın unutmayın! Benim valizimin markası Pierre Cardin. "Haydaaa, sırt çantası ile gezen, ucuz seyahat yöntemleri anlatan birinde bu marka valizin ne işi var?" sorusu aklınıza gelmiştir şimdi kesin. Evet haklısınız, doğru düşünüyorsunuz, ancak ben bu valizi parayla satın almadım. Bilenler bilir, Tupperware diye bir şey var Türkiye'de. Annem oradan kazanmıştı, seyahatlerimde kullanmam için de sağolsun bana bunu hediye etti. Dolayısıyla bize bu şekilde geldiği için bu valizin piyasa fiyatını gerçekten hiç bilmiyorum ancak bildiğim bir şey var ki, sağlamlık konusunda bu valize on üzerinden on tam puan veriyorum. Benimle beraber onlarca farklı şehir gezdi, ezildi, düştü, her yere süründü ve bir kez olsun bana mısın demedi. Dört lastiği olması sürüşü inanılmaz kolaylaştırıyor, beni hiç yormuyor. Ayrıca bu valize rahatlıkla 8-10 kg sığdırabilirsiniz. Yani el bagajı limitinde kalmak çok kolay. Ben üç haftalık seyahatim için 8 kg ile gittim, aldığım birkaç parça eşya nedeniyle 10 kg ile döndüm. Valiz hakkında bu bilgileri verdikten sonra, gelelim üç hafta süren bu seyahat için yanımda götürdüklerime... Ne bir eksik ne bir fazla yazacağım inanın. Tekrar etmek istiyorum, bu aldıklarım beni tam "21 gün" boyunca rahatlıkla idare etti. Yani bu demektir ki sizi de pekala edebilir. Öncelikle iç çamaşırı elbette. 4 boxer, 2 tane atlet ve 5-6 adet kesik çorap götürdüm. Atletleri yaz olduğu için hiç kullanmadım ve boşu boşuna götürmüş oldum hatta. Yani 3-4 boxer ve alacağınız birkaç kesik çorap fazlasıyla yeterli. Zira Berlin'de, daha seyahatin ilk günlerinde hatta ilk saatlerinde, yazın ortasında sağanak yağmurla tanıştım. Hatta bu yağmur daha sonra gideceğim Polonya'da da aralıklarla sürdü. Yanıma yağmurluk almasaydım gerçekten perişan olmuştum. Yine serin akşam üstlerini ve olası gündüz soğuğunu düşünerek uzun yıllardır kullandığım bir sweat shirtümü de yanımda götürdüm. Bunun dışında Deichmann mağazasından seyahatten birkaç gün önce tesadüfen görüp 100 TL'ye aldığım üstteki yeşil ayakkabı da gerçekten gezerken en iyi yol arkadaşım oldu. Bu ayakkabı hem çok rahat hem de inanılmaz hafif! Yürürken ayağınızda olduğunu hissetmiyorsunuz bile. Bunun yanı sıra hem hostelde giymek hem de Deichmann ayakkabıyı biraz havalandırıp bir gün süreyle dinlendirmek için, dışarıda da giyilebilecek türden bir terlik götürdüm. O da fotoğrafta solda görülüyor. Hostellerin çoğu artık yüz ve banyo havlusu veriyor. Bu hizmet ekstra ücretli de olabilir ücretsiz de. Ama neredeyse her yerde artık havlu var. Rezervasyon sayfasında bu bilgiye dikkat edin. Dolayısıyla son seyahatlerimde artık havlu da götürmüyorum. Bu son seyahatte ince bir yüz havlusu götürdüm ama söylediğim gibi, birçok hostelin kendi havlusu olduğu için genelde hep onları kullandım diyebilirim. 75 ml'lik deodorant veya parfüm hava alanlarında sorun yaratmıyor, gönül rahatlığı ile uçağa alabilirsiniz. Bunun yanı sıra alttaki fotoğrafta görülen yine 75 ml'lik ufak tıraş köpüğüne ise İstanbul'a dönerken Atina hava alanında biraz mırın kırın ettiler ama sonra kabul ettiler. Evet, 21 gün için benim yanımda götürdüklerim bunlardı. Bu detaylardan sonra şimdi sizi Karma Mikrofon kanalına katıldığım canlı yayınlardan görüntüler ile baş başa bırakıyorum. Beğendiyseniz, bu yazımı ve programın videolarını kendi kişisel sayfalarınızda paylaşmayı unutmayın lütfen. Sorularınız da varsa, yine bu yazının altındaki yorum kısmında sorabilirsiniz. Lütfen hiç çekinmeyin! Buraya tıklayarak Gezivita Facebook grubuna da hemen katılabilirsiniz. Orada da güzel paylaşımlar yapıyorum. Sizi de beklerim! Herkese seyahat dolu günler ve iyi seyirler diliyorum.


Nasıl Geziyorum? başlıklı yazımda belirttiğim yurt dışı gezisi nedeniyle, üç haftadır o şehir senin bu ülke benim geziyordum. Bu süre zarfında da doğal olarak bir türlü yeni yazı yayınlayamadım. Sanırım yayınladığım son yazının üzerinden bir ay kadar zaman geçti. Bu denli uzun bir ara vermemiştim şimdiye kadar. Ancak takdir edersiniz ki, gezerken insan zaten fazlasıyla yoruluyor, üzerine bir de yazı yazmak ve yayınlamak çok zor. Ancak o gezide ismi geçen şehirlerle ilgili yazıları en kısa zamanda yayınlamayı umuyorum. Elbette her yerin kendine has bir güzelliği var ve bu süreleri belirlerken tek bir kritere göre karar vermek zor hatta imkansız. Kimi yerler, görülmesi gereken onlarca farklı müzeye, kimisi devasa bahçelere ve parklara, kimisi büyüleyici antik yerleşim alanlarına, kimisi ise güzel kumsallara ve tertemiz bir denize sahip olabilir. Yani nedenler farklı farklı olabilir. Olacaktır. Bu çok normal. Ancak ortalama bir fikir vermesi açısından kendi düşüncelerimizi, bir şehre kaç gün ayrılması gerektiğini yine de yazabiliriz diye düşünüyorum. En azından denemeye değer. Yalnız bir şeyi üzerine basarak söylemem şart. Bir yeri gezmek ve görmek gerçekten çok farklı şeyler. İnsanların büyük bir çoğunluğunun, Slovakya'nın başkenti Bratislava'ya yalnızca birkaç saat ayrılması gerektiğini yazdığından bahsetmiştim örneğin. Birkaç saatte ancak yapıların hızlıca önünden geçer, dışarıdan şöyle bir görürsünüz. En kötü müzeye bile insan yarım saat, bir saat ayırıyor yahu! El insaf diyorum! O nedenle benim listemde günübirlik bir yer yok. Her yere en azından bir tam gün ayırdım. Ayrıca gün sayıları için +/- 1 gün gibi de düşünülebilir. Evet, lafı daha fazla uzatmadan, siz de sebepleriyle hangi şehre kaç gün ayırdığınızı yazının altında belirtirseniz çok sevinirim. Bakalım kim en çok hangi şehri beğenmiş? Bir kamuoyu yoklaması yapalım beraberce. Mutlaka benim listemde olan yerler hakkında yorum yapmak zorunda değilsiniz.