2020 yılının ekim ayının sonlarına doğru, bir hafta sonunu da içine alacak şekilde üç günümü, Mardin'e seyahat etmek için ayırdım. Doğruyu söylemek gerekirse, bu çok önceden planlanmış bir seyahat değildi kesinlikle. Pegasus bolbol puanımı kontrol etmek için girdiğim Pegasus Hava Yolları web sitesinde, şu ana dek biriktirmiş olduğum puanlardan 4000 puanın, 2020 yılının sonuna dek kullanılması gerektiğini, aksi halde bunların koşulsuz bir biçimde direk silineceğini öğrendiğimde, elimi çok çabuk tutmam gerektiğini anlamış oldum. Yani bu, uzunca bir süredir hiç seyahat etmediğim anlamına geliyordu. Tabii bu sadece benim için değil, şu an bu yazıyı okuyan hemen herkes için geçerli bir durum. Kısmi bir normalleşme süreci de zaten bir süredir başlamış olduğu için, gerekli önlemleri almak kaydıyla kısa süreliğine de olsa bir gezi yapma fikri, Pegasus'un sileceğini haber verdiği bu puanlarla bir anda üst üste geldi diyebilirim. Ve işte sonuç: Mardin gezi rehberi. Mardin uçak bileti böylece hızla alındıktan sonra (4000 puana ilaveten, gidiş-dönüş uçak biletine toplam 93 TL ödedim.) serin diyebileceğim bir İstanbul gününde Sabiha Gökçen hava alanına ulaşıyorum. İstanbul Mardin arası uçuş yaklaşık bir saat kırk dakika kadar sürüyor. Pek de uzun olmayan bir yolculuktan sonra Mardin hava alanına iniyorum. Açıkçası Avrupa'da gezmediğim pek fazla bir ülke kalmadığı halde, Türkiye'nin bu bölgesine hayatımda ilk kez geldiğimi belirtmeliyim. Neden bunları belirtme ihtiyacı hissettiğimi yazıyı okurken kendiliğinden anlayacaksınız zaten. Size tüm detaylarıyla her şeyi tek tek anlatacağım. Şimdi hazır olun çünkü gerçekten bir hayli uzun ama okuduğunuza kesinlikle değecek Mardin gezi notları geliyor. Covid 19 salgını nedeniyle Pegasus kabin içi bagajları tümüyle kaldırdığı için, mecburen vermek zorunda kaldığım el bagajımın gelmesini beklemek durumundayım. Sırt çantası ile seyahate ve vakitten bu şekilde küçük hamlelerle bile olsa tasarruf etmeye son derece alışmış biri için oldukça can sıkıcı bir durum olsa da, sağlığımız her şeyden daha önemli elbette. Pandemi bize bunu fazlasıyla gösterdi. Hayatta sağlıktan daha önemli olan hiçbir şey yok ve bir dakika sonrasında ne olacağını asla kestiremediğimiz bu dünyada aslında her şey boş. (Evet gerçekten de boş. Keşke bunu hep hatırlayabilsek, aklımızdan bir an olsun çıkarmasak diyorum hep. Diyorum ama maalesef olmuyor, kimseye anlatamıyorum. Bu konudaki şu yazıma bakabilirsiniz: Bir Deneme Mardin'de geçirdiğim süre ve insanlarla yaşadıklarım, bende bu türden düşüncelerin daha da yerleşmesine yol açtı. Bunu üzerine basarak söylemeliyim. Küçük valizimi alıyorum ve Mardin hava alanı çıkış kapısından çıkıyorum. Benim gibi arabasız gezen, sürekli toplu taşıma ile seyahat eden sırt çantalı bir gezginseniz, Mardin hava alanından Mardin merkeze ulaşım için en iyi seçenek, hava alanından çıktıktan hemen sonra karşınıza gelecek olan HAVAŞ minibüsü. HAVAŞ ile Mardin hava alanı-Mardin merkez arası ulaşım 10 TL. Aracın içinde nakit olarak ödüyorsunuz. Elbette bunun dışında başka seçenekler de var. Mesela bir diğer ucuz seçenek hava alanının hemen karşısındaki yoldan geçen minibüsler. Kızıltepe Mardin arasında sefer yapan minibüsleri kullanarak da merkeze gidebilirsiniz. Bunlar şehir minibüsü olduğu için elbette Havaş'a göre biraz daha ucuz. Sosyetikler veya grup halinde gelip ücreti paylaşma şansı da olan arkadaş grupları içinse, taksiciler zaten sizi kapmak için tetikte bekliyor olacak. Hiçbir şey yapmanıza gerek yok, daha kapıdan çıkmadan önce onlar sizi bulur. Havaş minibüsleri uçak saatlerine göre ayarlandığı için indiğiniz zaman mutlaka bir tanesine denk geleceksiniz demektir. Bu konuda herhangi bir şüpheniz olmasın. Aynı şey Mardin'den hava alanına geri dönüş için de geçerli. Uçak saatinden önce mutlaka bir Havaş minibüsü var. Ancak dönüşte Havaşı kullanmanızı pek önermiyorum, onun da nedenini yazının ikinci kısmının son bölümünde öğreneceksiniz. Ama söylediğim gibi, Mardin'e vardığınızda hava alanından merkeze gitmek için öncelikli tercihiniz mutlaka Havaş minibüsleri olsun. Gayet konforlu ve hesaplı bir yolculuk sizi bekliyor. Mardin Hava alanı Mardin şehir merkezi arası yaklaşık 30 km. Havaş ile bir saate yakın bir sürede eski Mardin'e ulaşabilirsiniz. Kalacağınız yer yeni Mardin'deyse zaten daha önce ineceksiniz demektir. Evet tahmin ettiğiniz gibi Mardin; yeni Mardin ve eski Mardin olarak ikiye ayrılıyor. Ben eski Mardin'de konakladım, sürekli orada gezdim ve yeni Mardin'de çok çok kısa bir süreliğine bulundum. Zira Mardin gezilecek yerler listesi denince akla gelen yerlerin çoğu eski Mardin'de yer alıyor. Eski Mardin ise Mezopotamya ovasına bakan tarihi taş evleri, bu taş evleri birbirine bağlayan daracık sokakları, bu sokakları gezerken karşılaşacağınız sevimli eşekleri ve atları, sokakları birbirine bağlayan abbaraları ile tek kelime ile büyüleyici! Yani burası bizim görmemiz, gezmemiz, içinde bıkmadan ve usanmadan zaman geçirmemiz gereken Mardin. Eski Mardin'de, zamanda geriye doğru otantik bir yolculuk yapmaya hazırlanın. Abbara'nın ne olduğuna da birazdan değineceğim, azıcık dişinizi sıkın. Mardin gezisi küçük bir tatsızlıkla başlıyor gelenler için. Zira yeni Mardin'den eski Mardin'e doğru olan yokuşu hızla çıktığımız halde, eski Mardin girişinde yol adeta duruyor. Evet bildiniz: trafik! İstanbul'da kendisinden ve metrobüsten kaçtım ama burada da beni buldu. "Ne alaka?" dediğinizi duyar gibiyim. Hemen anlatalım. Burası eski Mardin'e giden tek yönlü yol ve günün hemen her saati ne yazık ki böyle sıkışık. Özellikle de sabah ve akşam, işe gidiş ve işten çıkış saatlerinde. Hele de hafta sonları... Aman diyorum! Eski Mardin'in hemen girişinden başlayan ve araçla ite kakan gidilebilen -yürümesi çok keyifli o ayrı-, bir benzetme yapmak gerekirse İstanbul'daki İstiklal Caddesini, Varşova'daki Nowy Swiat'ı, Belgrad'taki Knez Mihailova'yı andıran bu upuzun caddenin ismi "Birinci Cadde" sevgili dostlar. Eğer eski Mardin'de kalacağınız yer, benim gibi girişin tam ters istikametinde yani Sabancı Müzesi tarafında değilse ve yükünüz/valiziniz de hafifse, araçtan inip yürüyün çok daha iyi. Hatta o taraftaysa bile inebilirsiniz aslında. Ama valiziniz ağır gibiyse/büyükse inmeyin, bekleyin, sonra bir de benim kulaklarım çınlamasın! Şöyle diyeyim: kalacağınız yer; Mardin Ulu Camii, Mardin Müzesi, Mardin Kırklar Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi, Mardin Cumhuriyet Meydanı gibi birinci caddenin başlangıç tarafına daha yakınsa, bu noktada yani trafik sıkışıklığında birinci caddenin hemen girişinde inmek çok daha mantıklı. Değilse, dediğim gibi karar vermek size kalmış. Bekleyebilirsiniz veya yine de inip biraz daha fazla yürüyebilirsiniz. Biz böyle ağır ağır bir süre ilerledikten sonra neyse ki Havaş minibüsünü kullanan sevimli tonton abi beni eski Mardin'de kalacağım otelin tam önünde indiriyor. Evet, Mardin hava alanı eski Mardin arası ulaşım bir saati buldu. Dediği gibi, bunun özellikle de ikinci yarısı dur-kalk ile geçti. Mardin'de nerede kalınır? Ben Mardin konaklama için eski Mardin'deki bu birinci caddede, Mardin Sabancı Müzesi ve Hatuniyye Medresesine çok kısa bir yürüme mesafesinde kalan, aynı Mardin evleri gibi güney cephesi komple Mezopotamya ovasına bakan Merdin Boutique Hotelde kaldım. Çalışanlar gerçekten çok ilgiliydi. Konum olarak da zaten birinci cadde üzerinde, Mardin'de gezilecek yerler yakın olduğu için çok rahat ettim. Sırt çantalı bir gezgin ve normalde hep hostellerde kalmaya alışkın biri olduğum için pek konfor aramıyorum zaten. Bu otel eski taş evlerin tıpatıp aynısı. Kapadokya otellerini andırıyor. Öyle tarif edeyim size basitçe. Ben Merdin Boutique Hotelde oda+kahvaltı için tek kişilik odaya günlük 115 TL ödedim. Yani bu anlamda sanırım biraz şanslıydım. Zira hem konaklama için yer bulmak benim için son derece kolay oldu hem de Mardin'e gezmek için inanılmaz güzel, çok güzel bir mevsimde geldim. Hava gezmek için bir harikaydı. Mardin gezisi düşünenler için Mardin hava durumu hakkında bir şeyler söyleyeyim yeri gelmişken. Mardin gezisi için iklim koşullarının en uygun olduğu dönemler; nisan, mayıs, haziran, eylül ve ekim ayları diyebilirim. Ben ekim ayında gündüz şort ve t-shirt ile dolaştım. Hava gündüz bir hayli sıcaktı. Akşamları ise çok serinledi diyemem doğrusu. Her ihtimale karşı bir sweatshirt fazlasıyla yeterli olacaktır. Bu ayların dışında da elbette gelebilirsiniz. Ancak yaz aylarında Mardin inanılmaz sıcak. Sıcağın altında yürüyerek bu kadar yeri gezmek tam bir eziyete dönüşebilir, benden söylemesi. Kışın ise kar yağdığını ancak çok uzun süre tutmadığını söyleyenler oldu. Yalnız kışın hava biraz soğuk oluyormuş. Bilmem, belki kışın da güzel olabilir. Ama belirttiğim gibi, Mardin seyahatini siz mümkün mertebe bu söylediğim aylara denk getirmeye çalışın. Mardin gezi rehberi için start vermeden hemen önce, Mardin ve Mezopotamya, bu bölge ve çevresi hakkında bazı temel ve önemli bilgileri paylaşmak istiyorum müsaadenizle. Mardin Mezopotamya'nın önemli bir yerleşim yeri. Mezopotamya iki nehir arasındaki ülke anlamına geliyor. Bu iki nehir meşhur Fırat ve Dicle oluyor. Bu bölge son derece bereketli topraklara sahip olduğu için tarihte birçok uygarlığın da yaşam alanı olmuş. Zaten bu yüzden Bereketli Hilal denilen alanın bir parçası oluyor. Ancak burada unutulmaması gereken bir şey daha var. Yetiştirilen ürünlerin çeşitliliğinin ve toprağın verimliliğinin yanı sıra bölge aynı zamanda oldukça kurak bir coğrafya. Yeterli sulama yapılamadığı için de su kısıtlı. Bu topraklar Hristiyanlık ve İslamiyet açısından son derece önemli bir merkez ve bölgede dinsel alandan eğitime dek oldukça fazla sayıda mimari yapı bulunuyor. Elbette yörede "Dara Antik Kenti" örneğinde olduğu gibi antik kentler de var. Hatta az önce sözünü ettiğim sarnıçlardan biri de Dara Antik Kenti içerisinde. Bu anlamda Mardin gezilecek yerler listesi; manastırlar, medreseler, camiler ve kiliseler ile dopdolu diyebilirim. Burası aynı zamanda yüzlerce yıl güneşe tapılan topraklar... Söz gelimi az ileride bahsedeceğim ve Mardin'de gezilecek yerler arasında yer alan Deyrülzafaran Manastırı bir güneş tapınağının üzerine kurulmuştur. Mardin; Asurlulardan Perslere, Romalılardan Sasanilere, Araplardan Artuklulara, oradan Osmanlıya ve tabii cumhuriyete dek çok farklı dönemi birden yaşamış bir yer. İşte bu çeşitlilik ve heterojen yapı halen şehirde hissediliyor. Mardin'de farklı etnik kökene ve dinlere mensup insanlar bir arada yaşıyorlar: Süryaniler, Keldaniler, Araplar, Kürtler, Ezidiler, Türkler... Süryanilik Hristiyanlığın bir mezhebi. Süryaniler, Milattan sonraki birinci yüzyılda Hristiyanlığı kabul etmiş bir topluluk. Roma İmparatorluğunun MS 3. Yüzyılda resmen bu dini benimsediğini düşünürsek, bir hayli erken bir dönem olduğunu söyleyebiliriz rahatlıkla. Zaten İsa Peygamberin doğum yeri de buraya yakın bir yer: Filistin. Orada oturanlarla birbirinizi ilk kez görmüş olmanızın pek bir önemi yok, sohbeti başlatmak kolay. İsterseniz etrafınızdakilerle aynı benim gibi ısmarladığınız çayın kıvamına uygun bir şekilde sohbeti zaman zaman koyulaştırırsınız, isterseniz arada sırada yanınızda getirdiğiniz kitaba göz atabilirsiniz. Kimse kimseyi bir şey yapmaya zorlamıyor. Otele yerleştikten hemen sonra, hiç vakit kaybetmeden eski Mardin sokaklarını turlamaya çıkıyorum. Mardin gezi süresince dolaştım da dolaştım, yürüdüm de yürüdüm. Deyim yerindeyse ayaklarıma kara sular indi. Ama buna kesinlikle değdi! Öğleden sonra varabildiğim için ilk gün, hiç vakit kaybetmeden birkaç yer de olsa görebilmek, kapanmadan birkaç farklı yapıyı ziyaret etmek istiyorum. İlk durağım birinci caddenin girişinin tam ters istikametinde, yani diğer tarafında kalan, otelimin hemen yakınındaki Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi. Burası aslında 2. Abdülhamit zamanında yani 19. Yüzyılın sonlarına doğru askeri bir kışla olarak inşa edilmiş. Cumhuriyet döneminde bir süre vergi idaresi olarak kullanılan bina, 2009 yılında restore edilerek Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi olarak açılmış. Aynı zamanda binanın bir bölümü de Dilek Sabancı Sanat Galerisi olarak geçiyor. Giriş ücreti tam 7, öğrenci 4 TL. Bina iki katlı bir yapı. Hemen girişinde otomobil olan zemin katta, Mardin'in 19 ve 20. Yüzyılına ait objeler sergileniyor. Yani burada görecekleriniz gündelik sosyal yaşama ait ev aletleri, kentin geçmişine ışık tutan eşyalar vs. olacak. Bir alt kattaki Dilek Sabancı Sanat Galerisi ise çağdaş sanata ayrılmış. Burada da fotoğraf sergileri bulunuyor. Bu her iki bölümü ortalama bir saat içerisinde gezmeniz pekala mümkün. Müzede görev yapan Cansu Hanım, Pınar Hanım ve Rozelin Hanım ile çok keyifli bir sohbet de gerçekleştirdik. Burada pandemi öncesinde ücretsiz karagöz oyunu gösterileri de yapılıyormuş. Zaten Cansu Hanım eğitmen. Pınar Hanım bu müzede çalışan sanat tarihçisi. Rozelin Hanım ise müzenin mağazasında görev yapıyor. Mardin'in yerel insanı, esasen buralı olmamasına rağmen Mardin'de yaşayan insanlar, hepsi gerçekten bir başka. Müzede görev yapan, çok keyifli vakit geçirdiğim ve ismini tek tek saydığım bu arkadaşlara, misafirperverlikleri için buradan bir kez daha çok teşekkür ediyorum! Müzeyi gezdikten sonra Mardin valilik binasının önünden geçiyorum. Zaten burası karşılıklı konumlanmış iki yapı. Geç Osmanlı döneminde yapılmış olan valilik binası da dışarıdan oldukça ihtişamlı görünüyor doğrusu. Şimdi istikamet birinci cadde üzerinde yer alan Mardin Zinciriye Medresesi. Aslında Sakıp Sabancı Müzesi ve Mardin valilik binasının az ilerisinde yer alan Hatuniyye Medresesi de Mardin görülecek yerler içerisinde ama ben onu daha sonraya bıraktım. Çünkü orası bir hayli küçük bir yapı ve ziyaret için on-on beş dakika fazlasıyla yeterli. Biliyorsunuz, onların da isimleri böyle çok uzun oluyor. Eski futbolculardan -uzunca bir süre Fiorentina ve Milan'da oynayan- Rui Costa'nın gerçek isminin sadece bu olduğunu sanıyorsanız, fena halde yanılıyorsunuz demektir! Bunlar genelde sadece ilk ve son isimleri oluyor. Aslında arada bir sürü isim daha oluyor çoğu kez ama tabii çok uzun olduğu için hepsi tek tek yazılmıyor. Yoksa Portekiz veya Brezilya milli takımının ilk on birini yazmak için harita metot defteri gerekebilir. Ronaldo'nun (Brezilyalı, orijinal olan Ronaldo, benim gibi 1990'ların çocuklarının kahramanı olan) gerçek adını da bir zahmet siz araştırın artık, ben Mardin gezi notları için kaldığım yerden aynen devam ediyorum. Zinciriye Medresesi "Sultan İsa Medresesi" olarak da anılıyor ve buraya ulaşmak için birinci caddeden tepedeki Mardin Kalesi tarafına doğru yürümek gerekiyor. Başınızı biraz yukarı doğru kaldırdığınız zaman, Mardin Kalesini tüm ihtişamıyla en tepede göreceksiniz. Medreseyi google haritalardan da bulabilirsiniz ama çarşıda kime sorsanız gösterir zaten. Ne yazık ki içine girme şansım olmadı çünkü medrese kapalıydı. Mardin gezisi sırasında birkaç yere daha kapalı olduğu için giremedim ne yazık ki... Sebebi ise malum: Covid 19. İçine giremeyince cephedeki anıtsal girişi inceleyip burayı fotoğraflamakla yetiniyorum. İnsanlar da Zinciriye Medresesi önünde, arkalarına boylu boyunca uzanmış olan Mezopotamya'yı alarak manzara fotoğrafı çekiliyorlar. Sokaklara dalıyorum içlerinde biraz kaybolmak için. Hepsi birbirine benzeyen, labirenti andıran taş sokaklar. Birbirine bitişik nizamda ve karşılıklı sıralanmış taş evler. Sokakları birbirine bağlayan alçak geçitlere ise "Abbara" deniyor. Neden bu şiiri anımsadım durup dururken? Çünkü akşam güneşinin kızıllığı Mezopotamya ovasına doğru inerken, otelimin terasında günün yorgunluğunu atarken bu manzarayı seyrediyorum. Gözlerim ufukta... Ancak Mardin'in büyüsü bu düzlükte ve ufukta gördüklerinizle sınırlı değil yalnızca. Örneğin Vilnius'ta, şehrin tarihi kısmında yer alan kaldırımlardaki ve yerdeki kimi işaretler, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki getto duvarlarının yer aldığı kısımları gösteriyordu. Berlin'de insanları bölen, ayrıştıran Berlin Duvarının kalıntılarını hala görebilirsiniz. Çarşıdan otogara minibüsle gitmek yaklaşık 15-20 dakika sürüyor. Günlerden Pazar. Bugünkü hedefim Dara Antik Kenti ve Deyrülzafaran Manastırı. Ve Mardin'deki ikinci günümde ikinci sürpriz ile karşılaşıyorum: Pazar günleri Dara Antik kentine araç yok! Bu, Eski Mardin'den ve Mardin Otogarından Dara'ya giden toplu taşıma aracının numarası. Yalnız tam olarak antik kentin neresinde bırakıyor, uzağından mı yoksa bayağı yakınından mı geçiyor, orasını bilemiyorum. Çok fazla da soramadım çünkü benim bu araçla gidemeyeceğim zaten kesindi. Kesindi zira pazartesi günleri Dara Antik Kenti kapalı. Salı da benim dönüş günüm olduğu için ne yapacağıma acilen bir karar vermek durumundaydım. Bu noktada hazır yeri gelmişken önemli bir konuya daha değineyim. Her ne kadar eski Mardin gezilecek yerler için taşıt kullanmanıza hiç gerek olmasa da, eski Mardin'in dışında kalan ve internetteki "Mardin gezi notları" başlıklı yazılar içinde sıkça yer alan Deyrülzafaran Manastırı, Dara Antik Kenti gibi yerler için araç şart. Kısa bir pazarlık sonrasında arabasıyla Dara Antik Kenti ve Deyrülzafaran Manastırına gidecek ve dönüşte de beni Kasımiye Medresesine bırakacak şekilde anlaştık. Gittiğim yerlerde rahatça gezebilmem için belli bir süre beklemeyi de kabul etti sağolsun. Hatta hiç üşenmedi, arabada beni beklerken müzik dinlemek yerine beni ayrıca Mardin Dara Antik Kentinde kendisi gezdirdi, fotoğraflarımı çekti. Mardinli olan Serkan'ın numarasını da buraya bırakıyorum. (0537 593 69 02 Mardin Taksi Serkan) Giderseniz ve benim gibi araç da kiralamadıysanız, ona ulaşırsanız size güzel bir Mardin gezi planı yapacaktır. Dediğim gibi detayları onunla konuşup kararlaştırırsınız artık. Bu tura ben 170 TL ödedim. 3-4 kişi için kişi başına düşen miktar çok daha uygun olur. Üstelik Dara Antik Kenti Eski Mardin'den bir hayli uzak. (30 km) Yani toplu taşıma ile gidilse bile hiç şüphesiz özel araç/taksi çok daha rahat ve konforlu bir yolculuk sunuyor. Evet, ilk durağımız böylece Deyrulzafaran Manastırı oldu. Burası Eski Mardin'e 5 km mesafede yer alan, gerçekten çok önemli bir manastır. Ekim 2020 tarihi itibari ile giriş fiyatları öğrenci için 5 TL, tam 10 TL. 09:00-17:00 saatleri arasında (kışın 16:30'a kadar) ziyaret edilebilir. Manastır halen aktif olarak kullanımda olduğu için, gezmek amacıyla geldiğiniz zaman belli saat aralıkları ile tur yapılıyor ve gittiğiniz zaman hemen içeri girip kendi kendinize öyle "şakkadanak" gezemiyorsunuz. Ücretsiz bir rehberli tur şeklinde, bir rehber genç sizi alıp gezdiriyor. Bu tur yaklaşık 35-40 dakika sürüyor diyebilirim. Bu rehberli tur elbette çok daha bilgilendirici oluyor. Anlatan gençler sorulan sorulara tek tek cevap veriyor, herkesle ilgileniyorlar. Ben zaten genelde gitmeden mutlaka okuma yaptığım için bilmediğim çok fazla şey öğrenmedim ama benim gibi gezmeyen bir sürü insan var neticede. Peki ben Mardin'e gitmeden önce bu bilgileri nereden edindim? Elbette Nükhet Everi'nin "Mardin Güneş Ülkesi" isimli kitabından. Bu kitabı gitmeden önce, Mardin uçak bileti alır almaz hızlıca edindim ve giderken de -yine diğer birçok Avrupa seyahatimde olduğu gibi- yanımda götürdüm. Böylece uçağa binmeden önce, uçakta ve Mardin seyahati esnasında gezerken sürekli sayfalarını karıştırdım. Tahmin edeceğiniz gibi, bu yazıyı hazırlarken de bu kitaptan bir hayli faydalandım. Nükhet Everi'yi Eski Mardin'de tanımayan neredeyse hiç kimse yok diyebilirim. Gezerken elimden kitabı bir an olsun düşürmediğim için, kitabı elimde gören herkes mutlulukla sordu: "Ooo Nükhet hanımın kitabı değil mi o?" Hemen herkes tanıyor belli ki... Yörede tanınan ve çok sevilen biri olduğu kesin. Deyrülzafaran, "Safran Manastırı" anlamına geliyor. Ayrıca burası "Mor Aziz Hananyo Manastırı" olarak da geçiyor. Manastır gezilecek başlıca dört bölümden oluşuyor. Son derece heybetli ve herkesin önünde fotoğraf çektirmek için birbiriyle yarıştığı giriş kapısından girdikten hemen sonra karşınıza ilk olarak Güneş Tapınağı bölümü geliyor. Merdivenden aşağı inilerek ulaşılan bu kısmın tarihi MÖ 2000 yılına dek uzanıyor. Bu konuda yazılı bir belge bulunmamasına karşın, vaktiyle burada doğuya bakan pencereden ışığın girmesi ile ayinlerin başladığı tahmin ediliyor. Yazının girişinde de biraz değindiğim gibi, Mardin bir zamanlar güneşe tapanların ülkesiydi. İşte bu tapınak onlardan biri. Merdivenlerden tekrar yukarıya çıkıldığında hemen sağ tarafta ise Azizler Evi karşınıza geliyor. Burası manastırın en eski bölümlerinden biri. Burası aynı zamanda mezar odası olarak da geçiyor. Zira burada bazı azizlerin kemikleri ile beraber manastırda görev yapmış olan patriklerin mezarları bulunuyor. Ancak bu mezarlarda toprak yok. Avluda ilerleyince ulaşılan üçüncü bölüm Mor Hananyo Kilisesi. Deyrulzafaran Manastırı, 1293-1932 yılları arasında Süryaniliğin patriklik merkezi olmuştur ve işte içine girilen bu kısım ayin ve duaların yapıldığı alan oluyor. Sol ve sağ tarafta iki farklı kürsü göreceksiniz. Soldaki patriklik kürsüsü iken sağdaki kürsü ise metropolitlere aittir. Her ikisinin de muhtemelen ortalama 400-500 yıllık olduğu söylenebilir. Yani oldukça eskiler. Meryem Ana Kilisesi ise manastırda ziyaret edilecek son kısım. Girişte patriklerin taşındığı atların çektiği tahtırevanları göreceksiniz. Bunun yanı sıra yine bu bölümde Patrik Dördüncü Petrus'un 1876 yılında Londra'dan getirttiği matbaa makinesinin bir parçası var. Bu matbaada Süryanice, Osmanlıca ve Arapça eserler ve yayınlar basılmıştır. Avludaki son fotoğraf molasından sonra manastırdan çıkıyoruz. Burayı gezdikten sonra istikametimiz Dara. Serkan ile yolda sohbet ede ede Dara Antik Kentine varıyoruz. Dara aslında köyün adı. Antik kent ise ziyarete daha yeni açılmış denebilir. (Dara Antin Kenti pazartesi hariç her gün, saat 18:30'a kadar ziyaret edilebilir.) Buraya giriş tamamen ücretsiz. Şaşırtıcı ama gerçek. Yalnız yöre biraz daha popüler hale gelirse ve özellikle de toplu ulaşım ile buraya ulaşım kolaylaşırsa, buranın pek de uzak olmayan bir gelecekte ücretli girişe döneceğini tahmin ediyorum. Bu fikrimi paylaştığım taksici Serkan da başıyla beni onaylıyor. Dara Antik Kenti birkaç farklı bölümden oluşuyor. Önce kaya mezarlarını göreceksiniz. Hemen yan taraftaki asıl önemli olan kısım ise aynı Kapadokya, Ürgüp ve Göreme gibi oyukların, mağaraların ve mezar odalarının olduğu nekropol alanı. "Büyük Galeri" de denilen mezarlık bu nekropolün en sonunda yer alıyor. Daranın bu nekropol alanı girişinde kemençe çalan bir çocuk Kürtçe şarkı söylüyor. Durup biraz dinliyorum. Yazının başından bu yana size bahsettiğim kozmopolit Mardin tam da bu işte! İşte anlatmaya çalıştığım örneklerden sadece biri daha... Burada, antik kentin hemen girişinde yanınıza Mardinli ufak çocuklar yanaşacak. Aslında onlar sadece burada değil, Mardin gezilecek yerler listesi içinde neresi varsa oradalar. Gittiğinizde göreceksiniz. Buradan da çıkıp "Zindan" diye tabir edilen kısma geçiyorum. Burası da tek kelimeyle inanılmaz! Mimari olarak biraz Yerebatan Sarnıcı, biraz da Şerefiye Sarnıcının karışımı diyelim. İstanbul'da Yerebatan'ı herkes bilir ama Şerefiyeyi pek duyan olmamıştır bugüne dek. Zindan denilen bu kısım bir köy evinin altında yer alıyor. Dışarıdan, yani buraya girmeden önce, orada öyle bir yer olduğuna kimseyi inandıramazsınız. Bir mimari şaheser olan bu yapının sarnıç olarak kullanıldığı düşünülmüş olsa da, burası aslında erzak deposu olarak kullanılmış. İçerisi gayet serin. Yazın soluklanmak için ideal.


Sene 2005'ti ve köşesinin ismi Dar Açıydı. Köşesinde yer alan, alttaki yazıda da görülen fotoğrafında "Siz adam olmazsınız" demek istercesine -biraz da haklı olarak- alaycı bir edayla gülerdi. O dönemden bazı yazılarını kesip saklamıştım. İyi ki yapmışım bunu. Her ne kadar gelişen teknoloji sayesinde istediğimiz an veri tabanlarına ulaşım mümkün olsa da, Basılı Kitap & E-Kitap yazısında da belirttiğim gibi, asla unutulmaması gereken bir şey daha var: teknoloji bizi artık yürürlükten kalkan, bir zamanlar depolanmış verileri elde etmekten kimi zaman alıkoyabiliyor. İki binli yılların başı, kişisel aydınlanma açısından benim için gerçekten çok farklıydı. Bir dönüm noktasıydı adeta. Yeni yeni bir şeylerin ayırtına varabildiğim, lise mantığı ve havasından sıyrılıp üniversitede okumakta olduğumu gerçekten hissetmeye başladığım bir dönemdi. Kılıçbay, en sevdiğim akademisyen tipidir. Sahip olduğu bilgi birikimini aktarırken aynı zamanda güldürür. Hicveder ancak bunu ince mizahi anlatımlarla ve karşısındakine saygısızlık etmeden yapar. Bu, kanımca en büyük artısıdır. Kalıplaşmış cümlelerden ve ezberden uzak duruşu, her an insanı tetikte tutar. İşte bu yönüyle örneğin kendisini dinleyen öğrenciyi sıkmaz, okuyucuyu kaçırmaz. Bu, özellikle sosyal bilimlerle ilgili disiplinlerde büyük bir fark yaratır. Kitapları yaş ve eğitim durumu fark etmeksizin herkesçe okunmalıdır. Her yönüyle grotesk olan toplumumuzu, aynı Aziz Nesin gibi enfes bir dille tahlil etmektedir kitaplarında. Siyasetsiz ve iktisatsız bir ülke oluşumuzu, bir çok farklı örnekle betimleyerek beynime bir daha çıkmamak üzere kazımıştır kendisi adeta. Altta kısa bir paragrafını alıntıladığım Siyasetsiz Siyaset isimli kitabı, ilk basımı 1998 yılı şubat ayına denk gelen bir yayın. Bu kitaptaki her yazı ayrı birer ders verir. Aradan yaklaşık 25 sene geçmesine rağmen, kitabı okuduğunuzda yazılanların hala güncelliğini koruduğunu ve aslında Türkiye'de neredeyse hiçbir şeyin değişmediğini görüp çok şaşıracaksınız. İktidar açısından medya, elbette yönetimi elinde tutan siyasal oluşumların aracı olmalıdır. Çünkü Türkiye'de siyaset herkesin işi değil, adları siyasetçi olduğu için meslekleri de öyle sanılan, sözüm ona profesyonel bir grubun işidir. Halk siyaset yapma hak ve yetkisini sanki bunlara devretmiştir. İnsana hiçbir getirisi olmayan Türkiye'nin yapay gündeminden, gazetelerin bomboş köşe yazarlarından, bilgi birikimi tartışmaya son derece açık, saatlerce konuşup sonunda dişe dokunur hiçbir şey söyle meyen sözüm ona tartışma programlarının niteliksiz katılımcılarından o günden bu yana uzak duruyorum. Haliyle çoğu zaman giderek daha da yalnızlaştığımı fark etsem de bu durumdan asla şikayetçi değilim. Olmadım. Örneğin Soytarı Gülmez Sırıtır kitabı, Güldiken isimli bir dönemin oldukça kaliteli dergisinde çıkmış olan yazılarının derlemesi niteliğindedir. İlk baskısı 2004 yılına denk gelen bu yayından da bir alıntı yapayım. Oyun ve taklit insanın doğasında var, atalarımızın ormanlarda kalan temsilcileri bunun en iyi kanıtı. Ama insanın maymundan elbette bir farkı olacak, yoksa kuzenlerinin ormandaki hipi hayatını sürdürür, çalışmak zorunda kalmazdı, şiir de yazmazdı, ağıt da. Feodalite ve Klasik Dönem Osmanlı Üretim Tarzı kitabı ise, İktisat Tarihi, Feodalite ve Asya Tipi Üretim konularına ilgi duyanları oldukça tatmin edecek çok güzel bir çalışma. İlk basım tarihi 1982. Sanırım Mehmet Ali Kılıçbay'ın düzenli olarak yazdığı bir yer yok artık. Ancak bu boşluğu kitaplarıyla ve üstte bahsettiğim programla doldurmak mümkün. Tarzının, yazım üslubunun hayranı olduğum, okurken ve dinlerken kendi kendime, "Evet işte bu!" dediğim Mehmet Ali Kılıçbay, akademik unvanların dar sokaklarında kaybolmamış, kendini geniş caddelere, meydanlara bırakmış... Ne iyi etmiş! Gerçekten çok güzel anlatmışsınız, bu kitapları en kısa sürede ben de okumak istiyorum. Faydalı bir yazı olmuş. Bu üç insan gerçekten şahane konulara ışık tutup insanın ufkunu zenginleştiriyorlar. İnsanı derin düşünmeye itiyorlar, çok haklısınız. Merhaba! Çok teşekkür ediyorum. Kesinlikle kitaplarını bulup okumalısın. Ne yazık ki hocayı Türkiye'de tanıyan pek az. Popüler olmadığı için elbette. Yoksa nitelik açısından tartışılmaz. Bu da Türkiye'nin acı bir gerçeği işte. O programı da kendi öğrencilerim başta olmak üzere herkese tavsiye ediyorum. Ama insanların öyle bir programa ayırabilecekleri vakitleri olmadığını da düşünüyorum bir yandan ne yalan söyleyeyim... Selamlar.


Duyduk duymadık demeyin! Kadıköy Moda İskelesi açıldı! Uzun süredir merakla beklenen haber nihayet geldi. Restorasyon çalışmalarını duyan benim gibi herkesin aklını kurcalayan Moda İskelesi açıldı mı sorusu da böylece cevabını bulmuş oldu. Evet, tarihi Moda İskelesi yeniden açıldı! Eh, yeni açılan Moda İskelesi de yine kitaplarla ve kütüphanelerle ilişkili olur da, ben oraya gitmeden durur muyum? Elbette durmam. Gittim, gördüm. Böylece bir başka eski ve tarihi yapı daha, İstanbul'u onsuz asla düşünemeyeceğimiz denizle, kitaplarla, vatandaşlarla ve elbette yine İstanbul'un vazgeçilmez sakinlerinden kedilerle nihayet yeniden kucaklaştı. Moda aslında çok uzun yıllar boyunca İstanbul'un en önemli plajlarından biriydi. Tıpkı Caddebostan ve Florya gibi... Buradaki Moda İskelesi, Moda Deniz Kulübü ile Kadıköy Belediyesine bağlı İDEA Kadıköy arasında konumlanmış durumda. Kadıköy İdea da, ister laptop ile işinizi yapmak, ister ders çalışmak veya kitap okumak açısından, aklınızın bir köşesinde bulunsun. Yapı iki katlı. Hem giriş hem de üst katında kütüphane yer alıyor. Moda İskelesi Kütüphanesi hakkında biraz daha detaylı bilgi vereyim hemen. Burası hem kütüphane hem de çalışma alanı olarak dizayn edilmiş aslında. Ayrıca yine iskelenin içinde, giriş katında ufak bir kafe bölümü var. Gelenlerin hemen hepsi burayı çalışmak için kullandığı için, sohbet edilebilecek tarzda bir kafe denemez buraya. Bunun altını çizmek isterim. Çünkü sessizlik önemli. İçeridekiler ya bir kitaba gömülmüş durumdalar, ya da kulaklıkları takılı biçimde laptop ile sessizce işlerini yapıyorlar. Instagram'daki hayranları için, durmaksızın çeşitli açılardan onlarca farklı pozda fotoğraf çektiren cici kızlarımız, bu sebeple daha çok üst kata çıkan merdivenleri ve iskelenin ön tarafındaki minik bahçeyi tercih ediyorlar. Kapasite olarak çok fazla sayıda insanı ağırlayabilecek bir mekan değil. Aynı anda 70-75 civarında insanı ancak misafir edebilir diye düşünüyorum. Kitapları karıştırırken bende birkaç ilginç şey buldum kendim için. Bu kitapları hemen bir kenara not ettim. Böylece tarihi Moda İskelesi daha ilk buluşmamızda beni armağanlarıyla çok sevindirdi. Evet, Moda İskelesi Kütüphanesi çalışma ve okuma yapmak isteyen İstanbulluları bekliyor. Siz de geç kalmadan bir uğrayın derim. Bir başka yazımda tekrar görüşünceye dek, sevgiyle kalın.


Ancak müzeden ayrılmadan önce, her yerde olan şu hediyelik eşya mağazasına da uğradım. Burada raflarda dikkatimi bir kalem seti çekti. Başta Stabilo olmak üzere, kalemlere öteden beri amatör düzeyde bir ilgim var zaten. Hırvatistan'da, Zagreb gezisi sırasında, Türkiye'den çok daha uygun fiyata bulunca iki kutu Stabilo almıştım oradan. Hala kullanıyorum. Eve geldim, açtım baktım, yolda uçlardan bir iki tanesi kırılmış taşınırken. ÖSYM sınavlarında verilen plastik kalemtıraşlardan birini çıkardım hemen. Hani ucunu açtıkça tekrar tekrar kırılır ve insanın sinirini bozar ya, işte aynen öyle oldu. Sonra daha önce satın almış olduğum gümüş kaplamalı bir kalemtıraşla denedim. Bingo! Bu kez gayet güzel çalıştı kalemtıraş. Bundan 3-4 sene kadar önce yayın hayatına başlayan bir dergi var: Mürekkepbalığı. Veya Mürekkep balığı dergisi diye geçiyor kimi yerlerde. Bu bir yazı kültürü dergisi. Peki, bu dergi kimlere hitap ediyor? Derginin içinde neler var, hangi konular öne çıkıyor? Bunları biraz açayım hemen. Dergide tipografiden dolma kalemlere, kaligrafiden mürekkeplere, kalemtıraşlardan silgilere, yazının tarihinden ekslibrise kadar, "yazı ve yazın" başlıkları altında aklınıza gelebilecek her konu var. Kelimenin tam anlamıyla bir yazı kültürü dergisi olan Mürekkepbalığı'nın 5. ve 6. sayısını elime aldım. Burada, daha önce okumadığımı fark ettiğim bir yazıyla karşılaştım. Meğer bizim hepsi aynıdır diye düşünüp basitçe değerlendirdiğimiz kalemtıraşların bile bir sürü farklı çeşidi varmış. Hatta bir sürü farklı marka. Üstte bahsettiğim gümüş renkli kalemtıraşın markası da Kummuş. Hakikaten, elime alıp dikkatlice baktığımda minicik Kum yazısını seçebildim. Eureka! diye sokağa fırlayan Arşimet gibi sevindim bunu öğrenince! Günümüzde kullanılan kalemtıraşların atası olan ilk mekanik kalemtıraşı Bernard Lassimone isimli Fransız bir matematikçi bulmuş ve patentini almış. Daha önceleri kalemler sadece bıçaklarla açılıyormuş. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise kalemtıraş, hattatların kalemini açtığı özel bıçağın adıymış. Kamış kalem, düzgün kesilsin diye makta adı verilen bir levhanın üzerine konurmuş. Kalemtıraşın icadına rağmen bıçaktan vazgeçmeyenler, kalemlerin en güzel bıçakla açıldığını savunmaya devam etmişler. İşte Amerikalı David Rees bunlardan biri. Önceleri karikatüristlik yapmaktayken bu işten sıkılmış ve ABD Nüfus İdaresinde çalışmaya başlamış. Buradaki monoton iş de onu memnun etmemiş ve şu an halen yapmakta olduğu işe başlamış: Kalemtıraş açıcılığı. Ne garip değil mi? Garip ama bir o kadar da ilginç ve dikkate değer! Rees'e göre zarif ve dengeli bir şekilde kurşun kalem açmak makinelerin harcı değil. İşinde ustalaştıktan sonra evinde bir kurşun kalem sivriltme atölyesi açmış. 2012 yılında ise How To Sharpen Pencils isimli bir kitap yayınlamış. Bilinen ilk yazı çivi yazısıydı. Yazıda kullanılmış ilk diller ise Sümerce ve Mısırca. Basit bir kalem satın alma hikayesinden bakın nerelere kadar geldik. Mürekkepbalığı dergisinde bunları ve çok daha fazlasını bulmak mümkün. Bu tür konulara ilgi duyuyorsanız, Mürekkepbalığı aklınızda olsun, bir bakarsınız.


Bu yazımda size müthiş bir yerden söz etmek istiyorum: Müze Gazhane'den. Müze Gazhane nerede? Öncelikle buradan başlayalım isterseniz. Kadıköy'de yer alan ve bir yüzyılı aşan bir geçmişe sahip olan tarihi Hasanpaşa Gazhanesi, restorasyon sürecinin ardından gerçek bir yaşam merkezine dönüşerek kapılarını açtı. Her şeyden önce Müze Gazhane, çok amaçlı kullanım alanları, her yaşa hitap eden etkinlikleri ve şehrin tam merkezindeki konumuyla öne çıkıyor. İstanbul'un bu türden bir alana gerçekten ihtiyacı vardı. Peki Müze Gazhane nasıl gidilir? Müze Gazhane ulaşım çok kolay. Kadıköy Belediyesi önünden yürüyerek buraya rahatça ulaşabilirsiniz. Metrobüs ile gelenler de Söğütlüçeşme durağında indikten hemen sonra, önce Kadıköy Belediye binası, sonra Kadıköy Karikatür Evi ve onun ardından da Hasan Paşa Camisini geçerek alana ulaşabilir. Ayrıca Kadıköy-Sabiha Gökçen Havalimanı metro hattının Acıbadem durağında indikten sonra da, on dakikalık bir yürüyüşle buraya ulaşmak mümkün, bunu da eklemiş olayım. Alanın ortası ise büyükçe bir meydan. Burada kaykaya binenler, yürüyüş yapanlar, köpeklerini gezdirenlerle karşılaşacaksınız. Müze Gazhane çeşitli workshopların düzenlendiği, söyleşilerin ve stand-up gösterilerinin yapıldığı, hafta sonları ise antika pazarına ve mezatlara ev sahipliği yapan nefis bir mekan. Ve sıkı durun, burada şehir tiyatrolarına ait bir sahne de yer alıyor. Eh, daha ne olsun! Müze Gazhane'yi, biri soğuk ve yağışlı, bir diğeri ise açık ve güneşli, iki farklı hafta sonunda ziyaret ettim. Ziyaretimi, özellikle cumartesi günleri yapılan Cumartesi Pazarına denk getirdim. Bu pazarda eski kıyafet, çizgi roman, oyuncak, hediyelik türünden farklı eşyalar ve objeler satılıyor. Siz pazarı gezerken Dj Set sizin için keyifli müzikler çalıyor. Alt kat ise -2 Otopark Alanı adı verilen kısım. Burada ise plakçılar ve sahaflar var. Gün içerisinde de mezatlar yapılıyor. Hatta aynı gün ben tesadüfen Bağış Erten ve Ali Ece'nin bir söyleşisine denk geldim. Bu bölüm aynı zamanda haftanın çeşitli günlerinde ücretsiz stand-up gösterilerinin de yapıldığı bölüm. İlk gidişimde Deniz Alnıtemiz'in bir gösterisine denk gelmiştim, oldukça keyifliydi doğrusu. Benim ilk gidişim olduğu için biraz acemiliğime denk geldi. Etraftaki herkesin kendi portatif sandalyesini getirdiğini gördüm bu etkinlik için. Bu türden bir etkinliğe gelmeyi düşünürseniz, sizin de aklınızda olsun bu ayrıntı. Müze Gazhane içindeki binalardan bazıları, farklı konseptlerde müzelere dönüştürülmüş. Elbette müze denince insanın aklına ilk anda farklı eserlerle dolu, büyükçe bir alan geliyor. Buradaki müzeler tam böyle değil aslında. Hani deyim yerindeyse butik müze... Yani bu anlamda beklentinizi pek yüksek tutmayın. İklim Müzesi, Karikatür ve Mizah Müzesi, çocuklar için Çocuk Bilim Merkezi ve Galeri Gazhane içinden, zevkinize göre istediklerinizi seçip ziyaret edebilirsiniz. Giriş ücretsiz. Meydanda ise soluklanmak adına Beltur'a ait güzel bir kafe bulunuyor. Müze Gazhane Kütüphanesi denilince ise aklımıza Afife Batur Kütüphanesi geliyor. Afife Batur Kütüphanesi daha çok gençleri ağırlayan, oldukça hoş dizayn edilmiş bir yapı. Sesli Çalışma Alanı ile karşılıklı olacak şekilde konuşlanmış durumda. Hem bu çalışma alanı içinde hem de kütüphanede, kimse kimseyi rahatsız etmeden çalışıyor, herkes sessizce kendi işiyle gücüyle ilgileniyor. İstanbul'da genelde bu tür çalışma alanları ve kütüphanelerin özellikle sessizlik konusunda yaşadığı sıkıntıları bildiğim için, ortamın bu özelliğinin altını çizmem şart. Workshoplar ise tahmin edeceğinizden daha fazla seçenek sunuyor diyebilirim. Heykelden sulu boyaya dek farklı workshoplar düzenleniyor burada. Üstelik bu etkinliklerin neredeyse tamamı ücretsiz. Müze Gazhane'de kişisel ilgi alanınıza göre bir şey çıkacağını garanti edebilirim. Son olarak, alanda, girişte ileride hemen solda, workshopların düzenlendiği atölyenin yanında, İBB'ye ait İstanbul Kitapçısının olduğunu belirteyim. 2022 İstanbul TÜYAP Kitap Fuarında İBB standına uğramıştım. Şurası açık ki, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları son iki yılda yayınlarını ciddi oradan zenginleştirdi. İnanılmaz bir ilerleme kaydetti. Müze Gazhane'nin web sayfasına ara ara mutlaka göz atın ve buraya ilk fırsatta gidin. İster tek başınıza, ister arkadaşlarınızla, ister ailenizle. Müze Gazhane'den olabildiğince çok kişinin haberdar olabilmesi için, bu yazımı sosyal medya hesaplarınızda paylaşırsanız çok sevinirim.


Yeni bir yolculuğun müjdesi bir borazan gibi ötünce, özlem dışarıya fırlar, yayıldıkça yayılır, kavrar bütün benliğinizi. Mutluluğa bir daha ereceğinize inanamaz, umudunuz gerçekleşsin diye sabırsızlanırsınız. Hatırlayacağınız üzere, yazının ilk bölümünde seyahate çıkmadan önce yaptıklarımı bir bir anlatmış, uzun bir araştırma ve hazırlık süreci olduğundan örnekler vererek bahsetmiştim. Bu defa, yolculuk başladıktan sonra yani gezerken neler yaptıklarımı anlatacağım size. Gezerken, seyahatlerim sırasında neler mi yapıyorum? Eğer hazırsanız hemen başlayalım. Buyursunlar efendim! 15. yüzyılda Kristof Kolomb'un Amerika kıtasına varması ve bunun hemen ardından Vasco De Gama'nın Afrika'nın çevresini dolaşarak Hindistana ulaşması dünyada büyük bir şaşkınlık yaratır. Bu dakikadan sonra asıl mücadele, keşiflerde itici bir rol alan İspanya ve Portekiz arasındadır. Kolomb'un denize açıldığı Nina, Pinta ve Santa Maria gemilerinin bir maketini Budva gezisi sırasında, Budva Kalesi Citadel'de görmüştüm. Kristof Kolomb bu yolculuğu sırasında pusuladan da fazlasıyla yararlanmayı bilmiştir. Türk denizciliğinin büyük ismi Piri Reis'in haritaları da oldukça önemlidir. 1929 yılında, Atatürk'ün emriyle müzeye dönüştürülen Topkapı Sarayının hazine dairesinde yapılan envanter çalışmaları sırasında el yapımı bir harita parçası bulunur. Atlas Okyanusu kıyılarını içeren haritanın kenarındaki küçük bir nottan, bu haritanın Piri Reise ait olduğu anlaşılır. Bu harita, Piri Reis'in Bahriye isimli eserinde değindiği dünya haritasının bir parçasıdır. Denizci, haritaya eklediği bir notta, bunu yaparken yararlandığı kaynaklardan biri olarak, daha önce Kolomb tarafından yapılmış bir haritadan da söz eder. Peki ben bütün bunları neden anlattım? Bir kentin sokaklarını, caddelerini haritalardan daha güzel hiçbir şey anlatamaz da ondan. Bu nedenle ben de gittiğim yer neresi olursa olsun, mutlaka oraya ait bir kağıt harita edinirim her şeyden önce. Bunlardan hiçbirini yapmadıysanız da çözümü var. Yani diyelim ki, ne şehir kartı satın aldınız gittiğiniz yerde, ne de hostelde kaldınız. Para ile satın almak da istemiyorsunuz. O zaman, her şehirde mutlaka olan turizm bilgi ofisleri size bu haritayı ücretsiz verir zaten. Tek yapmanız gereken şey, bir Tourist İnformation Office bulmak, içeri girip ücretsiz bir şehir haritası sorup almak. Bunlar tamamen ücretsiz oluyor, hediyelik eşya dükkanlarından parayla satın almanıza falan da hiç gerek yok. Her ikisi de aynı kalitede ve aynı işi görüyor. Evet, ben gezerken elimdeki bu haritayı sürekli inceliyorum, üstelik telefona hiç dokunmadan, interneti neredeyse hiç kullanmadan nerede olduğumu kestirmeye çalışıyorum. Biliyorum, teknoloji günümüzde günlük hayatımıza fazlasıyla yerleşti. Artık her bir şeyi cep telefonumuzdan bir tıkla rahatça halledebiliyoruz. Ancak yalnızca bu kağıt haritaya bakarak gideceğim yönü tayin etmenin verdiği mutluluk tarif edilemez bir his. Ücretsiz ve offline çalışabilme özelliğine sahip Maps. me isimli aplikasyondan, En kullanışlı seyahat uygulamaları başlıklı yazımda söz etmiştim. Bu aplikasyon gerçekten işe yarıyor. Size de elbette öneriyorum. Ancak ben özellikle kağıt haritaları tercih ediyorum çünkü gezerken aynı Piri Reis'in yaptığı gibi haritanın üzerine küçük küçük notlar almak, turistik noktaları işaretlemek çok daha pratik ve keyifli geliyor bana. Üstelik gezmeye başladıktan kısa bir süre sonra yön duygunuz da kendiliğinden gelişiyor ve bir yerden başka bir yere, yalnızca bu kağıt haritaya bakarak nasıl gidebileceğinizi anlıyorsunuz. Yine bir süre sonra iki yer arasındaki mesafenin ne kadar olduğunu da rahatça kestirebiliyorsunuz. Ayrıca kağıt haritayı açtığınızda genişçe bir alanın tümü gözünüzün önüne seriliyor, telefonda ise ancak ekranın izin verdiği ölçüde bir alanı görebiliyorsunuz. Bence bu çok ciddi bir fark ve kağıt haritanın telefona göre çok çok önemli bir artısı. Bir yerin yanında yöresinde ne var, hızlıca bir çırpıda görebilmek önemli. Üstelik telefonun şarjı biter, internetiniz olmaz ama kağıt harita her zaman göreve hazır! Hostellere varır varmaz ilk yaptığım şeylerden biri de orada bulunan etkinlik broşürlerini incelemek. Hemen hemen her hostelde bu türden broşürler bulabilirsiniz. Bazen yukarıdaki fotoğraftaki gibi koca bir duvarda bu türden broşürler asılıdır, bazen resepsiyonda ödeme yaparken bankoda gözünüze çarparlar bazen ise ortak alandaki masaların üzerinde bulunurlar. Peki bunları detaylıca incelemek ne işe yarar? Bu broşürlerde şehirdeki ücretli veya ücretsiz etkinliklerle ilgili reklam amaçlı bilgilendirmeler olabileceği gibi, yakın zamanda şehirde gerçekleşecek kültür sanat etkinlikleri ile ilgili duyurular da bulunabilir. Gelelim ikincisine... İkinci olarak yürümek, yürümek ve daha da çok yürümek geliyor elbette! Hiç ölçmedim ama seyahatlerim sırasında toplamda kilometrelerce yürüdüğümü söyleyebilirim. Bir kenti keşfetmek istiyorsanız yürümek, ara sokaklara dalmak ve kimi zaman da kaybolmak zorundasınız çünkü. Kaybolmuyorsanız, birine adres sormak zorunda kalmıyorsanız, her işi az önce söylediğim gibi telefondan hallediyorsanız, bilin ki o kenti çözemezsiniz, benden söylemesi! Bir tur rehberinin arkasında aynı yerleri gezip görmek veya tek başına gidip sürekli olarak toplu taşıma araçlarını kullanarak gezmek, o şehri keşfetmenizin önündeki en büyük iki engel. Ben şahsen şehrin büyüklüğüne ve gezilecek yerlerin konumuna bağlı olarak elbette toplu taşıma araçlarını da kullanıyorum. Örneğin Berlin, Viyana gibi büyük şehirlerde sürekli yürüyerek turistik yerlere ulaşmak çok zor. Çünkü buralarda görülecek yerler farklı farklı noktalara dağılmış durumda. O yüzden bu iki kente gidecekseniz mutlaka toplu taşıma kartı almanızı öneririm. Ancak örneğin Bratislava, Wroclaw, Vilnius, Minsk, Lviv, Kopenhag gibi kentler bu açıdan biraz daha rahattır ve toplu taşımayı hiç kullanmadan veya çok çok az kullanarak da her yeri yürüyerek gezebilirsiniz. Benim kullandığım yöntem ise şu: Önce -yazının birinci bölümünde belirttiğim şekilde- gidilecek yerleri belirle, buna göre kafanda bir plan yap ve yürüyebiliyorsan hepsine yürü. Yorulduğun yerlerde veya yürünemeyecek kadar uzak yerlerde ise toplu taşımayı kullan. İşte bu kadar basit. Örneğin Roma'da o an bulunduğunuz yere yakın bir noktaya gidecekseniz metroyu kullanmaktansa yürümek daha avantajlı. İstediğiniz yere böylece daha çabuk ulaşabilirsiniz. Yani kısacası toplu taşıma aracı kullanım sıklığınız gideceğiniz şehre göre değişiyor. Burada her yer için geçerli bir standart yok. Peki yürümek bana/insana neler kazandırıyor? Bir defa sağlık açısından önemli. Form tutarsınız hiç olmazsa. Yedikleriniz erir. Sonuçta bir nevi egzersiz yapmış oluyorsunuz. İkincisi yürümek, yürüyerek bir şehri gezmek keşfetme duygusunu geliştiriyor. Benim gibi algılarınız açık bir şekilde, etrafı dikkatlice inceleyerek yürüdüğünüz zaman ilginç yerlerle karşılaşabiliyorsunuz. Bu da ekstra bonus. Bu, turizm rehberlerinde hiç yer almayan şirin bir kafe, pek turistik olmayan küçük bir müze veya sessiz bir park olabilir. Özellikle de böyle durmaksızın yürürken tesadüfen denk geldiğiniz bu tür yerler size inanılmaz keyif veriyor aslında. Ya da bir etkinlik! Evet, aniden önünüze çıkan bir kültür sanat etkinliğine de denk gelebilirsiniz bu şekilde. Bundan az sonra bahsedeceğim. Bu ekstra geziler nedeniyle gittiğim yerlerde rahatça zaman geçiriyorum. Günün nasıl bittiğini anlamıyorum bile. Biliyorsunuz, ben tek başıma geziyorum. Genelde tek başına gezmenin sıkıcı olduğu düşünülür. Halbuki bu şekilde gezerken zaten sıkılacak vakit de kalmıyor doğrusu. Bunların her biri özel olmakla birlikte en çok öne çıkan ikisi Pergamon Müzesi ile Altes Müzesi diyebilirim. Berlin gezi planı yapıyorsanız aklınızda bulunsun. Berlin'e gittiğim zaman, ikinci günümde Pergamon Müzesine uğradım. Buranın giriş kapısını ararken tesadüfen önüme çıkan bit pazarında şahane kitaplar ve bira bardakları buldum! Üstelik burada satılan kitapların hepsi kelepirdi ve tüm kitapların 5 Euro'ya satıldığı rafta, siyah beyaz fotoğraflarla süslü harika bir Berlin kitabı beni bekliyordu. Berlin'in geçmişine, daha doğrusu tam tarih olarak 19. yüzyılın başına ait siyah beyaz fotoğrafların Almanca açıklamalarıyla yer aldığı bu kitap, Paris gezi günlerim sırasında uğradığım Zafer Takında satın aldığım kitabın bir benzeriydi. Nasıl sevindiğimi size anlatamam! Müze giriş kapısını ararken etrafa dikkatli gözlerle bakmasaydım muhtemelen burayı göremeyecektim. Üstelik burası görülmesi gereken yerler listemde de kesinlikle yer almıyordu. Bir başka örnek vereyim. Vilnius gezilecek yerler listesi hazırladım ve şehre ulaştım. Kaldığım hostelin hemen karşısında bir halk pazarı gözüme çarptı. Daha doğrusu pazar olduğu dışarıdan pek anlaşılmıyor, mimari yapısı ilgimi çekince bir binadan içeriye girdim. Ancak hepsinden önemlisi, tesadüfen denk gelip dış cephesiyle dikkatimi çeken bu binada bir Türk bakkalına rastladım! "Bunda ne var ki, Türkler her yerde" diye düşünebilirsiniz. Bu doğru ancak Vilnius bu yazının birinci bölümünde bahsettiğim ayrıntılı gezi planıma göre sonda yer alan şehirlerden biriydi ve yaklaşık üç haftalık süre zarfında Türk yemeklerinden mecburen yeterince ayrı kalmıştım. Vilnius'a gezmeye gideceklerin mutlaka aklında olsun, kahvaltı ve yemek malzemelerinizi buradan satın alıp kendiniz pişirebilirsiniz. Bu tesadüfi keşif, benim için bir altın madeni bulmak gibiydi adeta. İspanyol romancı ve gezgin Juan Goytisolo'nun bir kitabı var: Osmanlı'nın İstanbul'u. Yazar bu kitabı yazabilmek için 1980'li yılların ortasında İstanbul'a geliyor. Kitabın Türkçe çevirisini yapan Neyyire Gül Işık'ın söylediği gibi, tükenmez bir merak ve hevesle İstanbul sokaklarını arşınlıyor, ismine kent adı verilen bu çok dilli metni taşların dilinden dinliyor. Ve dışarıdan ilk bakışta son derece sıradan gibi görülen bu taşlar yazara, 27 yüzyıl önce bir kahinin işaretlerine uyularak kurulmuş olan bu kentin parça parça tarihini çiziyor... Ben, üstelik gezdiğim şehirler hakkında bir kitap yazmak amacı taşımadığım halde, İspanyol yazarla aynı metodu kullanarak geziyorum. Çevirmenin de son derece yerinde bir şekilde belirttiği gibi, gezdiğim kenti "sokakların dilinden" dinliyorum. Onlarla konuşuyorum. Karşılaştığım her tarihi bina, aniden daldığım her sokak, ziyaret ettiğim her bir müze başka bir hikaye anlatıyor geçmişe dair. Dikkat kesilirseniz, duymamak imkansız! Kırlarıma, köylerime gelince, adlandırmaya ne gerek -işte dağlarım, derelerim, ormanlarım, bayırlarım, yeşilim, mavim, çiçeklerim, yollarım, evlerim. Gecelerinde gündüzlerinde heyecandan sıçradığım, yelleriyle uçtuğum, karlarıyla oynaştığım, "iyi -ki- buralara- geldim!" coşkusuyla kendimden geçtiğim kırlar, köyler, kentler. Gezerken insanlarla, özellikle de o yörenin insanlarıyla sürekli konuşuyorum. Yerel insanlarla olan iletişiminiz alışveriş pazarlığından veya mecburi bir sohbetten bir adım öteye geçmeli mutlaka. İletişime geçeceğiniz kişi bir müze görevlisi olabileceği gibi, lokantada çalışan bir garson veya en basiti hostelde çalışan resepsiyonist de olabilir. Fark etmez. Elbette örneğin tren bileti almak için gittiğiniz gişedeki her bilet görevlisiyle de sohbeti iyice koyulaştırın demiyorum. Genelde ilk ve son söylediğim kişiler, ortadakine göre meslekleri ve görev tanımları gereği size bir şeyler anlatmaya daha hevesli olurlar. Ancak bazen tam tersi de olabiliyor. Hiç beklemediğiniz birinden diğerlerinden daha faydalı şeyler öğrenebiliyorsunuz. Örneğin adres sormak için yoldan çevirdiğiniz herhangi biri size asıl gideceğiniz yerden daha farklı bir yeri de önerebilir pekala. Minsk'te başıma buna benzer bir şey geldi mesela. Hostelde beraber kaldığım Türk gezgin Tolga, laf arasında bana Minsk'e yaklaşık bir saat mesafede yer alan Dudutki isimli bir köyden bahsetti. Bu benim yapmış olduğum gezi planında yoktu. Dahası, ismini hiç duymadığım bir yerdi. İlgimi çekince internetten araştırmaya karar verdim. Biraz araştırdıktan sonra kesin kararımı vermiştim! Onun sayesinde, bir anda Minsk gezi planı içine Dudutki Köyü de eklenmiş oldu. Sizin de aklınızda olsun. Yarım gününüzü veya birkaç saatinizi Dudutki Köyüne ayırabilirsiniz. Minsk otobüs terminalinden otobüsler kalkıyor. Ben beğendim, gittiğime de hiç pişman olmadım. Yani hiç ummadığınız birinden hiç ummadığınız anda bir şeyler öğrenebilirsiniz. Bunu söylemeye çalışıyorum. Ben zaten hayatta herkesin herkesten bir şeyler öğrenebileceğine inanan bir insanım. İletişim kurmaktan korkmayın. Elimde kalem ve kağıt, sürekli not alarak geziyorum. Ama bunu sürekli yapıyorum. Ivan Ayvazovski ismini duymuş muydunuz? Eğer duymadıysanız mutlaka bu isme dikkat edin! Ressamın İstanbul ile ilgili de nefis tabloları var. Zaten bu müzede onun tablolarına büyükçe bir oda özel olarak ayrılmıştı. Gezdiğim birçok şehirde öğrenci kartına sahip olmanın bilet fiyatlarında ciddi indirimlere yol açtığını gördüm. Bunları yer isimleriyle birlikte tek tek not alıyorum. Wroclaw tekne turu için bile, öğrenci kartınız varsa indirim yapılıyor örneğin. İşte bunları hep yazıyorum. Gelmeden önce yaptığım plan doğrultusunda gezerken, elbette ziyaret ettiğim yerler ve şu ana dek bahsetmeye çalıştığım, öğrendiğim yeni bilgiler aklımda, zihnimde onlarca, yüzlerce farklı düşünce ve fikir uyandırıyor kendiliğinden. En önemlisi de, blogta yayınlamak için hazırladığım yazıların malzemesi bu şekilde oluşuyor işte. Akşamları, yani gezdikten sonra hostele geldiğimde ise, gündüz çala kalem aldığım bu notları derhal temize çekiyorum. Bunu her gün düzenli olarak yaptığımı söyleyemem. Ama gün aşırı da olsa mutlaka yapmaya çalışıyorum diyebilirim. Bu aşamada yazmak önemli yoksa unutuyorsunuz. Hele birkaç gün ara verirseniz yandınız. Fotoğraf veya video bile çekseniz fark etmez, söz ve görüntü uçuyor, yazı her halükarda kalıyor... Üstelik ilham perisi her zaman yanınızda olmayabilir. Aklınıza bir şey geldiğinde unutmamak adına o an not almaya mecbursunuz. Önce şiir şehirler. Galiba bütün İtalyan kentleri bu kategoride yer alıyor, ama hepsinden önce Venedik, sonra da hiç görmediğim ama bir gün görürsem bir Dejavu yaşayacağıma emin olduğum Floransa ve elbette pasaklı Napoli, Juliette'in Verona'sı ve daha bir sürüsü. Her roman şehir farklı bir romandır. Paris'inkiyle İstanbul'un'un veya Romanın veya Moskova'nınki birbirine hiç benzemez. İyi günler ile kötü günler aynı tarihsel düzlemde çakışmaz. Paris'te barikatlar kurulurken İstanbul'da Lale Devri yaşanır, Moskova'da ihtilal varken İstanbul'da işgal vardır; Roma kahverengi gömleklerin elindeyken Paris vur patlasındadır. Romanı tarih belirler ama coğrafya da üslubunu belirler. Paris'in göz alabildiğine uzanan düzlüğüne karşılık Roma ve İstanbul'un yedişer tepesi; İstanbul'un denizine karşılık Paris'in Seine'i, Romanın Tiber'i ve Moskova'nın Moskova Nehri elbette romana damga vururlar. Tarihe nazaran bu büyük oyuncuların yanında daha mütevazi kaderleri olan hikaye şehirler de vardır. Büyük tarihe zaman zaman dahil olan ama öbürlerinin çoğu itibariyle bunun kıyısında kalan, büyük tarihi belirlemekten çok onun tarafından sürüklenen bu kentlerin hayatında bazı hikayeler vardır. Akşamları notları temize çekmek dışında yaptığım bir diğer rutin etkinlik ise çamaşır yıkamak. Genelde Laundry yani çamaşırhane hizmetini kullanıyorum. Bu gittiğim yere göre 5 Euro, 8 Euro gibi fiyatlara yapılıyor. Ancak çamaşırlarımı elimle yıkadığım da çok oluyor. Ehh, ne de olsa askerden talimliyiz. Askerlik yapmış olanlar bu duyguyu bilir. Akşamları dışarı çıkmadığım veya kıyafetlerimi çamaşırhaneye vermediğim zamanlar böyle kendim elde yıkıyorum. İlk dikkatimi çeken Hesburger isimli bir hamburgerci oldu mesela. Meğer ucuz yemek fiyatları ile öne çıkan bu işletme Finlandiya'da çok meşhurmuş. Ben bilmiyordum. Vilnius'ta da çok sayıda şubesi var. Neredeyse her köşe başında diyebilirim. Gidince görürsünüz. Menüleri Mc Donalds'tan veya Burger Kingten daha hesaplı geliyor. Neyse, derken ileride hararetli bir kalabalık gözüme çarptı. Yeni geldiğim için neresi olduğu hakkında hiçbir fikrim yok tabii. Sadece kalabalığı gördüm ve öylesine içeri girdim. Bir de ne göreyim, şahane bir Hamburger Festivaline denk gelmişim! Tam da Hesburgerin arkasına bu denk geldi yani. Ve elbette bu atmosferi dolduran harika bir canlı müzik. Daha ne olsun? Ben de karnım tok olduğu için elime biramı alıp kalabalığın arasına usulca karıştım. Bir gün sonra, Vilnius gezilecek yerler içinde yer alan Uzupis Cumhuriyetinde de bir yeme içme etkinliğine denk geldim. Yemek beni çağırıyor adeta! Varşova'da ise bu kez canlı bir müziğe, daha doğrusu bildiğiniz ücretsiz bir konsere denk geldim. Şehrin meşhur caddesi Nowy Swiat üzerinde yine bir akşamüstü turlarken bir levha gözüme çarptı. Normalde kimsenin dikkatini çekecek bir şey değil aslında. Sıradan bir levha. Ama üstte söyledim ya, benim gibi gözünüzü dört açarsanız yakalamak pekala mümkün. Aslında bulunduğum, yani tabelayı gördüğüm yer Polonya Kültür Bakanlığı binasının tam önüydü. Dışarıdan bu binanın hangisi olduğunu anlamak zor olduğu için basitçe tarif edeyim size. Varşova'da çok meşhur bir cadde var: Nowy Swiat. Burası İstanbul'un İstiklal Caddesi gibi, şehrin en meşhur caddesi. Bu nedenle günün her saati kalabalık, sokak sanatçılarıyla, cafelerle dolu hoş bir yer. Aynı İstiklal gibi, oldukça uzun bir cadde. İşte bu Nowy Swiat caddesinden ana meydana, yani meşhur Kral Zygmunt Heykeline doğru yürürken sağ tarafta karşınıza dev bir Adam Mickiewicz heykeli çıkıyor. Konser programına hızlıca bir göz gezdirdim. Ve bingo! Tam da o akşam üstelik herkese açık ücretsiz bir konser varmış. Eğer yanlış hatırlamıyorsam konsere daha iki saat kadar vardı. Ertesi akşam kendimi pek de büyük olmayan konser salonunda buldum. Buranın ismi Hochschule Für Musik. Aslında bir müzik okulu. 4-5 katlı bir yapı. Konser salonu çok büyük değil ama yeterli. Burada sürekli ücretli ve ücretsiz konserler yapılıyor. Buraya tıklayarak siz de konser programını takip edebilirsiniz. Berlin gezisi yapacaksanız aklınızda bulunsun. Ve bir sürpriz daha! Konser programını elime aldığımda, müzisyenler arasında bir Türk ismi gördüm: Efe Sivritepe. Nasıl mutlu olduğumu size anlatamam! Konser sonrası Efe ile tanıştım, kendisini tebrik ettim. İki yıl önce İzmir'den Berlin'e gelmiş. Yaşını sormadım ama henüz çok genç. Yetenekli gençlerimizi böyle dünyanın her bir köşesinde görmek bana derin bir mutluluk verdi doğrusu... Efe'ye ve yine kendisi de müzisyen olan arkadaşı Can'a buradan selam gönderiyorum. Çok güzel geziyorsun, yalnız gezmenin de tadı başka bence. Yürümek konusunda çok haklısın, ben de senin gibiyim. Yürümekten hiç yılmam, küçük keşifler beni çok mutlu eder. Merhabalar, postlarınızı keyifle okuyorum, gittiğiniz yerleri yaşamış gibiyim. Merak ettiğim bir şey var belki cevabı vardır gözümden kaçmıştır. Seyahatta iken Türkiye'dekilerle iletişiminizi nasıl sürdürdünüz ? Gittiğiniz ülkelerde kullanılabilecek mobil hat veya hücresel veride bağlanabilecek bir araç kullandınız mı hostel\hotel wi-fi si dışında? Teşekkürler. Çok teşekkür ederim yorumun için. Yurt dışında sim kart aldığım oldu ama inan belki bir iki kez falandır toplamda, genelde dediğin gibi hep wi-fi kullanıyorum. Hostel dışında da artık her yerde yaygın. Mesela en basit örnek Mc Donald's. Neredeyse gittiğim her ülkede Mc'te wi fi ücretsizdi. Ve bunun dünyanın her yerinde bir sürü şubesi olduğunu da düşünürsek, bulamamak gibi bir durum da yok.


Seyahatlerimi nasıl yaptığımı anlattığım yazı dizisinin üçüncü ve son bölümüne hepiniz hoş geldiniz. "Nasıl Geziyorum?" başlıklı yazı dizisinin ilk bölümünde, bir seyahate çıkmadan önce neler yaptığımı tüm ayrıntısıyla ve somut örnekler eşliğinde anlatmıştım. Hatırlayacağınız gibi yazının ilk bölümünde bir seyahati, yazılan bir kompozisyona benzetmiş ve üç bölüme ayırmıştım: Giriş, gelişme ve sonuç. İşte bu son sonuç bölümünde ise seyahatlerim sonrasında yaptıklarımı anlatmaya çalışacağım. Aslında bu yazı, bir anlamda bu blogtaki yazıların nasıl ortaya çıktıklarına dair bir fikir de veriyor. Hiç şüphe yok ki gezmek inanılmaz keyifli bir aktivite. Gezerken insanın ruhu tazeleniyor, keşfetme tutkusu artıyor. İnsan yeni yerler gördükçe, yeni kültürlerle ve insanlarla tanıştıkça kendisine yeni zenginlikler katıyor. Dolayısıyla bir seyahatten döndüğünüz zaman üzerinizde tatlı ama keyifli bir yorgunluk da oluyor. İşte genelde tam da bu keyifli yorgunluk üzerimdeyken yazılarımı hazırlamaya başlıyorum ben de. İnanın, diğer iki bölümde anlattığım gibi, seyahate çıkmadan önce yapılan hazırlıklar ve seyahat sırasında yapılanlar kadar, döndükten sonraki süreç de bir hayli yoğun ve yorucu geçiyor. Peki ne yapıyorum? İlk yaptığım şey, yazının ikinci bölümünde bahsettiğim, seyahatlerim sırasında çala kalem tuttuğum notları birer birer temize çekmek. Bunu hemen yapmak önemli çünkü not aldığım kağıtların her bir yanından değişik bilgiler, ilgimi çeken küçük anekdotlar fışkırıyor. Bunları ilk etapta daha derli toplu bir hale getirmeye çalışıyorum ve burada yayınlayacağım yazıların ilk taslağı haline getiriyorum. Yazıları temize çekip güzel bir metin oluşturmak belki ilk bakışta çok zor gibi görünmeyebilir. Hatta "Bunda ne var ki?" diye düşünebilirsiniz. Ama inanın o kadar da kolay değil. Karışık ve çalakalem tuttuğunuz bu notları belli bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralamak, içinden gereksiz bilgileri çıkarmak, hatta yeri geldiğinde önemli olduğunuzu düşündüğünüz bazı yeni bilgiler de eklemek zorundasınız. Üstelik bildiğiniz gibi ben çoğu kez dolu dolu içerikler hazırlamaya çalıştığım için yazılarım birazcık uzun oluyor. O nedenle bu süreç bir hayli vakit alıyor. Merak etmeyin bu yazım fazla uzun olmayacak. Üstelik buraya kadar anlattığım kısım, işin sadece metinsel yönü. Ancak bildiğiniz gibi bir de bu yazılara görsellik katmak için çekmiş olduğum fotoğraflar ve videolar var. Bunlar da artık olmazsa olmaz. Vlogların, youtube kanallarının adeta patlama yaptığı günümüzde, mutlaka görselliğe de gerekli özeni ve dikkati göstermek zorundasınız. Metinsel bilgiler mutlaka görsel unsurlar ile desteklenmeli. Aksi halde çağın biraz gerisinde kalmış oluyorsunuz. Çağın gerisinde kalırsanız, sonradan koşmak da yetmiyor, adeta depar atmak zorunda kalıyorsunuz. Hal böyle olunca, bunların yapılması da epeyce zaman alıyor. Çekmiş olduğum onca fotoğraf arasından önce hangilerini yazıda kullanmak istediğime karar verip onları seçmek, geri kalanları elemek, sonra seçtiğim bu fotoğrafları daha eli yüzü düzgün hale getirmek için kesip biçmek bayağı vakit alıyor. Ben fotoğrafları bazen paint programında düzeltiyorum. Genelde tercih ettiğim program ise Pixlr Express. Bu program elbette daha fazla fonksiyona sahip ve ara yüzü kolay. Online çalışılabilmesi de benim açımdan çok büyük bir avantaj. Şipşak istediğim değişiklikleri hemen yapabiliyorum. Videoların düzeltilmesi için kullandığım başlıca program ise Movavi. Movavi Video Editor Plus, özellikle başlangıç seviyesinde bu işi yapmak için ideal. Çok fazla teknik altyapı bilgisine sahip olmayanlara Movavi programını kesinlikle öneririm. Basit bir ara yüze sahip, ayrıca Türkçe dil seçeneği mevcut. Açıkçası, bu blog işinin içine iyice girdikten sonra, sizin Youtube'da izlediğiniz ve örneğin 5-10 dakika süren, ilk bakışta son derece basitmiş gibi gözüken bir içeriğin yapım aşamasının, aslında ne kadar teferruatlı bir işlem olduğunu da çok daha iyi anladım. Örneğin Rotasız Seyyah bu işe tamamen amatör bir ruhla ve sanırım gerçekten de tam anlamıyla tek başına başlamıştı. Ancak işler büyüdükçe arka planda kalıp görünmeyen ama büyük bir iş yüküne sahip bir ekiple devam etmek durumunda kaldı. Mesela ben gerçekten tek başıma olduğum için, doğruyu söylemek gerekirse metinsel içeriklere bu anlamda biraz daha fazla ağırlık vermeyi tercih ediyorum. Çünkü sürekli video çekmek ve onları da sürekli düzenlemek ile uğraşıp tamamen vlog tarzı bir yayın yapmaya çalışsam, emin olun zamanımın neredeyse çoğunu buna ayırmak zorunda kalırım. Bu da metinsel içeriklerin azalması, hatta giderek yok olması anlamına gelir. Üstelik ben bu işi hobi olarak sürdürmeye çalıştığım için buna ayıracak çok fazla zamanım da yok. Yine de ikisi arasında bir denge tutturmaya çalıştığımı da belirtmeliyim. Hatta Covid 19 pandemisi başladıktan sonra, özellikle de 2020 yılının ikinci yarısından itibaren Gezivita Youtube kanalı için hazırladığım içeriklerin sayısı arttı. Evet sevgili arkadaşlar, muhterem seyahat sever insanlar, işte böyle... Seyahat sonrasında burada yayınladığım içerikleri, buraya kadar anlattığım şekilde hazırlamakla meşgul oluyorum.


"Ne Diyoruz Ne Anlıyoruz?", katılımcıları Mehmet Ali Kılıçbay, Ahmet İnam ve Cengiz Güleç olan TRT Okul programıydı. -di'li geçmiş zaman kipi kullanıyorum çünkü artık yok. Keşke olsa. Bir zamanlar, gerçekten ana akım medyada yayınlanan bu program, iddia ediyorum, Türk televizyonlarında açık ara son çeyrek yüz yıllık dönemde izlenebilir belki üç-dört programdan biri olma özelliğini taşıyordu. Diğerleri ise, bana kalırsa "Gerçek Orada Bir Yerde" ve "Sunay Akın'la Hayat Deyince" idi. Fakat bu programı hiç tereddüt etmeden bir numaraya yazarım! Türkiye'de yaşayanlar nadiren de olsa bu tür programları seyrederek bazen beni fazlasıyla şaşırtıyorlar aslında. Bu anlamda bu tür programlar, ülke gerçekleriyle yüzleşince, tam süresini hatırlamıyorum ama, haddinden fazla bile yayında kaldı diyebilirim. Bir televizyon programı düşünün lütfen. Reklamsız, herhangi bir görsel unsur kullanılmıyor, insanı derin düşünmeye sevk eden ve ciddi bir altyapı gerektiren, çok çeşitli felsefik ve sosyal konular... Ve bu konuları kendi aralarında sakin sakin tartışan muhteşem bilim insanları. Türkiye ile bunları yan yana getirmek dahi çok zor. Bu programın birçok bölümünün tamamı şu an Youtube'da mevcut. Youtube arama kutucuğuna Ne Diyoruz Ne Anlıyoruz yazıp izleyebilirsiniz. Metrobüste, metroda, otobüste, tramvayda, vapurda boşa zaman geçirmektense, rahatlıkla izlenebilir... Hatta ben çok sevdiğim bazı bölümlerini akıllı telefonuma da indirdim ve arada sırada açıp tekrar tekrar izliyorum, notlar alıyorum. Üstelik bu konuşmalar monotonluktan tamamen uzak, spontane bir şekilde ilerliyor. Bu gerçek akil insanların hayat deneyimleri ve bilgi birikimlerine hayran kalacağınıza adım gibi eminim. Ve bu üç değerli akademisyenin üzerinizde oluşturacağı merak ve okuyup araştırma duygusuna da içten içe minnettar kalıp teşekkür edeceksiniz. Ben de, bu üç akil insana huzurlarınızda içtenlikle teşekkür ediyorum!


İstasyona gideceğim. Hava dayanılır gibi değil. -Nerelisin diyor garson. -Hiçbir yerli. Algıda seçicilik desen değil, gerçekten yüzlerce yıldır beraber yaşayan bir topluluk üyeleri ilk kez açıktan bu denli farklılaştı sanki bu coğrafyada son yıllarda, belki de daha önce hiç olmadığı kadar. Ama her şeye -belki isteyerek belki de istemeden- katkı veren, yangına körükle giden de yine bizim insanımız aslında. Hepsi "Nerelisin?" sorusuyla başlıyor çünkü konuşmaya. Kilit nokta burası. Size öyle gelmeyebilir ancak yeni tanıştığınız bir insanla muhabbete nerelisin sorusuyla başlıyorsanız şayet, ne kadar iyi niyetli olsanız dahi, otomatikman sekterleşmeye doğru yaklaşıyorsunuz demektir. Yani önceden beyninizde yer etmiş düşünceler, deneyimler, hayat tecrübesi ve gündelik bilgi, sizi alınacak cevaba göre bir bilinmeyene doğru sürüklemeye başlıyor. Bunun sonucunda da ön yargı dediğimiz şey kolayca şekilleniveriyor. Üstelik siz hiç hissetmeden. Ne kadar da kolay! Acısız, kansız, ağrısız, masrafsız... Ekşi Sözlükte bir yazar, bu soruyu düşünce tembelliği olarak tanımlamış, kesinlikle aynı fikirdeyim. İlk andan itibaren düşünme şeklimizi idare eden çatı katımızın yapısıdır: Alışılmış düşünce ve işletim biçimleri, zaman içinde gelişen dünya görüşümüz ve onu değerlendirme biçimimiz, gerçeğe dair anlık ve sezgisel algımızı şekillendiren ön yargılarımız ve deneyimlerimiz. Örneğin, önceden yaşadığınız kişisel bir hayat tecrübeniz neticesinde, üzerinizde olumsuz bir intiba bırakmış biri ile yeni tanıştığınız kişinin aynı şehirli olduğunu öğrenmek, kafanızda yalnızca birkaç saniye içerisinde şimşek çaktırmaya yetiyor. Veya bunun tam tersi de geçerli elbette. Tesadüfi şekilde hemşeri olduğunuzu öğrenip, en koyusundan "vay toprağım benim" şeklinde muhabbete girip seviniyorsunuz, deyim yerindeyse ağzınız kulaklarınıza varıyor. Halbuki serinkanlı olup, duygusal değil de sağduyulu düşündüğünüzde, karşıdaki insanı hayatınızda ilk defa görüyorsunuz ve hakkında bildiğiniz tek şey o an öğrendiğiniz ismi ve yalnızca memleketi. İn midir, cin midir, hırlı mıdır yoksa hırsız mıdır en ufak bir bilginiz dahi yok! Yabancı bir kadın veya erkek gördüğümüzde, kendimize sorduğumuz her soru ve beynimizin içine sızan, ya da tabiri caizse çatı katımızın küçücük pencerelerinden içeri kaçan her detay, belirli bir takım ilişkilendirmeleri aktive ederek beynimizin harekete geçmesini sağlar. Ve bu ilişkilendirmeler, bırakın konuşmayı, hiç tanımadığımız bir insanla ilgili kafamızda bir hüküm oluşmasına neden olur. Bana ne? Bize ne? Ya da size ne? Kime ne? Her kimse kim, nereliyse oralı, kimin umurunda? Daha doğrusu neden bu kadar umurunda/umurumuzda? Stefan Zweig gibi, bu dünyanın sıradan bir vatandaşı değil mi? Ki o yazar bile, üstelik en meşhur olduğu dönemde hayatın garip bir cilvesi olarak haymatlos durumuna düşmüştür! İsmin ne diye sorarım önce, kaç yaşındasın, ne iş yapıyorsun? Ne tür müzikleri dinlersin/seversin örneğin? Yeni tanıştığım tek bir insana bile, bu soruyu hayatım boyunca sormadım bugüne dek, aklımın ucundan dahi geçmedi. Dünyayla insan olma tabanında birleşmeyi ve bütünleşmeyi bir türlü beceremediğimiz için ırkçı görüşlere ancak kendimiz söz konusu olduğunda karşı çıkıyor ve bunu da insanlık idealleri nedeniyle değil de Türklere bu nasıl yapılır zihniyeti içinde sergilediğimiz için, aslında ırkçılığı meşrulaştırmış oluyoruz. Dünya her geçen gün aşırı sekterlik yüzünden giderek daha da ayrışıyor. Milliyetçilik, dünya genelinde uzun zaman sonra hiç olmadığı kadar yaygınlaştı. Bir de üstüne üstlük bu konulardan prim yapmaya çalışan politikacılar protesto edileceğine şuursuzca alkışlanıyorlar! İnsanların çoğu, Eski Yunan'dan kaynaklanan bir refleksle, kendilerini cemaatlerin -buradaki cemaat kavramı Ferdinand Tönnies'in Gemeinschaft kavramına karşılık gelmektedir- parçası olmak zorunda hissediyor çoğu kez. Bu yüzden Batıdan sıyrılıyor ve Doğululuğu bir türlü aşamıyoruz. Auguste Comte, insanlık dini diye bir kavramdan bahsetmiş vaktiyle, keşke ona kulak verebilseydi bütün insanlık. Wilhelm Reich; "Yaşam senin hahamlığınla değil, protoplazmanın hareketiyle başlar küçük Yahudi" diyor Dinle Küçük Adam isimli nefis kitabında, hem de üzerine basa basa. Ona sarılsaydık, o zaman bunların hiçbiri olmaz, başımıza bunca kötü şey gelmezdi eminim. Türkiye'de yerel kültürün çeşitliliği hemen göze çarpar: 776 bin kilometrekarelik toprakları üzerinde, Avrupa kesimindeki Doğu Trakya'dan Kuzey Karadeniz Dağlarına; doğuda İran sınırından Van Gölü'ne; batıda Ege Denizinden Güneydoğudaki Irak ve Suriye sınırına gerçek bir insan mozaiği ile karşılaşılır. Kapıları ardına kadar açık olsa da, çok uzak kaldığı büyük kent merkezlerinden yaşam tarzı ve koşulları çok farklı olan kırsal kesim, global topluma göre bir alt kültür oluşturur. Bu alt kültür de kendine özgü kültürel, dinsel ve etnik özellikleriyle daha da ayrışan yerel ve yöresel kültürlere ayrılır. Yerel kültürlerin üyelerinin, şiddete yönelik normatif eğilimlerini büyük ölçüde belirleyen, işte bu farklılıklardır. Hepimizin bildiği gibi Nasrettin Hoca, 13. veya 14. yüzyılda Akşehir civarında yaşamış veya yaşamış olduğu düşünülen bir gülmece ustası. Nasrettin Hocanın bugün dünyanın neredeyse her yerinde tanınan bir güldürü kahramanı olması, fıkralarının, hikayelerinin hala güncelliğini koruması ve değerini asla yitirmemesi taşıdığı evrensel değerden ileri geliyor. Bir örümcek ağını gerdiği alan içindeki en ince titreşimle bile nasıl ilgili ve her titreşime nasıl duyarlıysa, ben de tüm dünyaya ağını germiş, duyargalarını uzatmış ve tüm yeryüzüne yayılmış gibi, yeryüzünün tüm titreşimlerini kendimde duyuyorum. Çok doğal olarak en yakınımdakine daha duyarlıyım. İnsanlarla sürekli alışveriş içindeyim. Sanki bütün yeryüzü insanlarına görünmez ama organik bağlarla bağlı gibiyim. Bütün insanların nabızlarının benim bileğimde attığını ve yüreklerinin de göğsümde çarptığını duyuyorum. Bunu laf olsun diye söylemiyorum, gerçekten böyleyim. Böyle olunca hep tetikte, hep kulağım kirişte, hep ayakta, hep hazır ve hep dinç kalmak ve yaşamak zorundayım. Tarihin çok uzun bir süresi boyunca bütün kimlik belirlemeleri için tek bir soru yeterli olmuştur: Kimlerdensin? Ama artık modern çağda bu soru giderek anlamsızlaşmakta ve onun yerine kimsin geçmektedir. Kimsin sorusuna kimlerden olduğunun dışında da cevaplar verebilen kişi, bireyselleşmekte olan bir bireydir ve bir ideal olarak insanlığı yakalama, ona ulaşma olasılığı belirmektedir, belirdikten sonra da artmaktadır. Dünyanın bütün toplumları, değişik ölçülerde olmak üzere bir kimsin-kimlerdensin ikilemi yaşıyor. Bu sorunun en ağır yaşandığı toplumlar kimlerdensini öne çıkartarak, ortak varoluş alanını su geçirmez kaplar halinde bölenleri. Bunun sonucunda bu gibi toplumlar sürekli bir çatışma ve karşılıklı ret iklimi içinde yaşamak zorunda kalıyorlar.


Şimdi, kaldığımız yerden yolculuğumuza devam edelim. Tepeye doğru çıkarken Osmanlı izlerini taşıyan çok şirin mimariye sahip evler görmeye hazır olun bir defa... Hava da güzel olunca, ben ağır ağır, etrafı gözlemleyerek, anın tadını çıkararak yürüyorum. Burada karşıma çıkan ilk yapı, oldukça eski bir Amfi Tiyatro oluyor. Milattan önce 3. yüzyıla tarihlenen bu antik tiyatro, alttaki videoda da söylediğim gibi, Makedonya'da bulunan Helenistik tipteki tek tiyatro. Ayrıca vaktiyle yine burada, aynı Roma Kolezyumda olduğu gibi Gladyatör dövüşleri de yapılmış. Yaklaşık 4000 kişi kapasiteli. Tiyatroyu geçtikten hemen sonra karşıma çıkan ilk kilise minik St. Bogorodica Perivlepta oluyor. 1295 yılında inşa edilmiş. Burada oldukça kalabalık bir turist kafilesiyle karşılaştım. Kabaca 50 kişiden fazla olduklarını rahatlıkla söyleyebilirim. Zaten küçük olan kilisenin kapısından girişleri uzun sürünce, ben de içine girmekten vazgeçtim. Hemen yanındaki bu beyaz bina ise dikkatimi çekti. Burası bir okulmuş. Eğer yanlış hatırlamıyorsam üniversitenin bir fakültesiydi. St. Bogorodica Perivlepta kilisesinin önünden hem Ohrid Gölünü hem de Ohrid Kalesini net bir şekilde görüyorsunuz. Kiliseyi arkamda bırakıp yola devam ediyorum. Kısa bir bayır tırmanışı sonrası Ohrid Kalesi'ne ulaşıyorum. Samuil Kalesinin tarihi milattan önce 4. Yüzyıla dayanıyor. 2003 yılında restore edilmiş. Giriş 30 Dinar. Yani 0,5 Euro. Kalenin içinde görülmeye değer bir şey yok. Ancak özellikle fotoğraf meraklıları için şahane bir manzara sunduğunu söylemeliyim! Ohrid'de yapılacak şeylerden biri tekne turu ise, diğeri ise muhakkak bu kaleye çıkmak olacaktır. Kalenin içinde 1 saatten fazla zaman geçirdim. Artık mesafesi kıyıdan biraz uzak olduğundan mıdır, yoksa tamamen tesadüf eseri midir bilemiyorum ama ben oradayken kaleyi gezen pek fazla kimse yoktu. Halbuki göl kenarı, çevresi ve çarşıda oldukça fazla insan olduğunu söyleyebilirim. Kalenin hemen girişinde oturmak için bir cafe var. Ayrıca bir de büfe gördüm. Bu da ek bir bilgi olarak aklınızda bulunsun. Tekrar gölün kıyısına doğru inişe geçiyorum. Gözüme çarpan evlerin çoğunun bahçesi bakımlı ve rengarenk çiçeklerle kaplı. Meyve ağaçları da var. İnsan, Ohrid sokaklarında gezerken huzur buluyor. Doğaya neredeyse hiç müdahale edilmemiş burada. Yazının birinci bölümünde de bahsetmiştim zaten, insan bu sessizliğin ve doğallığın içinde adeta dünyaya yeniden geldiğini hissediyor. Türkiye Cumhuriyeti, tarihindeki en radikal ekonomik değişim olan 1984 yılındaki serbest piyasa ekonomisiyle, neredeyse her nesnenin ithal edilebildiği bir ekonomiye geçmiştir. Her ekonomik değişikliğin, sosyo-kültürel değerleri etkileyeceği aşikardır. Kademeli olmadan ve olumsuz sosyal sonuçları gözetilmeden uygulanan yeni ekonomik uygulamalar, daha kolay zengin olmak, kısa zamanda köşeyi dönmek gibi arzu ve kavramları da ortaya koydu, gelir dağılımı da hızla bozulmaya başladı. Toplumumuzun yardımlaşma, paylaşım, eğitim vs. gibi kültürel değerleri erozyona uğramaya başladı. Sadece büyüme hızlarına bakarak Türkiye'nin geliştiği iddia edildi. Aslında eğitim düzeyi, toplumsal değerler vb. hep geriledi. Hızlı bir çevre katliamı başlatıldı, tüm doğal değerlerimiz paraya dönüştürülmeye çalışıldı. Bu dergiyi, içinizde denizcilik ile ilgili konulara ilgi duyanlar varsa tavsiye ederim. Profesyonel olmanız falan gerekmiyor, genel kültür açısından zenginleşmek için bile okunabilir. Ben de sonuçta bu konulara ilgi duymaya Turgay Noyan'ın yıllar önce gazetedeki "Yelken ve Deniz" isimli köşesini okuyarak başladım. Gerçekten de, Gülkaynak'ın bu görüşünü paylaşmamak elde değil. Sürdürülebilir Kalkınmanın önemini, ülke olarak ne zaman kavrayacağız gerçekten çok merak ediyorum doğrusu... Kristin Ross'un Ortak Lüks adlı kitabında bu konuyla alakalı çok güzel bir yorumu vardır. Ross, çevrenin sürdürülebilirliğinin yalnızca teknik bir sorun olmadığını, aynı zamanda bir toplumun neye değer verdiği ve neyi zenginlik olarak gördüğüyle de alakalı olduğunu yazar. Rotasız Seyyah ile ilgili yazımda bu konuya biraz değinmiştim, dilerseniz o yazıya da buradan ulaşabilirsiniz: Umarım bir şeyler değişir diyerek tekrar Ohrid gezi yazıma dönüyorum. Akşam çökmek üzere. Ve bir diğer meşhur ve önemli yapı olan Saint Clement Kilisesi'ne ulaşıyorum. Giriş ücreti 100 Makedon Dinarı. Burası eski bir Slav manastırı aslında. İsmi kimi kaynaklarda St. Panteleimon Church olarak da geçiyor. Saint Clement Kilisesi, Ohrid Gezi yazısının 1. bölümünün sonunda bahsettiğim gibi, Plaosnik tepesinde yer alıyor. Kilisenin önünde arkeolojik kazıların yapıldığı bir alan var. Kiliseyi ziyaret ettikten sonra, tekrar aşağıya doğru yürümeye koyulup, kısa bir süre sonra gölün kıyısına ulaşıyorum. Gölün kıyısındaki evlerin kimisinde Rooms To Rent kimisinde ise Sobe tabelaları asılı. Kiralık ev demek. Ohrid'de nerede kalınır sorusuna hiç değinmemiştim şu ana kadar. Bu yazıları birçok dairede görmek mümkün. Bunlarda kalabilirsiniz. Ancak fiyatlar hakkında detaylı bir bilgim yok. Gölün suyu son derece temiz ve suyun dibi görünüyor. Biraz da Makedonya'nın eylül ayındaki ikliminden söz edeyim... Gündüz fazlasıyla sıcak diyebilirim. Akşamsa özellikle güneş battıktan sonra hava hissedilir derecede soğuyor. Tipik bir karasal iklim özelliği. Edirne'deki üniversite günlerim geldi aklıma... Aynı gün içerisinde iki farklı mevsimi yaşardık. Pek de sevmezdim bu durumu ne yalan söyleyeyim. Gündüzün sıcağına güvenip yanına bir şey almazsan, akşam aynı kıyafetle mümkün değil dolaşamazsın. Sveti Naum, Ohrid'de görülecek yerlerden bir diğeri. Ancak ben zamanım kısıtlı olduğu için göremedim. Artık bir dahaki sefere... Benim için artık gitme vakti yaklaşıyor. Otogara dönmek için başladığım yere, gölün kıyısına dönüyorum. Gördüğüm ilk taksiciye kaça götüreceğini soruyorum. 200 dinar diyor. 100 dinara geldiğimi söyleyince alaycı bir gülümseme beliriyor yüzünde. Git başkasını bul diyor oldukça kaba bir şekilde. Çok değil 20 saniye sonra yoldan çevirdiğim taksiciye 100 dinara otogara götürür müsün diyorum. Atla diyor. İlk sorduğum Makedon taksiciye, Son gülen iyi güler ata sözünü öğretmek isterdim doğrusu. Kim bilir, belki de Emel Sayından bahsetmeliydim. Er Ya Da Geç şarkısında ne diyordu: "Sana bir çift sözüm var, son gülen iyi gülermiş." 🙂 Saat 19:00 ve otobüs terminalinden kalkan son otobüse biniyorum. Ve son gün gelip çatıyor. Geri dönüş günü. Makedonya'ya veda vakti. Hostelde kahvaltımı yapıyorum. Ardından resepsiyonist çocukla da vedalaşıp otobüs terminalinden hava alanına gidecek biletimi alıyorum. Makedonya'da 3 günde harcadığım toplam para 75 Euro. 30 Euro hostel ücreti ile birlikte toplam 100 Euro. Bir başka seyahatte, bir başka ülkede tekrar görüşmek dileğiyle! Merhabalar. Çok teşekkür ederim! Yazılarımın işe yaradığını görmek güzel. Keyifli seyahatler!


Ohrid ve Ohrid Gölü... Güzelliği hakkında söylenenleri gidenlerden hep duyardım. Ohrid gezisi uzun süredir aklımdaydı. Nihayet başardım. İyi ki Makedonya'ya gitmişim. İyi ki Ohrid'e gelmişim. Sezarın dediği gibi: Veni, vidi, vici! Makedonya ile ilgili ilk iki yazımda başkent Üsküpten bahsetmiştim hatırlarsanız. (O yazılarım burada: Üsküp Gezisi 1. Bölüm ve Üsküp Gezisi 2. Bölüm) Bu yazıda ise Ohrid'den bahsedeceğim. Güzel bir Ohrid gezi rehberi hazırladım sizin için. Ancak başlı başına Ohridi yazmak bile biraz uzun olacağı için onu da kendi içinde iki bölüme ayırmak durumunda kaldım. Şu an okuduğunuz, Ohrid gezi yazısının birinci bölümü. "Cittaslow" Sezarın üstteki ünlü sözünü herkes bilir ama bunu bilmiyor olabilirsiniz. Ama biraz daha açarsam ne olduğunu anlayacaksınız. Citta İtalyanca şehir demek. Slow ise hepimizin bildiği gibi yavaş anlamına gelen İngilizce kelime. 1999 yılında, merkezi İtalya olmak üzere bir belediyeler birliği kuruldu. Buna göre kimi şehirler yavaş veya sakin şehir olarak kabul ediliyor. Örneğin ülkemizden Seferihisar bunlardan biri. Seferihisar, ülkemizden yavaş şehir kabul edilen ilk kent aynı zamanda. Bu yavaş şehirlerin belediyeleri zaman zaman bir araya gelerek ortak organizasyonlar, çeşitli etkinlikler düzenliyor. Ohrid her ne kadar tescillenmiş bir yavaş şehir olmasa da, gezip gördükten sonra en azından benim için öyle oldu. Hayat burada yavaş ama kendi içinde ahengiyle akıyor. Her zaman oluyor mu bilmiyorum ama biz giderken otobüs bir defa mola verdi. Zaman darlığı nedeniyle Ohrid'e günübirlik gitmek durumunda kaldım. Ancak gitmeden bir önceki akşam, Üsküpte konakladığım Shanti Hostel'deki resepsiyonistin dediği gibi, Ohrid'de mutlaka kalmak gerekir. Bunu, orayı gezince daha iyi anladım. Ohrid, Arnavutluk sınırında, çok kültürlü, kozmopolit bir kent. Kentin demografik yapısı aynı Üsküpte olduğu gibi Makedonlar, Arnavutlar, Türkler ve Sırpların karışımından oluşuyor. Halklar iç içe yaşıyor. Camiler, manastırlar ve kiliseler birbirine karışmış durumda. Milattan sonra 9. yüzyılda Slav halkları Konstantinopolis'in Yunan alfabesini kullanarak iki Slav alfabesi geliştirdiler. Yunan alfabesi büyük harflerine dayanan ve Rusya'da benimsenen daha sonra diğer Slav dillerinde, hatta Slav olmayan dillerde kullanılan Kiril Alfabesi ve belki de Slav havarisi Aziz Kyrillos tarafından Yunan küçük harflerinden üretilen, günümüzde yalnızca Hırvatların Katolik dua kitaplarında yaşayan Glagol Alfabesi. Kiril Alfabesinin doğum yeri olan bu kenti, geçmişte ziyaret edenlerden biri de Evliya Çelebi. Kentin nüfusu, bahar ve yaz aylarında gelen ziyaretçiler nedeniyle bu mevsimlerde doğal olarak artıyor. Ohrid otobüs terminali merkezin biraz dışında. Yürümek seçeneklerden biri ama biraz uzun sürer. O yüzden 100 dinara bir taksiyle merkeze gidebilirsiniz. Yol, araçla 6-7 dakika sürüyor. Daha fazla isterlerse vermeyin, bu fiyata götüren bir taksi mutlaka çıkacaktır. Ohrid Gölü kıyısına varınca, önce hediyelik eşya dükkanlarının sıralandığı caddeden iç kısma doğru yürüyorum. Amacım hem etrafı gezmek hem de karnım aç olduğu için öncelikle bir şeyler yiyecek bir yer bulabilmek. İyice iç kısma ilerledikten sonra gözüme bir tabela çarpıyor: Adana Dürüm&Burek! Bu kez nasıl olduysa unutmuşum. Yanımda yok. Ama çay önemli. Çay; susuzluğu giderir, kalpleri birleştirir, sevenleri kavuşturur. Sunay Akın'ın Dudak Payı şiirini çok severim mesela. Ona da bir ara bakın lütfen. Börek lezzetli. Karnımı doyurduktan sonra ileride bir kahve buluyorum. Aynen Üsküpte olduğu gibi burada da Türkçe konuşmaya devam. Oturup, "Bir çay alabilir miyim?" diyorum. Tamam karşılığı geliyor. Kahvenin yanında da tatlıcı var. Oradan da Trileçe söylüyorum. Trileçe bizde yeni yeni ün kazandı. Buralarda zaten çok yaygın. Bu yemek sonrası ritüeli de yerine getirildikten sonra, istikamet artık göl ve çevresi. Geriye dönerken meydanda bir türbe gözüme çarpıyor. Girişinde şöyle yazıyor: Pir Mehmet Hayati Hazretleri Türbesi. İçeri giriyorum. 9-10 yaşlarında genç bir çocuk banklarda oturuyor. Türk müsün dediğimde evet diyor. Ben; kaç yaşındasın, burada mı okuyorsun gibi, o çok bilindik ve çocukların her seferinde farklı farklı kişilere tekrar tekrar aynı cevapları vermekten pek de hoşlanmadığı soruları arka arkaya sıralarken, caminin hocası uzaktan görünüyor. Genç yumurcağın yüzünde hınzır bir gülümseme beliriyor. Benim bıktıran sorularımdan beklediğinden de çabuk kurtuldu. Kur'an kursu başlamak üzereymiş. İmamla da selamlaşıp kısa bir hasbıhal ettikten sonra ayrılıyorum. Arabasıyla tek başına Balkanlar turu yapan bu kadın sırasıyla; Hırvatistan, Karadağ ve Kosova'ya uğramış. Şimdi de Ohridde. Kendisini böyle bir yolculuğa tek başına çıkabildiği için içtenlikle tebrik ettim. Gerçekten böylesi insanlara sonsuz bir saygı duyuyorum. Kendim sürekli toplu taşımayı tercih ettiğim için tamamen meraktan soruyorum: -Arabayla daha zor olmuyor mu? Sonuçta hiç bilmediğiniz yollarda gidip geliyorsunuz ve kaybolma veya yanlış yola girme riski var. Navigasyonla çok rahatım, şu ana dek hiçbir sıkıntı yaşamadım diyor. Birbirimize iyi yolculuklar dileyip ayrılıyoruz. Caminin az ilerisinde bir sokağa giriyorum. Hafif yokuş olan yolun sonunda bir kilise var. Doğrusu, tesadüfen denk geldiğim bu kilise hakkında bir bilgim yok. Tam da bir çocuğun vaftiz törenine denk gelmişim. Hal böyle olunca girişi ücretsiz olan kilisenin içine giremedim. Ancak dışarından bakınca oldukça ufak olduğu anlaşılıyor. Kilisenin bahçesinden kısa bir video çekmekle yetindim. 5 dakika sonra gölün kıyısına ulaşıyorum. Benim önerim, önce tekne turu yapıp sonra etrafı yürüyerek gezmeniz yönünde. Ben öyle yaptım. Önce tekne turu, ardından aşağıdan yukarıya, tepeye doğru bir yürüyüş. Yol üzerinde özellikle görülmesi gereken birkaç kilise, bir amfi tiyatro ve en tepede ise tarifsiz manzarasıyla kale var. Tabii içlerinde yürüyeceğiniz şirin Ohrid sokakları da cabası. Göl kenarında tur için bekleyen tekneleri göreceksiniz zaten. Ellerindeki kataloglarla, aynen Türkiye'nin muhtelif tatil yörelerinde olduğu gibi, gözünde sahte Ray-Ban, yanınıza yanaşıp size tur teklif eden kişilerle karşılaşacaksınız. Bunlardan kimisi 15 Euro'dan kapıyı açıp 10 Euro'ya kadar iner. Sabrın sonu selamettir diyorum ve bunlardan birine bu paranın çok olduğunu söylüyorum. İstersen diğerlerine sor diyor. Tamam olur, zaten yeni geldim, acelem yok karşılığını veriyorum. Belki yazın, çok yoğun sezonda hakikaten aşırı talep bu fiyata sizi mecbur bırakabilir, onu bilmiyorum ama Eylül ayı burası için artık sezonun neredeyse sona erdiği ve etrafta çok fazla yolunacak kaz olmadığı anlamına geliyor. Bu yüzden pazarlık payı sizde. Sonuna dek kullanın. Tam bu konuşmadan 30 saniye sonra, henüz sadece bir iki adım atmışken bir başkası yanıma yanaşıyor. Bu kez yanıma yanaşan kişi ak saçlı, babacan bir ihtiyar. Direk soruyor; Mister, boat trip? Why not? How much? diyorum. Aldığım cevap inanılmaz: 300 Dinar. Yani 5 Euro! Az önceki konuşmayı hatırlatıp, onlar neden aynı tura 15 istiyor peki diyorum. Kim bilir dercesine başını sallıyor. Tekne turu yaklaşık yarım saat sürüyor. Manzara tek kelimeyle inanılmaz. Üstelik teknede benden başka da kimse yok. Adeta bana tahsis edilmiş. Bol bol fotoğraf çekiyorum tabii. Doğaya dönüş, aslında insanın özüne dönüşü. Uzanıp giden masmavi suları seyretmek seni rahatlatıyor, kafandaki bütün kiri silip atıyor adeta. Burada ne siyaset var, ne kavga, ne de ağız dalaşı. Dört bir yana serpilmiş cumbalı evler gözümün önüne Şirinceyi, Safranboluyu, İstanbul'un tarihi semtleri Fener ve Balatı getiriyor. İstanbul'da yaşayıp da hala buraları görmediyseniz mutlaka ilk fırsatta gezin derim. Yolumun üzerinde karşıma çıkan ilk kilise St. Sophia Kilisesi. Giriş ücretli. Ben içine girmedim. Ancak burası, oldukça eski, freskleriyle meşhur ve bölgenin en büyük kiliselerinden biri. 7 ve 11. Yüzyıllar arasında hüküm süren 1. Bulgar İmparatorluğu döneminde inşa edildiği düşünülüyor. Önünde çok şirin bir bahçesi var. Merhaba hocam bloğunuz gerçekten çok başarılı küçükken okuduğumuz resimli hikaye kitapları gibi hiç sıkılmadan görseller, videolar ve yazılarınızla adeta kendimi oralara gitmiş gibi hissettim. Esra merhaba. Çok sağol, çok memnun oldum bu yorumlarına, teşekkür ediyorum.. Selamlar. Gerçekten güzel bir tanıtım olmuş. Tebrikler.


Bu yazımda size sıra dışı bir gezgini tanıtmak istiyorum: Okan Okumuş. Okanı tanıtmaya geçmeden önce, neden sıradışı olduğunu biraz açayım isterseniz. Bir defa Okan, çoğumuzun yaptığı gibi sadece Avrupa'nın herkesçe tercih edilen o en meşhur, en turistik ve en büyük şehirlerini gezmiyor. Afrika, Asya ve Latin Amerika gibi çok daha zorlu, gerçekten gitmesi, gezmesi daha büyük bir cesaret, efor ve vakit isteyen coğrafyaları ve ülkeleri geziyor. Dolayısıyla bu kadar geniş bir alanda seyahat ettiği için ben onu modern çağın Evliya Çelebisi olarak görüyorum aslında. Bildiğiniz gibi Evliya Çelebi de, döneminin o çok zor şartlarında farklı ve geniş bir alana yayılan şehirlere ve ülkelere seyahat etmiş bir gezgin. 17. Yüzyılda yaşamış olan Evliya Çelebi, Anadolu topraklarından Viyana'ya, Venedik'ten Kafkasya'ya kadar oldukça geniş olarak nitelendirebileceğimiz bölgeleri gezmiş bir seyyah. Hele hele o çağın koşullarını ve ulaşım olanaklarını dikkate aldığımızda, yaptığı şeyin ne denli zor olduğunu daha da iyi kavrıyoruz aslında. Viyana hamamları Türk, Arap ve Acem tarzı gibi değildir. Dört köşe bir duvar içinde bütün kubbeleri camdır. Bu kubbelere varınca, hamanın dört yanından taş merdivenlerle basamak basamak kubbeye çıkarsın, her basamak merdivenleri enlidir. Tabiatına göre ne kadar sıcak istersen o kadar kubbeye çıkarsın. Gerçi kurnaları vardır. Ama Türklerinki gibi muslukları yoktur. Okan Okumuş, belki Evliya Çelebi ile karşılaştırıldığında çok daha fazla olanağa sahip olduğumuz teknoloji ve uzay çağında geziyor ama olsun. Şunu da unutmamak gerekir ki, beyaz yakalılar için bir haftalık bir iznin de lükse kaçtığı bir dönemde yaşıyoruz aynı zamanda.... Zaten az ileride göreceksiniz, kendisi de bu durumu hem bir tv hem de dergi röportajında çok güzel bir biçimde izah ediyor. Evet, Okan kendisi için bu fırsatı yaratıyor ve birkaç hafta süren uzun yolculuklara çıkıyor. İnsanların internetten araştırma bile yapmaya üşendiği, ismi pek duyulmamış, egzotik, uzak diyarlara doğru seyahatler gerçekleştiriyor. Burada aklıma hemen, ülkemizin en ünlü gezginlerinden biri olan Prof. Dr. Orhan Kural'ın "Büyük Dünyada Küçük Adımlar" isimli kitabı geliyor hemen. Evet, dünya gerçekten de çok büyük ve gidilecek ülkeler sayısız... Ancak işte görmüş olduğunuz gibi her şey küçük bir adımla başlıyor aslında! Lafı daha fazla uzatmayayım. Peki ben Okan'la nasıl tanıştım? Aslında bu hikayenin iki boyutu var. Okanla yüz yüze, reelde tanışmam ve ondan çok daha önce öncesinde gerçekleşen gıyabi tanışma. Bundan birkaç yıl kadar önce -tam olarak ne zaman olduğunu ben de anımsayamıyorum-, yine gezmek ve soluklanmak için girdiğim bir kitabevinde, her zamanki adetim olduğu üzere gezi kitaplarının olduğu reyonda kitapları karıştırıyordum. Birden tesadüfen elime gelen kitabın kapağında şöyle yazıyordu: "Yaşasın Sırt Çantası/Gezginin El Rehberi" O zamana dek böyle bir kitabı hiç duymamıştım. Yazarı Okan Okumuştu. Bu ismi de ilk kez duymuş olmama rağmen içindekileri inceleyip bazı sayfaları okuyunca, kitap bir anda beni içine doğru çekiverdi. Kitle turizminden kaçınmanın gerekliliğini vurgulamaya çalışıyorum. İpleri bir tur acentasının eline bırakmayı, bir rehberin peşinden sürüklenmeyi, sıkıştırılmış programlarla kentlerin ve görülecek mekanların üzerinden hızlıca geçip eve dönme hikayesini çok acıklı buluyorum. Bu koşturmacada seyahatten alınacak keyif minimuma iniyor. Esnekliği olmayan tur programlarında soğuk otel odalarında kalıp, halkın içine karışmadan, gidilen yerin kültüründen bir dem almadan eve geri dönülüyor. Seyahatlerin ardından benim ruhum zenginleşirken, turlarla gezen turistlerin sadece fotoğraf albümleri genişliyor. Kapitalizm posanızı çıkartmakla yetinmez, ruhunuzu da söker alır. Ömrünüzün sonuna kadar çalışıp bir ev sahibi olmak bir mutluluk kaynağı olarak sunulur. Tüketmeniz, daha fazla tüketmeniz beklenir. İşte bu kahredici rutinden, yoğun iş hayatının ve kentlerdeki hızlı yaşamın yıpratıcılığından çıkmanın en kolay yoludur seyahat etmek. Farklı kültürleri tanıdığınızda, o ülkenin tarihi ve doğal zenginliklerini gördüğünüzde, dünyanın her tarafından dostlar edinmeye başladığınızda ve yollarda türlü maceralar yaşadığınızda, hayatınızın ne kadar monoton olduğu da yüzünüze çarpar. Kesinlikle! Yeryüzündeki o muhteşem yerleri gördükten sonra çevre bilinciniz de, koruma içgüdünüz de doğal olarak gelişiyor. Bu küreselleşme çağında sorunlar artık yerel olmaktan çıktı. Köylünün, emekçinin derdi her yerde ortak. Dolayısıyla seyahat ederken "adil ticaret" ilkelerini gözeten kuruluşları tercih etmek, turizmin yıkıcı tarafı olan büyük otel/restoran zincirleri yerine yerel işletmelere destek vermek gerek. Bunun yanında, dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek, mevcut güzellikleri korumak için bizim gibi bireysel seyahat etmeyi tercih eden gezginlere büyük rol düşüyor. Kültürler arasındaki köprüleri kuracak, seyahat edeceklerin cesaretini kıran korku ve paranoya atmosferine karşı duracak, gezdikten sonra gelip tecrübelerini kendi ülkesindeki insanlara aktaracak olanlar bizleriz. Bunun yanı sıra; Latin Amerika & Alternatif Bir Gezi Rehberi, Doğu Asya & Alternatif Bir Gezi Rehberi, Kuzey ve Orta Afrika & Alternatif Bir Gezi Rehberi ve Güney Afrika & Alternatif Bir Gezi Rehberi isimli kitapları var. Buraya kadar anlattığım şekilde, gıyabında tanıştığım Okanla, son kitabı olan Güney Afrika kitabının lansmanı için İstanbul'da nihayet yüz yüze de tanışma ve görüşme fırsatını buldum. Nihayet diyorum çünkü aslında onun daha öncesinde gerçekleşmesi planlanan bir imza gününde buluşmak için yine sözleşmiştik ancak aksi gibi hem o rahatsızlandı ve İstanbul'daki imza günü aniden iptal oldu, hem de gelse bile bu defa ben de gidemeyecektim çünkü o dönem ben de çok ağır bir grip geçiriyordum. Neyse, sözün kısası bir süre önce nihayet görüşebildik. Taksim Fransız Kültür Merkezi içinde düzenlenen yeni kitabının lansmanı oldukça keyifliydi doğrusu. Orada diğer gezgin arkadaşlarla da tanışma ve konuşma imkanı bulduk. İşte bu vesile ile ben de sizlere Okan'ı ve onun kitaplarını daha yakından tanıtmak istedim bu yazıda. Seyahat Kitapları başlıklı yazımda da yazmıştım zaten ancak yineleyeyim. Okan'ın klasik gezi rehberlerinden çok daha farklı bir tat veren, edebi alıntılarla süslü, okuması oldukça keyifli bir yazı stili var. Okurken resmen anlatılan şehri ve ortamı yaşıyorsunuz, bir anlığına da olsa kendinizi onun yanında yolculuk ederken buluyorsunuz. Uzun lafın kısası, Okan Okumuş kitapları raflarda sizleri ve okunmayı bekliyor efendim. Şuna eminim ki, ondan alacağınız ilhamla yeni yerlere siz de en yakın zamanda yelken açmak isteyeceksiniz. İçiniz kıpır kıpır olacak! Eh, öyleyse ne diyelim, seyahatleriniz hiç bitmesin, yüzünüzden gülücükler eksik olmasın, Gezivita'ya sık sık uğramayı unutmayın, sevgiyle kalın! Çok memnun oldum, sayende harika bir gezgin tanımış oldum. Videoyu baştan sona izledim. Anlattıkları çok acayip, hayata bakışı, insana bakışı mükemmel. Brezilya`dan bahsederken eşimin söyledikleri aklıma geldi. Eşim yaklaşık 1 yıl kaldı iş için orda, biz de arada ziyarete gitmiştik. O kadar etkilenmişti ki insanların sıcaklığından, misafirperverliğinden hep anlatır aklına geldikçe. Fırsat buldukça gezmek lazım, bambaşka bir dünya var aslında. Merhaba Semi! Okanla tanışma hikayem de seninkini andırıyor bir parça 🙂 Evet, röportajı ben de birkaç kez seyrettim, gerçekten harika noktalara temas ediyor... Kitaplarında da aynı içten havayı seziyorsun zaten. Ben aslında "Seyahat Kitapları" başlıklı yazımda Okan'dan kısaca bahsetmiştim ama bu yazı daha detaylı bir takdim oldu. Brezilya'ya gelirsek... Geçenlerde yeni yerine taşınan Ayrıntı Yayınlarının Cağaloğlu'ndaki yeni yerine gittim. Orada da gözüme Stefan Zweig'in son zamanlarını geçirdiği ve bu ülkeyi anlattığı bir kitap çarptı: "Geleceğin Ülkesi" Merakla kitabı edindim, umarım ilk fırsatta başlayabilirim. Selamlar.