Eminim içinizde Snooker ismini hayatında en azından bir kez olsun duyan mutlaka vardır. Bu ismi hiç duymayan bir sürü kişi olduğuna da eminim. Hatta ve hatta, bahse girerim, Türkiye'de bunların sayısı ilk gruptakilerden bile fazladır. Snooker, Türkiye'de gerçekten çok sınırlı diyebileceğim takipçi kitlesine sahip bir bilardo disiplini. Bu sayı belki -en fazla- binlerle ifade edilebilir diye düşünüyorum. Asla daha fazlası değildir. Binler derken, on binler veya yüz binleri kast etmediğimin de altını çizeyim. Ancak ülkemizde neredeyse hiç tanınmayışı ve ciddi bir takipçi kitlesinin bulunmayışı, Snooker'ın dünyadaki genel görünümüyle taban tabana zıt aslında. Nitekim snooker geniş kitlelerce sevilen bir oyun. En basitinden söylemek gerekirse, Eurosport Snooker Dünya Şampiyonası başta olmak üzere, bu sporun yıl içindeki diğer sıralama turnuvalarına da yayın akışı içerisinde ciddi oranda bir pay ayırıyor. Toplamda saatlerce süren maçları sık sık yayınlıyor. Bu spor, doğum yeri olan Büyük Britanya'da inanılmaz bir biçimde popüler zaten. Bunu geçiyorum. Son yıllarda, hemen her alanda olduğu gibi Çin'den çıkan Snooker oyuncularında da gözle görülür bir artış var. Bu sebeple Uzak Doğu'da da belli bir takipçi kitlesi oluşmaya başladı diyebilirim. Zaten bu trend, Ding Junhui, Marco Fu, Liang Wenbo gibi oyuncularla çoktan başlamıştı aslında. Belki de en önemlisi ise, 2023 Dünya Snooker Şampiyonası ile bir ilkin gerçekleşmesi oldu. Tarihte ilk kez kıta Avrupa'sından bir oyuncu şampiyon oldu: Belçikalı Luca Brecel. Bu yazıda ise, sporun detaylı bir tanıtımından ziyade 2023 Dünya Snooker Şampiyonası hakkındaki görüşlerimi sizinle paylaşacağım. Her yıl nisan ayının ortasına doğru başlayan ve mayıs ayının başına dek uzanan bir kaç haftaya yayılan Dünya Snooker Şampiyonası, bu sporun en prestijli turnuvası. Futboldaki dünya kupası veya Avrupa şampiyonasına benziyor. Aralarındaki tek fark, Snooker dünya şampiyonasının bunlar gibi dört yılda bir değil, her yıl yapılması. Bu yönüyle basketboldaki Eurolig Final Four'unu andırıyor daha çok. Gerçekten en iyilerin, en formda oyuncuların kendini gösterdiği ve yıl içinde yapılan diğer sıralama turnuvalarına göre çok daha fazla ilgi gören bir turnuva bu. Dünya snooker şampiyonası finalleri biletleri bir yıl önceden satışa çıkıyor dersem, durum biraz daha netleşmiş olur sanıyorum. Benzer şekilde, diğer turnuvaların aksine bunu kazanmak çok özel bir başarı kabul ediliyor çünkü gerçekten kolay bir iş değil. Günlere, uzun maç saatlerine yayılan bir fikstür söz konusu. Ön şart olan yeteneğin yanı sıra, hem ruhsal hem de bedensel olarak hazırlıklı, dayanıklı ve yeterli olmalısınız. 2023 Dünya Snooker Şampiyonası öncesinde beni en çok heyecanlandıran gelişmelerden biri, 2012 yılındaki dünya şampiyonasının ardından emekliliğini açıklayan, toplamda yedi kez dünya snooker şampiyonu olmuş Stephen Hendry'nin elemelerde tekrar boy göstermesiydi. Ancak "Crucible'ın Kralı" pek de şaşırtıcı olmayan bir sonuçla finallere kalamadan elendi. Eski formunun çok uzağında olan ve bunca yıl ara vermiş olan Hendry'nin durumu, eski şaşaalı günlerini hatırlayanlar için elbette üzücü. Üzücü ama gerçek bu. Bu arada, Snooker ile ilgili tanıtım yazısında ayrıca değinirim ama burada bir cümle ile hatırlatmış olayım. İngiltere'nin Sheffield kentinde yer alan Crucible Tiyatrosu, uzun yıllardır dünya snooker şampiyonasına ev sahipliği yapan mekan. Dolayısıyla Crucible adeta Snooker dünya şampiyonası ile özdeşleşmiş durumda. 2023 Dünya Snooker Şampiyonası, bu sporun gelmiş geçmiş en büyüklerinden biri olan, -aynı Hendry gibi toplamda yedi dünya şampiyonluğu bulunan- ve oynama hızı nedeniyle daha çok "Roket" lakabı ile anılan Ronnie O' Sullivan'ın maçıyla açıldı. Roket, üstte biraz bahsettiğim Çinli oyunculardan biri olan Pang Junxu'yu zorlanmadan geçti. 2023 Dünya Snooker Şampiyonasının ilk turunda yer alan maçlardan en ilginci, hiç kuşkusuz 2005 yılının dünya şampiyonu olan ve bu turnuvaya da son derece formda bir şekilde gelen Shaun Murphy'nin, yine Çinli olan, çok genç ve tecrübesiz Si Jiahui'ye yenilmesi oldu. Hayatında ilk kez Snooker'ın bu en büyük arenasına çıkan 2002 doğumlu genç Çinli, ilerleyen turlarda da herkesi şok ederek yarı finale kadar geldi ve hatta deyim yerindeyse finalin adeta eşiğinden döndü. Si, Murphy'nin ardından Robert Milkins ve onun ardından da Anthony McGill'i saf dışı bıraktı ve yarı finalde turnuvanın şampiyonu olacak Luca Brecel ile eşleşti. Shaun Murphy ile başlayan bu seride hemen hemen tüm maçlarını canlı izlediğim için, Luca ile eşleşip skoru 14-5'e getirdiği zaman, açık yüreklilikle itiraf etmeliyim ki, finale çıkıp kupayı almasını can-ı gönülden istedim. Ancak Brecel ile oynadığı yarı finalde durum 14-5'ten beraberliğe kadar geldi. Hatta Brecel öne geçti. Oysa 17 frame alanın finale ulaşacağı bu maçta Si, o ana dek neredeyse kusursuz oynamıştı ve finale uzanmak için sadece üç frame daha alması yeterliydi. Elbette turnuvayı şampiyon olarak tamamlayan Brecel'in bu inanılmaz geri dönüşü de turnuvanın hiç şüphesiz en akılda kalan başarılarından biriydi. Zaten Crucible tarihinde daha önce dokuz frame farktan gelip maç kazanabilen bir oyuncu hiç olmamıştı. Buna rağmen Si, sanıyorum turnuvayı takip eden taraflı tarafsız herkesin gönlündeki şampiyon oldu. Bu çocuğun ileride dünya snooker şampiyonu olmasını beklemek kesinlikle hayalcilik olmaz. Ronnie O'Sullivan ilk turu rahat geçtikten sonra ikinci turda son yılların öne çıkan isimlerinden biri olan Hossein Vafaei ile karşılaştı. Bu maça da, maç öncesi yaptığı sivri açıklamaları ile İran'lı Vafaei damgasını vurdu. Roketi kızdıran açıklamaları sonrasında ilk yorum, Snooker'ın duayen oyuncularından biri olan Mark Williams'tan geldi. Üç kez dünya şampiyonluğu bulunan Williams, bu maçın çok kısa sürede tamamlanacağını belirtti. Ve gerçekten haklı çıktı. Motivasyonu adeta tavan yapan O'Sullivan, Vafaei'yi kısa bir sürede farklı yendi. Elbette Vafaei, Ronnie O'Sullivan gibi birine karşı bu türden sivri dilli bir açıklamayı, tanıtım ve PR faaliyeti olarak yapmış olabilir pekala. Amacına da ulaştığını söylemek mümkün. Neden olmasın? Nitekim Roket, çeyrek finalde Luca Brecel'e elendi. Üstelik oyunu önde götürürken. Yalnız, ismi sürekli olarak nükleer silah geliştirme faaliyetleri ile dünya politikasında anılan İran'dan bir oyuncuyu, Roket lakaplı bir oyuncunun deyim yerindeyse eze eze yenmesi, uluslararası ilişkiler doktorası yapan benim gibi birinin yüzünde istemsizce bir tebessüm oluşturdu diyebilirim. Dolayısıyla bu maç benim adıma bu yönüyle son derece ironik bir hadise oldu. Her şeye rağmen maç sonunda bu ikili dostça kucaklaştılar. Sanırım burada da şu yorumu yapmak yerinde olur: O'Sullivan büyüklüğünü gösterdi. Abilik yaptı. Bu turnuvanın en formda ismi ise hiç şüphesiz Mark Allen'dı. Hatta turnuva öncesinde şampiyonluğu kazanabileceğini düşündüğüm birkaç oyuncudan biriydi Allen. Zira yıl içinde kazandığı sıralama turnuvaları vardı. Son derece formdaydı ve bu anlamda özgüveni de yüksekti. İlk turda bir diğer Çinli oyuncu olan Fan Zhengyi'yi geçti, sırasıyla ikinci ve üçüncü turda ise Stuart Bingham ve Jak Jones'ı geçerek, yarı finalde turnuvanın finalisti olacak Mark Selby ile eşleşti. Son ana dek çok çekişmeli geçen bu maçı Selby kazandı ve Mark yarı finalde turnuvaya veda etti. Finale kalsaydı, Luca Brecel karşısında acaba neler yapardı diye düşünmedim değil. Çünkü zaten dört kez dünya şampiyonu olmuş olan Selby'nin aksine, uzun yıllardır profesyonel snooker'ın içinde yer almasına rağmen bir türlü Crucible'da finale ulaşmayı başaramamıştı Mark. Bu yıl, o yıl olabilirdi. Mark Selby ise finalde Luca Brecel'e kaybetmesine karşın, Crucible tarihinde bir ilki başardı ve finallerde 147 yapan ilk oyuncu oldu. Finalin kaybedeni için son derece değerli ve anlamlı bir teselli olduğuna hiç şüphe yok. Zira 147, yani Snooker'da bir oyuncunun tek ıstakada masadan alabileceği en yüksek seri skoru, her oyuncunun hayallerini süsleyen bir olay ve üstelik bunu finalde yapabilmek gerçekten çok anlamlı bir başarı. Peki 2023 Dünya Snooker Şampiyonasının hayal kırıklığı neydi? Hangi oyuncuydu? Herhalde bu soruya, müthiş yetenek Judd Trump'ın ilk turda elenmesi yanıtı verilebilir. Judd Trump ilk turda Anthony McGill'e 10-6 yenilerek elendi. McGill de sonradan turnuvanın parlayan yıldızı Si Jiahui'ye elenmesine karşın, Trump'tan sonra Jack Lisowski'yi de eledi. Bunu da bir kenara not etmek gerekir. Kyren Wilson'un ikinci turda John Higgins karşısında aldığı 13-2'lik ağır yenilgi de sürprizler arasında sayılabilir. Higgins'in yeteneği zaten tartışılmaz ama Wilson'un daha dengeli bir oyunla Higgins'i en azından biraz da olsa zorlayabileceğini beklerdik. Olmadı. Çoğu zaman gördüğümüz mazlum bakışlarıyla turnuvadan ayrıldı Kyren. Hatta Robert Milkins-Joe Perry maçında, bir iklim aktivisti de protesto amacıyla masaya indi ve ortaya uzun yıllar unutulmayacak bu fotoğraf karesi çıktı. Çocukluk arkadaşım Akın Birol ve onun da en az bizim kadar snooker hastası olan oğlu Ali ile turnuva boyunca yaptığımız maç kritikleri de benim için hayli keyifliydi doğrusu. Gerçi Ali'nin favorisi Ronnie O'Sullivan erken elendi ama olsun. Ülkemizde bu kadar az tanınan ve seyredilen bir sporu, bu sporu seven ve şampiyonayı anbean takip eden arkadaşlarla sürekli paylaşmak ve tartışmak gerçekten çok güzel bir duygu. Onlara da buradan bir kez daha teşekkür ediyor, selamlarımı gönderiyorum. Eh, yaşanan bunca olaydan sonra, bize de durup, bir sonraki şampiyonayı iple çekmeye başlamak kaldı şimdiden. Buna benzer bir anımla bitireyim o halde.


Ortalama insan, kendi grubu dışından hiç kimseyi görmeden veya duymadan aylarını geçirebiliyordu ve yaşamı boyunca da toplamda birkaç yüz kişiden fazlasıyla karşılaşmıyordu. Çünkü Sapiens nüfusu geniş alanlara çok seyrek biçimde yayılmıştı. Tarım Devriminden önce tüm gezegenin toplam insan nüfusu günümüz İstanbul'undan daha azdı. Şu sıralarda ara ara elime alıp karıştırdığım bir kitap daha var: "İlber Ortaylı, Bir Ömür Nasıl Yaşanır?" İlber hoca burada, özellikle de kitabın "Nasıl Seyahat Edilir" başlıklı kısmında çok güzel yorumlar yapmış. Örneğin bir yeri gezmeye gitmeden önce mutlaka orası ile ilgili okumalar yapılması gerektiğinin, hatta mümkünse gittiğiniz yerde de okumaya devam edilmesi gerektiğinin altını çizmiş. Ancak hepsinden önemlisi en çok dikkatimi çeken şey, dünyanın müthiş bir kültürel zenginliğe, insan, düşünce, ideoloji, yaşantı çeşitliliğine sahip olması. Günümüzde, yazının girişinde Noah Harari'nin kitabında bahsettiğinden çok daha başka bir dünyada, teknoloji çağında yaşıyoruz. İletişim ve etkileşim imkanları neredeyse sınırsız, ulaşım seçenekleri sayıca hayli fazla. Hala öğrenmek istediğim başka diller var. Kaldığım hostellerde, Avustralyalıdan Meksikalıya, Japon'dan Fransız'a, Çinliden Amerikalıya kadar bir sürü farklı milletten, ülkeden, coğrafyadan insanla karşılaşıyorum, sohbet ediyorum, vakit geçiriyorum. Bu ucu bucağı görünmeyen engin okyanusun içinde, insanların küçücük ve sınırlı bakış açılarıyla yaşaması, çevresine ve olaylara at gözlüğüyle bakması, sürekli kendisine benzeyenleri sevmesi ve kendisi gibi düşünüp yaşamayan herkesten nefret etmesi, milliyetçiliğin/dinin kolaycı aitliğinde kişiliğini şekillendirmesi giderek daha da tuhaf gelmeye başladı. Daha da vahimi, insanların bu çığırtkanlığı yapan politikacıların koşulsuzca peşinden gitmesi. Sağduyulu ve rasyonel düşününce, bu durumun nasıl bir çılgınlık hali olduğunu insan daha da iyi anlıyor. Sabah akşam nefret söylemi, sürekli birbirine hakaretler yağdıran insanlar bir parça huzur bile bırakmıyor. Yalnız ve yalnız toplumun esenliğini amaç edinen bir ideal, geniş halk kitleleri için hiçbir zaman tümüyle yeterli olamaz. Ucuz kafaların var olduğu yerde, salt sevginin yanı sıra, nefret de o karanlık hakkını ileri sürer ve bireyin ortaya atılan her düşünceden en kısa sürede kendi kişisel çıkarını sağlama eğilimini belirginleştirir. Somut olan, elle tutulup gözle görülebilen, her zaman kitleye soyut olandan daha kolaylıkla nüfuz eder; onun içindir ki, bir ideal yerine somut nitelik taşıyan, yöneltilebilen, başka bir sınıfa, ırka ya da dine dönük düşmanlığı dile getiren sloganlar siyaset pazarında daha çabuk benimsenir. İsveç'e gelen Osmanlıların sayısı pek sınırlıdır. Memurlukla gelenlerden başka, bu güzel ülkeyi gezip görmeye gelenler üçü dördü geçmez. Oysa ki biz güneyliler için kuzeyden edinilecek yarar pek büyüktür. Bu çevrede başka bir dünya, başka bir uygarlık göreceğiz. Karşılaştırma konusundaki yeteneğimiz artacaktır. Yalnız Batı ve Orta Avrupa'nın şaşakalmış ve tutkun bir aşığı olmaktan kurtulacağız. Yaşamımda ilk kez, okuma yazma bilmeyen biriyle, üstelik akıllı olduğunu bildiğim, bir arkadaş gibi konuştuğum, Avrupalı bir okuma yazma bilmeyenle karşılaşmıştım. Şimdi ise dünyanın böyle yazıya kapalı bir beyne nasıl yansıyabileceğini düşünüyor, dahası bu yüzden acı çekiyordum. Okuyamamanın nasıl bir şey olduğunu gözümde canlandırmaya çalışıyordum. Kendimi o insanın yerine koyarak düşünmeye çabalıyordum. Eline bir gazete alıyor ama gazetede yazılı olanları anlamıyor. Bir kitap alıyor, kitap; tahtadan ya da demirden biraz daha hafif, köşeli, renkli ama amaçsız bir nesne gibi elinde kalıyor, ne yapacağını bilmeksizin kitabı yine bırakıyor. Bir kitapçının önünde duruyor; altın yaldızlı sırtlarıyla o güzel, yeşil, sarı, kırmızı, beyaz, dikdörtgen biçimli şeyler onun için resmedilmiş yemişlerden ya da camın ardından kokuları alınamayan kapalı parfüm şişelerinden farksız. O insanın önünde Goethe, Dante, Schelley gibi kutsal adlardan söz ediliyor ama bu adlar ona hiçbir şey ifade etmiyor, cansız heceler, boş ve anlamsız bir yankı olarak kalıyor. Bu zavallı insanın ölü bulutların arasından gümüş rengi bir ayın çıkıvermesi gibi tek bir kitap satırından doğabilecek büyük mutluluklardan hiç haberi yok. Betimlenmiş bir yazgının ansızın bir okurun iç dünyasında yol açabileceği derin sarsıntıları tanımıyor. Kitabı tanımadığı için, bütünüyle kendi duvarlarıyla çevrili olarak karanlık bir yaşam sürdürüyor. Bu ifadeleri ve Stefan Zweig'ın her biri başlı başına olağanüstü olan yapıtlarını da Almanca orijinalinden okumak isterdim doğrusu. Ancak yine de bizim çevirmenlerimizin de, Türkçenin sonsuz anlatım olanaklarından ustalıkla faydalanıp harika çeviriler yaptığını eklemem şart. İsterseniz şimdi gelin, Zweig'ın bahsettiği o büyük mutluluğa giden yolda küçük bir adımla başlayalım. Hem de bu yazıyı buraya kadar okuma zahmetine katlananlara benden bir armağan olsun. Mümkünse ortam sessiz olsun ve müziği derinden hissedin. Kendinize ama sadece kendinize bu şarkı süresini, tam 10 dakikayı bir ayırın. Ve beğendiyseniz bu yazıyı da dostlarınızla paylaşmayı unutmayın. Sevgili Hocam, keyifle okudum. Kitap alıntıları çok güzel. Ne güzel, taşları seyahat kadar kitaplara doğru da döşemiş olmanız. Tatil için değil, kültür için. Kültürel zenginlikle dönmek kaliteli bir tatil geçirmek de değil midir aynı zamanda... Yürek doğrultusunda hareket eden ayaklarınız sizi hep gerçekleştirmek istediklerinize erdirsin. Senin gezme tarzını seviyorum. Hem okuyup hem gezip ve bunları da çok güzel yazıya döküyorsun. Keşke herkes dünyayı gezmek istese, kendini dört duvar arasından çıkarıp başka kültürlerin, ucu bucağı olmayan çeşitliliklerin farkına varsa. İşte o zaman daha iyi anlaşırız, birbirimizi çok sevemesek de nefret etmeyiz ve dini, milliyetçiliği alet etmelerine fırsat vermeyiz.


Bir süre önce okumaya başladığım ancak yarıda kalan Düşünme Etiği'ni nihayet tamamlayabildim. Fatmagül Berktay'ın Metis Yayınlarından çıkan son kitabından bahsediyorum. 2021 yılının sonuna doğru basılan bu kitabı, 2022 yılının başında satın almış, akabinde okumaya başlamıştım. Araya bir sürü şey girince ancak bitirebildim. Yoksa kitabın akıcı olmamasından falan kaynaklı değil kesinlikle. Aksine, farklı makalelerden oluşan bu kitap son derece doyurucu bilgiler ve nitelikli yorumlar içeriyor. Fatmagül Berktay'ın okuduğum ilk kitabı Tarihin Cinsiyeti idi. Kitaplarının çoğunda olduğu gibi, onun da yayıncısı Metis Yayıncılık. Berktay, Feminizm ve Hannah Arendt denince, Türkiye'de akla gelen ilk akademisyenlerden biri. Eğer siz de benim gibi; toplumsal cinsiyet, kadın hakları, tarihte kadının yeri ve konumu, Feminizm türleri gibi konulara ilgi duyuyorsanız, Düşünme Etiği başvurmanız gereken ilk kaynaklardan biri. Hatta sadece bunu değil, hem Tarihin Cinsiyeti hem de Düşünme Etiğini sırayla okumanızı öneriyorum. Düşünme Etiğinin arka kapak tanıtım yazısında belirtildiği gibi, bu kitaptaki makaleler verili kavramları sorgulayarak onları eleştirel aklın süzgecinden geçiriyor ve zihnimizi genişletme çağrısı yapıyor. Öyleyse gelin kitabın içeriğine biraz daha yakından bakalım. - Dünyada Bir Yer Edinmek - Düşünmeyi Seçmek veya Seçmemek - Antigone'de Adalet ve Kibir - Arendt'te Özgürlüğün İnşası ve Korunması Üzerine - Arendt-Heidegger İlişkisinin İzdüşümünde Bağışlama, Dostluk ve Aşk - Bir Politika Kavramı Olarak Dostluk - Kimlik Politikasının Sorunları ve Alevi Kadın Kimliği - Adorno'nun Merceğinden - Klytemnestra'nın Anlattığı: Analık Hukukundan Erkek Adalete - Erken Hristiyanlıkta Tanrının Dişil Tasavvurları ve Hiyerarşi Karşıtlığı - Avrupa'da Cadılık ve Cadı Avı - Feminist Teoride Beden ve Cinselliğin Toplumsal İnşası - Damızlık Kızın Öyküsü: Kimin Ütopyası, Kimin Distopyası? - Dünden Bugüne Nafile Biraderlik Sözleşmesi - Türkiye'de Siyasal Düşünce Tarihçiliği ve Kendine Ait Bir Tarih Makale başlıklarından görüleceği üzere, konular genelde siyaset ve kadın ile ilgili. Özelde Türkiye'deki siyasete ilişkin makaleler de var kitapta. Benim bu konuda daha önce yazmış olduğum bir yazım da var hatta. Örneğin "Düşünmeyi Seçmek veya Seçmemek" başlıklı makalede, düşünürün, ortak bir dünya yaratılabilmesi için kolektif eyleme yaptığı vurguya tanık oluyoruz. Bunun yanı sıra, bir eylem olarak düşünme fiilinin salt filozoflara göre olmadığı anlayışı özellikle dikkat çekici. Hannah Arendt'e göre düşünme ve zihinsel yargılama yetisi kesinlikle küçük bir azınlığın tekelinde değil. Hatta bu anlamda düşünme yoksunluğu, akademisyenlerden bilim insanlarına kadar herkeste görülebilecek bir özellik. Burada hayal gücünün de devreye girdiğini belirten Arendt, Immanuel Kant'a referansla kişinin düşünme ve hatırlama süreciyle bu dünyada bir yer edindiği üzerinde duruyor. Nitekim tahayyül, üzerinde uğraşılması, deneyim kazanılması ve ısrarla tekrarlanması gereken bir olgu olduğundan, düşünme eylemi ile yakından bağlantılı. "Arendt-Heidegger İlişkisinin İzdüşümünde Bağışlama, Dostluk ve Aşk" isimli makalede, Arendt'in ünlü Alman filozof Martin Heidegger ile olan ilişkisi ve onunla ilgili yaklaşımı da son derece çarpıcı. Bilindiği gibi Heidegger, Nazi Almanya'sında rejime verdiği destek ve Nasyonal Sosyalizm hayranlığı ile tanınmaktaydı. Ancak buna rağmen Arendt'in hocasını nasıl olup da bağışlayabildiği sorusu hep gündemde olmuştur. "İşte Arendt-Heidegger İlişkisinin İzdüşümünde Bağışlama, Dostluk ve Aşk" isimli makale bu konuya yoğunlaşıyor. Prof. Dr. Cemil Oktay'a adanan, "Bir Politika Kavramı olarak Dostluk" başlıklı makale, Türkiye'deki son derece ilkel ve yıpratıcı siyaset pratiklerine alışkın olan bizler için, adeta çölde vaha etkisi yapıyor. Dostluğun arkeolojisini temel alarak başlayan yazısında Berktay, önce Antik Yunan'a götürüyor biz okuyucularını. Hemen ardından günümüze doğru uzanıyor ve Arendt'in dostluk, dayanışma pratikleri ve karşılıklı güvene bağlı olarak şekillenen düşüncelerini okuyoruz. Arendt'e göre empati denilen şey, kendi konumumuzu koruyarak başkalarının konumlarını ve bununla birlikte daha başka bakış açılarını anlayabilecek şekilde muhayyilemizi genişletmek anlamına geliyor. Arendt buradan hareketle çoğulluğun bastırılmasının aynı zamanda kamusallığı da yok ettiğinin altını çiziyor. "Damızlık Kızın Öyküsü, Feminist Teoride Beden ve Cinselliğin Toplumsal İnşası, Klytemnestra'nın Anlattığı: Analık Hukukundan Erkek Adalete" başlıklı makaleler ise, isimlerinden de anlaşılacağı üzere tarihte kadının yeri, toplumsal cinsiyet, ataerkil toplum yapısı, feminizm gibi konulara odaklanıyor. Damızlık Kızın Öyküsü, Margaret Atwood tarafından yazılmış ünlü bir roman. Berktay, Svastika Geceleri romanının, Damızlık Kızın Öyküsüne giden yolu açtığını belirtiyor. Kitapta en çok ilgimi çeken makalelerden biri de, "Erken Hristiyanlık'ta Tanrının Dişil Tasavvurları ve Hiyerarşi Karşıtlığı" başlıklı makale oldu. Fatmagül Berktay burada Gnostik İncilleri referans alarak, bunların sonraki İnciller ile -problemli- ilişkisini inceliyor. Bu konu hakkında hemen hiç bilgim olmadığı için, gerçekten çok ilginç bilgiler edindiğimi söylemeliyim. İznik Konsili'ni elbette biliyordum ama bu makale, yeni öğrendiğim detaylar açısından benim için fazlasıyla çarpıcı oldu. Bu makaleden Hristiyanlığın tarihine ilişkin önemli bilgiler öğrenebilirsiniz. Kitabın son yazısı ise Fatmagül Berktay'ın İstanbul Üniversitesi Sosyoloji bölümünün 2017 ders yılı açılışında yaptığı konuşmadan oluşuyor. Bunu okurken bile, ileriye dönük yeni okumalar için küçük küçük notlar aldım. Özetlemek gerekirse, Fatmagül Berktay'ın Düşünme Etiği kitabı, siyaset bilimi ve Feminizm konularına ilgi duyanlar için biçilmiş kaftan. Kitabı okurken edebiyattan tarihe, siyaset biliminden felsefeye uzanan bir yolculuk yapacak, bu yolculuğunuz sırasında Immanuel Kant, Sokrates, Judith Butler, Margaret Atwood, Katharine Burdekin, Michel Foucault, Gilles Deleuze gibi çok farklı isimlerle karşılaşacaksınız.


Vaktiyle gitmiş olduğum bir kitap fuarında incelemiştim ilk, şu e-kitap okuyucuyu. O dönem piyasaya yeni çıkmıştı. İlgimi çektiğinden değil de görevli çocuk ısrar edince kıramadım. Sanal kütüphaneyi kağıt ve mürekkepten oluşan gelenekseliyle karşılaştırırken aklımızda tutmamız gereken birkaç nokta var: okumanın yavaşlık, derinlik ve bağlam gerektirdiği; hala kırılgan olduğu ve sürekli değişim geçirdiği için elektronik teknolojimizin bizi artık yürürlükten kalkan bir zamanlar depolanmış verileri elde etmekten alıkoyduğu; bir kitabın sayfalarına göz gezdirmenin ya da raflar arasında dolaşmanın okuma sanatının yakın bir parçası olduğu ve nasıl bir seyahat filmiyle 3 boyutlu görüntüler gerçek seyahatin yerini alamazsa, bir ekrandaki yazıları aşağı kaydırmanın da onun yerini asla dolduramayacağı. Aslında teknolojiyle öyle çok haşır neşir biri olduğum söylenemez zaten. Sonradan yerleşince insanın dünyasına, daha doğrusu, hayatta bu denli baskın hale gelişi sonradan olunca kişinin yaşantısında, haliyle böyle oluyor, malum. İlk mail adresimi de bir arkadaşım almıştı, hiç unutmam. 8 Kanallı Beko-Hitachi seyrederek büyüyüp, uzunca bir zaman kumanda işlevi görenler, yani akranlarım (Kabaca 80-87 arası doğumlular diyebilirim) ne demek istediğimi daha iyi anlayacaktır. Yükselticilerin inanılmaz sükse yaptığı, cep telefonlarının olmadığı, okullarda divitin çini mürekkebine batırılıp el yazısı yazıldığı dönemde yetişmiş bir nesildenim. Jean Claude Carriere ve 2016 yılında kaybettiğimiz Umberto Eco'nun karşılıklı sohbetinden oluşan bir kitap var elimde şu an: Kitaplardan Kurtulabileceğinizi Sanmayın. Jean Claude Carriere ile Umberto Eco arasındaki söz alışverişinde asıl mevzu bahis olan şey, elektronik kitabın büyük ölçekte benimsenmesinin ortaya çıkarabileceği değişimlerin ve çalkantıların yapısı üzerinde bir karara varmak değildi. Bibliyofil olarak, eski ve nadir kitap koleksiyoncuları, incunabula arayıcıları ve avcıları olarak tecrübeleri, onları kitabın, tıpkı tekerlek gibi, muhayyilenin işleyişi bakımından aşılamaz bir çeşit mükemmellik olduğu değerlendirmesine vardırıyor daha ziyade. Uygarlık tekerleği icat ettiğinde, tekerlek kendini biteviye tekrar etmeye mahkumdur artık. Kitabın icadını ister ilk kodekslere ister daha eski papirüs tomarlarına dayandıralım, uğradığı değişimlerin ötesinde, kendine olağanüstü bir şekilde sadık kaldığını kanıtlamış bir gereç var karşımızda. Türkiye'de ağırlığını hala yeterince hissettiremediğini söyleyebiliriz bu yeni teknolojinin. Tabii ki bunun farklı nedenleri var. Fakat belki 10-15 yıl içerisinde durum değişecek gibi duruyor. Çağımız bilişim çağı. Ve dijital teknoloji durmaksızın ilerliyor. Buna rağmen basılı kitapların en azından kısa vadede tümüyle tali bir konuma itilebileceğini zannetmiyorum. Şayet öyle bir şey olacaksa dahi, ortadan tamamen kalkmasını ise görmeye bence bizim yaşımız yetmez gibi geliyor. Bir kere, kitap olarak değerlendirdiğimiz kavramın hangi amaca yönelik olarak okunduğu konusu öne çıkıyor burada. Bir klasiği okumak için geçerli bir yol olabilir belki ama örneğin bir yüksek lisans tezi veya doktora tezi yazan biri için küçük küçük notlar almak elzemdir. Kütüphanelerde ilgili konularda raflar arasında dolanmak, doğru kitapları bulmaya çalışmak, insanlardan, çalışanlardan yardım almak kaçınılmazdır. Bir röportajında okumuştum, geçtiğimiz senelerde hayatını kaybeden Çetin Altan, günlük gazete yazılarını hep daktilosuyla yazarmış. Bülent Ecevit de son ana dek daktilosunu yanından ayırmamış bir isimdi. Bana da çok uzak bir gereç değildir elbette daktilo. Bir klavye aracılığıyla harekete geçen harflerin, mürekkep sayesinde kağıda aktarımını sağlayan daktilo tuşlarının çıkarttığı o kimi zaman ahenkli şıkırtılara babamın okulunda geçirdiğim günlerden alışığım. Şimdi olsa yadırgamam. İlkokuldayken, 5 sene boyunca her okul çıkışı, hemen yan tarafta babamın görev yaptığı liseye giderdim. O dönem annem de çalıştığı için, idarecilik görevi de yapan babamın yanında mesai bitimine dek günümü geçirirdim. Bilgisayarların kullanımı bu kadar yaygın değildi elbette. Ve evet, o zamanlar 4+4+4 gibi garip denklemler tedavüle çıkmamıştı, ilkokul 5 seneydi. Hatta 5. sene de, Anadolu Liselerine giriş sınavı demekti. Bütün bu yaşadıklarımdan olacak, bu blog hadisesi de çok farklı bir deneyim oldu benim için aslında. Yazdıklarını herkes okumasa da birilerinin okuduğunu bilmek, hususi günlük tutmuş birine son derece yabancı geliyor. Hiç tanımadığın biriyle oturup konuşmak gibi sanki. Günlüğünü yalnızca kendin okuyorsun ama blog olayı gerçekten çok çok farklı. Ama sonucu her ne olursa olsun bir şeyler paylaşma düşüncesi bile güzel. Birbiriyle etkileşimde bulunan sosyal varlıklarız neticede. Üstelik Pizza Hut'ın sloganında haklılık payı var gibi, paylaştıkça bu tat gerçekten artıyor. ... Bu insanların yakınmalarına bakılırsa, kitabın dönemi kapanmış, söz tekniğin olmuştur; gramofon, sinema aygıtı ve radyo, sözü ve düşünceleri çok daha ustaca ve rahatlıkla iletebildiklerinden, kitabı geriye itmeye başlamışlardır; kitabın kültür tarihi açısından taşıdığı misyon, çok yakında geçmişe karışacaktır. Kimya, bugüne kadar ne etkisi kitap kadar yaygın ve bütün dünyayı sarsıcı ve patlayıcı madde bulabilmiş, ne de ömrü, kitap denen o bir avuç basılı kağıttan daha uzun bir çelik levha ya da demir beton geliştirebilmiştir. Henüz hiçbir elektrikli ışık kaynağı, incecik bir cildinki kadar parlak bir aydınlık yaratamamıştır; basılı sözle ilişki kurulduğu anda ruhu dolduran gücün yoğunluğu, hala hiçbir yapay güç akımıyla karşılaştırılabilecek gibi değildir. Yazıyı bitirmeden önce bir link paylaşmak istiyorum. Ben bu yazıyı basılı şekliyle Radikal Kitap ekinde okumuştum. Kaya Genç'in dış basındaki röportajlardan derlediği kısa ama oldukça hoş bir yazı. Yine de, sahaf kapılarını aşındırmanın kaçınılmaz olduğunu düşünen ve bundan tarifi imkansız bir haz alan benim gibi okuyucuların yanı sıra, zahmet çekmeksizin elinin altında kolayca bulunan bir aletle de olsa kitap okuyanların olduğunu bilmek umutlandırıyor insanı. Çünkü aslolan okumak, her ne şekilde ve nerede olursa olsun. Bence e-kitap basılı bir kitabın yerini tutmaz. Zaten ben özellikle teknolojiden uzakta kalmak için de okuyorum kitapları.


Edirne benim için farklı bir şehir. Lisans öğrenimimi burada gerçekleştirdiğim için, 2000'li yılların başında Edirne'de uzunca bir süre kaldım. Şu sıralar doktora vesilesiyle yine zaman zaman gidip geliyorum. Geçenlerde internette gezerken bir habere rastladım. Ntv. com. tr'nin haberine göre, Edirne Sağlık Müzesini 2021 yılında yaklaşık altmış bin kişi ziyaret etmiş. İşte ben de bugün size Edirne'ye gittiğiniz zaman mutlaka uğramanız gereken bir yerden, Edirne Sağlık Müzesinden söz edeceğim. Diğer ismiyle Edirne Sultan 2. Bayezit Külliyesi. Burası hakkında bilgi vermeye geçmeden hemen önce, Edirne'ye ve bu müzeye ulaşım hakkında birkaç kısa not paylaşayım. Özel aracınız varsa zaten işiniz kolay. İstanbul'dan, otobandan yaklaşık iki saatlik bir yolculukla şehre ulaşabilirsiniz. Özel aracı olmayanlar için, Edirne'ye ulaşım için kullanılabilecek iki otobüs firması var: Nilüfer Turizm ve Metro Turizm. Sırt çantalı bir gezgin olduğum için birkaç kez siteye girip bakmıştım, blablacar ile de şehre gidenler var, bu da aklınızın bir köşesinde bulunsun. Peki Edirne'ye ulaştıktan sonra Sultan 2. Bayezid Külliyesine nasıl gideceksiniz? Çok kolay! Ben Edirne merkezdeki meşhur Saraçlar Caddesinden yürümeye başladım, Edirne valilik binasının önünden geçtim ve sallana sallana yürüyerek toplamda 20-25 dakikada kolayca buraya ulaştım. Hafif bir tempoyla yarım saat bile sürmez. Siz de örneğin hava güzelse hiç düşünmeden böyle gidebilirsiniz. Özel aracınızla Edirne merkezinden buraya ulaşım on dakika sürmez zaten. Evet, şimdi gelelim bu yapı ile ilgili detaylara... Günümüzde "Sultan 2. Bayezıt Külliyesi Sağlık Müzesi" ismiyle Trakya Üniversitesine bağlı bulunan bu yapının temeli 1484 yılında atılmış. Külliye dört yıl sonra yani 1488 yılında hizmete açılmış. Burası hem mimari açıdan hem de tıp tarihi açısından çok önemli bir yer. Yapı, birbirini izleyen iki avludan oluşuyor. Birinci avlunun sağ tarafında kubbeli odalar, solunda ise mutfak yer alıyor. Aşağıdaki fotoğraflarda bu kısmı görebilirsiniz. Bu hastanenin en önemli özelliği, buradaki hastaların su sesi ve müzik ile tedavi edilmesidir. İşte avlunun güney cephesinde kalan kısım, su ve müzik ile tedavinin gerçekleştirildiği bölüm. Altıgen planlı bu avlu, aynı zamanda yapının merkezini oluşturmaktadır. Burası da aynı Mardin'deki kimi yapılarda olduğu gibi, eyvanlı bir yapı. Aşağıdaki fotoğraflarda bu kısmı görebilirsiniz. Hiç şüphesiz müziğin tedavi edici, huzur verici bir tarafı var. Hatta buradaki hastalar, müziğin yanı sıra güzel kokular ile de tedavi ediliyormuş. Zaten gittiğinizde, içeride, tam ortada yer alan fıskiyeli havuz hemen dikkatinizi çekecektir. Burada kısa süreliğine de olsa su sesini dinlediğiniz anda, siz de ferahlayacak ve huzur bulacaksınız. Odacıkların her bir bölümünde, ellerinde çaldıkları enstrümanlar ile müzisyen mankenler yer alıyor. Ayrıca yine yapıyı gezerken karşınıza çıkacak bilgi tabelalarını okuyarak, Osmanlı'da tıp, hastalıkların tedavi biçimleri, müzikle tedavi gibi konularda daha fazla bilgi edinmeniz de mümkün. Türk hekimleri, bazı makamların hasta tedavisinde iyileştirici etkileri olduğuna yönelik çalışmalar yapmış, örneğin Rast makamının felce, Zengule makamının kalp hastalıklarına iyi geldiği düşünülmüştür. Aslında müzikle tedavinin geçmişi 15. yüzyıldan çok çok daha öncesine dek uzanıyor. Prof. Dr. Avni Babacan "Müzikle Ağrı Tedavisi" başlıklı makalesinde (Ethem Kocabaş & Semra Türk, Müzik ve Zihnin Gizemleri içinde, Altın Kitaplar, İstanbul, 2013, s. 371-377) çok değişik bilgiler veriyor bize. Müzik terapi hastanelerde; yoğun bakımda, terapötik olarak palyatif bakımda, cerrahi operasyonlarda, psikiyatri, onkoloji, kadın doğum, pediatri ünitelerinde, koroner bakımda, radyasyon, kemoterapi tedavisinde, tıbbı prosedürlerin uygulandığı durumlarda, ağrı ve anksiyete gibi semptom tedavilerinde, immün fonksiyonların aktive olmasında, vücut direncinin artırılmasında, yaşam kalitesini artırmada, psikolojik iyileşmede kullanılmaktadır. Aslında basit harmonik hareketler olarak bilinen müzik terapi, psikolojik ve fizyolojik etkileri açısından hayli zengindir. Müzik terapinin otonom sinir sistemine etki ederek relaksasyonu sağladığı savunulmaktadır. Rossi (2003) müziğin zihin-beden sürecimizde ve otonomik, immun, endokrin ve nöropeptin sistemlerde değişime neden olduğunu bildirmektedir. Müzik, beynin sağ hemisferini etkileyip limbik sistem üzerinden psikolojik yanıtlara neden olup, enkefalin ve endorfin salınımına neden olarak ağrının şiddetinin azalmasına neden olmaktadır. Aynı kitabın 391. sayfasında ise Prof. Dr. Bingür Sönmez ile yapılan kısa bir röportaj var. Bildiğiniz gibi, yazılı ve görsel medyada da sıklıkla kendisine rastladığımız dünyaca ünlü doktor, uzunca bir süredir hastalarına müzikle tedavi yöntemi uyguluyor, hatta bizzat kendisi de kaval çalıyor. Müzik sesi ile tedavi demişken, büyük bir müzisyenden daha bahsetmemek olmaz. Yazıyı onunla bitirmek istiyorum: Kudsi Erguner. Birkaç meraklısı dışında, ülkemizde ne yazık ki pek de tanınmayan bir neyzen. Onun en sevdiğim iki albümü ise şunlar: Les Passions d'İstanbul ve Pervane. Şu güzel tesadüfe bakın ki, Pervane aynı zamanda sevdiğim bir diğer grup olan Yansımalar'ın da bir albümünün ismidir. "Yansımalar" ismini de bir kenara not edip ilk fırsatta dinleyin mutlaka. Evet, bu yazımda size hem biraz Edirne'den, Edirne'de görülecek yerler içinde ismi anılan bir yerden, hem de birkaç kaliteli müzisyenden bahsetmeye çalıştım. Araya hem gezi hem de sanat sıkıştırdık. Umarım yazımı beğenmişsinizdir. Beğendiğiniz yazılarımı sosyal medya hesaplarınızda arkadaşlarınızla ve sosyal çevrenizle paylaşırsanız çok memnun olurum. Okumak isteyenler için birkaç yazımı daha buraya bırakıyorum. Bir başka yazıda tekrar buluşmak ümidiyle, kendinize iyi bakın, şimdilik hoşça kalın!


Efsane youtube. com yorumları, efsane kullanıcı yorumları, yaran okuyucu yorumları, efsane alkışlarlayaşıyorum. com yorumları falan derken, bu defa ben de efsane booking. com yorumlarını derledim sizin için. Yurt dışı seyahati için sürekli olarak bu site üzerinden Hostel rezervasyonu yaptığımdan, ister istemez çoğu yorumu okuyorum. Booking. com yorumcularının hastasıyım bir defa, onu en baştan söyleyeyim. Zira aslına bakarsanız, verdiği hizmetlerden bağımsız olarak, yorumlarıyla da öne çıkan bir platform burası. Hatta bazen işim olmadığında, ne bileyim canım sıkıldığında, boş zamanlarımda girip özellikle okuyorum. Size de şiddetle tavsiye ederim. Kimi kullanıcılar yapmış olduğu yorumlarla gününüze istemeden de olsa neşe katacak, en azından yüzlerde naif bir tebessüm yaratacaktır. Şimdi, en çok aklımda kalanları paylaşıyorum. Keşke ufak ufak notlar alsaydım böyle zamanında. Eminim çok daha fazla malzeme birikirdi. Neyse, yeri geldikçe ilaveler yaparım artık yazıya. Yazıların sonundaki parantez içleri tamamen bana ait. Ve dizilerin introsunda söylenenlerin aksine, altta yazan yorumlar, adı geçen kişiler bütünüyle gerçektir. Televizyonunuzun veya uydu alıcınızın ayarlarıyla lütfen oynamayın. Haydi başlıyoruz. İyi seyirler. Herhangi bir yabancı: Bu hostel çok iyiydi, bütün turistik yerlere yakın, hatta hepsine yürüme mesafesinde, konumu gerçekten bir harika. Tavsiye ediyorum. Herhangi bir yabancı: Resepsiyon 24 saat açık. Ayrıca, resepsiyondaki görevliler oldukça ilgili, ne sorarsanız sorun bıkıp usanmadan her sorunuza detaylı bir şekilde yanıt veriyorlar. Şehirle ilgili tüyoları paylaşıyorlar. Herhangi bir yabancı: Hostel şehrin Old Town denen tarihi bölgesinde, bina da tarihi bir yapı, atmosferi harikaydı. Tek kelimeyle bayıldım. Herhangi bir yabancı: Mutfak oldukça kullanışlı, tabak, ocak, buzdolabı bile var. Malzemelerinizi alıp rahatlıkla yemek yapabilirsiniz. Herhangi bir yabancı: Hostelin etrafında sürekli açık birkaç market, cafeler, barlar, restoranlar, ucuz yemek yiyecek pizzacı var.


Herhalde bu ismi duymayan kimse yoktur Türkiye'de: Ekşi Sözlük. Evet, hemen her yaştan, her jenerasyondan insanın ismini duyduğu, oldukça meşhur o web sitesinden bahsediyorum. Bana göre "Kutsal Bilgi Kaynağı" olma vasfını yitireli hayli zaman olmuş, bir zamanların kelimenin tam anlamıyla gerçekten efsanesi... İşte bu nedenle, içimden sadece "web sitesi" demek geldi bu defa yazarken. Ekşi Sözlük, birkaç gün önce kapatıldı. Ekşi Sözlük neden kapatıldı? Aslında kapatılmadı. Daha doğru bir ifadeyle, siteye erişim Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından engellendi. Oysa Ekşi Sözlük benim için anlamını yitireli birkaç gün değil, yıllar olmuştu aslında. Benim nazarımda çoktan kapanmıştı zaten. İşte bu türden bir kepenk kapatma, az önce de ifade ettiğim gibi, zaman içinde kalitesinden giderek taviz veren, tamamen piyasaya uyan, bu nedenle çoktan bayağı hale gelmiş bir yapının, acı bir sonla iflasını sembolize ediyor adeta. Erişimin engellenmesine karşılık, sözlüğün Twitter hesabından yapılan açıklama da, sözlüğe halihazırdaki olumsuz bakışıma tüy dikti doğrusu. Bu türden bir kabullenmişlik yerine, ifade özgürlüğüne vurgu yapan daha cesur bir açıklama beklerdim ya, neyse. O konuya hiç girmek istemiyorum. Çok kısaca anımsatmakta yarar var Ekşi Sözlüğün aslında ne olduğunu, yola nasıl çıktığını, nereden ve nasıl başladığını. Yazarı olan kullanıcıların karşılıklı etkileşimine dayanan, kavramlara esprili karşılıklar ve yorumlar getirmeyi amaç edinmiş bir sözlüktü başlangıçta. Ekşi Sözlük 1999 yılının şubat ayında açıldı. Kurucularının müthiş bir girişimcilik başarısı olmasının hakkını teslim ediyorum. Bunu üzerine basarak söylemeliyim. Sözlük, kurgusu ve yapısı itibariyle sadece Türkiye'nin değil, dünyanın da öncü internet sayfalarından biri. Benzeri yok denecek kadar az. Tabiatı gereği sunduğu çok sesli ortamı da hala takdir ediyorum. Dolayısıyla bugüne kadar elde ettiği gelir de sonuna kadar hak edilmiş bir gelir. Ancak benim en çok üzüldüğüm nokta, sitenin kuruluşundan bugüne gelinceye dek bambaşka bir yere doğru evrilerek, maddi kaygıların sözlüğü sözlük yapan her şeye, herkese ve tüm değerlere galebe çalmış olması. Cogito dergisinin 2002 tarihli 30. sayısında, Aydın Uğur ve Erhun Geyisi, "Hede Hödöler Ne Yerler Ne İçerler-Ekşi Sözlük Üzerine" başlıklı yazılarında, sosyolog Brenda Danet'e referansla, sözlüğün, sosyoloğun "karnavalesk" dediği yapıya denk düşen bir yer olduğunu belirtiyorlar. Danet'ye göre karnavallarda maske takıp farklı kostümler giyen katılımcılar, böylece kişiliklerinin keşfedilmemiş yönlerini sunarlar. Sözlüğe bir nickname/mahlas/kullanıcı adı ile kayıt olunuyor oluşu da bu maske metaforuyla örtüşüyor aslında. Aynı derginin, "Sosyal Psikoloji Bağlamında Ekşi Sözlük: Bir Söylem Analizi" başlıklı yazısında ise sosyolog Samet Köse, sözlüğün yaklaşık üç bin yazarı olduğunu belirtiyor. Demek ki site, 1999 yılında kurucularının yakın çevresi ve sınırlı bir arkadaş grubuyla başlayan yolculuğunda, üç yıl içerisinde yaklaşık üç bin yazarı içinde barındıran bir topluluğa dönüşmüş. Ancak görebildiğim, hissettiğim kadarıyla, başlangıçta son derece ince elenip sık dokunan, üzerinde hassasiyetle durulan yeni yazar alım süreci sonradan ciddi bir biçimde esnetiliyor. Deyim yerindeyse yazar sayısında aritmetik değil geometrik bir artış söz konusu. Bu durum, zannediyorum 2010 sonrasında daha da belirginleşti. Bu da ister istemez seçkin bir kitle yerine niteliksiz bir çoğunlukla sonuçlandı. Site elbette yeniden erişime açılacaktır ama benim güzel anılar, kaliteli yazarlar ve onların nefis yazılarıyla hatırladığım haliyle bir daha asla geri gelmeyecektir. Ondan neredeyse eminim. Benim Ekşi Sözlükle tanışmam, 2000'li yılların başına denk gelir. Üniversite zamanlarımdı. Arkadaşlar arasında sıkça adı, muhabbeti geçerdi. Yıldız Teknik Üniversitesinde okuyan bir arkadaşım, "Oğlum bizim falanca hocanın bile başlığı var Ekşi Sözlükte, neler neler yazmışlar" demişti bir defasında. O zamanlar Ekşi Sözlük'te kendisinden bahsedilmiş olmak, başlığı açılmış olmak önemli bir hadiseydi. Yazar alımlarını belli aralıklarla yaptığı, bağış kampanyasına yardım, referans türünden farklı bir takım seçeneklerle yazar olma şansının verildiğini hatırlıyorum. Ben, eğer yanlışım yoksa 2006 yılında -daha erken değil, ondan eminim- kayıt yaptırmıştım siteye. O dönem yazar alımı yoktu ve siteye kaydolan herkes otomatikman "kayıtlı okur" oluyordu. Bu şu demekti: Siteye giriş yapıp entryleri oylayabiliyor ve hatta istediğiniz temayı bile seçebiliyordunuz. Ancak yazarlara mesaj atma şansınız yoktu. Hepsi bu kadardı. Peki o zaman ne fark etmişti? Onu ben de bilmiyorum. Ancak kayıtlı okur olduktan sonra siteye daha sık giriş yapar olmuştum. Burası kesindi. Hatta bunun, yani sitede geçirilen sürenin, olası yazar alımlarında dikkate alınacak kriterlerden biri olduğu konuşuluyordu bazı başlıklarda. Ancak benim bu yönden pek fazla bir beklentim yoktu. Üniversite son sınıfa doğru yaklaşırken, okuduğum harika entry'lere imrendiğimi, kendi kendime "ah be, keşke ben de şu an kayıtlı okur değil de yazar olarak içinde bulunsam" dediğimi, hem de bu düşüncenin defalarca kez aklımdan geçtiğini çok net hatırlıyorum. Bir an önce yazar olabilmek için yanıp tutuşuyordum. Ama olamıyordum. Sitenin kurucusu SSG'nin, 2004 yılının 19 Mayıs günü bir günlüğüne yazar alımını açtığını sonradan öğrendiğimde de çok üzülmüştüm mesela. Hatta bununla ilgili başlıkta bir yazar, hiç unutmam aynen şöyle yazmıştı bu olayla ilgili: SSG'nin gençlere armağanı. İstanbul'a döndükten sonra, kasım ayında birdenbire tüm kayıtlı okurların aniden çaylak yapıldığını gördüm. Çaylaklık, yazar olmanın bir adım öncesiydi. Maile gelen bu mesaja bir hayli şaşırmıştım. Bir iddiaya göre, önceleri kısıtlı bir zümreye hitap ederken, sonradan politika değiştirip herkese açık hale gelen Facebook'un arkasında kalmaya başlamıştı sözlük. Siteye eskisi kadar giriş yapılmıyordu artık. Bu da onun bir sonucuydu. Ancak sözlük o dönem hala seçkin yazarları içinde barındırıyordu ve gerçekten imrenilecek bir yerdi benim için. Kayıtlı okur döneminde sözlükteki ortama iyice aşina olmuştum. Formata aykırı entry girenlerin, kuralların dışına çıkanların, deyim yerindeyse gözünün yaşına bakılmıyordu. Her an "uçurulabilirdiniz." "Sözlük hava yolları iyi yolculuklar." diler esprileri de havada uçardı bu arada. Yani kaydınız ansızın pat diye silinebilirdi. Böyle bir sürü yazar uçuruldu sözlükten zaten. Bu duyguyla, çaylaklıktan yazarlığa geçmek için girilmesi gereken on entry'yi son derece özenerek yazdığımı hatırlıyorum. Elime ilk kez geçen bu fırsatı iyi kullanmalıydım. Böylece artık dışarıdan değil, ben de içeriden biri olabilecektim. Kasım ayındaki bu olay, yani tüm kayıtlı okurların çaylak yapılması, sözlük tarihinde "vaka-ı vakvakiye" olarak anılır. "4 Kasım 2007 Klonların Saldırısı" başlığında o tarihe ait olan entryler hala durur, girip bakabilirsiniz. Yazar olmak için tam üç ay bekledim. 2008 yılının ocak ayının sonuna doğru nihayet yazarlığım onaylandı. Bu üç ay gerçekten üç yıl gibi geçti sanki. Hani hedefe yaklaştığınızda zaman akıp gitmez gibi olur, adeta durur, daha da sabırsızlanırsınız ya, işte öylesi. İlk yaptığım şeyi gayet net hatırlıyorum, üstte bahsettim biraz zaten. Entrylerini okuyup beğendiğim bazı yazarlara mesaj atmıştım, teşekkür mahiyetinde. Dediğim gibi, artık içerideydim ama formata uygun yazmaya çok dikkat ediyordum. Sözlükte aktif yazar olduğum süre boyunca moderatörler tarafından silinen entry sayım bir. Evet sadece bir. Ancak onun da ötesinde, sözlüğün kuruluş felsefesine uygun bir biçimde, yazdıklarımla bulunduğum ortamda bir katma değer yaratmaya dikkat ediyordum. Bunda ne kadar başarılı oldum bilmiyorum, kendimi de övecek değilim burada zaten. Ben "Sekizinci Nesil" yazar olmuştum. Kayıt olduğunuz dönem itibariyle belirleniyordu bu nesiller. Açıkçası sonra zaman daha bir hızlı aktı sanki. Üstte ifade ettiğim gibi, sözlüğe yazar alımları sanırım daha sıklaştı. Eskinin niteliği niceliğin önüne koyan felsefesi zamanla giderek ortadan kalktı. Ekşi Sözlük adeta elini kolunu sallayan herkesin girebildiği bir yer haline geldi. Nasıl böyle oldu, inanın ben de bilmiyorum. Mutlaka bu yazının sınırlarını aşacak çok fazla ayrıntı, anlatılacak çok şey vardır. Hatırlayabildiğim kadarıyla bir ara yönetim değişti, yapısal değişiklikler oldu vs. Sonuç itibari ile benim yazarlığımın onaylandığı 2008'den 2014-2015 yıllarına gelinceye dek, sözlüğün yazar kalitesinde ciddi bir düşüş yaşandı. Parmakla gösterilen yazıların sayısı artık bir elin parmağını geçmez oldu. Giderek soğumaya başlamıştım, 2015'e gelindiğinde girdiğim entryler de seyrekleşmişti zaten. Toplamda bine yakın entrym vardı. Sözlükte yazar olarak geçirdiğim süreyi düşününce, pek fazla sayılmaz. Bir dönem neredeyse her gün saatlerce girdiğim, pek kimsenin uğramadığı, kıyıda köşede kalmış başlıklardaki entryleri okuyup keyifle vakit geçirdiğim sözlük, bambaşka bir hüviyete bürünmüştü. Sol frame, absürt, saçma sapan başlıklardan geçilmiyordu. Aldığım birkaç münasebetsiz mesaj da üzerine tuz biber ekti. Ekşi Sözlük yavaş yavaş bitmeye başladı benim için. Sönmeye yüz tutan bir balon gibiydi. 2016 yılında son entry'mi girdim. 2023 yılındayız. Bunun özellikle altını çiziyorum. Hani, "Bakın benden sonra çok bozdu ya" havası falan yaratmamak için. Benim için Ekşi Sözlük, ben yazar olmadan önce çok daha güzeldi. Gerçekten kutsal bilgi kaynağıydı, ekşiydi, sözlüktü. Yalan yok, son yıllarda elbette arada bir göz atmaya devam ettim. Hatta gün aşırı bile değil, her gün düzenli olarak giriş yapıyordum. Ancak bunun gerçekten tek bir amacı vardı: gündemi takip etmek. Çünkü sol frame'de anında güncel bir gelişmeyle ilgili başlık açılıyordu. Sözlük benim için bir nevi haber kaynağına dönüşmüştü. Italo Calvino, "Klasikleri Niçin Okumalı?" başlıklı kitabında, klasiklerin "Okuyorum" değil, çoğu zaman "Yeniden okuyorum" diyeceğimiz türden yapıtlar olduğunu yazar. Ekşi Sözlük benim için önceden tekrar tekrar okuduğum bir kitap gibiydi, şimdiyse sadece özetlerine baktığım haber bülteni. Ancak bu başlıklara göz ucuyla bakarken de çok tuhaf bir manzara ile karşılaştığımı fark ettim. İmla, yazım, noktalama ile ilgili hataları, kısaltma yapılan kelimeleri, anlatım bozukluğu dolu cümleleri de geçiyorum. Küfürden ibaret entry'ler havada uçuşuyordu. Tamamen küfür. Şaka yapmıyorum. Gözlerime inanamıyordum. Yazmayı bıraktıktan bir süre sonra da entrylerimin çoğunu sildim. Bazılarını buraya taşıdım. Bu bloğun açılması, tam da orada yazmayı bırakma tarihimle kesişti. Evet sözlüğü bıraktım ancak bendeki özel anısı nedeniyle, yazarlığımın onaylandığı, 2007 yılında, henüz 23 yaşındayken yazdığım o ilk on entryime dokunmadım. Ayrıca sözlük bana çok sevdiğim, hala görüştüğüm bir iki dost kazandırdı.


Sürekli ilerleyen teknoloji ve buna bağlı olarak gelişen ulaşım teknikleri sayesinde, dünyada ülkeler hatta kıtalar arası mesafeler oldukça kısaldı. Eskiden at arabasıyla günlerce hatta aylarca süren yolculuklar artık uçakla birkaç saat sürüyor. Bu kısa girişten sonra biz asıl konumuza dönelim. Bu yazıda sizlere oldukça uygun ücretlere seyahat etme olanağı sunan hava yollarından bahsedeceğim. Bu şirketlere İngilizcede Low Cost Airlines deniliyor. Doğru ana denk getirirseniz, oldukça düşük diyebileceğimiz ücretlere ucuz uçak bileti bulabilirsiniz. Başlamadan önce bir uyarıda bulunmak zorundayım. Bu şirketlerin çoğu ne yazık ki yabancı kökenli. İnanın, listede daha fazla Türk firması olmasını arzu ederdim. Umarım yakın zamanda bunların sayısı artar. Burada, birçok şirket ismi paylaşmak olası. Ben aklıma ilk gelenleri ve en çok tercih edilen şirketleri yazdım. Zamanla eklemeler yapabilirim. O zaman hemen başlayalım, ucuz seyahatin tadını çıkaralım. Macaristan merkezli bu havayolu şirketi oldukça uygun fiyatlı uçuşlarıyla öne çıkıyor. Üstelik Brüksel, Barcelona, Kiev, Frankfurt, Malta, Madrid, Sofya, Nice, Selanik gibi oldukça geniş bir uçuş ağı var. Ancak biz altın yumurtlayan tavuğu kendi elimizle kestik. Zira, İstanbul'a da direk uçuşları olan bu şirket, 2016 yazı itibariyle güvenlik gerekçesini öne sürerek Türkiye'den çekildi. İsminden de anlaşılacağı üzere Norveç firması. 2016 yılı Haziran ayında Paris gezisine çıkmadan önce, İskandinavya turu planlamıştım. Ancak masraflar beklentimin üzerinde çıkınca oradan vazgeçmiştim. İspanya merkezli ucuz hava yolu şirketi. İspanya çevresi ve Kuzey Afrika başta olmak üzere; Bari, Amsterdam, Bergen, Bordeaux, Atina, Prag, Viyana gibi onlarca farklı şehre uçuyor. Alman hava yolu şirketi. EuroWings'in Antalya, İzmir, Bodrum gibi yerlere de uçuşları bulunuyor. Bunun yanı sıra, site içinde özellikle Low Fare Calendar seçeneğine girdiğinizde, çok uygun fiyatlı seçeneklerle karşılaşıyorsunuz. Gelelim ucuz Türk uçak firmalarına... Türkiye'den de 3 isim vereceğim. Kampanya dönemlerinde bu şirketler inanılmaz fiyatlara uçuyorlar. (25, 40, 50, 100 TL vs.) Yalnızca bunların değil, listedeki tüm uçak şirketlerinin mail listelerine/haber bültenlerine mutlaka abone olun! İngilizce sayfalarda NEWSLETTER diye geçer. Böylece tek tek sürekli olarak sayfalarını kontrol etmek zorunda kalmazsınız, onlar size ulaşır. Kampanya dışı dönemlerde de çok uygun fiyatlar yakalayabileceğinizi aklınızdan çıkarmayın. Bitirmeden önce, gelelim bazı önemli hatırlatmalara... Ucuz uçak bileti satan bu firmaların bazılarının charter sefer düzenleyebildiklerini hatırımızdan çıkarmamak gerekiyor. Peki, charter uçuş ne demektir? Bilmeyenler için biraz bunu açalım. Charter uçuş veya sefer, aslında özel olarak kiralanmış uçak demektir. Yani firmalar kimi zaman uçak kiralayarak seferler yapar. Kısaca ucuz uçak demektir aslında. Fakat bunun bir de negatif yanı var. Bunlar, çoğu zaman şehirlerin büyük ve ana hava limanları dışında, şehir merkezlerine uzak noktada kalan, ikincil, tali dediğimiz hava limanlarına iner. Bu çok önemli bir husus. O nedenle, biletleri almadan önce uçakların mutlaka hangi hava limanına uçtuklarını ve buralardan şehir merkezine ulaşım olanakları ve fiyatlarını araştırmakta fayda var. Bu ikisi arası ulaşım, uçak bilet fiyatından daha pahalıya bile mal olabilir. Komik ama gerçek. Şimdi lütfen kemerlerinizi bağlayın, güneşliklerinizi açın ve koltuklarınızı dik konuma getirin. Gezivita keyifli uçuşlar diler! Ben de öyle bir ibare çıkmadı nedense. Google Chrome kullanıyorum. Bir sorun olacağını sanmam ama teknik konularda bilgi sahibi olmadığımı da belirtmeliyim. Umarım yazı işe yaramıştır. Merhaba. Ben de yorum için teşekkür ediyorum.


Bugün sizlere son dönemin gözde şehirlerden birinden bahsetmek istiyorum, Eskişehir'den... Eskişehir gezilecek yerler ile ilgili pek çok noktaya sahip bir öğrenci şehri olarak bilinen ve Türkiye'nin popüler olan şehirlerinin başında geliyor. Özellikle de İstanbul, Ankara ve Bursa gibi büyük şehirlere yakın olmasından dolayı adeta bir kaçamak yeri denilebilir. Eskişehir'de ilginizi çekebilecek tarihi pek çok yer olduğu gibi, şehir park ve buna benzer gezi noktaları bakımından da zengindir. Şehrin nüfus yoğunluğunu oluşturan Anadolu Üniversitesi de burada eğlence mekanlarının da daha fazla ön plana çıkmasına neden olmuştur. Belediyenin yapmış olduğu çalışmalar neticesinde Eskişehir görülmesi gereken yerler sıralamasında ilk sıralarda yer almakta. Ankara ve İstanbul'dan şehre hızlı tren seferlerinin olması buraya gelişleri de daha fazla yoğunlaştırmıştır. Eskişehir gezilebilecek yerler bir araya kümelenmiş bir şekilde yer alıyor. Şehrin tam ortasında tarihi ve turistin bol olduğu Odun Pazarını görüyorsunuz. Kuzeyde ise üniversitenin getirmiş olduğu bir yoğunluk söz konusu. Porsuk çayı Eskişehir için adeta olmazsa olmaz bir yer ve çayın etrafı oturmak için mükemmel bir rekreasyon alanı olarak düşünülmüş. Eskişehir'de gezebileceğiniz ilk yer Odunpazarı olmalı. Burası eski bir yerleşim merkezi olmasına karşın son zamanlarda yapılan başarılı düzenlemeler sayesinde turizm alanında bambaşka bir ortam haline dönüştürülmüştür. Burada gezeceğiniz çok sayıda tarihi alan var. Örneğin ilk sırada konaklar ve çeşmeleri söyleyebiliriz. Bunun yanı sıra müzeler de bu bölgede yer alıyor. Hatta isterseniz buradaki bir butik otelde de konaklayabilirsiniz. Odunpazarı evleri ihtişamı ve görkemiyle de dikkat çekmekte. Kısa zaman öncesinde buradaki eski yapılar Osmanlı mimarisinin örnekleriyle yeniden restore edilerek kültürümüze kazandırılmıştır. Porsuk çayı Sakarya ırmağının uzun koludur. Çay şehrin pek çok noktasından geçiyor olmasına rağmen adalar bölgesi en dikkat çekendir. Çünkü yerli halk bu bölgeye biraz daha fazla ilgi gösteriyor. Çayın paralelinde ise Doktorlar Caddesi yer alıyor. Porsuk çayını güzel yapan özelliklerinin başında, çevresindeki oturma yerleri ve kafeler geliyor. İsterseniz bu kafelerden birine girerek güzel bir sabah kahvaltısı yapabilme şansınız da var. Yukarıda da belirttiğimiz üzere Eskişehir gezilecek yerlerle ilgili olarak Sazova Kültür Parkı da listemizde yer alıyor. Çocuklu ailelerin keyifli vakit geçirmesi noktasında park, ciddi anlamda güzel vakit geçirebileceğiniz bir yer görüntüsüne sahip. Eskişehir musiki ve tasavvuf noktasında da dikkatleri üzerine çeken bir kent hüviyetinde. Odunpazarı bölgesinde bulunan Kurşunlu Cami ve külliyesi tarihi bir öneme sahip. Cami 1525 yılında yapılmış ve o zamandan bugüne kadar önemli dini yapılarından biri olarak karşımıza çıkıyor. En azından bir hafta sonunu bu harika kente ayırın! Keyifli seyahatler! Sağolun Cem Bey, ben de teşekkür ediyorum yorumunuz için. Selamlar.


Başlıktan hareketle, bunu da çoğu kez burada yaptığım gibi bir gezi yazısı olarak düşünebilirsiniz pekala. Ancak öyle değil. Açıkçası, "İzlemek için değişik bir şeyler bulabilir miyim acaba?" diyerek giriş yaptığım Blu Tv hesabımda, tesadüfen bu başlıktaki yapımı görünce, ben de şu zamana dek henüz gidip görme fırsatı bulamadığım ülkelerden biri olan Estonya hakkında klasik bir gezi programı sanmıştım bunu ilk önce. Fena halde yanıldığımı, içerik ile ilgili bilgilere hiç göz atmadan doğrudan izlemeye başladığımda anladım. Ancak bu tesadüf, inanılmaz bir belgeselle ve son derece ilginç bir tarihi olayla tanışmama vesile oldu. Titanik'i herkes izlemiştir zaten. Estonia da ona benzer biçimde, deniz üzerindeki seferi sırasında batan -ancak bazı iddialara göre kasten batırılan ve Titanik'ten bu yönüyle farklılaşan- devasa bir gemi. Aslında geminin tam adı MS Estonia. Yazının başlığındaki Estonia ise bu gemi kazasını anlatan, 2020 yapımı, beş bölümlük son derece sürükleyici bir belgesel. Oktay burada, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi toplama kamplarında öldürülen kimi Yahudilerin mal varlıklarının İsviçre bankalarınca el konularak yıllarca nasıl hukuk dışı biçimde kullanıldığından bahsediyor. İsviçre gibi son derece medeni ve kalkınmış bir ülkenin bile kara para aklama konusunda bu türden olayların yaşanabildiği bir yer olmasına dikkat çekerek şöyle diyor özetle: Her ülkenin karanlık bir tarafı olabilir aslında. İşte ben de tam da bu düşünceden hareketle; birden fazla ülkenin hepsinin bir şekilde içinde yer aldığı bu son derece trajik tarihsel olayı anlatan belgeseli burada size tanıtmaya karar verdim. 28 Eylül 1994 günü, Tallinn ile Stockholm arasında sefer yapan yaklaşık 160 metre uzunluğundaki MS Estonia isimli gemi bir kaza yapar ve batar. Bu kaza, İkinci Dünya Savaşından bu yana, İskandinav ülkelerinin başına gelen en büyük felakettir. Kazadan sonra yapılan ilk açıklamalar, kazanın sebebi olarak baş taraftaki vizörün -gemiye araçların girdiği, bir nevi kapı işlevi gören öndeki kısım-tam kapanmadığı için sefer esnasında yerinden çıkarak geminin su aldığını ve bu yüzden battığını söylemektedir. Buraya kadar her şey normaldir. MS Estonia kazası, ilk bakışta her zaman gerçekleşebilecek türden tipik bir deniz kazası gibi görünmektedir. Ancak belgeselde izleyeceğiniz gibi, kazadan hemen sonra yaşanan ve uzun yıllara dağılan kimi gelişmeler son derece ilginç. Yaşananları izledikçe, deyim yerindeyse sis perdesini aralamaya çalışmak yerine olay yerinden giderek uzaklaşıldığı görülüyor. En azından belgeselde izlediklerimiz bize bunu düşündürüyor. Kazadan sonraki ilk resmi açıklamalarda -ölü veya sağ- herkese ulaşılana kadar kurtarma operasyonuna devam edileceği söyleniyor. Ancak sonradan batığın derinliği ve ağırlığı sebebiyle operasyonun sanılandan çok daha zahmetli ve zor olduğu açıklanarak, içindekilerle beraber denizde kalmasına karar veriliyor. Yani ilk anda kurtulanlar kurtuluyor ancak kalan cesetler çıkarılmadan öylece yerinde, denizde bırakılıyor. Enkazın etrafına kum ve taş dökülerek batık bölgesinde dalış yapılması da kanunla yasaklanıyor. 2019'da, yani kazanın yirmi beşinci yılında, Estonia'nın da yönetmeni olan gazeteci Henrik Evertsson, ekibiyle beraber, Alman bandıralı bir gemiyle bölgeye dalış yapmak için gidiyor. Amaçları, resmi raporlarda kazaya neden olduğu söylenen baş vizörün kırılması/kopmasından başka bir sebep olup olmadığını araştırmak. Almanya hükümeti burada dalışı yasaklayan antlaşmayı imzalamadığı ve batığın yer aldığı alan uluslararası sular olduğu için -daha önceki başarısız denemelerin aksine- dalışı gerçekleştirmeyi başarıyorlar. İçeriğe ve detaylara daha fazla girmek istemiyorum. Zaten belgesel her bir saniyesine ve tüm detaylarına dikkat edilerek izlenmesi gereken gerçekten dikkat çekici bir yapım. Ancak belgeseli izlerken en çok dikkatimi çeken kısımlardan birini sizinle burada paylaşmak istiyorum. Bu, kazadan sağ kurtulan ve Denizli'nin bir köyünde yaşayan biriyle yapılan röportaj oldu. Röportajda İsveççe konuşan Kadir Kaymaz, Estonia kazasından sağ kurtulan Türk yolculardan biri. Kaza olduğu sırada yolcu listesindeki ismi ise Carl Övberg. İnternette yaptığım kısa bir araştırma sonucunda bunun doğru olduğunu öğrendim ve oldukça şaşırdım. Kaza sonrasında yaşanan telsiz konuşmaları, kurtarma görüntüleri, kazadan sağ kurtulanlar ve kazada hayatını kaybedenlerin yakınları ile yapılan röportajlar ile son derece kaliteli bir belgesel niteliği taşıyan Estonia'yı ilk fırsatta mutlaka izlemenizi öneririm. Bir solukta izleyeceğinize eminim. Üstelik belgesel, siz onu izlerken siyaset, etik, uluslararası hukuk, insan psikolojisi gibi birden fazla disiplin hakkında da düşünmenizi ve fikirler üretmenizi sağlayacaktır. Belgeselin hemen başında gazeteci Lars Borgnas, "MS Estonia sıradan bir kaza değildi. Eşi benzeri pek görülmemiş türden bir felaketti" diyor. Her şeye rağmen olabildiğince tarafsız bir gözle izlemeye çalıştım. Bu konudaki takdir, benim gibi bu belgeseli izleyecek herkesin kendisinin elbette. Zira izlerken durup bir an düşünüyorsunuz, empati yapıyorsunuz, sorguluyorsunuz... Her açıdan mükemmel bir yapım diyebilirim.


Oldukça uzun bir süredir televizyon seyretmiyorum. Daha doğrusu, Türkiye'deki ana akım medyayı takip etmeyi bırakalı çok oldu. Ve neredeyse hiçbir şey kaybetmediğimi söyleyebilirim. Size de mutlaka denemenizi tavsiye ediyorum. Özellikle de ana akım medyadaki saçma sapan programlara harcanacak zamanı, kitap okumaya, sanatsal filmler, güzel diziler veya belgeseller seyretmeye ayırarak çok daha verimli bir şekilde kullanabilirsiniz. Netflix bu anlamda son dönemde bir adım öne çıkan platformlardan biri mesela. İçinde gerçekten kaliteli yapımlar bulunuyor. Ancak vaktiyle, gerçek bir sporsever olduğum için, özellikle Eurosport'u bir hayli seyrederdim. İşte bu yazımda sizlere Eurosport'tan, Snooker'dan ve Eurosport snooker spikerlerinden söz edeceğim. Oradakiler, benim de çok sevdiğim Snooker maçlarını inanılmaz keyifli anlatır, saatlerce süren müsabakalar böylece bir çırpıda geçerdi. Ancak Stephen Hendry emekliye ayrılınca, aynı Jacques Villeneuve Formula 1'i bıraktığında hissettiğim duyguları hissetmiş, açıkçası spordan biraz soğumuştum. Fakat Eurosport'ta, branş fark etmeksizin, size her sporu sevdiren, şahane anlatımıyla kendini dinlettiren bir spiker grubu var aslında: Eurosport'un Türk spikerleri. Bu arkadaşlar, kardeşler, canlar, ciğerler, kriket, beyzbol hatta curling müsabakasını bile keyifli anlatımlarıyla izlenir kılabiliyorlar. Ben de onlar hakkında, artık yazmayı tamamen bıraktığım -çünkü orasının da yazının girişinde bahsettiğim ana akım medya gibi çöp tenekesinden pek bir farkı kalmadı- Ekşi Sözlüğe bir yazı yazmıştım. Şimdi müsaadenizle burada da paylaşmak istiyorum. Orada, arada kaynayıp gitmesine gönlüm razı olmadı açıkçası. Öyleyse buyursunlar efendim, işte karşınızda Eurosport'un Türk Spikerleri. Gerek bilgi birikimleri, gerekse de entelektüel kişilikleri ile spiker kavramı içerisinde değerlendirildiğinde, benzerlerinden fersah fersah ileride olan, branş farkı gözetmeksizin spor izlemeyi keyif haline getiren ve en önemlisi tevazuu asla elden bırakmayan harika insanlar. Onları dinledikten sonra diğerleri pek bir yavan kalır yanlarında. Sporu ve sporcuları, gösteriş meraklılarının tamah ettiği aptalca binlerce gereksiz ayrıntıdan muaf tutarak anlatırlar. Bir başka yayında anlatıcı, mesela Irak'ın Kuveyt'e müdahalesinden bahsediyor. İrlandalı Snooker oyuncusunun oyun stili, dünyaya mal olmuş ünlü isim Samuel Beckett'i çağrışım yapıyor diyor bu defa. Sözün kısası, ekrandaki sporu izlerken dinlediklerinden de mest oluyor insan, adeta zevkten dört köşe! Bir program süresince kafana binlerce mülahaza üşüşüyor istem dışı. Dileyen bakış açısı der, dileyen gerçek profesyonellik, dileyen at gözlüğü, dileyen genel kültür seviyesi ve eğitim. Dileyen ise "Kurbağa gökyüzünü kuyunun ağzı kadar zannedermiş." der. Bu çocuklar bambaşka bir dünya görüşünü yansıtıyor renkli camdan. Her biri başlı başına mükemmel ya da aynı seviyede olmayabilir. Bunun zerrece önemi yok. Yaşadığı ülkenin hangi devlet şekliyle yönetildiğini bile bilemeyenlerin oluşturduğu topluma bir şeyler anlatmaya çalışıyor bu insanlar. Başta Eurosport Türkiye spikerleri olmak üzere, herkese selamlar, sevgiler.


İşte tam da bu noktada "Devlet" dediğimiz oluşum devreye girer. Evde kalma zorunluluğunun bulunduğu bu tür bir olağanüstü durumda, evde kalması için çağrı yapılan yurttaşların kaybedecekleri maddi kazancı -tamamıyla olmasa bile asgari ölçülerde- devlet bir şekilde tazmin eder. Zira anayasada belirtilen Sosyal Devlet olmanın anlamı budur. Dolayısıyla devlet, bu yönde planlama yapar, alternatif politikalar ve araçlar geliştirir. Zira devlete, onu oluşturan bireylerce ödenen vergiler biraz da bunun için vardır zaten. Bu, teorik olarak bir çeşit İhtiyat Akçesi olarak da düşünülebilir pekala. Bunun planlamasını da elbette "Hükümet" yapmakla mükelleftir. Ancak Türkiye'de hükümetin, salgının başlangıcından itibaren -2021 yılının nisan ayının sonundaki birkaç haftalık tam kapanma kararı hariç olmak kaydıyla- kısmi süreli sokağa çıkma yasakları (1 ay gibi) ilan edemediği görülüyor. Çünkü bu ciddi risk faktörlerini de beraberinde getirir ve üretimin bir anlamda tamamen durması anlamına gelir. Ekonomisi çok kırılgan ve hassas olan bir ülke, bu ağır yükü daha fazla kaldıramaz. Aslında bu türden bir tam kapanma kararının verilememesi, ülkenin içinde bulunduğu şartlar düşünüldüğü vakit pek de şaşırtıcı değil. Sürekli olarak sadece vergi ile finansman sağlamaya çalışan bir ülke ile karşı karşıyayız çünkü. Yani aslında burada bile yük hükümetten daha çok vatandaşın omuzunda. Böyle bir ülkenin iflasın eşiğinde olduğunu anlamak için de iktisat profesörü olmaya gerek yok. Sürekli vergi konuluyor çünkü üretim yetersiz. Ancak bu da kendi içinde bir kısır döngü yaratıyor. Buradaki üretimi sadece meta/ürün olarak düşünmeyin. Bunun yanı sıra işletmecilik, taşımacılık, bankacılık, lojistik vb. hizmet sektörleri de var. Zira bir doktorun hastasına bakmasından tutun da, bir köylünün tarlaya buğday ekmesine dek, fayda yaratan her şey birer üretim faaliyetidir. İşte bu yüzden böyle bir karar vermek, hükümetler açısından bu türden çeşitli riskleri beraberinde getirir. Böyle bir durumun altından da ancak iktisadi açıdan son derece gelişmiş, kamu kaynakları kendisine yeterli olan ve bu kaynakların toplumun tüm kesimlerine eşit olarak dağıtıldığı, yani özetle gelirin adil bir biçimde bölüştürüldüğü bir devlet kalkabilir. Almanya ve özellikle de Güney Kore bu anlamda çok çarpıcı iki örnek olarak karşımızda duruyor. Buraya kadar, dikkat ettiyseniz tırnak içerisinde iki tane farklı kavram kullandım: "Devlet ve Hükümet" Ne kadar da birbirine benziyorlar değil mi? Hatta neredeyse aynı gibiler. Bu ikisi, son derece iç içe geçmiş olmasına rağmen aslında iki farklı kavramdır ve ne yazık ki bu ufak ama çok önemli nüansın bilinmemesi, karar vericilerin bu konuda bile algı yaratmasına neden olmaktadır. Durumdan şikayetçi olan, alınan önlemleri yeterli görmeyen herkes, neredeyse devlet düşmanı ilan edilmekte ve manevi linçe uğramaktadır. Bu da çok tehlikeli ve ağır bir suçlamadır. Oysa burada eleştirilerin muhatabı devlet değil hükümettir. Demokrasi, demokratlar olmadan yaşama şansına sahip olmayan bir yönetim biçimidir. Öyleyse demokratik bir yönetimin gayesi, sadece devleti demokratikleştirmekle sınırlı olamaz; toplumun da demokratikleşmesi gerekir. Toplumda da, demokratik olmayan iktidar odaklarının çeşitli alanlara sızmak ve o alanlarda otokratik bir iktidar ağı yaratma olasılığı her zaman söz konusudur. Demokrasiyi sadece sandığa ve seçime indirgeyen arkaik düşünce yapılarının da ne kadar sakat, eksik ve demokrasinin ideal felsefesine uzak olduğunu söylemeye herhalde lüzum yok diye düşünüyorum. Siyaset bilimci Fareed Zakaria'nın belirttiği gibi, demokratikleşme tedrici ve uzun vadelidir ve seçimler de bunun sadece bir ayağını teşkil ederler. TBMM Başkanlığı resmi internet sitesinde, Bilgi Edindirme Yasası çerçevesinde, vatandaşın bilgiye ulaşabilmesi için bir sayfa açıldı. Bir yurttaş, "TBMM Başkanı Bülent Arınç'ın göreve başladığı tarihten itibaren çıkılan yurt dışı geziler, gezilere katılan milletvekilleri, personel, varsa bunların eşleri ve yakınlarının isimleriyle katıldıkları geziler, bunların toplam maliyeti ve geziye katılanlara ödenen toplam harcırah miktarını" sordu. Meclis Başkanlığı, "Kamuoyunu ilgilendirmiyor" diyerek cevap vermedi. Eğer vergilerimizin nereye harcandığı bizi, yani yurttaşları ilgilendirmiyorsa, başka hiçbir bilgi de ilgilendirmez. Nitekim Metin Heper de, "Türkiye'de Devlet Geleneği" isimli çalışmasında, Cumhuriyet döneminde de aynı Osmanlı İmparatorluğu döneminde olduğu gibi devlet seçkinlerinin toplum algılamasının Hegelci olarak kaldığını ve cumhuriyetin Osmanlı'dan aldığı en büyük miraslardan birinin "Aşkın Devlet/Zayıf Toplum" olduğunu belirtir. Çok fazla dağıtmadan, burada tekrar esas konumuza dönelim isterseniz. IMF tarafından 2021 yılının başında yayınlanan bir rapor, salgın sürecinde halkına en az sosyal destek sunan iki ülkeden birinin Türkiye olduğunu gösteriyor. Hatta hatırlanacağı gibi Türkiye'de hükümet, bundan bir süre önce IBAN numaraları vermek suretiyle, kendi yurttaşlarından para da istemişti. Türkiye'deki mevcut hükümetin, salgın sürecinde izlediği politikaların yetersiz ve kriz yönetimi karnesinin zayıf olduğu çok net bir biçimde görülüyor. 2021 yılının nisan ayının ortasında tam kapanma kararı alındı ancak evde kalmaya zorlanan vatandaşlar, deyim yerindeyse adeta kendi kaderleri ile baş başa bırakıldılar. Sosyal yardımların ve destek paketlerinin son derece yetersiz kaldığı salgın sürecinde alınan kararlar ve uygulanan politikalar, sadece sermaye çıkarlarını kolluyor ve eşitlikçi olmaktan uzak bir biçimde toplumsal gruplar arasındaki uçurumu derinleştiriyor. İnsanların yaşadığı gelir kaybının ruhsal durumları üzerindeki etkilerine değinmiyorum bile. 2021 yılının ortasına yaklaştığımız şu günlerde hastalık ve etkileri ciddiyetini koruyor. Gerçekten son derece kritik günlerden geçiyoruz ve sanal alem bilgi kirliliğinden geçilmiyor. Bu yazıyı bitirmeden önce, bu noktada sizlere bazı önemli tavsiyelerim de olacak. Birincisi, artık tamamen dejenere olmuş ve objektiflikten giderek uzaklaşmış yazılı ve görsel ana akım medyayı takip etmeyi derhal bırakın. Bunlardan daha ziyade; BBC News Türkçe, Euronews Türkiye, DW Türkçe, Sputnik Türkiye gibi farklı haber kaynaklarını takip edin. Bunların Youtube kanallarına üye olun. İngilizce biliyorsanız yabancı basını takip etmeye çalışın. İkincisi, cep telefonunuza gelen ve kaynağı belli olmayan her habere/videoya/dosyaya lütfen inanmayın. Ve lütfen bu tür dosyaları paylaşarak çoğaltmayın! Bu tutum, bilgi kirliliği ve yersiz bir endişe yaratmaktan başka bir şeye hizmet etmiyor inanın. Son olarak ve belki de şu an için en önemlisi: "Sakin olmaya çalışın." Evet, sakin olun. Bu zor günleri de el birliği ile atlatacağız, güzel ve güneşli günler göreceğiz. - Okumak isteyenler için burada "Corona Günlükleri" başlıklı yazı dizisinin ilk bölümü var: Corona Günlükleri 1. Bölüm - Daha yakından tanımak isteyenler için, burada Prof. Dr. Mehmet Ali Kılıçbay ile ilgili yazmış olduğum yazı var: Mehmet Ali Kılıçbay - Burada da hazır evdeyken okuyabileceğiniz, sizler için önerdiğim bazı kitapları bulabilirsiniz: Okuduğum Kitaplar Durumu ne güzel özetlemişsin. Devlet ve hükümet arasındaki farkı bilmeyen o kadar çok insan var ki! Önerilerinin altına ben de imzamı atarım. İnsanlar ne olduğunu okumadan paylaşıyor aklım almıyor. Koca koca okumuş insanlardan ne paylaşımlar düşüyor önüme, şaşıp kalıyorum. Teşekkürler Semi. Gerçekten de öyle. Burada bir röportajına yer verdiğim gezgin Cengiz Abi Facebook'ta bir mesaj yazmış, "lütfen bana covid 19 ile ilgili paylaşım göndermeyin" diye. En kötüsü de bu zaten. İnsanlar her öksürene coronalı gözüyle bakmaya başladı. Millet olarak böyle tuhaflıklarımız var maalesef.


Fransa'da geçen filmleri sıralamaya kalkarsak, yapacağımız liste uzayıp gider kuşkusuz. O nedenle ben, bu yazımda ilk anda aklıma gelen, kendim de izleyip beğendiğim Fransa'da geçen 10 güzel filmi seçtim sizin için. Ünlü Fransız yazar Emile Zola'nın romanından uyarlama. Zaman, 19. Yüzyıl Fransa'sı... Başrolde çok sevdiğim usta aktör Gerard Depardieu var. Kendisi benim için, sırf varlığıyla, diğer tüm faktörlerden bağımsız olarak bir filmi seyretme nedenidir. Tarih meraklılarının kaçırmaması gereken bir film! Hele hele Fransız Devrimine ilginiz varsa... Yönetmen koltuğunda Oscar ödüllü Polonyalı yönetmen Andrzej Wajda var. Gerard Depardieu bu filmde de harikalar yaratıyor. Bir tüy gibi, o kadar hafif ki... Kaç kez seyrettiğimi hatırlamıyorum. Yönetmen Woody Allen. Başrolde Marion Cotillard var. Sanat ve edebiyat meraklıları bu filmi hala izlemediyse kesinlikle kaçırmamalı. Fransızcası La Mome. Ünlü Fransız şarkıcı Edith Piaf'ın biyografisi. Kısa ve çalkantılı yaşamı bana daima Elvis Presley'i hatırlatır. Burada da kendisini Marion Cottillard başarıyla canlandırıyor. Müzikseverler için biçilmiş kaftan! Benim gibi piyano delisiyseniz hele, hiç düşünmeyin derim. Filmde, halalarıyla beraber Paris'te yaşayan Paul'un hikayesi anlatılıyor. Hala izlemeyenler varsa hiç düşünmesin. Tek kelimeyle büyüleyici! Yönetmen Jean Pierre Jeunet. Audrey Taotou'nun nefis oyunculuğuna şahit oluyoruz. Aslında bu filmin serisi izlenmeli. Before Sunset çok sevdiğim filmlerden biridir. Başrollerde Ethan Hawke ve Julie Delpy var. İlkinde kahramanlarımız Viyanadaydı. Bu kez mekan Paris. Leon deyince herkesin aklına ilk gelen Sting ve Shape of My Heart şarkısı oluyor herhalde. 1994 yapımı filmin yönetmeni Luc Besson. Aradan geçen bunca yıla karşın değerinden hiçbir şey kaybetmedi. Şüphesiz, bunda güçlü senaryosu yanında müthiş oyunculukları ile Jean Reno ve Natalie Portman'ın payı çok büyük. Defalarca izlediğim bir diğer harika film! 1949 yılı Fransa'sındayız. Filmde, çok sıkı kurallarla yönetilen bir yatılı okula müzik öğretmeni olarak gelen Clement Mathieu'nun başından geçenler anlatılmaktadır. Müziğin birleştirici yönüne şahit olduğumuz bu filmi, gösterime girdiği yıl olan 2004'te, Fransa'da milyonlarca izleyici seyretti. Alttaki kısa kesit, sanırım bir fikir verecektir. Çocuğu olan anne babalara da özellikle öneririm. 2006 tarihli bu film, Fransa, İsviçre ve Almanya ortak yapımı. Vaktiyle Digiturk bünyesindeki Movie Max kanalında izlemiştim ilk kez. Hoşuma gitmişti. 18 farklı hikayeden oluşuyor. - Netflix dizisi "The Queen's Gambit" hakkında yazdığım yazı: The Queen's Gambit ve Satranç - Okumak isteyenler için "Paris gezi notları" burada: Paris Gezi Rehberi - Bu yazımda ise son dönemde izleyip beğendiğim üç Güney Kore filmini tanıttım: Güney Kore Filmleri - Video içerikleri için de Youtube kanalıma göz atabilirsiniz: Gezivita Youtube Kanalı Hepsi harika filmler. Ben bir de sana Les cons Dinner, Salaklar Sofrası'nı izlemeni tavsiye ederim. En sevdiğim Fransız filmidir. Aynı zamanda bugüne kadar izlediğim en komik filmlerden bir tanesi.


Bugün size Chopin'den bahsetmek istiyorum biraz. Ünlü Polonyalı besteciden... Kendisine dayatılan yaşamı tercih etmeyip kendi yolunda ilerlemek isteyenlerin, kendine yeni bir yol açmak isteyenlerin yakın dostlarından yalnızca biridir Chopin. Özellikle de günümüz Türkiye'sinde. En son ne zaman nedensiz yere gece gökyüzünde yıldızlara baktınız? Ya da hiç tanımadığınız bir çocuğa gülümseyip yanaklarından öptünüz yolda giderken? Bunlar ne kadar anlamsız ve gülünç şeyler öyle değil mi ya? Küçük Prens hepimizin başucu kitabıdır halbuki, bunu ısrarla dile getirmekten hiç gocunmayız. Ne zaman ilgili olmayan bir arkadaşıma, tanıdığıma bir caz klasiği, klasik müzik eseri ya da okuyup beğendiğim pek bilinmeyen, popüler olmayan bir kitap tavsiye etsem aldığım tepkiler genellikle olumludur: Ne kadar da güzelmiş! hem de tüm benliği seslerle, ezgilerle dolarcasına, bütün kitapları okumak, bütün hayatları tanımak arzusuyla yanmalısın, ve hayat, sunulmuş bir armağandır insana. Avusturyalı filozof Karl Popper, şu sıralar okumakta olduğum, toplu makalelerin yer aldığı Daha İyi Bir Dünya Arayışı isimli kitabında, insanoğlunun yarattığı hiçbir sanat eserinin, kendisini, büyük klasik müzik bestecileri ve onların besteleri kadar etkilemediğini yazar. Üstelik, bu klasik müzik bestecilerinin yaşam öykülerini de dikkate aldığımızda, yaratmış oldukları eserlerin hangi şartlarda ortaya çıktıkları da düşünülürse, bu eserlerin önemi daha da artar. Örneğin 1810 yılında doğan Chopin, yaşamı boyunca hastalıklarla boğuşmuş ve fiziksel gelişimindeki eksikliklerin de etkisiyle genç yaşta tüberkülozdan hayatını kaybetmiştir. Chopin, Mahler, Lizst, Bach, Mozart, Satie, Debussy ve tüm diğerleri benim için, dünyadaki birçok insan için asansör müziği dar kalıbına sıkıştırılmış olmaktan çok çok daha fazlasını ifade ediyor. İstiyorum ki, birçok insan şu güzellikleri fark etsin. Chopin'i kendi vatandaşı ve benim de çok sevdiğim müzisyenlerden biri olan Jan Lisiecki'den dinleyelim son olarak. Yazmaya karar verdiğimde çoğu kez vazgeçip siliyorum, sözcükler uçan balon misali havaya yükseliyor kimse görmeden. Görenlerin aldırış etmeyişleri insanı daha bir üzüyor ama neden sonra yazmalısın diyorum. Çünkü hala anlatılanları dinleyebilecekler mevcut, biliyorum. - Ünsal Oskay, Yıkanmak İstemeyen Çocuklar Olalım - Karl Raimund Popper, Daha İyi Bir Dünya Arayışı, Yapı Kredi Yayınları Klasik müzik ve bol kitap dolu keyifli günler. Thanks a lot Seldito! Please don't forget to share my blog with your relatives, acquaintances and friends.


İnsan hayatının hiç şüphe yok ki her bir dönemi başlı başına özeldir: çocukluk, gençlik, orta yaş, yaşlılık... Ancak sanıyorum, çoğu kez, çocukluğa ait anılar, yaşanmışlıklar daha bir unutulmazdır. Çocuk olmanın beraberinde getirdiği sınırsız merak duygusu, saflık ve sonsuz heyecan, yaşananları hatırlanır kılmaya fazlasıyla yardımcı olur. Dün ne yaptığımızı, öğlen yemeğinde ne yediğimizi hatırlamakta bile güçlük çekerken, çocukken yaşadığımız çeşitli olayları, gittiğimiz yerlerle ilgili bilgileri ve tüm detayları rahatça hatırlayabilmemizin nedenlerinden biri de budur aslında. Türk edebiyatında da benzer örneklere sıkça rastlarız. Söz gelimi Cemal Süreya "Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi", Aziz Nesin ise "Şimdiki Çocuklar Harika" isimli hoş kitaplarında, çocukların bu renkli dünyasına doğru sihirli bir yolculuğa çıkartırlar bizi. İşte ben de bugün size, çocukken yaz aylarında sürekli gittiğim bir yerden bahsetmek istiyorum. Burayı uzun yıllar sonra, bu kez bir yetişkin olarak tekrar ziyaret ettim ve bu ziyaret bende çok farklı ve karmaşık duygular uyandırdı. Bu yazı, 80'lerin sonu 90'ların başında çocuk olanlara benden bir armağan olsun aynı zamanda. Benim gibi, annesi veya babası, Garanti Bankası çalışanı olanlar burayı mutlaka bilirler zaten. Hiç gitmemiş olsalar bile, ismini en azından bir kez olsun duymuşlardır: Garanti Bankası Kumbağ Kampı. Kumbağ, Tekirdağ'ın Süleymanpaşa Belediyesine bağlı, sakin, yazlık bir tatil beldesi. Denize sıfır konumuyla Garanti Bankası Kumbağ Sosyal Tesisleri de buranın oldukça eski bir tatil yeri. Buraya her yaz, ayrılmış farklı periyodik dönemlere bağlı olarak, yurdun dört bir köşesinden Garanti Bankası emeklileri ve çalışanları tatil yapmak ve dinlenmek için gelirler. Burayı benim için özel kılan nedenlerden biri de, çocukluğumun neredeyse her yaz tatiline ev sahipliği yapmış olmasıdır. Ben, 1984 doğumlu bir birey olarak, 1980'lerin sonu 1990'ların başında çocuk olmuş şanslı bir nesildenim. Şanslı diyorum çünkü teknolojinin günlük hayata bu kadar nüfuz edip ilişkileri yüzeyselleştirmediği, sanal dünyanın hayatımızdaki etkisini bu denli hissettirmediği, gerçekten her yönüyle capcanlı bir dönemdi o dönem. Bugün herkesin vazgeçilmezi olan, onsuz yaşamı artık hayal dahi edemediğimiz cep telefonları yoktu mesela. O nedenle, örneğin bu kampa benim gibi 1990'lı yıllarda gelen hemen herkes, "Sayın İsmail Güldalı, telefonunuz var lütfen danışmaya" anonsunu bir kez olsun mutlaka duymuştur. Ben, o zamanki çocuk aklımla, sürekli arandığına göre Tarkan veya Mustafa Sandal kadar ünlü olabileceğini düşündüğüm İsmail Abi'nin, bankanın emekçilerinden biri olduğunu daha sonraları öğrenecektim... Buradan da bu vesileyle kendisine tekrar selamlarımı gönderiyorum. Söylediğim gibi, annemin Garanti Bankası mensubu olması nedeniyle, 1990'lı yıllar boyunca çocukluğum burada, bu kampta geçti. Bu yazı, kişisel anılarım ile kampın geçmişi ile bugününün bir karşılaştırması şeklinde olacak aslında. Böylece daha önce hiç gitmemiş olanlar biraz bilgi edinmiş olacaklar. Aralarda da, söylediğim gibi, benim geçmişe dair hatırladığım anılarımı okuyacaksınız. Yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi, kampın hemen girişinde sağda müdüriyet binası, solda ise danışma ve otopark bulunuyor. Denize sıfır konumdaki tesiste A, B ve C olmak üzere toplamda üç blok var. Bloklardan her biri, birbirinin manzarasını kesmeyecek şekilde inşa edilmiş ve tüm balkonlarda deniz manzarası var. Mini buzdolaplarının da bulunduğu odalar işlevsel, temiz, ferah ve rahat. Açıkçası, her gece denizden gelen dalga sesleriyle uyumak ve sabah aynı seslerle uyanmak, özellikle benim gibi İstanbul'un ağdalı yaşantısına, koşuşturmacasına, gürültüsüne, patırtısına alışkın biri için bulunmaz bir nimet. İnanılmaz mutluluk ve huzur verici... Bunu altını çizerek söylemem şart. Hiç kimse, okyanusun üzerinden geçerken gördüğümüz o bembeyaz ve o koskocaman keten helvasını andıran bulutlara hak ettiği önemi vermez; Pierro Della Francesca'nın tablolarındaki meleklere hatta Tanrı'ya taht görevi yapan o güzelim bulutlardan bahsetme gereği duymaz. Ben, 2019 yılı temmuz ayında, kampın üçüncü döneminin sonuna doğru, en son gidişimden kelimenin tam manasıyla gerçekten yıllar yıllar sonra dile kolay tam 20 yıl sonra- kampa tekrar gittim. Son gidişimden tam yirmi yıl sonra, sırt çantamla tekrar yola düştüm ve cebimde taşıdığım anılarla birkaç günlüğüne de olsa Garanti Bankası Kumbağ Kampına tekrar geldim. Elbette geçen bu yirmi yıllık süre zarfında doğal olarak pek çok şey değişmişti. Nasıl değişmesin? Hayat değişiyor, insan değişiyor, şehirler değişiyor, mimari değişiyor, yaşam değişiyor, doğa değişiyor... Ben son gittiğimde 15 yaşındaydım mesela, şu an 35 yaşındayım. Örneğin kampın tam ortasında yer alan yemekhane binasının yanları 1990'lı yıllar boyunca hep açıktı. Yemekler o dönem okul yemekhanelerinden hatırladığımız şekilde gümüş tepsilerle tabldot şeklinde sunulurdu. Şimdiyse yemekhanenin yanları tamamen kapalı, içindeki masalar servis örtüleri ile birlikte çok daha şık ve çok daha zarif... Duvarlarıysa ince işçilik ürünü tablolar süslüyor. Yemekler de artık normal beyaz tabaklarla servis ediliyor. Yemekhane demişken, çok merak ettiğim birkaç şey vardı. İlki, anneme, onlar hala sürekli gittiği için, arada bir sorup durduğum aşçı Kemal Ustaydı. Sorumun yanıtını bu kez kendiliğinden almış oldum. Zira bize yıllarca ellerinin hünerli dokunuşlarıyla o lezzetli yemekleri yapan tüm aşçılarla buluştum ve bu anı da beraberce ölümsüzleştirmiş olduk. İkinci olarak, yemekhane ile geçmiş ve bugün arasında hala aynı kalıp değişmeyen ve benim çok hoşuma giden bir şey de, hala kapı önündeki yemek tabelasına günlük menünün elle yazılması oldu. Işıklı elektronik tabelalara o kadar alıştık ki, bu basit gibi görünen ayrıntılar bile insana keyif veriyor, bir an durup düşündürüyor. Benim yemekleri kontrol ettiğim bir gün, sevimli kedi dostumuz da sanırım benim gibi acıkmış, yemek tabelasının altında yemek saatini bekliyordu. Hazır yeri gelmişken hatırlatmayı unutmayalım: Bu sevimli dostlarımız için özellikle de yaz aylarında kapı önlerine bir tas su bırakmayı ihmal etmeyelim lütfen! Kampta beni en çok etkileyen şeylerden biri, kampın tam ortasındaki basket sahasının yıkılması oldu. Aslında ben bu bilgiyi bir süre önce edinmiştim. Ama şimdi ilk kez kendi gözlerimle görüyordum. Onun yerine daha küçük, mini bir basket sahası yapılmıştı. Şimdi artık yerinde olmayan eski sahanın öğlenleri belli bir süre kapatıldığını anımsıyorum mesela. Herhalde insanların öğle uykusu için bu tür bir uygulamaya gidiliyor diye düşünürdüm küçükken. Basket sahasının hemen yan tarafında, sahile yakın kısımda soyunma kabinleri vardı. Kabinler hala yerli yerinde aynen duruyor. Ve onun hemen yanındaki binanın içinde, şimdi kantin olarak hizmet veren kısım, zamanında ufak bir bardı. Koyu bir Galatasaraylı olarak, 1994'te oynanan TSYD Kupası maçlarını buradaki televizyonda izlediğimi hala hatırlarım. Bu maçlar artık oynanmıyor. Ancak her yaz, sezon başlamadan önce oynanan bu müsabakalar, o dönemlerde en az lig kadar heyecan verici olurdu doğrusu. Aynı binada, öteki taraftaki odada ise pinpon masası bulunuyordu. Burada da vakit buldukça pinpon oynardık. Pinpon oynamak durumundaydık zira yaşımız 10-11 civarında olduğu için kampın diğer tarafında bulunan okey masalarında okey oynamamıza, o dönemde çalışan görevliler izin vermezlerdi. Bu duruma kimi zaman içerlediğimi, içimden kendi kendime; "Ben artık çocuk değilim, yeterince büyüdüm!" dediğimi anımsıyorum. Yine o yıllarda, gün içerisinde insanları rahatsız etmeyecek bir sesle kamp genelinde müzik yayını yapılırdı. Eh, müziğin de her geçen gün böylesine geriye doğru gideceğini nereden bilebilirdik? 1990'lar Türkçe pop müziğinden hala vazgeçemeyişimin sebeplerinden biri de budur. Neyse, ben şimdi esas konudan çok sapmadan hemen kampa dönüyorum tekrar. Bugün sahile yakın kısımlarına şezlongların serildiği, ortadaki geniş çim alanlarda top oynanması kesinlikle yasaktı. Çocukluğun verdiği sınırsız enerjiyle eski sahada oynanan futbol maçları, çoğu kez sahanın ışıkları sönünceye dek sürerdi. Kampa girdiğim vakit, gözlerim hemen yan taraftaki, kampın hemen bitişiğinde yer alan binayı aradı. Burası da bir zamanların Öğretmenler Kampıydı. Bugün yine burada bir bina var ancak ne amaçla kullanılıyor, nedir, doğrusu bilmiyorum. Garanti Bankası Kumbağ Kampı ile ilgili hatırladığım en çarpıcı detaylardan biri de, sahilden yani kumsaldan geçip, yanlarında taşıdığı bohçalarında el işi, dantel, örtü vb. şeyler satan kadınlardır. Bunlar bugünün parasıyla, örnek veriyorum bir masa örtüsü veya el işi dantel için ortalama 150-200 TL'den kapı açarlar, sonra gerçekten çok sıkı bir pazarlık sonrası ilk söylediği fiyatın neredeyse 10/1'i fiyatına, yani 15-20 TL'ye ürünlerini satarlardı. Şimdi gelelim girişin hemen sol tarafına. Şu ana dek hep yemekhaneden ve onun sağında kalan kısımlarından söz ettik. Girişte, sola doğru yürüyüp otoparkı geçtikten hemen sonra, karşımıza yan yana dizilmiş odacıklar çıkacak. Bugün pinpon masasının yer aldığı ilk kısımda vaktiyle her iki duvarda renkli disko lambaları asılıydı. Burada gençler genelde gitar çalıp şarkı söylerlerdi ya da teypten müzik dinlenir, dans edilirdi. Bunun hemen yan tarafı, geçmişte olduğu gibi bugün de televizyon odası olarak kullanılıyor. Kamptaki odalarda televizyon bulunmadığı ve 1990'lı yıllarda teknoloji bu denli gelişmemiş olduğu için, o dönem burası haberleri veya sevdiği televizyon programlarını izlemek isteyen kamp sakinlerince dolup taşardı. Ben de, Türk pop müziğinde kalıcı bir iz bırakmayı başarmış müzik gruplarından biri olan Ayna'nın, Akdeniz isimli şarkısının video klibini, "TV'de ilk kez" anonsuyla yayınlayan Kral TV'de, 1999 yılında, bu televizyon odasında arkadaşlarımla beraber izlediğimi, daha dün gibi anımsıyorum. Malum, o zamanlar "TV'de ilk kez sloganı" çok meşhurdu ve örneğin bir filmin televizyonda ilk gösterimi, aynı zamanda onu gösteren kanalın kalitesinin de ispatıydı. Cebimde ucu ucuna yetecek bir para, Bir çanta ve anılar koyuldum yola, Televizyon odasının hemen yan tarafında küçük diyebileceğim bir okey odası ve çay ocağı bulunuyordu. Çay ocağı halen aynı yerde. Ancak okey için hemen burada, çim alanın üzerine, üstü ve yanları kapalı, daha geniş bir okey salonu inşa edilmiş. Burada tavla veya okeyinizi oynarken, mis gibi havaya karşı çayınızı veya kahvenizi yudumlayabilirsiniz. Bugün burası, bir duvarını kitaplık süsleyen, okuma odasına dönüştürülmüş durumda. Gerçekten çok iyi düşünülmüş. Kitaplığı biraz daha zenginleştirmek mümkün olursa, çok daha güzel olur diye düşünüyorum. Gelenekselleşmiş şekilde, her devrenin bitiminden birkaç gün önce, yemekhanede müzikli eğlence gecesi düzenleniyor. Benim aram hiç olmamıştı zaten ama içmek isteyenler için gecenin sonunda işkembe çorbası servisi de var. Şimdiden afiyet şeker bal olsun, löp löp et olsun efendim! Garanti Bankası Kumbağ Kampı, önceleri iki haftalık dönemler şeklinde misafirlerini ağırlarken, günümüzde her bir devre on iki gün sürüyor. Kampın içinde, artık büyük şehirlerde görmeye hasret kaldığımız farklı türde ağaçlar, renk renk kokulu çiçekler arasında yürüyeceksiniz. Burası gerçekten yeşille iç içe, oldukça ferah bir yer. Siz de yaklaşık iki hafta kadar kafanızı dinlemek, denize girip serinlemek, keyifli bir atmosferde rahatlayıp dinlenmek istiyorsanız kesinlikle tercih edebilirsiniz. Son ziyaretimde misafirlere hizmet eden görevli gençleri görünce, ülkenin geleceğine olan inancım yeniden tazelendi diyebilirim rahatlıkla. Çoğu Turizm Otelcilik lisesinde öğrenci. Hepsi pırıl pırıl, her an yardıma koşmaya hazır ve hepsinden önemlisi güler yüzlü ve sempatik gençler. Burası her yönüyle, bu ülkenin köklü bankası Garanti'ye yakışan bir yer. Yazıyı bitirmeden önce, kampa bugüne kadar emeği geçmiş, daha önce görev yapmış müdürlerden hayatta olanları şükranla, dünyadan ayrılanları rahmetle anıyorum. Kampın şu an görev yapan müdürü ve müdür yardımcısı sayın Asuman Ertürk Aykut ve sayın Meral Çalbur'a da buradan bir kez daha misafirperverlikleri nedeniyle çok teşekkür etmek istiyorum! Birkaç gün önce Muhsin Bey filmini tekrar seyrettim. Senaryosu, yönetmeni ve usta oyuncularının yanı sıra müziğiyle de öne çıkan bu filmi çok severim. Arkasından, çocukluğumun büyülü sesi Bendeniz'den birkaç şarkı dinledim. Yani yine 1990'lara doğru gittim. Şimdi lütfen siz de hiç vakit geçirmeden bunları tekrar bir dinleyin. Benimle aynı şeyleri hissedeceğinize ve yazıda dilim döndüğünce anlatmaya çalıştığım, keyifli anılarla dolu geçmiş güzel günlere gideceğinize eminim! - Okumak isteyenler için, "nostalji soslu" bir başka yazım burada: Corona Günlükleri 10. Bölüm - "Yurt içinde gezmeye nereye gitsem acaba?" diye düşünenler için, Tekirdağ'ın komşusu Edirne'den bir önerim var: Edirne 2. Bayezıt Külliyesi - Ve son olarak, bir tane de yurt dışından tavsiye olsun. İtalya'nın Bologna şehri ile ilgili yazmış olduğum yazımı paylaşayım sizinle: Bologna'da Bir Gezinti


Düşünün, üstelik belki de Covid 19 ile hayatımıza yerleşen karantina sürecinin devamını gerektiren son derece hassas bir dönemden geçiyoruz. Bu noktada aklınıza sağlıktan daha önemli bir şey geliyor mu mesela? Yanıt basit: hayır. Bu süreç bize bunu tekrar hatırlattı. Aslında bu tür olaylar sadece birer tetikleyici. Yaşanan münferit bir olay, uzunca bir süredir var olan genel hoşnutsuzluğun ortaya çıkmasını sağlayan bir kıvılcım vazifesi görüyor. Evet, insanlar gerçekten bunalmış durumdalar. Bunaldılar ancak karantina sürecinde evde oturmaktan değil... Bunaldılar çünkü en temel haklarını bile artık savunamaz hale geldiler. İnsanlar adalet, eşitlik, hürriyet, hakça bir paylaşım istiyor. Benzer her olayda bu söylemleri duyuyoruz. Evet yakılan binaları da görüyoruz, ateşe verilen arabalar da var... Bu tür büyük çaplı toplumsal hareketlerin her türlü provokasyona gebe olduğu da açık. Ancak bana kalırsa bu noktada yanlış yere odaklanılıyor. Ya da başka bir ifadeyle, herkes görmek istediği yere bakıyor, olayı işine geldiği gibi ele alıyor, öyle yorumluyor. Peki buna karşılık sen ne yapıyorsun? Senin hakkın olanı isteyenleri, aslında seni de savunanları, protesto için sokağa çıkanları eleştiriyorsun, onlara vandal, terörist, çapulcu vs. diyorsun. Roma'daki Kolezyum, Mısır'daki piramitler açlık sınırında yaşayan kölelerin emeği ile yapılmıştı. Tarih kitaplarında artık tamamen bittiği yazıyor ama kölelik bitmedi. Modern çağdaki kölelik sadece biraz biçim değiştirdi, hepsi o kadar. Artık çırılçıplak değilsin, çünkü üstünde bir kıyafet var. Bileklerinde de zincir yok ama görüyorum ki o zincirler artık kafanda. Hemen her gün, her saat dıştan gelen bir baskının söz konusu olmadığı zamanlarda bile, seni ezen şeyin, senin dışındaki kaba bir kuvvet olmadığını, gerçekte senin ağır ruhsal hastalığın olduğunu görmeyi öğrendim. Eğer içinde bir canlılık ve sağlıklı bir de ruh olsaydı, bu zorbalardan çok daha önceleri kurtulmuş olurdun. Seni ezenler geçmiş zamanlarda toplumun üst tabakalarından gelirken, günümüzde senin kendi sınıfının içinden çıkıyorlar. Onlar senden bile daha küçük adamlar, küçük adam. Çünkü senin çaresizliğini bizzat yaşayarak öğrenip, sonra bu bilgiyi seni daha iyi ve daha çok ezmek için kullanmak, gerçekten bir hayli küçük olmayı gerektirir. - Wilhelm Reich, Dinle Küçük Adam - Haldun Gülalp, "Kara Ölüm'den Covid-19'a, Kapitalizmin Yükselişi ve Çöküşü", Praksis Dergisi, Sayı 55, 2021, ss. 9-44


Gezi yazıları yazmak, seyahat rehberi hazırlamak benim için elbette çok keyifli bir uğraş. Ancak bunlarla insan karşı tarafa, ancak kendi penceresinden bir şeyler yansıtabiliyor. Anlatabildiklerimiz aslında kişisel görüş açımızla sınırlı kalıyor. Dolayısıyla bu defa bir de benim gibi gezen diğer gezginlerin fikrini alayım dedim. Seyahat kavramına bir de onların pencerelerinden bakalım istedim. Böylece uzunca bir süredir kafamda planladığım bir projeyi nihayet hayata geçirebildim. Bundan böyle her ay, Gezivita seyahat blogu içinde bir gezgin ile yapacağım röportajı okuyacaksınız. Böylece hem dünyayı gezen, yeni yerler keşfeden bu harika insanları biraz daha yakından tanımış ve onların dünyasına doğru bir adım atmış olacak hem de aynı zamanda onlardan hepimizin işine yarayacak ve belki de bizim de gelecek seyahatlerimize ilham verecek bilgiler edineceğiz beraberce. Ben de fırsattan istifade, hazır yakalamışken, yeni bir tura çıkmadan kendisiyle memleketi İzmir'de buluştum ve çok keyifli bir sohbet gerçekleştirdim. Röportajı burada soru cevap şeklinde yayınlıyorum. Boyozun, gevreğin, çiğdemin, enginarın, kabak çiçeği dolmasının, meltem esintisinin ve güzel insanların kenti İzmir'de doğdum. İlk, orta ve lise eğitimimi doğduğum bu güzel kentte tamamladım. Şimdiye kadar Türkiye dışında 34 ülke gezdim. Sanırım yüzü aşkın kent, kasaba ve köyü de dolaştım. Japonya bu gezegene ait olmayan inanılmaz bir ülke. Tarihi dokusu, etik değerlere olan saygıları, gelenekselle çağdaş olanı ustaca harmanlamaları, insanlarının birbirlerine olan saygıları, teknolojileri, dakiklikleri, temizlikleri, düzenleri, çalışkanlıkları ve daha bize çok yabancı pek çok değerleri ile bu ülkeye hayran olmamak mümkün değil. Japonya'da başta Osaka olmak üzere Nara, Hiroşima ve Kyoto'yu ziyaret ettim. İtiraf etmeliyim ki, bu kentler arasında bir seçim yapabilmek gerçekten çok zor. Çünkü, her biri birbiriyle kıyaslanamayacak kadar temiz, düzenli ve masalsı. İnsanlarıysa bizim aklımızın ve hayallerimizin sınırlarını zorlayacak ölçüde dürüst, konuksever, barışçıl ve yardımsever. Türkiye içindeki gezme eylemlerime ekonomik bağımsızlığımı kazandığım yıllarda başladım. Daha çok gençtim ve zaman buldukça amaçsızca dolaşıyordum. Daha sonra iş gezileriyle içimdeki gezme tutkusunu bir araya getirerek ülkemizin pek çok yerini dolaştım. İlk yurt dışı deneyimim ise 1988 yılında İsviçre'ye bir iş gezisiyle başladı ve ondan sonra da arkası geldi. Öncelikle gezmeyi planladığım ülkeler arasındaki olası rotayı çıkarırım. Ardından gereksinimlerimi belirler ve bu gereksinimleri de dikkate alarak bir bütçe yaparım. Ekipman olarak eksiklerimi gözden geçiririm. Sağlık kontrolünden geçer, gerekli aşılarımı tamamlarım. Yolda bana gerekli olabilecek konularda kısa kurslara katılırım. Rota üzerindeki ülkeler ve kentler hakkında gezi yazıları ve diğer gezgin arkadaşların bloglarını okurum. Uçak biletimi alır, ilk iki gece konaklama rezervasyonumu yaparım. Yola çıkmadan önce yukarıda söz ettiğim hazırlıkları mutlaka yapsınlar. Rotasız, aşısız, ekipmansız, donanımsız olarak asgari düzeyde de olsa gezilebilir. Ancak en azından ulaşım ve vize giderlerini karşılayabilecek ölçüde bir bütçe olmadan, beş parasız olarak gezmek cehennem azabından başka bir şey değildir. Sonunda suç işlemeye yönelebilir, bir tabak yemek ya da bir şişe içecek uğruna gururunuz ve onurunuzdan ödün vermek zorunda kalabilirsiniz. Hekimlik, aşçılık, berberlik, mühendislik, profesyonel sürücülük ve kaptanlık, yabancı dil, müzik ve herhangi bir spor öğretmenliği ve benzerleri gibi dünyanın her yerinde yapabileceğiniz geçerli bir mesleğiniz varsa çok düşük bir bütçeyle gezmeniz mümkün olabilir. Uzak doğu, Güneydoğu Asya ve Okyanusya'da yaşayan babaların, küçük kız ve erkek çocuklarıyla en az anneleri kadar ilgilenmeleri dikkatimi çok çekmişti. Kuşkusuz bütün ulaşım araçlarının kendine özgü keyifli ve yararlı özellikleri olmalı. Bunu yadsıyamayız. Ancak, özellikle kent içinde bir yerden diğer yere giderken yürümek, bana hep keyif vermiştir. Böylece, bulunduğunuz kentin insan ve kent dokusunu daha iyi gözlemleyebilir, hatta zaman zaman o dokunun bir parçası haline geldiğinizi hissedebilirsiniz. Gittiğimiz ülkeler arasında Güney Kore ve Japonya en pahalı ülkelerin başında yer alıyorlardı. Japonya'da ulaşım çok pahalı iken, Güney Kore'de ulaşım dışındaki pek çok kalem ürün ve hizmet Japonya'daki örneklerinden daha pahalıydı. Fakat biz Japonya'nın Osaka, Nara, Hiroşima ve Kyoto kentlerini, Güney Kore'nin de Seul ve kırsalda başka bir kentini gezdik. Bu bakımdan, iki ülke arasındaki bu kıyaslamam ne derece sağlıklı olur bilemiyorum. Seyahatle kalın, sorularınız varsa bana mutlaka yazın, şimdilik hoşça kalın!


Hatırlayacağınız gibi, geçtiğimiz ay başladığım bir proje vardı: Gezgin söyleşileri. Bu proje doğrultusunda her ay Gezivita seyahat blogu içinde bir konuğu ağırlıyorum. Böylece dünyaya her bir gezginin gözünden farklı bir biçimde bakma ve seyahat ile ilgili değişik fikirler edinme şansı yakalıyoruz beraberce. Bu ay yani 2018 yılı ekim ayının konuğu ise Bavulumdaki Hikaye isimli blogu ile tanıdığımız Melek. Melek sürekli gezdiği, hiç yerinde durmadığı için kendisiyle buluşup konuşmak pek kolay olmadı tabii. Ama neticede sizin için başardım. İçinizde onu tanıyanlar mutlaka vardır. Melek özellikle Instagram'ı çok aktif olarak kullanan bir gezgin. Fotoğraf altlarına yazdığı detaylı bilgilerin yanı sıra, sorulan sorulara da bıkmadan usanmadan cevap veriyor. Röportajın sonunda blogun ve Instagram adresinin linkini bulacaksınız. Herkese merhaba. Sürekli hayallerinin peşinden giden 33 yaşında bir kadınım. Aslında Türkçe Öğretmenliği mezunuyum. 5 yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra işimi sevmediğimden bıraktım. Şu an İstanbul'da bir üniversitede doktora yapıyorum. Bugüne kadar toplamda 27 ülke, 80 küsür şehir gezdim. Seyahat bir hastalık gibi adeta. O mikrobu bir defa kaptın mı, senin için bir tutku halini alıyor. Evde duramaz, hatta yaşadığın şehirde bile duramaz oluyorsun. Boğuluyorsun. Sürekli yolda olmak, keşfetmek istiyorsun. Gezmek, benim çocukluğumdan beri hayalimdi aslında. Sürekli gazetelerin seyahat ekleri okurdum, seyahat dergilerini alır okurdum. Gezmeye üniversite yıllarında önce yurt içi, master yaptığım dönemde de uluslararası konferanslara katılmak maksadıyla yurt dışına çıktım. Çok fazla bir hazırlığım yok açıkçası. Uçak biletini kampanya dönemlerinde alıp ucuza getirmeye çalışıyorum. Erken rezervasyonları yapıp, gideceğim ülkeye dair araştırmalarımı yapıp seyahat tarihinin gelmesini bekliyorum diyebilirim. Milano'da bir otel odasında soyulmuştum. O sırada odada olmayışım büyük bir şanstı. Gezmeye yeni başlayanlar, kampanyaları, promosyonları ve erken rezervasyonları takip ederlerse ekonomik bir seyahat gerçekleştirebilirler. Gitmek istedikleri yerlerden ziyade, nereye uygun bilet buluyorlarsa oraya seyahat edebilirler. Ekonomik konaklama yapmak istiyorlarsa hostel, couchsurfing, airbnb gibi konaklama seçeneklerini tercih edebilirler. Pahalı restoranların haricinde sokak lezzetlerinin de tadına bakılabilir. Sırt çantamda Powerbank şarj cihazı ve mide ilacını sürekli olarak bulunduruyorum. Daha çok arabayı tercih ediyoruz. Özellikle Avrupa ve Amerika'da roadtrip yapmayı seviyoruz. Bu şekilde gezerek çevreyi çok daha detaylı keşfettiğimize inanıyoruz. Sanırım bugüne kadar gittiğim en ucuz ülke Ukrayna ve Lviv'di. (2015 yılı haziran ayında gitmiştim) Aynı ülkeye ikinci gidişim ise 2017 yılı Kasım ayında oldu. Ancak bu defa eskisi kadar ucuz değildi. Melek ile hemfikir olduğum kısımlar çok. Bisikletin özellikle yaygın olarak kullanılması benim de ilk dikkatimi çeken şeylerden biri örneğin. Ukrayna bana göre de en ucuz ülkeler arasında hala ilk sıralarda geliyor. Ve yine en pahalı şehirler listesinde Kopenhag kesinlikle ilk sıralarda geliyor. Ben Zürih'e gitmediğim için bilemiyorum ama Kopenhag bugüne kadar gezdiğim şehirler içinde açık ara en pahalısıydı. - Stockholm gezi notlarım: Stockholm Gezi Rehberi - Avrupa'dan ismi pek duyulmayan, turistik olmayan saklı cennetler: Saklı Cennetler - Paris gezi rehberi: Paris Gezi Notları