Arjantin mutfak kültürü tüm Latin Amerika'da hatırı sayılır bir yere sahip. Kırmızı etin başkenti Arjantin dünyada en çok sığır eti üreten ülke (kişi başı yaklaşık 100 kilo) ve bunun hakkını veriyorlar diyebiliriz. Fenomen kasap Nusret'in de et pişirmeyi burada öğrendiği biliniyor. Arjantin'de et fiyatları ülkemize göre de oldukça da ucuz. Arjantin'de Avrupalı nüfus yoğunluğu nedeniyle başta İtalya ve Fransa olmak üzere Avrupa mutfağı, bunun yanında Meksika ve Brezilya mutfağı etkileri var. Şimdi Arjantin yemek alışkanlıklarını biraz yakından tanıyalım. Ama öncesinde isterseniz Arjantin hakkında yazdığımız, ön bilgiler içeren Arjantin gezi rehberi yazımızı okuyabilirsiniz. Bir ülkenin yemek alışkanlıkları ve mutfak kültürü şehirden şehre, hatta köyden köye değişebiliyor. Ülkeler arasında ise genel anlamda çok daha farklı damak tatları olabiliyor. Ama örneğin ülkemizde Karadeniz, Akdeniz ya da Ege mutfakları birbirinden ne kadar farklı olsa da, en azından birbirine çok uzak tatlara sahip değildir. Şunu belirtelim ki Arjantin et yemekleri de bizim yemek kültürümüze uygun bir lezzete sahip. Arada büyük farklılıklar yok. Hatta bazı alanlarda çok daha lezzetli iş çıkartıyorlar. "Arjantin ne ile meşhur?" diye soracak olursanız, öncelikli cevabımız işte bu harika et yemekleri olacaktır. Arjantin'de et kültürünü biraz daha yakından inceleyelim.. Bizim mangal olarak bildiğimiz olayın Arjantin versiyonu. Etin kaburga kısmını, odun ateşinde olmak şartıyla parrilla dedikleri bir çeşit barbekü üzerinde kızartıyorlar. Tuz dışında hiçbir baharat eklenmiyor. Sadece chimichurri denilen sarımsaklı, ince kıyılmış kekik tarzı sosa bulayarak yiyorlar. Müthiş bir lezzete sahip. - Bife de lomo = fileto - Bife de ancho = antrikot - Bife de cuadril = but - Bife de chorizo = kontrfile Peki bu işin piri olan Arjantin halkının et pişirme tarzı nasıl? Ufaktan bahsedelim.. Öncelikle belirtelim ki Arjantin mutfağında yağlı et ayrı bir öneme sahiptir. Belki de anahtar kelimemiz budur diyebiliriz. Arjantinlilerin kaburga etini sevmelerindeki sebep de yağlı olmasındandır. Öncelikle ızgaramız döküm olmalı. Sıcaklık derecesi 450-500 dereceye kadar çıkmalıdır. Bu ısıda etler ızgaraya bırakılır. Böylece etlerin gözenekleri bir anda kapanır. Etin suyu ve yağı dışarı çıkamaz. Adeta etin lezzetini hapseder. Normalde ünlem fazla kullanmayız. Ama burada kesinlikle kullanmamız gerekiyor.. "Arjantin kültüründe etler çok fazla pişirilmez!" Suyu ve yağı kurumuş etin, lezzetinin de kalmayacağını hatırlatmak isteriz. Bir gün Arjantin usulü et pişirme deneyimi sağlarsanız, bizi de çağırabilirsiniz. Birlikte test ederiz. Brezilya usulü açık ateşte pişirilen bir ızgara et türü. Bizim ızgaralardan farkı ne derseniz, sanırız aradaki fark etin kalitesi. Yoksa ekstra uyguladıkları bir yöntem yok. Arjantin'de yetiştirilen küçük ve büyükbaş hayvanların bakım şeklinin et kalitesine çok büyük etkisi var. Empanada bir çeşit börek türü. Şekil olarak bizdeki puf böreğine benziyor. Hamurun içine biftek, kıyma, tavuk, sebze ve isteğe göre patates, kuru üzüm, siyah zeytin ve çeşitli baharatlar ekleniyor. Fırında pişireni de var ateşte kızartanı da. Arjantin'in hem her yerinde satılan bir atıştırmalık türü. Güveçte yapılan Arjantin yahnisi. En çok kullandıkları sebzeler bu yemekte de var. Mısır, fasulye, bal kabağı ve havuç. Yahni eti olarak sığır etinin yanında bu yemekte genelde domuz eti de kullanılıyor, hassas olanlar için uyarısını yapalım. İç malzemeleri; yumurta, dana eti, peynir, jambon, marul ve domates. Ekstra olarak criolla dedikleri soğanla yapılan bir sos ve birkaç baharat kullanıyorlar. Ayvalık tostunun yandan yemişi. Çoğunlukla öğle yemeklerinde tercih edilen, bildiğimiz şinitzelin Arjantin'deki adı. Hızlı hazırlandığı için fast food kategorisinde satılıyor. İnce ve uzun şekilde kesilen bifteği yumurta ve galeta ununa buluyorlar. İstediğiniz baharatı karıştırıp yiyebiliyorsunuz. İsmindeki Milan'dan anlaşılacağı üzere buna İtalyan usulü şinitzel de diyorlar. Humitaya biz mısır dolması diyebiliriz. Humita nasıl yapılır? Kısaca anlatalım. Mısır tanelerini koçanlarından rende ile ayırıyorlar. Yağda kavururken, soğan, biber ve fesleğen ekleniyor. Piştikten sonra mısır yapraklarının içine paket yapılır gibi konuluyor. Bu koçanlar ince bir ip yardımıyla bağlanıp kaynar suda 1 saat haşlanıyor. Servis edilince siz ipleri kesip yaprak içindeki püreyi afiyetle gömüyorsunuz. Arjantin usulü sucuk ekmek. Türkiye'de maç günleri stat çevresini saran köftecileri bilirsiniz. Benzer manzara burada da var. Pan, ekmek demek, chori de içine koydukları bir et türü. Hem dana, hem domuz eti kullanılıyor. Arjantin yemekleri denince akla ilk gelen seçeneklerden biridir. Oyulan orta boy bir bal kabağının içine, önceden pişirilmiş et, soğan, biber, domates, sarımsak, kuru kayısı, patates ve mısır koyuluyor. Daha sonra kabak ile beraber tekrar pişiriliyor. Güveç yahninin kabak versiyonu. Arjantin'in en çok tüketilen sulu yemeklerinden. Şimdi Arjantin yemek kültürünün yanında biraz da tatlılarından bahsedelim. Arjantin mutfağında en popüler olan tatlı çeşitleri ise şöyle.. Arjantin mutfağının olmazsa olmaz en meşhur tatlısı. Dulce de Leche, süt tatlısı ya da süt reçeli demek. Süt ve şekerin kaynatılıp karamel kıvamına getirilmesiyle yapılan bir tatlı. Tereyağlı iki kurabiye arasına konulan karamelli çörek. Arjantinlilerin bayıldığı, çayın yanında on numara atıştırmalık. Bizim gibi çayı şekersiz içmeye çalışırken zorlanıyorsanız işinizi kolaylaştıracak türden bir tatlı. Görüntüsü ve yapılışı basit gelse de bizde baklava neyse Arjantin'de alfajor o demek. Arjantin mutfağının vazgeçilmez içecekleri ise şöyle.. Dünyaca ünlü Arjantin şarabını farklı kılan şey üzümlerin yetiştiği bağların coğrafi özellikleridir. Yüzde 80'i Mendoza'da olan bu üzüm bağları denizden çok yüksek bölgelerde yer alıyor. And Dağları eteklerinde, sürekli rüzgarlı olan ılıman ve kuru hava yüzünden üzümler bozulmuyor. Üzümler bozulmayınca da hiç bir ilaç ya da katkı maddesi kullanımına gerek kalmıyor. Büyük şehirlerden uzak olan bu bölgelerde hava kirliliği sıfır, aynı zamanda toprak da mineral bakımından çok zengin. Tüm bu şartlar birleşince eşsiz Arjantin şarabı ortaya çıkıyor. Arjantin'in en eski ve en çok şarap yetiştirilen bölgeleri Mendoza ve San Juan'dır. - Mendoza: Malbec, Chenin Blanc ve Chardonay - San Juan: Mabet, Merlot ve Cabernet Sauvignon isimli üzüm çeşitleriyle dünyaca ünlüdür. Güney Amerika'nın en meşhur içeceği Mate Çayı. Özellikle Paraguay, Arjantin ve Brezilya'da çok fazla tüketiliyor. Sağlık açısından faydaları saymakla bitmez. Bağışıklık sistemini güçlendirir, ferahlık hissi sağlar, metabolizmayı hızlandırıp enerji sağlar. Kilo kontrolü için birebirdir. Paraguay yazımızda konuyu biraz daha detaylandırmıştık. Peki mate çayı nasıl yapılıyor ? Yerba mate ağacının yapraklarından elde edilen mate bitkisi, önce kurutulup sonra kıyılarak ufalanıyor. Sıcak su içerisinde bekletilerek çay olarak tüketiliyor. Kahveye benzer şekilde acımsı bir tadı vardır. İlk başta yadırgasanız da sonradan bağımlılık yapan bir içecek. İsteğe göre sıcak, ılık ya da soğuk içilebiliyor. Arjantin'de helal yemekler arıyorsanız, yazımızın sonunda size bir not düşelim. Buenos Aires'te, şehrin Palermo tarafındaki Santa Fe Caddesi üzerinde, Scalabrini Ortiz metro durağının hemen yanında Lübnanlılara ait bir helal yemek restoranı bulunuyor. İsmi Al Rawshe. İçli köfte, döner, zeytinyağlı dolma gibi bizim de kültürümüze ait birçok yemeği helal kesim et kullanarak sunuyorlar. Muhtemelen bunun gibi başka birkaç restoran daha olabilir ama genel olarak Buenos Aires'te yaşayan Müslümanlar helal yemek yemek için en güvenilir yer olarak burayı gösteriyorlar. Yemekleri de oldukça lezzetli.


'Artvin gezilecek yerler' konusu, yazmak için sabırsızlıkla sırasının gelmesini beklediğimiz yazılardan biriydi. Evet.. Artvin gerçekten hem gezmesi, hem de gezilen yerleri yazıya dökmesi en keyif veren illerimizden biri.. Özellikle doğal güzellikler bakımından ülkemizin belki ilk sırasına yerleşebilecek manzaralara sahip.. Kentin kıyı kesimi tipik bir Doğu Karadeniz coğrafyasını yansıtıyor ve kıyıdan hemen yükselen yamaçlarıyla dikkat çekiyor. Dar bir sahil şeridi ve virajlar.. Şehir merkezine pek girmeyeceğiz bu yazımızda. Artvin'in muhteşem doğası dururken şehirden bahsetmek biraz zaman israfı olur. Özellikle yeşilin her tonuna boyanmış ormanları, insanı cezbeden yaylaları, akarsuları, tarihi kaleleri, köprüleri, çeşmeleri, kilise ve manastırlarıyla Artvin, anlatmakla bitmeyecek bir zenginliğe ev sahipliği yapıyor. - Borçka Karagöl Tabiat Parkı - Karagöl Sahara Milli Parkı - Cehennem Deresi Kanyonu - Hatila Vadisi Milli Parkı - Kafkasör Yaylası - Beyazsu Yaylası - Maral Şelalesi - Mençuna Şelalesi - Yıldız Gölü - Çoruh Nehri - Karçal Dağları - Çifte Köprü - Barhal Kilisesi / Parhali Manastırı - İşhan Manastırı - Othta Eklesia Manastırı - Ferhatlı Kalesi - Artvin Kalesi - Merkez Çarşı Cami - Atabarı Kayak Merkezi - Artvin'de Doğa Yürüyüşü ve Doğa Sporları Artvin ili sınırları içinde yer alan Borçka Karagöl, ilçe merkezine yaklaşık 27 km. uzaklıktadır. 368 hektarlık alana sahip olan mekan, 2002'de Milli Park olarak ilan edilmiştir. Borçka Karagöl, kamp ve karavan turizmi için ideal bir yerdir. Borçka Karagöl Milli Parkı fotoğraf sanatçıları için her mevsim ideal ve eşsiz görüntüler sunar. Göl kenarında bir gece kamp kurabilir ve günün ilk ışıklarından itibaren şahane fotoğraf kareleri yakalayabilirsiniz. Eğer hava koşullarına önem veriyorsanız, Karagöl'de fotoğraf çekmek için en uygun zamanın, yaprak değişim zamanı olan sonbahar mevsimi olduğunu hatırlatalım. Karagöl'de birçok ağaç çeşidi bulunuyor. Sonbaharda her bir ağacın yaprakları farklı renklere bürünüyor. Kimi sarı, kimi kırmızı, kimi hala yeşil.. Tam bir renk cümbüşü yaşanıyor. Bu renk cümbüşünün göle yansımasıyla birlikte inanılmaz kareler ortaya çıkıyor. Yalnız Borçka Karagöl'de dikkat edilmesi gereken bir konu var ki o da ayılar.. "Ne ayısı?" dediğinizi duyar gibiyiz. Evet.. Doğru anladınız. Ayı nesli koruma altına alındığı için ayıların sayıları bu bölgede hayli fazladır. Milli Park sınırları içinde, Karagöl Yaylası'nda yer alan Borçka Karagöl, 19. yy'da heyelan kaynaklı çökelme sonucu oluşmuştur. 82 dönümlük alanda, 30 metre derinliğindedir. Göl çevresinde konaklama yapılabilecek açık ve kapalı alanlar mevcuttur. Burada her mevsim görülmeye değer şahane manzaralar oluşmaktadır. Her yıl binlerce turist bölgeyi ziyaret etmektedir. Göl içinde teknelerle gezintiler yapılabilmektedir. Bununla birlikte gölün kuzeydoğusundaki Bagat mevkii ve çevresinde çim kayağı pisti niteliğine sahip alanlar vardır. Ender görebileceğiniz güzelliklere sahip, kültürel ve turistik potansiyeli olan bu sahada bitki türlerinden ladin, sarıçam, ahlat, orman gülü, kızılcık, fındık, orman çileği, böğürtlen, eğrelti ve çayır otları bulunmaktadır. Hayvan türlerinden ise ayı, kurt, tavşan, domuz, porsuk, tilki, sincap, vaşak, kertenkele, kaplumbağa, yılan, keklik, doğan, yabani güvercin, saksağan, sığırcık, alakarga, alabalık ve sazan vardır. Göl çevresinde çok fazla aktif işletme yok. Bu yüzden buraya gelmeden önce yol üzerinde yemek molası verebilir ya da yanınızda piknik malzemeleri getirebilirsiniz. Yöre halkı burada sık sık piknik yapıyor ve horon oynayarak her günü mini festival havasına çeviriyorlar. Borçka Karagöl, Artvin merkeze yaklaşık 60 km. mesafede bulunuyor. Göl, Borçka ilçe merkezine ise 27 km. uzaklıkta yer alıyor. Yolun büyük bölümü asfalt olduğu için özel aracınızla bölgeye rahatça ulaşım sağlayabilirsiniz. Hava yolunu tercih etmek isteyenler ise Borçka'ya en yakın havalimanı olan Gürcistan sınırındaki Batum Havalimanı'nı kullanabilirler. Batum Havalimanı'nda Artvin-Hopa'ya ulaşım sağlayan ayrı bir terminal var. Normal yurt içi uçuş yapar gibi Batum'a bilet alıyor, daha sonra oradan ücretsiz servislerle Artvin'e geçebiliyorsunuz. Sınır geçişi için pasaportunuzun olmasına gerek de yok. Türkiye'nin önemli yeşil alanlarından biri olan Karagöl Sahara Milli Parkı, Artvin'in Şavşat ilçesinde yer alıyor. Buradaki Karagöl genellikle Borçka'daki ile karıştırılıyor. Ama ikisinin farklı göller olduğunu hatırlatalım. Sahar Milli Parkı, Karagöl ve Sahara Yaylaları'ndan oluşur. Şavşat Karagöl, ilçe merkezinin yaklaşık 40 km. kuzeyinde bulunurken, Sahara Yaylası ise ilçe merkezine 17 km. uzaklıktadır. Bu iki bölge de 1994 yılından bu yana Milli Park statüsündedir. Artvin Cehennem Kanyonu sadece Türkiye'nin değil dünyanın sayılı kanyonlarından biridir. Bu eşsiz kanyon, Ardanuç ilçesinin hemen girişinde, tam olarak Artvin Ardanuç karayolunun 25. km'sinde yer alır. Kanyona taşlı ve dik bir patikadan girilmektedir. Bazı noktalarda yollar tek bir kişinin bile girmekte zorlanacağı şekilde daralmaktadır. Yürüyüş sırasında karşınıza çok sayıda taş sarkıtlar çıkar. Cehennem Deresi Kanyonu'nu gezerken isminin korkutuculuğuna yaraşır dar patikalardan ilerlersiniz. Ancak karşılaşılan manzara tüm zorluklara bedeldir. Tam bir doğa harikasıdır. Dağlar arasında oluşmuş bu müthiş yapıdan etkilenmemek mümkün değil! Kanyon gibi doğal yapılara merakınız var fakat Arizona'ya gitme imkanınız da yoksa, Cehennem Kanyonu'nu Artvin'de gezilecek doğal yerler listenize yazmalısınız. Artvin Cehennem Deresi Kanyonu dağcılıkla uğraşan ve tırmanmayı seven herkes için keşfedilmeyi beklemektedir. Hatila Vadisi ve bu vadide bulunan Cam Seyir Terası, Artvin'in en önemli turistik mekanlarından biri olduğu için konuyu bu yazı içinde geçiştirmek istemedik. 1994 yılında milli park ilan edilen alan, Artvin'de gezilecek doğal yerlerin başında geliyor. Hatila Vadisi ve Cam Seyir Terası ile ilgili detaylı bilgileri hemen altta linkini vermiş olduğumuz yazımızda bulabilirsiniz. "Artvin demek doğa demek, doğa demek yayla demektir." Şimdilik atasözü değil ama Gezi Hocası olarak bizim böyle bir sözümüz olsun. Tutarsa belki ileride atasözü olur. Artvin şehir merkezine 10 km. mesafede ve 1250 metre yükseklikte bulunan Kafkasör Yaylası, Artvin'in en güzel yaylalarından biri. Bu yaylada belediye tarafından götürülmüş altyapı hizmetleri ve ufak boyutlarda bungalov evler de var. Şifalı kabul edilen üç tane de içmesi bulunuyor. Uzun yürüyüşleri seviyorsanız Kafkasör Yaylası'ndan Genya Dağı'na çıkabilir, buradan Çoruh Vadisi'ni ve harika kent manzarasını izleyebilirsiniz. Kafkasör Yaylası geleneksel olarak her yıl düzenlenen şenlikleri ve Boğa Arenası ile meşhur. Esasında doğa severlerin boğa güreşinden keyif alması bir tezattır. Ama neyse.. Bu arena işlerinden pek haz etmediğimiz için konuyu es geçelim. Üstelik Kafkasör gibi harika bir doğaya sahip yaylada yeni beton yapıların artması da "yazma" şevkimizi epey kırdı! Bir dağ düşünün.. Zirvesini bulutlar kaplamış, yemyeşil zirveden, bulutların arasından gürül gürül sular düşüyor.. Her taraf ağaçlarla ve çimenlerle örtülü.. Hayali bile ne kadar güzel değil mi? Evet.. Tam tasvir ettiğimiz gibi bir yer Beyazsu Yaylası.. Artvin'e yaklaşık 82 km, Borçka ilçesine ise yaklaşık 50 km. mesafede bulunan Beyazsu Yaylası, sırtını Karçal Dağları'na yaslamış, içinde kamp ve konaklama imkanları da bulunan efsane bir doğa harikasıdır. Yaz aylarında şelaleye ulaşmak isteyen yerli ve yabancı turistlerin ilgisi sebebi ile şelale yolu üzerinde yoğunluk olabiliyor. Yol zaman zaman tek şeride düştüğü için trafik tıkanabiliyor. Aracı şelalenin otoparkına park ettikten sonra yaklaşık 200 metre yaya ilerleyip seyir terasına çıkıyorsunuz ve efsane şelale karşınızda.. Türkiye'nin en yüksek şelalelerinden biri olan Maral Şelalesi'nin alt kısmında yüzmek için uygun bir bölüm de var. Ama oraya ulaşmak biraz sıkıntılı. Yanınızda çocuk ya da yaşlı insanlar varsa o yola hiç girmeyin deriz. Borçka ilçesinin bir başka doğa harikası olan Yıldız Gölü'nü şöyle anlatalım.. "Biz böyle güzel bir göl, ne gördük ne işittik" . Gülücük koyduğumuza bakmayın durum ciddi. Yeşil tepelerin ve beyaz karların ortasında masmavi bir göl.. Yer yer üzerinden geçen sis bulutları.. Sanki ressam bir tablo resmetmiş de onu izliyorsunuz. Karçal Dağları'nın buzlarıyla beslenen gölün çevresinde yaz aylarında bile beyaz karlar görmek mümkün. Yani yukarıda tasvir ettiğimiz manzara yaz kış hiç değişmiyor. Tablo dedik ya.. Tablo gibi sabitlenmiş adeta.. Umarız betonun b'si bile buralara girmez de nesilden nesile temiz ve doğal şekilde görülmeye devam eder.. Türkiye'nin önemli akarsularından biri olan Çoruh Nehri'nin yaklaşık 150 km'lik bölümü Artvin ilinden geçer. 3.225 metre rakımlı Mescit Dağları'nda doğan bu nehir, 466 km. yol katettikten sonra Gürcistan sınırları içinde Karadeniz'e dökülür. Bu bölgeye her yıl rafting, kano ve nehir kayağı gibi akarsu sporlarını yapan yerli ve yabancı sporcular gelmektedir. Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden olan Çoruh'ta her yıl rafting şampiyonası da düzenleniyor. Rafting parkuru Bayburt'tan başlar, İspir ve Yusufeli boyunca sürer.. Artvin'e kadar yaklaşık 260 km. boyunca 4 farklı etapta devam eder. Adrenalin tutkunları Artvin'in bu yönünü de mutlaka keşfetmeliler. Tabi sadece rafting değil.. Çoruh Nehri çevresinde rafting haricinde çok sayıda turistik faaliyetler de yapılmaktadır. Eşsiz manzaralara sahip olan bu dağlar kendi başına onlarca gezilecek yer barındırıyor. Zaten yukarıda saydığımız "Artvin'de gezilecek doğal yerler"in birçoğu da Karçal Dağları üzerinde yer alıyor. Artvin gezi rehberi yazımızın bu kısmında, özellikle doğa yürüyüşü yapmayı sevenler için bir liste hazırladık. Birbirinden güzel alanları ile sizi mest edecek Karçal Dağları'nda gezip görülmesi gereken diğer yerleri bu listemizde bulabilir, böylece kendinize uygun bir yürüyüş rotası çıkartabilirsiniz. - Karçal Zirvesi - Ziyaret Tepesi - Arsiyan Yaylası - Boğa Gölü - Berta Yaylaları - Adagül Yaylası - Naçadirev Gölü - Şirata Gölleri - Merata Yaylası - Lekoban Yaylası - Gorgit Yaylası - Macahel Vadisi Eski kartpostallarda, tablolarda ve masaüstü/arka plan resimlerde sık sık karşımıza çıkan Çifte Köprü, Artvin ile özdeşleşmiş tarihi mekanlardan biri. Arhavi ilçesindeki Kamilat ve Soğucan nehirlerinin üstüne kurulmuş olan köprünün 18. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor. Fakat konuyla ilgili net bir kaynak maalesef bulamadık. Mençuna Şelalesi yolu üzerinde bulunan bu taş köprüyü şelaleye giderken ya da dönüş yolunda inceleyebilirsiniz. - Berta Köprüsü - Borçka Demirciler Köprüsü - Borçka Düzköy Köprüsü - Meydancık Kemer Köprüsü Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı Barhal Köyü'nde bulunan bu manastırdan günümüze sadece kilise binası gelebilmiştir. Bazı kaynaklara göre manastır 9. yy'da Kral David Magistros zamanında yapılarak Vaftizci Yahya'ya adanmıştır. Sağında bir sundurması olan kilisenin üstü sivri kırma çatı ile örtülüdür. Üç nefli, bazilikal planlı Barhal Kilisesi bir dönem cami olarak da kullanılmıştır. Kilise binası 1987 yılından bu yana Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınmış durumda. Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı İşhan Köyü'nde yer alan bu manastır 9. yy'da Gürcüler tarafından yaptırılmıştır. Bir kilise ve şapelden oluşan Ishkhani Manastırı ayrıca 16. yy'a kadar piskoposluk merkezi olarak da kullanılmıştır. Osmanlı Devleti zamanında manastırın bir bölümü camiye çevrilmiştir. İşhan Manastırı ayrıca Kanlı Kilise olarak da bilinmektedir. Bunun nedeni ise farklı rivayetlere dayanıyor. Bir rivayete göre bu manastırın onarımı sırasında çıkan isyanda çok kan dökülmüş. Diğer bir rivayete göre ise 'Bey kızı Elen' ile evlenmek isteyenler bir ok atma yarışına katılmışlar. Oku 2 km. uzaklıktaki bu kilise üzerinden geçiremeyenler burada öldürülmüş. Yusufeli ilçesi, Tekkale Köyü sınırları içinde bulunan Othta Eklesia Manastırı, köy merkezine 7 km. uzaklıktaki mezra yolu üzerindedir. Tekkale Manastırı olarak da bilinen tarihi mekanın bir diğer adı da Dört Kilise'dir. Orta Çağ'a ait yapıları çağrıştıran kilisede rahibe okulu da bulunmaktadır. Yine Gürcüler tarafından 10. yüzyılda yaptırıldığı tahmin edilen Othta Eklesia, Artvin'de gezilecek en güzel tarihi yerlerden biridir. - Dolishane Kilisesi - Köprülü Kilise - Tibeti Kilisesi - İbriga Şapeli - Yeni Rabat Kilisesi Ardanuç ilçesi sınırlarında bulunan Ferhatlı Kalesi, Çoruh Nehri'nin hemen kıyısında bulunan dimdik bir yamacın üzerine kurulmuş esrarengiz bir yapıdır. İnşa edildiği tarihten bu yana hiç tadilat görmeyen yapı, define arayan duyarsız insanlar tarafından yer yer tahrip edilmiş. Kalenin olduğu yer "Ferhat ile Şirin" efsanesinin geçtiği topraklar olarak bilindiği için kaleye Ferhatlı ismi verilmiş. Kalenin altında Ferhat ve Şirin'e ait iki mezarın da bulunduğu rivayet ediliyor. Ferhatlı Kalesi'yle ilgili bir diğer gizemli bilgi de, kale kapılarının dış dünyaya kapalı olmasıdır. Rivayete göre kalenin kapıları içeriden kilitlenmiş ve kaleye girişler kapatılmış. Fakat bu bilgilerin doğruluğuna dair yazılı bir kaynağa ulaşamadığımızı da belirtmek isteriz. Çoruh Nehri üzerinde bulunan Livane Kalesi, Artvin Köprüsü'nün hemen yanındaki ana kayaya inşa edilmiştir. 10. yy'a tarihlenen kalede sarnıç ve şapel kalıntıları görülmektedir. Kale, yüksek kulesi ile günümüze kadar sağlam şekilde gelebilmiştir. Artvin Kalesi'nin, kente girişi kontrol altında tutmak için Gürcü Kralı Oşet tarafından 937 yılında yaptırıldığı tahmin ediliyor. Ardanuç'un Adakale Köyü'nde bulunan Gevhernik Kalesi ile Şavşat'ın Söğütlü Mahallesi'nde yer alan Şavşat Kalesi, Artvin'de ziyaret edebileceğiniz diğer tarihi kaleler. 16. yüzyıldan sonra bu bölgeye hakim olan Osmanlı Devleti, Artvin ve çevresine yerleştirmiş olduğu Müslüman-Türk halkları ile birlikte Artvin'deki Müslüman nüfusunun artmasını sağlamış. Bu süreçte Hristiyanlardan kalma tarihi yapılar cami olarak kullanıldığı için bölgede yeni cami yapmaya pek gerek duyulmamış. Kim bilir belki bu sebepten dolayı Artvin'de çok fazla tarihi camiye rastlanmaz. Merkez Cami, Artvin'de ender bulunan tarihi camilerden biri. 18. yüzyılda yapılan bu ibadethane, 1954 yılında yıkılarak yeniden inşa edilmiş. Fakat minare, minber ve vaaz kürsüsünün orijinal hali korunmuş. - Zeytinlik Camii ve Türbeleri - Arhavi Ortacalar Köyü Camii - Borçka Muratlı Cami Şehir merkezine 17 km. mesafede bulunan Atabarı Kayak Merkezi'nin dik ve virajlı bir yolu bulunuyor. Kışın kar seviyeleri yükselince kar lastiği olmadan alana gitmenizi tavsiye etmeyiz. Ana pist uzunluğu yaklaşık 800 metre olan kayak merkezinde soyunma odaları, otopark ve kafeterya mevcut. Atabarı Kayak Merkezi çok geniş çaplı olmasa da, Artvin gibi küçük bir şehirde günübirlik eğlenceler için yeterli bir tesis diyebiliriz. Artvin yakınlarında daha profesyonel bir kayak merkezine ihtiyaç duyarsanız, buraya 200 km. mesafede bulunan Erzurum Palandöken Kayak Merkezi'ni tercih edebilirsiniz. Dağ ve doğa yürüyüşlerini seviyorsanız, Karçal ve Kaçkar Dağları tam size göre demektir. Buralarda yaz sezonu tırmanışları için Ağustos ve Eylül aylarını tercih edebilirsiniz. Kış şartlarında ise tırmanış çığ tehlikesi gibi nedenlerle zor olsa da, profesyonel tırmanışlar için en uygun zaman Şubat ve Mart aylarıdır. Artvin Belediyesi Spor Kulübü de dağcılık ve trekkingle ilgilenenler için Hatila Vadisi'nde yürüyüş rotaları oluşturmuş. Rota, Artvin Yeni Mahalle İskebe'den başlayarak sırasıyla Hatila Vadisi, Yankı Tepesi, Mersivan ve Genya Dağı'na ulaşıyor. Genya'da bir gece kamp yapıldıktan sonra ertesi gün Atatepe'ye iniliyor ve yürüyüş sonlandırılıyor. Hatila Vadisi'nden Atatepe'ye çizilen bu parkur yaklaşık 30 km. Ayrıca Hatila Vadisi'nde bisiklet kullanmak da çok eğlencelidir. Safari severler için de Artvin mükemmel doğası ile tercih edilebilecek bir yerdir. Bunun yanında Kafkasör Orman İçi Dinlenme Yeri, Borçka Karagöl, Şavşat Karagöl, Hatila Vadisi, Sahara Milli Parkı, Yusufeli Kaçkar Turizm Merkezi ve Yusufeli Çevreli Köyü Rafting Kamp Merkezi karavan ve kamp turizmi açısından en uygun alanlardır. Atlı doğa yürüyüşü yapmak isteyenler ise Karçal ve Kaçkar Dağları'nın eteklerindeki yaylaları tercih edebilirler.


Sahip olduğu bu sloganın hakkını fazlasıyla veren bir şehrimiz Artvin. Sarp ve engin dağları, Çoruh Nehri'nin oluşturduğu kanyon ve vadileri, uçsuz bucaksız ormanları ve gölleri ile tam bir doğa cenneti. Gezi Hocası olarak gezdiğimiz iller arasında Artvin kadar yeşil bir şehir gördüğümüz pek söylenemez. Özellikle Borçka Karagöl.. 4 mevsim bambaşka güzel.. Türkiye'nin tartışmasız en güzel doğa kamp alanlarından biri burasıdır. Eğer Trabzon Uzungöl'de olduğu gibi şantiyecilerin eline düşmezse, bu durum kolay kolay değişmez. Bir de ikiz kardeşi var ki ayrı güzel; Şavşat Karagöl.. Aslında Artvin'in diğer göllerine, yaylalarına, tabiat parklarına da haksızlık etmek istemiyoruz. Çünkü her biri kartpostaldan fırlamış gibi mekanlar. Yolları çok zorludur Artvin'in. Dağları, tepeleri, kayalıkları, virajları bitmez.. Ama el değmemiş güzelliğini de biraz bunu borçludur tabi. Peki doğa harikası olan Artvin nasıl bir şehir? Ulaşım olanakları, ekonomisi, iklimi nasıl? Artvin mutfağının lezzetli yemekleri hangileri? Memurları ve öğrencileri Artvin'de neler bekliyor? Kısa başlıklar halinde şehri tanıyalım. Artvin şehrimiz Karadeniz Bölgesi'nin en doğu ucunda bulunuyor. Artvin'in komşuları; güneyde Erzurum, doğuda Ardahan, batıda ise Rize'dir. Şehrin kuzeydoğusu Gürcistan'a komşudur. Kuzeybatı kesiminde ise Karadeniz'e sınırı vardır. Artvin, Türkiye'nin en kuzeydoğu ucunda olduğundan, batıdaki büyük şehirlere oldukça uzak bir mesafede kalıyor. Ama şehre ulaşım konusunda herhangi bir sıkıntı bulunmuyor. Bölgeye giden yollar çok virajlı olsa da gayet yüksek standartlara sahip. İstanbul yönünden Artvin'e gitmek için Karadeniz sahil şeridini kullanmanız gerekiyor. Artvin'in yer aldığı Doğu Karadeniz Bölgesi oldukça engebeli ve yüksek bir arazidir. Özellikle kış mevsimlerinde bu yolu kullanırken dikkatli olmak gerek. Yollar ne kadar iyi olsa da iklim şartları zorlayıcı olabilir. Artvin'e Türkiye'nin birçok noktasından otobüs seferi bulabilirsiniz. Artvin otogarı şehir merkezine 10 dakika mesafede ve Artvin Erzurum yolu üzerinde. Eğer İstanbul ya da İzmir gibi şehirlerden Artvin'e otobüs ile gidecekseniz, Türkiye'deki en uzun otobüs yolculuklarından birini yapacaksanız demektir. - İstanbul Artvin arası yaklaşık 1290 kilometre ve 15 saat 30 dakika. - Ankara Artvin arası yaklaşık 960 kilometre ve 12 saat. - İzmir Artvin arası yaklaşık 1650 kilometre ve 19 saat. - Antalya Artvin arası yaklaşık 1450 kilometre ve 18 saat. - Rize Artvin arası yaklaşık 150 kilometre ve 2 saat. - Kayseri Artvin arası yaklaşık 800 kilometre ve 10 saat 30 dakika. Artvin il sınırları içerisinde herhangi bir havalimanı bulunmuyor. Artvin'e uçakla gelmenin en kestirme yolu Gürcistan sınırındaki Batum Havalimanı'na uçmak. Batum Havalimanı'nda Artvin-Hopa'ya ulaşım sağlayan ayrı bir terminal var. Normal yurt içi uçuş yapar gibi Batum'a bilet alıyor daha sonra oradan ücretsiz servislerle Artvin-Hopa'ya geçebiliyorsunuz. Sınır geçişinde pasaportunuzun olmasına gerek yok. ! Rize'nin Pazar ilçesi Yeşilköy beldesine yapılan Rize-Artvin Havalimanı inşaatı devam ediyor (2021). Türkiye ile Gürcistan arasında geçişi sağlayan Sarp Sınır Kapısı, Artvin'in Hopa ilçesinin 18 km. doğusunda bulunuyor. 1989 yılında açılan bu sınır kapısı, Türkiye'nin Kafkasya'ya ve Orta Asya ülkelerine kara yolu bağlantısını sağlayan önemli bir noktadır. Sarp Sınır Kapısı geçişlerinde Türk vatandaşlarından pasaport istenmiyor. Kimlik gösterilmesi yeterli. Artvin çevresinde yapılan kazılarda M. Ö. 2000'li yıllara ait yerleşim alanları bulunmuştur. M. Ö. 9. yy'larda ise bölgede Urartu Devleti'nin izleri vardır. Antik Yunan tarihçisi Ksenophon'un kayıtlarında, M. Ö. 4 yy. gelindiğinde bu yörede Kolkhlar, Makaronlar ve Taokhlar gibi farklı kavimlerin hüküm sürdüğü görülüyor. Coğrafyacı Strabon'un bildirdiğine göre ise VI. Mithridatis bu bölgeyi ele geçirip Pontus Krallığı'na dahil etmiştir. Pontus'u yenilgiye uğratan Pompeius da bu yöreyi yerel krallıkların hakimiyetine bırakmıştır. Yani bu topraklarda Roma hükümdarlığı pek etkili olmamıştır. 5. yy'dan itibaren ise Bizans hakimiyeti görülmeye başlanmıştır. 646 yılında Hz. Osman'ın fethi ile beraber İslam topraklarına dahil olan Artvin, bu süreçte birkaç kez daha Bizans tarafından ele geçirilmiştir. Artvin'in meşhur Livane Kalesi de bu dönemde inşa edilmiştir. 1068'den itibaren Selçuklu Devleti bölgeye yerleşmeye başlamıştır. Sonraki dönemlerde Gürcülerin, Moğolların ve İlhanlıların istilasına uğrayan Artvin yöresi, önce Akkoyunlular hakimiyetine girmiş, daha sonra II. Selim tarafından yarı müstakil şekilde Osmanlı himayesine alınmıştır. 1800'lü yıllara kadar sürekli Türklerin hakimiyetinde kalan Artvin, bu tarihten sonra birkaç kez Rus işgaline uğramıştır. Osmanlı-Rusya arasında defalarca el değiştiren Artvin, 1918 yılında ise İngilizlerin işgali ile karşı karşıya kalmıştır. 1920 yılında geri çekilen İngilizler bölgeyi bu kez Gürcistan'a bırakmışlardır. Yeni kurulan TBMM, 22 Şubat 1921'de Gürcistan'ı uyararak Artvin'i işgal edeceklerini bildirmiş, bunun üzerine Gürcülerin bölgeden çekilmesiyle 27 Şubat 1921'de şehir kesin olarak tekrar Türklerin eline geçmiştir. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla bu durum resmiyete dökülmüş ve Artvin, Ardahan sancağına bağlanmıştır. Daha sonra uzun bir süre de Çoruh vilayeti olarak bilinen şehir, en son 17 Şubat 1956 yılında Artvin ismini almıştır. Nüfus: Artvin'in 2020 yılı nüfusu yaklaşık 175 bin kişidir. - Ardanuç - Arhavi - Borçka - Hopa - Kemalpaşa - Murgul - Şavşat - Yusufeli Artvin'in coğrafi yapısı genel olarak çok engebeli olduğu için tarım alanları oldukça kısıtlıdır. Ama bu durum Artvin'deki üretim çeşitliliğine engel olmamıştır. Özellikle çay ve fındık üretiminde Türkiye'nin öncü şehirlerinden biri Artvin'dir. Şehrin diğer önemli tarım ürünleri; patates, mısır, domates, fasulye, yeşil yonca, elma, ceviz, Trabzon Hurması, zeytin ve kividir. Şehirdeki tarımsal faaliyetler genellikle küçük aile işletmeleri tarafından yapılmaktadır. Artvin'de tarıma uygun arazi sınırlı olunca, halkın en önemli gelir kaynağını hayvancılık oluşturuyor diyebiliriz. Orman ve bitki örtüsü bakımından çok zengin olan Artvin, özellikle arıcılık yapmaya oldukça elverişlidir. Kafkas arı ırkının gen merkezi Artvin'dir. Ayrıca Türkiye genelinde ana arı üretiminin merkezi bu şehirdir. Bunun dışında yöre halkının başlıca gelir kaynaklarını küçükbaş, büyükbaş ve kümes hayvancılığı oluşturuyor. Şehirde endüstriyel hammadde, yeraltı kaynakları ya da maden rezervleri açısından önemli bir potansiyel bulunmuyor. Artvin, içinde barındırdığı binlerce bitki türü ve yüzde 40'a yakın ormanlık arazisi ile Türkiye'nin en zengin bitki çeşitliliğine sahip ilidir. Türkiye florasının yaklaşık yüzde 13'ü Artvin'de bulunuyor. Şehir yalnızca ülkemizin değil, sahip olduğu doğal yaşlı ormanlar sayesinde, ekosistem açısından dünyanın da önemli merkezlerinden biridir. Şehrin sahil kesimleri tamamen Karadeniz iklimi altındadır ve çok sık yağış alır. İç kesimlere gidildikçe yarı nemli bir hava vardır. Bu kısımlarda karasal ve Akdeniz iklimi etkileri görülür. Artvin il sınırları içinde yüksek dağlar yoğunlukta olduğu için ilçeden ilçeye bile çok farklı hava değişimleri olabiliyor. Kuzey kesimlerde ılıman hava hakimken, Cankurtaran dağlarından şehir merkezine doğru gidildikçe kışlar daha sert geçmeye başlar. Ardanuç ve Yusufeli tarafları ise hem Akdeniz hem karasal iklim tipi altındadır. Artvin, başta Karadeniz ve Kafkas olmak üzere çok çeşitli kültürlere ev sahipliği yapar. Lazlar, Gürcüler, Hemşinliler, Kıpçak Türkleri... Böyle olunca Artvin mutfağı da çok renkli bir yelpazeye sahip. Bereketli yaylalardan gelen sebze ve et yemeklerinin yanında, süt ve süt ürünlerinden yapılan çok sayıda yemek de vardır. Tabi ayrıca Karadeniz'in getirisi olarak bolca deniz mahsulleri.. Artvin yemekleri Karadeniz mutfağının çok önemli bir parçasıdır. Bu harika lezzetler bir de yöre insanının hamaratlığı ile birleşince ortaya enfes işler çıkıyor. Artvin'e gidip bu mutfağı görmemek olmaz. - Mıhlama - Laz Böreği - Kuymak - Karalahan Sarması - Karalahana Kavurması - Hamsili Pilav ve Hamsili Ekmek - Turşu Kavurması - Alabalık - Yoğurtlu Silor - Kete Şehirde bulunan Artvin Çoruh Üniversitesi, 2007 yılında kurulmuş ve henüz gelişmekte olan bir okul. Üniversitenin ana kampüsü merkeze yaklaşık 8 km. mesafede bulunuyor. Çoruh'un ortadan ikiye böldüğü bölgede nehrin bir tarafı şehir, diğer tarafı ise üniversitedir. Artvin'in hem şehir merkezi hem de üniversitesi oldukça ufak ve mütevazidir. Burası çok sakin ve sessiz bir şehirdir. Sosyal hareketlilik beklentisi olan öğrenciler ve memur kesimi üzülebilirler. Merkezde sadece sınırlı sayıda kafe ve restoran tarzı yerler vardır. Öyle büyük AVM'ler, sinema salonları, kültür merkezleri gibi yerler aramayın. Ayrıca her yer o kadar yokuştur ki Artvin merkezde düz zemin bulmak zordur. O yüzden "Şöyle bir çıkıp dolaşayım" diyenler iki kere düşünür. Artvin'de gezmek isteyenler genellikle Karadeniz sahil şeridindeki Hopa ve Arhavi ilçelerine gitmeyi tercih ediyorlar. Zaten memurlar için de Artvin'in ilçeleri merkeze göre daha fazla tercih ediliyor. Hopa, Borçka, Arhavi ve Yusufeli ilçeleri, nüfus anlamında en az merkez kadar kalabalık yerler. Artvin'in muhteşem bir doğası vardır, burası kesin. İster merkezinde ister ilçelerinde olun, oksijenden başınız döner. Ama.. Artvin, sakinlik ve doğayı sevenler için cennet; İstanbul ya da İzmir'deki gibi ortamdan ortama akmayı bekleyenler için ise hayal kırıklığının başkentidir. Sonra ben bilmiyordum olmasın. Artvin pahalı bir şehir mi? Artvin'de ilçeler ve mahalleler birbirine çok yakın kalitede olduğu için aralarında ayrım yapmayacağız. Fakat genel olarak Artvin'de göze batan olumsuz bir durum var. Ev kiraları.. Antalya, İzmir veya Ankara kadar olmasa da ortalama bir Anadolu şehrine göre Artvin bu konuda biraz pahalı bir şehir. Belki memurlar bu durumdan çok şikayetçi değildir ama şehirde KYK yurtlarının az sayıda olduğu da düşünülünce, bu durum öğrencileri biraz zorluyor. Çünkü devlet yurdu olmayınca, mecburen ya özel yurtta kalmanız ya da ev kiralamanız gerekiyor. Bir öğrencinin en ciddi gideri de doğal olarak kira masrafı oluyor. Şu anda Artvin Çoruh Üniversitesi'nin öğrenci sayısı az ve henüz fazla fakültesi olan bir okul değil (2021). Umuyoruz okulun zamanla büyümesi ve şehrin daha da gelişmesiyle bu pahalılık daha iyi bir düzeye inecektir.


Aphrodisias, Aydın'ın Karacasu ilçesine bağlı Geyre Köyü yakınlarında yer alan, Roma çağında Aphrodite Tapınağı ile ün yapmış bir antik kenttir. Günümüzde ise çok iyi korunmuş yapılarıyla Türkiye'nin dikkat çeken antik kentlerinden biridir. Afrodisias, 2017 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil olmuş değerlerimizden. Aphrodisias, Afrodit'e adanan bir kenttir. Nasıl? Efendim kısaca anlatalım.. Tanrı Zeus'u biliyorsunuz. Zeus bildiğin çapkın bir tanrıymış. Tam dört karısı varmış. Bunlardan biri de Dione. Dione'den olan kızı Afrodit.. Efsaneye göre Afrodit kızımız Kıbrıs denizlerinin köpüklerinden meydana gelmiş. Mitoloji hikayelerine konu olan Üç Güzeller'den biridir. Truva Kralı Priamos, Hera, Athena ve Afrodit isimlerindeki bu üç güzelin en güzelini seçecektir. Altın elmayı da temsilen seçtiği güzele verecektir. Kral Priamos tabii ki güzeller güzeli olarak Afrodit'i seçmiştir. Daha sonra Afrodit adına Aphrodisias Antik Kenti kurulmuştur. İşte böyle.. Ne aşklar yaşanmış! Aşkının adına şehirler kurmuşlar. Şimdi arabayla, evle işi bitiriyorlar. Ha şunu da belirtelim.. Bizim Kerem'in imkanları yokmuş. Tanrı falan olsa emin olun dağları delmekle falan uğraşmazdı. İstanbul gibi bir şehir kurardı. Belki bugün İstanbul komple bir antik kent olacaktı. Trafik, çarpık yerleşim, hava kirliliği, kalabalık, gürültü dertlerimiz de olmazdı. Ama kısmet işte.. Afrodisias, Aydın Karacasu ilçesi, Geyre Mahallesi sınırları içinde bulunan bir antik kent. Menderes Irmağı'nın kollarından Dandalaz Çayı'nın bulunduğu vadide, 600 metre rakımdaki bir plato üzerine kurulmuş. Afrodisias Antik Kenti ile Aydın merkez arası yaklaşık 95 km. ve 1,5 saat uzaklıkta. Kent, Denizli şehir merkezine de oldukça yakın. Afrodisias Antik Kenti ile Denizli arası yaklaşık 70 km. ve 1 saat. Aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite'e adanmış Aphrodisias Antik Kenti'nin içerisinde bir de müze bulunuyor. Müzede büyük çoğunluğu heykellerden oluşan Afrodisias Antik Kent kalıntıları sergileniyor. - Aphrodisias Müzesi 2021 Giriş Ücreti : 30 TL Aphrodite'e adanmış kentlerin en ünlüsü olan Aphrodisias'ın tarihi M. Ö. 5000'lere kadar uzanıyor. Prehistorik bir yerleşke olan kente Aphrodisias ismi M. Ö. 2. yy'da Roma Devleti tarafından verilmiş. Kentin tiyatro bölümünde yapılan kazılarda Roma lideri Caesar'ın Afrodit'e hediye ettiği altın bir Eros heykelinden söz eden yazılara rastlanmış. Bu nedenle Caesar'ın Aphrodisias'a gelip tanrıçaya sadakatini sunmuş olabileceği düşünülüyor. M. Ö. 6. yy'da Aphrodisias küçük bir köydür ve ilk Aphrodite Tapınağı bu devirde inşa edilmiştir. M. Ö. 2. yy'da hızla büyümeye başlayan bölgeye Yunanlıların şehir-devleti anlamına gelen 'polis' ünvanı verilmiştir. M. Ö. 1. yy'da Roma İmparatoru Augustus; "Bütün Asya toprakları içerisinde kendime bu kenti seçiyorum" diyerek kenti kişisel koruması altına almıştır. M. S. 1. ve 3. yy. arası kentte bulunan heykeltraşlık okulunun şöhreti her yere ulaşmış ve bölge ziyaretçi akınına uğramaya başlamıştır. Günümüzde Aphrodisias Müzesi'ni ziyaret ettiğinizde en çok göreceğiniz eserlerin başında heykeller geliyor. M. S. 3. yy'a kadar farklı eyaletlere başkentlik yapan kent, daha sonra Roma'nın bölünmesiyle Bizans topraklarına katıldı. M. S. 4. yy'dan itibaren Hristiyanlığın yayılmaya başladığı süreçte, şehirdeki paganizm kalıntıları silinmeye çalışıldı. Aphrodisias ismi yazıtlardan kaldırılmaya başlandı. Bizanslılar buraya Kayra ismini verdiler. Hatta bugün Aydın'ın Geyre ilçesinin isminin buradan geldiği düşünülüyor. Aphrodisias 7. yy'a kadar önemini korumayı başarsa da sonrasında yaşadığı istilalar, siyasal olaylar ve büyük depremler nedeniyle önemini kaybetmeye başlamıştır. 11. yy'da Selçuklu Devleti'ne katılan kent, 13. yy'dan sonra Menteşe Beyliği egemenliğine dahil olmuştur. Afrodisias Antik Kenti'nin bu yıllarda tamamen terk edilmiş olduğu sanılıyor. 15. ve 16. yy'larda yörede Geyre Köyü kurulmuş ama depremlerden nasibini alan yerleşke yer değiştirmiş, günümüzdeki Geyre Kasabası'nın olduğu bölgeye yeniden inşa edilmiştir. Sonrasında ise Ara Güler devreye giriyor.. Aydın Geyre'ye gazeteci olarak giden Ara Güler bölgede yolunu kaybeder. Akşamın geç saatlerinde yolu bulmaya çalışsa da neticeye varamaz. Böyle olunca, en yakın köye giderek konaklamak ister. Köyde ilk olarak bir kahveye gider. Köylülerle sohbet ederken köylülerin genel kültür ve tarih bilgilerine hayran kalır. Köyün her tarafında çeşitli antik kent kalıntıları mevcuttur. Ara Güler bu kalıntı eserlerin fotoğrafını çekerek köyden ayrılır. Uzun süre araştırmalar yapsa da net bir bilgiye ulaşamaz. Daha sonra fotoğrafları Times Dergisi'ne gönderir. Times, Ara Güler'den fotoğrafları renkli olarak tekrar yollamasını talep eder. Bunun üzerine aynı köye giden Ara Güler resimleri tekrar çekip gönderir. Times Dergisi fotoğrafları basınca bir anda tüm dünyanın gözleri bu antik kente odaklanır. Amerika'dan gelen arkeologlar, mekanın efsanelere konu olan ve ismini Afrodit'ten alan Aphrodisias Antik Şehri olduğunu ilan eder. # Ara Güler Afrodisias fotoğraflarını yazımızın sonuna ekledik. 1961 yılında bölgeye gelen Türk arkeolog Prof. Dr. Kenan Tevfik Erim, antik kentteki çalışmaların başlamasına ön ayak olmuştur. Erim bu keşfe o kadar bağlılık göstermişti ki, hayatının geri kalanını bu kentteki kazılarla uğraşarak geçirdi. 3 Kasım 1990 yılında vefat ettiğinde Afrodisias Antik Kenti'ne gömüldü. Kenan Tevfik Erim bir antik kente gömülen ilk Türk arkeologtur. # Sebasteion: Roma İmparatorluğu'nun Yunanca konuşulan bölgelerinde imparatora tanrı gibi tapınılırdı. Sebasteion'da bu amaçla yapılmış dini bir yapıdır. Bugün ilk katını görebildiğimiz yapı, Aphrodite kutsal alanına ve tapınağına giden imparatorluk yoludur. Yapının ana bölümünü tapınak ve uzun bir açık avlu oluşturur. Esası üç katlı olan bu yolun alt katı dorik, orta katı ionik, üst katı ise korint üslubunda inşa edilmiş. İkinci ve üçüncü katta, sütunların arasında bulunan levhalardaki sahnelerde imparatorların yaşamlarıyla ilgili sahneler ve onların büstleri vardı. # Agora: İon tarzı sütunlu caddenin oluşturduğu agora, tiberius portikosuyla birlikte kentin merkezini oluşturur. Portikonun ortasında yer alan havuz eski zamanların bilinen en büyük havuzudur. Agoranın en büyük özelliği bu havuza sahip olmasıdır. Aynı zamanda buranın, kentin açık hava sarnıcı olarak işlev gördüğü düşünülebilir. # Tiyatro: Prehistorik höyüğe yaslanmış olarak inşa edilen yapı M. Ö. 50 yılı civarında kente gelen özgür bırakılmış köle Zoilos tarafından yaptırılmıştır. 8 bin kişilik bir kapasiteye sahip olan tiyatronun skenesi dor nizamındadır. Tiyatronun sahnesi yarım daire şeklinde ve biraz derindedir. Binanın duvarlarının yüksek olması, Roma devrinde bu binada gladyatör ve hayvan dövüşlerinin de yapıldığına işaret eder. İki diazomalı tiyatronun sahne binası üç katlıdır ve mermerden yapılmıştır. Sahne binasının 1. katı, üzerine yazılmış olan adak yazısıyla birlikte yeniden ayağa kaldırılmıştır. Tiyatronun ön tarafında fıskiyeli bir havuz ve çevresinde sütunlu bir yol yer almaktadır. Bu bölüm Roma devrinde platza adıyla anılıyordu. Bu alan tiyatroya gelenlerin gösteri arasında ıslak zeminde yürüyerek serinlemesi, oyunların olmadığı zamanlarda bir takım tartışmalar, konuşmalar yapmak için düzenlenmiş bir alandır. # Hadrian Hamamı: Kamusal binaların en büyüklerinden biri olan hamam, M. Ö. 2. yy'da imparator Hadrianus adına yaptırılmıştır. Yapı birbirine paralel tonozlu odalardan oluşmaktadır. Büyük kalker bloklarla örülen ve önemli bir kısmı ayakta olan duvarların üzerleri mermer plakalarla kaplıydı. Binanın önünde etrafı sütunlarla çevrili bir ön avlu, kuzeyinde de bir çeşme yer almaktadır. Çeşmenin içinde ve etrafında mitolojik heykeller, ön avludaki kabarmalar, sütunlu kısımlarda portre heykeller bugün Aphrodisias Müzesi'nde görülebilir. # Kuzey Agora: Bugün sütunlarını görebildiğimiz kuzey agoranın yanında yer alan odeon 500 kişilik bir kapasiteye sahiptir. Odeonun bu kısımda yer alması kuzey agoranın çarşı, pazar değil de sosyal olayların yaşandığı yer olduğunu düşündürmektedir. # Bouleuterion : Yapı şehrin yerel yönetimini sağlayan meclisin toplanma yeri olması yanında kapalı tiyatro, konser salonu olarak da kullanılmıştır. Mevcut yapı M. S. 200 yıllarında kuzey agoranın kuzeyine yapılmıştır. Binaya, agoranın oldukça yüksek olan çift koridorlu kuzey portikosundan girilirdi. Dış kapının yanında bulunan kaideler üzerinde portre heykeller yer almaktaydı. Bu heykeller Aphrodisias müzesinde sergilenmektedir. # Stadyum: M. S. 1. yy. yapısıdır ve 30 bin kişi kapasiteye sahiptir. İki ucu iki sphendone ile kapatılmış, sağ tarafa gelen yer ayrıca bir duvarla çevrilmiş, arena şekline sokulmuştur. Bu bölüm Roma çağında, tiyatro dışında gladyatör ve hayvan dövüşlerinin yapıldığı diğer mekandır. Stadyumun büyük kısmı günümüze ulaşmıştır. Kuzey tarafındaki tribünlerin arkasında şehir surlarının kalıntıları bugün görülebilmektedir. # Aphrodite Tapınağı: M. Ö. 6. yy'da kutsal bir alan olarak bilinen tapınak, M. Ö. 1 ve 2. yy. arasında 8x13 ionik üslupta pseudodipteros olarak inşa edilmiştir. M. S. 5. yy'da 3 nefli bir bazilikaya çevrilen yapının girişte bir narteksi, doğuda ise apsisi yer almaktadır. Apsisin önünde görülen bir sıra taş kalıntısı tapınağın hazine duvarına aittir. Tapınak bazilikaya çevrilirken bema duvarı ile hazine duvarı üzerine kurulmuştur. Burası sadece tapınak ve kutsal alan olarak kalmamış, bu alana aynı zamanda Aphrodite öğretisini insanlara yaymak ve öğretiyi egemen kılmak için bir felsefe okulu kurulmuştur.


Aydın, antik kentler cenneti olan Ege Bölgesi'nin köklü medeniyetlere ev sahipliği yapmış illerinden biridir. Her ne kadar tatil beldesi olarak bilinse de, antik kentler bakımından da önemli bir konuma sahip olduğunu gösterebilmek için böyle bir yazı kaleme aldık. Aydın'da bulunan antik kentleri dilerseniz beraber inceleyelim. Milet, geçmişi Neolitik Çağ'a dayanan, felsefenin temellerinin atıldığı, dünyanın en eski kentlerinden biridir. Özellikle heybetli amfi tiyatrosundan etkilenmemek elde değil. Mekana vardığınızda tarihi merdivenlerden çıkın ve kentin büyüsünü yaşayarak hissedin deriz. M. S. 4. yüzyıldan itibaren, Büyük Menderes'in alüvyonlarını denize doldurması ile liman özelliğini yitiren kentin eski limanı bugün denizden 5 km. içeride kalmıştır. Miletos, M. Ö. 7. ve 6. yüzyılda kurulan 30 kadar koloni kentinin deniz aşırı ticaretiyle geçinen bir yerdi. Milet Ören Yeri, Aydın'ın Didim ilçesinin yaklaşık 22 km. kadar kuzeyinde kalıyor. Didim Gülbahçe karayolu ile ulaşılan Milet Ören Yeri, Balat Köyü'nün hemen yanında bulunuyor. Özel aracınız yoksa Didim merkezden o bölgeye giden minibüsleri kullanabilirsiniz. # Tiyatro: Milet'in tiyatrosu herhangi bir tepeye yaslandırılmamış, tamamen tonozlar üzerinde yükselen, M. S. 1. yy. yapısıdır. Yarım daire şeklindeki orkestrası, sahne binası ve tek diazoması bulunan 15 bin kişilik tiyatroda gladyatör ve vahşi hayvan dövüşleri yapılmıştır. Tiyatronun altarında görünen Grifon tasvirleri Milet'in sembollerindendir. Tiyatroda gezinirken oturakların üzerine kazınmış isimler dikkat çekiyor. Bu yazılar, o dönemlerde tiyatro oturaklarının kişiler tarafından sezonluk kiralandığını gösteriyor. Milet'te kazı çalışmaları yapan Alman Arkeoloji Profesörü Kreiner'e göre dünyadaki ilk grev 2 bin 500 yıl önce Milet'te yaşanmış. Sebebi ise tiyatro yapımında ortaya çıkan bir takım finansal sıkıntılar yüzünden işçilerin isyan etmesi. # Milet Limanı: Kentin limanı bugün denizden 5 km. içeridedir. Göze çarpan yuvarlak basamaklı bina, alüvyonlar altında kalan limanın deniz feneridir. Bu fener aynı zamanda liman anıtıdır. Limanın girişinde, iki tepe arasında bulunması gereken aslan heykelleri bugün yerinde değildir. Liman feneri ve aslanlı giriş arasında, dönemin Roma valisi Capito'nun yaptırdığı söylenen liman hamamları yer alır. # Milet Stoası: Milet'in ion tarzındaki stoası, hemen yanında 3 kemerli anıtsal çeşme, meclis binası, kiremit çatılı bazilikası ve Faustina hamamlarıyla kentin görülmeye değer bir diğer görkemli yapısıdır. Hamamlardan hemen önce, Tanrıça Hera'ya adanmış Roma Devleti kutsal alanı yer alır. Bu alanın hemen arkasında da meclis binası bulunur. Şehrin agorası, bouleuterion ile çeşme binası arasında kalan sahadır. Çeşme binasından sonra görünen temeller, agoranın kuzey kapısına aittir. Agoranın ortasında görünen bina, agorada satılan malların depo edildiği yer, yanındaki yıkıntı ise meclis binasıdır. Binanın hemen önündeki kare planlı pritoneon yani kutsal ateşin yandığı bölüm ve ona bitişik yarım yuvarlak şehir meclisi yer almaktadır. Şehir meclisi ile kutsal ateşin yandığı alanın iç içe olması, buranın muhtemelen tahıl borsa binası olarak kullanıldığını düşündürmektedir. Çünkü o dönemlerde yapılan bütün mal alışverişlerinde, alacak verecek işlerinde tanrılar şahit tutulurdu. Depo binasının ilerisinde, yerde duran üçgen alınlığın büyük olasılıkla Mısır tanrısı Serapis'e ait tapınağın bir parçası olduğu düşünülmektedir. Çünkü Milet'in Mısır ile dış ticaret bağlantıları vardı. Aynı zamanda Milet, sekiz Anadolu kenti ile birlikte Nil Deltası'nda ticaret kolonisi kurmuştu. Bir gün yolunuz Aydın-Denizli karayoluna düşerse yol kenarında Nysa Antik Kenti tabelasını göreceksiniz. Sakın ha "Gitsek mi acaba?" diye tereddüt etmeyin. Dev amfi tiyatrosu, tarihi kanalları ve tünelleri ile otobanın hemen dibinde bulunan bu tarihi mekanı görmeden Aydın'dan ayrılırsanız yazık olur. Nysa Antik Kenti, Aydın'ın Sultanhisar ilçesinin kuzeybatısındaki tepelerde yer alır. Aydın-Denizli karayolu üzerinde bulunan antik kent, Aydın merkeze 30 km., Sultanhisar ilçesine 3 km. mesafededir. Coğrafyacı Strabon'a göre Nysa Antik Kenti'ni, Athymbros, Athymbrados ve Hydreleos adlı üç kardeş kurmuştur. Daha sonra M. Ö. 3. yy'ın ilk yıllarında Seleukos Kralı I. Antiohos tarafından kent yeniden imar edilmiştir. Aile üyelerinden birinin adı olan Nysa ismi kente verilmiştir. Bu yerleşim yeri ortadan bir yarla ayrılmıştır. Fakat bu yarık kamufle edilerek kent için düz bir alan oluşturulmuştur. Yarığın üzerinde bugün de görülen kalıntılar Roma devri köprüsü kalıntılarıdır. Ortada akan derenin batısında gymnasium ve kütüphane, doğusunda agora, kent meclisi ve yaşlılar meclisi yer alır. Roma köprüsünün kuzey ucuna tiyatro, güneyine stadyum yerleştirilmiştir. # Nysa Tiyatrosu: Nysa, Antik Yunan'da şarap tanrısı olan Dionysos'un doğum yeri olmasından dolayı kentin tiyatrosu kente göre oldukça büyüktür. Bilinen ilk Dionysos törenleri burada yapılmıştır. Tiyatronun Roma devrinde eklenen sahne binasının kabartma dizisinde Dionysos'un doğumu, annesi Semele, Dionysos'un Nysa dağına bırakılması, büyütülmesi ve bağ bozumu şenliklerinin düzenlenmesi ayrıntılı biçimde betimlenmiştir. Helenistik dönem yapılarının günümüze sapasağlam geldiği bir antik kent Priene. Büyük İskender'i ağırlayan bu bölge bir zamanlar deniz kenarıymış. Günümüzde ise uçsuz bucaksız dümdüz bir ova haline gelmiş. Eşsiz bir manzaraya sahip Priene, sırtını sarp kayalara yaslamış olarak konuklarını ağırlıyor. Dilek Dağı'nın kayalık tepesine kurulan Priene Antik Kenti'ne Söke Bodrum karayolunun 5. kilometresinden ayrılan Güllübahçe Köyü yoluyla ulaşılır. Priene Ören Yeri, Söke merkeze yaklaşık 15 km. uzaklıkta bulunuyor. Aslında Priene, Ege Denizi kıyısında M. Ö. 1100 yıllarında İonlar tarafından kurulan bir liman kentidir. Fakat Menderes Irmağı'nın alüvyonlarını limana yığması üzerine Latmos Körfezi dolmuş ve halk burayı terk edip M. Ö. 350'de bugünkü yerine taşınmıştır. İon Birliği'nin en hareketli liman kentlerinden biri olan Priene, M. Ö. 7. yy'da Kimmer saldırısına uğramıştır. Daha sonra Lidya egemenliğine giren kent, ardından M. Ö. 546'da Perslerin boyunduruğuna girmiştir. M. Ö. 5. yy'da İonyalıların Perslere savaş açmasının ardından, 494'te Priene de İonyalıların yanında yer alarak savaşa katılır. Persler bu savaşta galip gelirler. Daha sonra Atina ile savaşan Persler yenilgiye uğrar. Bu zaferin ardından kurulan Attik Delos Birliği, M. Ö. 450'de Priene'yi birliğine katar. Helenistik dönem boyunca şehir, Ptolemaic, Seleucid ve Bergama Krallığı'nın hakimiyetine girmiştir. Bergama Kralı II. Attalos M. Ö. 133'te ölünce kent Roma egemenliğini girer. Bu dönemde savaşlar ve korsan saldırıları nedeniyle zor günler geçiren kent sadece İmparator Augustus zamanında bir barış dönemi geçirmiştir. Bizans çağında piskoposluk merkezi olan Priene, 12. yy'da tamamen terk edilmiştir. # Priene Athena Tapınağı: Kapısı Augustus dönemine tarihlenen tapınağın tasarımcısı, dünyanın yedi harikasından biri olan Maussolleion'un da mimarı olan Piteos'tur. 6x11 sütunlu tapınak, İskender'in sunuş yazıtını içermektedir. # Priene Tiyatrosu: M. Ö. 225-200 yılları arasına tarihlenen tiyatro özünde Helen tiyatrosudur. Fakat Roma döneminde sahne binası eklenerek Roma dönemi formuna sokulmuştur. Tiyatroda loca yoktur. Onun yerine birbirinden bağımsız tek tek koltuklar mevcuttur. Yaklaşık 5 bin kişiliktir ve 50 sıralıdır. Ortadaki mermer koltuk krala aittir. Özel koltuklarda şehrin ileri gelen ailelerinin erkekleri, daha geride ise eşleri otururdu. Dolayısıyla kadının ikinci sınıf görüldüğü Helen kültürünü benimseyen Priene halkı, tiyatrolarını dor stilinde ve erkeğe yönelik bir yapıda inşa etmişlerdir. Priene tiyatrosu da diğer tüm tiyatrolar gibi tanrı Dionysos'a adanmıştır. Fakat burada tanrı Apollon adına da şenlikler düzenlenmekteydi. Bunu da proedrianın ayaklık kısmındaki lir figüründen anlıyoruz. # Priene Agorası: Şehrin agorası iki sıra sütunludur. 640 kişilik şehir meclisi, köşeli mimarisi ile Türkiye'de tektir. Hemen yanında şehrin kutsal ateşinin yakıldığı prytaneion görülür. Şehir merkezinde aynı zamanda balık pazarı, Zeus Olympos Tapınağı yer alır. Batıya doğru inen yolda İskender'in kaldığı evin kalıntıları göze çarpar. Daha ileride ise Kybele Temenosu yer alır. Agoranın güneybatı köşesinden merdivenle inildiğinde gymnasiuma ulaşılır. Tiyatronun yanında Bizans bazilikası, güneyinde yukarı gymnasium ve hamam yer alır. Demeter Temenosu akropolin eteğindedir. # Priene Kent Planı: Hippodamos planlı kentte her bir yapı bir insula şeklinde düşünülmüş. Konutlar için bir insula, resmi bina ve tapınaklar için iki, dört ya da altı insula ayrılmıştır. Kare bölümler olarak planlanan şehirde ara kısımlar cadde, ortalarda ise binalar bulunmaktadır. Aphrodisias Antik Kenti için daha detaylı yazılmış ayrı biz başlığımız var. Fakat ziyaretçilerin es geçmemesi için Aydın Antik Kent Rehberi yazımızda da buraya yer verdik. Ara Güler'in şans eseri bulduğu Afrodisias Antik Kenti dünyaca ünlü eserlerimizden biridir. Aydın gezilecek yerler listesinin üst sıralarında olmayı hak ediyor.. Detaylar için aşağıdaki linki ziyaret edebilirsiniz. Aydın ilinin, hatta tüm Ege Bölgesi'nin en önemli tarihi kalıntılarına sahip yerlerinden biri Didim Apollon Tapınağı. Hem tarihteki yeri ve önemi hem de oldukça sağlam şekilde günümüze ulaşmasıyla, Aydın'da görülmesi gereken tarihi mekanların başında geliyor. Didyma Apollon Tapınağı'na ait detayları, bilgileri ve tapınağa ait görselleri aşağıdaki yazımızda inceleyebilirsiniz. Mağaranın girişinden itibaren patika bir yol yaklaşık 20 metre boyunca ziyaretçilere eşlik ediyor. Bu yolda kayrak taşları da mevcut. Mağaradaki suyun derinliği 15 20 metre civarında. Yüksek su seviyesi mağarayı bir havuz görünümüne kavuşturmuş. Tatlı ve tuzlu suyun karışımı ile ortaya mavi-yeşil karışımı güzel de bir manzara çıkmış. Mağarada yazın turistler yüzüyor, kışın ise bölge halkı. Elverişsiz hava koşulları olduğu zaman, sahillerde denize giremeyen yerli halk ve ziyaretçiler bu bölgeye geliyorlar ve sakin sularda rahatlıkla yüzebiliyorlar.


Aydın gezilecek yerler listemize başlamadan önce Ege'nin bu nadide şehri hakkında birkaç kısa bilgi vermek istiyoruz. Aklımıza hep turizm fikriyle kazınan Aydın aslında çağlar boyunca ticaret açısından hep değerli bir kent olmuştur. Hatta Türkiye'deki ilk demiryolu hattı da Aydın-İzmir arasında yapılmıştır. Akdeniz ikliminin verimli havası ve yörenin bereketli toprakları birleşince Aydın, tarım ekonomisinde de ön plana çıkmıştır. Zeytin, incir, kestane ve pamuk üretimi kentin kalkınmasında etkili olmuştur. Bu ticari hareketliliğin yanına bir de turizm eklenince, Aydın ülkemizin en gözde illerinden birine dönüşmüştür. Burası Kuşadası gibi Türkiye'nin en popüler tatil beldelerinden birine sahiptir. Efeler diyarı Aydın, sınırları içerisinde bulunan tarihi alanlarla da bir açık hava müzesini andırır. Kentin tarihine baktığımızda ise şehrin adının defalarca değiştiğini görüyoruz. M. Ö. 13. yy'da, Traklar burada 'Tralles' kentini kurmuş. M. Ö. 26'da meydana gelen şiddetli depremle bölge hasar görünce, Bizans İmparatoru Andronikos kenti yeniden inşa etmiş ve bundan dolayı buraya 'Andropolis' adını vermiş. Aydınoğulları'nın hakim olduğu dönemde ise bölge 'Aydın Güzelhisarı' olarak adlandırılmış. Gerek antik kentleri, gerek tatil mekanları, gerek tabiat güzellikleri bakımından zengin topraklarımızdan biridir Aydın. Hele ki yaz mevsimlerinde Didim, Söke, Kuşadası gibi ilçeleri tatilcilerin ve turistlerin yoğun akınına uğruyor. Aydın'da gezilecek yerler yazmakla bitecek gibi değil ama kısa başlıklar eşliğinde bu mekanlara bir göz gezdirelim. - Aydın Antik Kentler - Güvercinada Kalesi - Dilek Yarımadası Milli Parkı - Sırtlanini Mağarası - İlyas Bey Cami ve Külliyesi - Bafa Gölü - Aydın Karabağlar Kanyonu - Güzelçamlı Koyu - Paşa Yaylası - Aydın'daki Müzeler - Aydın Kaplıcaları - Aydın'da Gezilecek Diğer Yerler - Aydın Dalış Noktaları - Aydın Doğa Yürüyüşü - Aydın Festivalleri - Aydın'dan Ne Alınır? - Aydın Gezi Notları Binlerce yıl boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış Aydın'da çok sayıda tarihi mekan bulunuyor. Günümüze kadar iyi korunmuş antik kentler şehrin önemli ziyaret yerlerinden. Aydın gezilecek yerler listemize antik kentler ile başlayalım. Didim her ne kadar deniz turizmi ile ön plana çıksa da, buraya geldiğinizde ziyaret etmeniz gereken en önemli yerlerin başında Didim Antik Kenti ve Didyma Apollon Tapınağı geliyor. Anadolu'nun Ege kıyılarındaki İonia bölgesinde, Apollan kutsal alanı ve bilicilik merkezi olan kent; Aydın'a bağlı Yenihisar ilçesinin merkezi yakınındadır. Yaklaşık 16 km. kuzeydeki Miletos'ta, kutsal kapıdan başlayıp güneye yönelerek Didyma'nın limanı Panormos'a ulaşan kutsal yol, Didymaion'un kuzeydoğusunda son buluyordu. Yolun son bölümünün iki yanında, Brankhidai adlı rahiplerin oturur biçimdeki heykelleri bulunuyordu. Pausanias'a göre burası İonialılar'dan önce de bilicilik merkezi olarak biliniyordu. Arkaik dönemden başlayarak ünü yaygınlaşan Didyma bilicilik merkezine başvuran ünlüler arasında Neho II ve Karun da vardı. M. Ö. 499'da Miletos başkanlığında ayaklanan İonia kentleri, Persler'e yenilince (M. Ö. 494) yağma edildi, yakılıp yıkıldı. Halkı Önasya'ya sürülüp Dicle kıyılarına yerleştirildi. Kutsal alanın M. Ö. 5. ve 6. yy.'lardaki durumu karanlıktır. Ancak M. Ö. 331'de Büyük İskender'in Didyma rahibi tarafından "Zeus'un Oğlu" ilan edildiği bilinmektedir. İzmir'deki Efes Antik Kenti gibi Aydın'daki Milet Antik Kenti de antik çağın önemli liman kentlerindendir. İonyalılar döneminde dört limanı olan Milet, günümüzde denizden içeride kalmıştır. Ünlü Söke Ovası deniz, Bafa Gölü ise bu dönemde bir koydur. Burada ilk yerleşim M. Ö. 2000'lerin ortalarından itibaren Myken kolonisi olarak başlamıştır. Milet tiyatrosu, faustina hamamı, agora, tören caddesi, anıtsal çeşme, gymnasium, Vergilius Capito, Türk hamamı, Athena tapınağı, stadyum, delphinion, liman anıtı, Zeus Olympios temenosu, bouleuterion ve Mısır tanrılarının temenosu kalıntıları Milet'te görebileceğiniz yerler. Aydın'ın Sultanhisar ilçesindedir. Kentle ilgili tarihsel bilgiler coğrafyacı Strabon'a aittir. Selevkos Kralı I. Antiochus, kurduğu bu şehre eşinin adını vermiştir. Görülebilecek önemli yapı kalıntıları Helenistik Çağ'a (M. Ö. 323 146) ait su deposu, Roma dönemine (M. Ö. 9. yy.) ait stadyum ve köprü, halk meclisi ve şehir nekropolüdür. Aydın'ın Söke ilçesi, Güllübahçe Mahallesi yakınlarında bulunan Priene, antik çağın dini merkezlerindendir. Burada görülmesi gereken en önemli yapı Athena Tapınağı'dır. Ayrıca Helenistik döneme tarihlenen tiyatroyu da görmelisiniz. Aydın'ın kuzeyindeki Kestane dağlarının güney yamacındaki platoda kurulu olan kentte, günümüze kadar ulaşan cavea, tiyatro kalıntısı ve 'üç göz' olarak bilinen yapılar bulunmaktadır. Ayrıca Roma ve Bizans dönemlerine ait arsenal yapısı da açığa çıkarılmıştır. Tanrıça Afrodit'e adanmış kentlerin en ünlüsü Afrodisias, Aydın'ın Karacasu ilçesi, Geyre Mahallesi'nde bulunuyor. Burası en parlak çağını Roma döneminde yaşamıştır. Kentte mimarlık, heykeltıraşlık, tıp, astronomi gibi çalışmalar yapılmıştır. Hamam, agora, Afrodit Tapınağı, odeon, piskopos sarayı ve felsefe okulu Afrodisias'da göreceğiniz yapı kalıntılarıdır. Aydın'ın Çine ilçesi, Doğanyurt Köyü'nde bulunan kent, adını Karia dilindeki "ala ve banda" sözcüklerinden almıştır. Bu sözcükler at ve zafer anlamına gelmektedir. Helenistik ve Roma dönemlerine ait kuleli sur, tiyatro, senato, halk meclisi binası, agora ve anıt mezar ile güney yönündeki Kemer Deresi üzerinde, Roma yapısı su kemeri görülmeye değer kalıntılardır. Aydın gezilecek yerler listesine ekleyebilirsiniz. - Myus Antik Kenti - Gerga Antik Kenti - Alinda Antik Kenti - Mastaura Antik Kenti - Magnesia Antik Kenti - Orthosia Antik Kenti - Acharaka Antik Kenti Müthiş bir tarihi zenginliğe sahip olan Aydın'daki bu antik yapılar hakkında daha detaylı bilgiler için sizi şöyle alabiliriz. Aydın Kuşadası'na gelip de bu güzel şirin adayı görmeden giden pek olmaz. Esasında bu ada, şehir ile bütünleşmiş desek yeridir. Tamamı kaleden oluşan bir mekan. Kuşadası'na bağlı Hacıfeyzullah Mahallesi'nde bulunan Güvercinada Kalesi, körfez girişinde, limanı koruyan bir konumda inşa edilmiş. Güvercinada üzerinde, Barbaros Hayrettin Paşa tarafından yaptırılan bir iç kale ve İlyas Ağa tarafından yaptırılan surlar bulunuyor. Adanın kara ile bağlantısı ufak bir yol ile sağlanmış. Şehrin doğal güzelliklerinden bir diğeri, Dilek Yarımadası Büyük Menderes Deltası Milli Parkı da Aydın gezi rehberi listemizde yer alıyor. Hem Kuşadası'na hem de Söke'ye yaklaşık olarak aynı uzaklıkta bulunan bu park, fokları ve deniz kaplumbağaları ile dikkat çekiyor. Nesli tükenmekte olan hayvanlar parkta yaşam alanı bulmuş durumda. Yaban domuzu dahil çok sayıda memeli hayvan ve kuş türü bulunan bölge, hayvan severler için ziyaret edilmesi gereken yerler arasında. Dilek Yarımadası ve Büyük Menderes Deltası Milli Parkı içerdiği biyolojik çeşitlilikten, nesli tükenmek üzere olan canlılardan ve endemik türlerden dolayı uluslararası bir öneme sahip. Bu bölge Avrupa Konseyi tarafından 'Flora Biyogenetik Rezerv Alanı' olarak kabul edilmiş durumda ve koruma altındaki özel bir mekan. Doğal hayatın bu denli yaşandığı parkın plajında, serin koylarda yüzebilir, piknik alanlarında ise piknik yapabilirsiniz. Dilek Yarımadası girişine yakın bir konumda bulunan Zeus Mağarası'nı da mutlaka ziyaret etmenizi öneririz. Aydın'ın doğal güzelliklerinden Sırtlanini Mağarası, mevki olarak Karacasu Yukarı Çamarası Köyü'nden yaklaşık 4 kilometre uzaktadır. Mağaranın salon bölümünde 5-6 tane oda mevcut ve odaların tümünde sarkıt, dikit ve sütunlar var. Burası kuru bir mağara ancak sıcaklık ve nem farklarına baktığımızda ilginç sonuçlarla karşılaşıyoruz. Mesela dışarıda 28 derece ölçülen sıcaklık, mağaranın içerisinde 17 dereceye kadar düşerken nem oranının ise içeride %40 daha yüksek olduğu ortaya çıkıyor. Mağarada büyük koloniler halinde yarasalar yaşıyor. Sırtlanini, giriş bölümünde yatay bir mağara ve giriş çok dar. Girişten sonra yaklaşık 4-5 metre ileride salon ortaya çıkıyor. Mağara 348 metre uzunluğunda ve 32 metre derinliğinde. Söke ilçesinde bulunan ve Milet'in Selçuklu dönemi yapısı olan İlyas Bey Külliyesi cami, türbe, medrese ve imaretten oluşuyor. Menteşoğulları'ndan İlyas Bey'in 1404 yılında yaptırdığı caminin yapımında Milet Antik Kenti'nin mermer blokları kullanılmış. Kare planlı caminin ibadet mekanını örten kubbe sekizgen kasnak üzerine oturtulmuştur. Kubbenin üzeri kiremit ile örtülüdür. Pencerelerin bir kısmının üzerinde çini kakmalı ayetler, bir kısmında ise geometrik desenli vitraylar yer almaktadır. Caminin mihrabı ise mermerden olup geometrik desenlerle bezelidir. Caminin karşısında bulunan dört köşeli türbe İlyas Bey'e aittir. Külliyenin medrese ve imareti ise günümüzde harap durumdadır. - Ramazan Paşa Cami - Ahmet Gazi Cami - Koçarlı Cihanzade Mustafa Cami - Ahmet Şemsi Paşa Cami - Üveyspaşa Cami - Bey Cami Bafa Gölü Tabiat Parkı, Aydın'daki önemli doğal güzelliklerden biri. En derin yeri 25 metre olan Bafa Gölü, Büyük Menderes Nehri'nin suları ile oluşmuş. Büyük Menderes Nehri taştıkça körfezi doldurmuş ve Bafa Gölü ortaya çıkmış. Gölün bir kısmı Aydın, bir kısmı ise Muğla sınırları içerisinde yer alıyor. Tabiat Parkı'na baktığımızda ise sadece özel ve kamuya ait araziler görülüyor. Bu parkta hiçbir tesis mevcut değil ve sadece gölün kenarı kullanılıyor. Kızılçam ağaçlarının yanı sıra ılgın ve zeytin ağaçları da bölgenin genel bitki örtüsünü oluşturuyor. Kışın ortasında bu göle yüz binlerce kuş geliyor ve konaklıyor. Kaşıkçı kuşundan tutun da flamingoya kadar çok çeşitli kuşlar göçmen olarak burada bulunuyor. Bölgede bazı kartal türleri ve kaşıkçı kuşlarının yuvalarına rastlanıldığı biliniyor. Bafa Gölü'nde bulunan bir adada Kaya Mezarı bulunmaktadır. Burada bir Bizans Manastırı da mevcut. Bafa Gölü'ne gittiğinizde ziyaret edebilirsiniz. Bafa Gölü sportif olta balıkçılığı, Bozdoğan Alamut Köyü ise av turizmi için elverişlidir. Ayrıca Bafa Gölü çevresi kuş gözlemi için de uygun bir alandır. Alan, bataklık kırlangıcı ve mahmuzlu kız kuşunun üreyen popülasyonları ile ÖKA statüsü kazanır. Büyük Menderes Deltası'ndan gelen tepeli pelikan yıl boyunca gölde görülebilir. Bafa Gölü, kışlayan su kuşları açısından büyük önem taşır. Küçük batağan, bahri, kara boyunlu batağan, karabatak, küçük karabatak, boz ördek, elmabaş patka ve sakarmeke kışlayan başlıca türlerdir. Aydın'ın Karacasu ilçesinde bulunan Karabağlar Kanyonu, görülmeye değer doğal bir güzelliğe sahip. Başlangıç ile bitiş noktası arası yaklaşık 2,5 kilometre uzunluğunda olmakla birlikte, başlangıç noktası ile bitiş noktası yükseklikleri karşılaştırıldığında 200 metrelik bir fark göze çarpıyor. Karabağlar Kanyonu'nda ip ile iniş için 3 adet şelale mevcut. Kanyonun genişliğine bakıldığında ise bazı yerlerin 1 metreye kadar daraldığı görülüyor. Karabağlar Kanyonu bir miktar yol aldıktan sonra Aşağı Görle Köyü sınırları içerisindeki Görle Kanyonu ile birleşiyor. Başlangıçta derin olmayan bu kanyon gittikçe derinleşiyor. Bazı yerleri 50 metre derinliğe sahip. Kanyonun suyu Kemer Baraj Göleti'ne dökülüyor. Aydın'da kesinlikle görülmesi gereken yerler arasında yer alan Kuşadası Güzelçamlı Koyu, belde turizmi açısından birçok özelliğe sahip. Mavi ve yeşilin buluştuğu bu muhteşem koy, su sporuna düşkün kişiler için vazgeçilmeyecek bir alan. Yelkenden sörfe kadar çeşitli spor imkanları ile yüzlerce kişiyi sahilde ağırlıyor. Çok farklı bitki türleri, muazzam coğrafyası, içerisinde yer alan mağaraları ve vadileriyle doğaseverler için de en iyi tercihlerden biri. Güzelçamlı Koyu, Kuşadası'nda Dilek Yarımadası Büyük Menderes Deltası Milli Parkı'nın hemen yanında uzanıyor. - Pigale Plajı - Kadınlar Denizi Plajı - Güvercinada Plajı - Yavansu - Sevgi Plajı - Long Beach - Altınkum Plajı - Akvaryum Koyu - Tavşanburnu Plajı - Gevrek Plajı - Akbük Koyu - Manastır Koyu ve Plajı Aydın'ın doğa harikalarından Paşa Yaylası, kışın dinlenmek ve eğlenmek isteyenlerin kesinlikle uğraması gereken yerlerden. Çam, ardıç ve ceviz ağaçlarıyla çevrili Paşa Yaylası, Aydın merkezin yaklaşık 20 km. kadar kuzeyinde, piknik severler için ideal bir sayfiye alanı. Paşa Yaylası'nın en üst noktasındaki, İmam Baba Tepesi olarak bilinen zirvede, yangın gözetleme kulesi yer almaktadır. 1500 metredeki tepede aynı isimle anılan İmam Baba Yatırı da yıllardır bu dağların yalnız misafiridir. En tepede yer alan Baba Zirvesi, gün batımında Ege Denizi'nde çıkan yakamozları bile görebileceğiniz harika bir panoramik manzaraya sahiptir. # Yörük Ali Efe Müzesi: Yenipazar ilçesinde bulunan bu müzede Kurtuluş Savaşı'nda etkinlik göstermiş Kuva-yi Milliyecilerden biri olan Yörük Ali Efe'ye ait özel eşyaları ve yöreye ait etnografik eserleri görebilirsiniz. # Afrodisias Müzesi: Burada Aphrodisias Antik Kenti'nde yapılan kazılar sonucunda gün ışığına çıkarılan buluntular sekiz ayrı salonda sergilenmektedir. Müze bahçesinde de pek çok eser bulunmaktadır. Buluntuların tarihi M. Ö. 4000'lere kadar iniyor. # Milet Müzesi: Çok zengin bir koleksiyona sahip bu müzedeki üç ayrı salonda fosiller, keramikler, geometrik eserler, taban mozaikler ile amphoralar, tiyatro maskeleri, kandiller, cam eserler, heykelcikler, altın eserler ve küçük madeni eşyalar ile sikkeler, heykeller ve mezar taşları sergilenmektedir. # Tales Matematik Müzesi: İlköğretim seviyesinden üst düzey matematiğe kadar matematik terimlerini görsel hikayelerle anlatan ve sevdirmeye çalışan sıra dışı bir müze. # Karacasu Etnografya Müzesi: Karacasu ile yakın çevresinin sosyo-kültürel geçmişine dair bilgiler veren eserlerler bulunuyor. # Aydın Arkeoloji Müzesi: 1959 yılında kurulan bu müze çok geniş bir alana ve oldukça modern bir yapıya sahip. İçerisinde arkeoloji salonu, sikke salonu ve etnografya salonu olan Aydın Müzesi'nin bahçesinde ise Aydın yakınlarında bulunmuş lahitler, mezar taşları, sütun başlıkları, yazıtlı steller ve çeşitli mimari parçalar sergileniyor. # Kuşadası Davutlar Kaplıcası: Kuşadası'na 17 km. mesafede bulunan Davutlar; dağ eteklerinde, yeşillikler arasında muazzam bitki örtüsü ve ılıman iklim koşulları ile her sene yüzlerce kişiyi ağırlıyor. Bölgede misafirlerine günübirlik kür tedavileri veren, 3 adet termal havuz ve 20 yatak kapasiteli 8 odası bulunan Radon Termal Kaplıca Kür Merkezi bulunuyor. Buradaki kaplıcaların romatizmal hastalıklar, eklem hastalıkları, bel ağrısı, nörolojik rahatsızlıklar ve yumuşak doku hastalıkları tedavisinde başaralı sonuçlar verdiği söyleniyor. Hem doğa ile baş başa olmak hem de alternatif tıp tedavilerinden yararlanmak istiyorsanız bir uğrayın deriz. # Alangüllü Kaplıcası: Aydın'ın Germencik ilçesindeki Alagüllü Kaplıcası ormanlık bir alan içindedir. Romatizmal hastalıklara ve deri hastalıklarına iyi geldiği söylenen kaplıca suyu, sodyum klorürlü ve bikarbonatlıdır. # Salavatlı Kaplıcası: Sultanhisar ilçesinde bulunan bu termal tesisler belediyeye ait ve sadece yaz aylarında hizmet veriyor. # Kurşunlu Manastırı: Davutlar'a 12 kilometre mesafede bulunan bu tarihi manastır Dilek Yarımadası içerisinde bulunuyor. Rumlar tarafından Panagia olarak bilinen Kurşunlu Manastırı, Meryem Ana'ya adanmış bir kutsal alan. # Saplı Ada: Didim Akbük'te bulunan bu küçük ada, karaya çok yakın bir noktada bulunuyor ve bölgenin sembol yerlerinden. # Arpaz Kalesi: Arpaz Kulesi olarak da bilinen bu tarihi yapı Nazilli ilçesinde bulunuyor. Kale etrafında bulunan kalıntılar 17. yy'a kadar uzanıyor. Heybetli mimarisi ile dikkat çeken bu kale tanıtım eksikliğinden dolayı pek bilinmiyor. # Arapapıştı Kanyonu: Aydın, Bozdoğan ilçesinin Kemer Barajı'nda yer alan Arapapıştı Kanyonu görsel anlamda büyüleyici bir yer. Bölgede tekne turları yapılabiliyor. # Gümrükönü Hamamı: Yüzlerce yıllık bir geçmişe sahip olan bu hamam ve bitişiğindeki han, Aydın'ın önemli tarihi yapılarından biri. Efeler ilçesinde bulunuyor. # Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı: 1618 yılında Sadrazam Öküz Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kuşadası iskelesine çok yakın bir konumda. # Çine Vadisi: Mitolojik hikayeleri ve doğal güzelliği ile kendine hayran bırakan bir başka ziyaret noktası. Çine ilçesindeki vadi, kamp ve doğa yürüyüşü arayanlar için ideal bir yer. # Kuşadası Dalış Noktaları: Kuşadası'nda dalış dendiği zaman akla ilk gelen yer Adakale Burnu'dur. Tekne ile ulaşılan dalış bölgesine varıldığında misafirleri 9 metre derinlikte bir mağara karşılamaktadır. 30 metre yatay yüzdükten sonra içinde hava boşluğu olan bir odacığa ulaşılır. Bu alanda oksijen maskelerini çıkarabilir, ortamın büyüsüne kendinizi bırakabilirsiniz. Kuşadası'nda bir diğer dalış noktası Ada-Banko'dur. Yaklaşık 6 metrelik bir derinliğe sahip dalış noktasına limandan ulaşmak mümkün. Çeşitli deniz canlılarının bulunduğu bu alan, su altı dünyasına meraklı insanları kendine çekmektedir. # Didim Dalış Noktaları: Didim'de gerçekleştirilen dalışlar Altınkum çıkışlıdır. Dalışlar Dip Burun ve Tekağaç Burnu arasında kalan kısımda gerçekleştirilir. Bu kısımda suyun derinliği 10-12 metreden başlayıp 35-40 metreye kadar ulaşabilmektedir. Bu alanda 10'dan fazla dalış noktası bulunmaktadır. Dip Burnu'ndaki dalışlarda çeşitli deniz canlısı görmek mümkündür. Tekağaç Burnu ise tarihi batıkları ile dalış yapanlara büyüleyici anlar yaşatmaktadır. Doğa ile iç içe, bir yerlere yetişmenin telaşı olmadan etrafın güzelliklerini yaşamak isteyenler, Aydın'da Dilek Yarımadası Büyük Menderes Deltası Milli Parkı, Karina, Bafa Gölü, Çine Vadisi, Madran Yaylası, Merkez Paşa Yaylası'nı tercih edebilirler. Dilek Yarımadası'ndan başlayan, Karina'da devam ederek Büyük Menderes Nehri ile deltası ve Bafa Gölü'ne kadar uzanan bölge doğa yürüyüşü için en ideal alanlardır. Dağ yürüyüşü yapmak isteyenlere Beşparmak Dağları'nı tavsiye ederiz. Bu yürüyüş sırasında çevre köylere uğramak, Bizans dönemi manastırlarını görmek, antik dönemlerde insanların hava ve yağmur tanrısı kutsal alanına gitmek için kullandıkları patikadan geçmek, prehistorik kaya resimlerinin bulunduğu mağarayı ziyaret etmek sizi tarihin derinliklerinde bir yolculuğa çıkaracaktır. Aydın'ın birçok ilçesinde Aralık Ocak Şubat aylarında Deve Güreşi Festivalleri düzenlenmektedir. - İncirliova Belediye Başkanlığı'nın Ocak ayında düzenlediği İncirliova Deve Güreşi Festivali, - Germencik Belediye Başkanlığı Deve ve Deve Güreşi Severler Derneği tarafından düzenlenen Germencik Kültür Sanat ve Deve Güreşi Festivali, - Çine'de Şubat ayında gerçekleştirilen Uluslararası Deve Güreşi Festivali, - Aralık ayında Atça Belediyesi öncülüğünde düzenlenen Atça Deve Şenlikleri renkli görüntülere sahne olmaktadır. - Nazilli Belediyesi'nin düzenlediği Kültür Sanat ve Edebiyat Festivali, - Sultanhisar Belediye Başkanlığı'nın öncülüğünü yaptığı Uluslararası Nysa Kültür ve Sanat Festivali, - Atça Belediyesin'in düzenlediği Atça Tarım, Çilek Kültür ve Sanat Festivali, - Mayıs ayında Koçarlı'da düzenlenen Yamaç Paraşütü, Dağcılık Şenliği ve Koçarlı Çam Fıstığı Festivali, - Karacasu Kaymakamlığı ve Belediye Başkanlığı'nın Eylül ayında düzenlediği Afrodisias Karacasu Kültür Sanat ve Tanıtım Festivali, - İncirliova ve Germencik'de Eylül ayında kutlanan İncir ve Kültür Festivali'dir. Unutmayalım ki festivallerin dönemsel olarak tarihleri ertelenebilir ya da komple iptal olabilir. Bu sebeple her yıl festivallere katılmadan önce ilgili birimlerden bilgi almanızı tavsiye ederiz. Doğa şartları, iklim ve yaşam tarzlarının bir sonucu olarak ortaya çıkan el sanatları, Aydın ve çevresinin önemli kültürel zenginliklerindendir. Bu zenginliklerden bazıları olan iğne oyası tülbentler, kıl dokumalar, toprak seramik eşyalar, çömlekler ve hasır dokumalardan satın alabilirsiniz. Bunların yanında kilim ve deri eşyalar da ilginizi çekebilir. Ayrıca yüksek kalitesi ve lezzeti ile Aydın'ın önemli geçim kaynağı kuru incirden mutlaka satın almanızı öneririz. # Şehirde Güvercinada ve Arpaz haricinde Osmanlı Dönemi'ne ait başka kale kalıntıları da bulunmaktadır. Koçarlı ilçesindeki Cincin Kalesi ve Bozdoğan ilçesindeki Körteke Kalesi'ni de ziyaret edebilirsiniz. # Paşa Yaylası, Kahvederesi Yaylası, Necippazar Yaylası, Bulgurlu, Sarıcaova, Ömür, Madran, Korumaz Yaylası ve Kavşit Yaylası Aydın'da yapılacak yayla turizmi için uygun bölgeler. # Söke ilçesi golf sporu, Güzelçamlı ve Dilek Yarımadası ile Didim Akbük ise bisiklet turu için uygundur. # Aydın çevresinde kamp ve karavan turizmi için uygun yerler de mevcuttur. Kamp yapmak isteyenler Söke Didim yolundaki Tavşanburnu Orman Kampı'nı tercih edebilirler. Büfe, market, lokanta, plaj, lavabo, WC, duş gibi imkanlar var. Ayrıca Dilek Yarımadası, Yenihisar ve Davutlar da kamp ve karavan turizmine elverişlidir. # Kuşadası, yat turizmine uygun iskele ve yat limanına sahiptir.


Antik Yunan dönemi tarihçi ve yazarlarından Heredot'un, "Gökyüzünün altındaki en güzel yeryüzü", ünlü seyyah Evliya Çelebi'nin ise, "Dağlarından yağ, ovalarından bal akar" diyerek övgüler dizdiği bir şehir Aydın. Yüzyıllar sonra bugün bile insanlarımızın emekli olup yerleşmek için hayal kurduğu sakin Ege şehirlerden biri. Aydın; Kuşadası ve Didim gibi tatil beldeleri, Afrodisias, Nysa, Didyma gibi antik kentlerinin yanı sıra efeleriyle de ünlüdür. Osmanlı zamanında, Ege Bölgesi'ndeki toprak ağalarının baskılarına, yaptıkları haksızlıklara isyan edip dağlara çıkan kişilere 'zeybek' deniyordu. Bu zeybek grubu arasında liderlik vasıflarıyla sivrilen kişi, o grubun lideri yani 'efe'si idi. Efeler kimi zaman büyük isyanların içinde oldular, kimi zaman Kurtuluş Savaşı cephelerinin en önünde. Bazısına göre eşkıya idiler, bazısına göre mangal yürekli babayiğitler. Hepsinin ayrı bir hikayesi vardır. Yörük Ali Efe... Çakırcalı Mehmet Efe... Saçlı Mustafa Efe... Mesutlulu Mestan Efe... Aydın, Ege Bölgesi'nde en fazla efeye ev sahipliği yapmış illerin başında geliyor. Peki efeler diyarı Aydın nasıl bir yer? Şehrin tarihi, ekonomisi, mutfak kültürü nasıl? Memur ve öğrenciler için Aydın'da hayat şartları neler? Aydın şehrimizi biraz daha yakından tanıyalım. Ege Bölgesi'nde bulunan Aydın, İzmir ve Manisa'dan sonra bölgenin üçüncü büyük ilidir. Aydın'ın komşuları; güneyde Muğla, doğuda Denizli, kuzeyde İzmir ve Manisa'dır. Şehrin batısı ise Ege Denizi ile çevrilidir. Aydın, Ege'deki önemli karayolu kesişim noktaları üzerinde bulunduğu için araçla ulaşım oldukça rahattır. Tatil sezonlarında daha yoğun olmakla birlikte birçok şehirden direkt yapılan otobüs seferleri ile ulaşım imkanı vardır. Aydın Şehirlerarası Otobüs Terminali, Aydın-Muğla yolu üzerinde ve şehrin yaklaşık 5-6 km. dışında bulunuyor. Otogar ile merkez arasında belediye otobüsleri çalışıyor. İlçeler için ise özel servis ve taksi hizmeti var. - İstanbul Aydın arası yaklaşık 570 kilometre ve 6 saat. - Ankara Aydın arası yaklaşık 590 kilometre ve 7 saat. - İzmir Aydın arası yaklaşık 110 kilometre ve 1 saat 10 dakika. - Erzurum Aydın arası yaklaşık 1450 kilometre ve 17 saat. - Antalya Aydın arası yaklaşık 340 kilometre ve 4 saat 30 dakika. - Samsun Aydın arası yaklaşık 1000 kilometre ve 12 saat. Aydın'da bulunan Aydın Çıldır Havaalanı sivil uçuşlara kapalı bir yer. Bu yüzden bölgeye uçakla ulaşmak için öncelikle İzmir ya da Muğla'ya gidip oradan Aydın'a geçebilirsiniz. İki havalimanında da araç kiralama hizmeti bulunuyor. Ya da isterseniz havaalanından otogara geçip Aydın yönüne giden araçlara binebilirsiniz. - Adnan Menderes Havalimanı ile Aydın merkez arası yaklaşık 170 km. ve 2 saat 30 dakika. - Adnan Menderes Havalimanı ile Aydın-Kuşadası arası yaklaşık 70 km. ve 1 saat. - Muğla Milas-Bodrum Havalimanı ile Aydın merkez arası yaklaşık 160 km. ve 2 saat 30 dakika. - Muğla Milas-Bodrum Havalimanı ile Aydın Kuşadası arası yaklaşık 120 km. ve 1 saat 30 dakika. Adnan Menderes Havalimanı ile Aydın arasında çalışan özel firma servisleri de var. İzmir Denizli arasında her gün düzenli olarak yapılan tren seferleri Aydın'dan geçiyor. Ayrıca; Aydın Söke / Söke Denizli / Söke Nazilli / İzmir Söke arasında yine her gün yapılan bölgesel ekspres seferleri var. Yaz aylarında Aydın Kuşadası Limanı ile Yunanistan'ın Sisam Adası arasında sürekli yapılan feribot seferleri var. Ayrıca tatil rotası üzerinde bulunan Kuşadası Limanı'na günü birlik yerli-yabancı turist getiren yolcu gemileri, yatlar ve motorlar uğruyor. Aydın'ın Kuşadası ve Didim ilçelerinde turistlere hizmet veren iki de yat limanı mevcut. Yine yaz dönemlerinde Aydın Didim ile Muğla Bodrum arasında feribot seferleri yapılıyor. Büyük Menderes Havzası tarihin her çağında çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Bu havza içinde önemli bir kesişim noktasında bulunan Aydın da bu tarihi süreç içerisinde önemli bir yere sahiptir. Aydın'da Dedekuyusu Höyüğü olarak bilinen bölgede bulunan kalıntılar M. Ö. 4500 yıllarına uzanıyor. Bu yöreyle alakalı ilk tarihi bilgilere Hitit kaynaklarında rastlanılıyor. Hitit yazıtlarında geçen Seha Irmağı ve Vadisi günümüzde Büyük Menderes olarak biliniyor. Bu nehrin kuzey kesimlerinden ise Lukka olarak bahsediliyor. Antik Yunan dönemi tarihçilerinden Strabon, Aydın'ın Argoslu ve Trakyalı kavimlerce kurulduğunu belirtiyor. Kuzey kavimleri M. Ö. 8. yüzyıldan itibaren Trakya'ya göç edip oradan Ege ve Menderes Vadisi'ne yayılmaya başlamışlar. Nysa ve Magnesia kentlerini kuran bu kavimler, o zamanlar adı "Atria" olan Aydın'ı da yeniden imar ediyorlar. Perslerin hakimiyetine giren bölgenin adı ilk kez M. Ö. 400 yıllarında Spartalılar ile Persler arasında geçen savaşta anılıyor. Persler bu savaşta bölgeyi kaybetmiyorlar fakat daha sonra M. Ö. 344 yılında Büyük İskender tarafından Aydın yöresi Perslerden alınıyor. Helenistik Dönem'de sürekli el değiştiren Aydın'ın ismi Roma İmparatoru Nero Claudius Caesar döneminin sonuna kadar "Ceasarec", M. S. 1. yy.'da ise "Tralleis" olarak anılıyor. Tralleis önce M. Ö. 260'da Bergama Krallığı'nın, daha sonra M. Ö. 129.'da Roma İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiştir. M. Ö. 26 yılında büyük bir deprem ile sarsılan bölge büyük hasar almış, Roma İmparatoru Augustus tarafından tekrar onartılmıştır. Bu süreçte yöre topraklarına çok sayıda antik kent inşa edilmiştir. Bizans yönetiminde piskoposluk merkezi olan Aydın, 1282 yılında Menteşeoğulları topraklarına katılarak Türk hakimiyetine geçmiş ve ismi "Güzelhisar" olarak değişmiştir. Güzelhisar 1426 yılında II. Murat tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na dahil edildi. Önemli bir kültür merkezi olan yöre zaman zaman çok sayıda ayaklanmaya sahne olmuştur. Ayrıca Anadolu'daki ilk demiryolu hattı Aydın-İzmir güzergahında yapılmıştır. 1919 yılında Yunan işgaline uğrayan Aydın, 7 Eylül 1922'de işgalden kurtarılıp Türkiye Cumhuriyeti'nde bir il olarak yerini almıştır. Nüfus: Aydın'ın 2020 yılı nüfusu yaklaşık 1 milyon 110 bin kişidir. - Bozdoğan, Buharkent - Çine - Didim - Efeler - Germencik - İncirliova - Karacasu, Karpuzlu, Koçarlı, Köşk, Kuşadası, Kuyucak - Nazilli - Söke, Sultanhisar - Yenipazar Aydın ekonomisinin üzerine yoğunlaştığı iki alan var; tarım ve turizm. Aydın, Kuşadası ve Didim gibi Türkiye'nin iki önemli turizm merkezine, birçok antik kente ve termal tesislere ev sahipliği yapıyor. Turizm anlamında potansiyeli çok yüksek olsa da şu an için bunu tam anlamıyla kullanıyor diyemeyiz. Yine de turizm sektörü her yıl Aydın ekonomisine azımsanmayacak bir katkı sağlıyor. Aydın'ın en önemli ekonomik faaliyeti ise tarım. Büyük Menderes Nehri'nin suladığı verimli topraklar Aydın'a büyük fayda sağlıyor. Şehrin topraklarının yarısı tarım arazisi olarak kullanılmaya uygun. Türkiye'de en fazla incir ve kestane üretilen bölge burası. Aydın'ın diğer önemli tarım ürünleri ise; pamuk, zeytin, çilek, enginar, kereviz, mandalina ve yer fıstığıdır. Sanayileşme sürecine ise yeni yeni giren Aydın'da ağırlıklı olarak; tarımsal üretimi işlemeye yönelik gıda imalatı, makine ve ekipman üretimi, beyaz eşya ürünleri imalatı, tekstil ürünleri imalatı, madencilik ve taş ocakçılığı, otomotiv yan sanayi ve kimyevi maddeler üretimi yapılmaktadır. Aydın'ın yıllık sıcaklık ortalaması oldukça yüksektir. Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü Aydın'da yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise ılık ve yağışlı geçer. Büyük Menderes Vadisi sayesinde denizin ılıman etkisi iç kesimlere kadar girer. Bin kilometre ile Ege'nin en uzun ırmağı olan Büyük Menderes'in 500 km.'lik kısmı Aydın'ın içinden geçer. Bu sayede başta orta ve batı kesimler olmak üzere bölgede oldukça verimli ovalar vardır. Büyük Menderes Havzası'nın kuzeyi Aydın Dağları, güneyi ise Menteşe Dağları ile çevrilidir. Yaklaşık yüzde 30'luk kısmı ormanlarla kaplı olan Aydın'ın bitki örtüsü ise makidir. Aydın ovalarında incir, zeytin ve portakal bahçeleri geniş alanları kapsar. Kırık fay hatları üzerinde kurulu bir şehir olan Aydın ayrıca birinci dereceden deprem bölgesidir. Ege genelinde olduğu gibi Aydın mutfağı da ağırlıklı olarak zeytinyağı ve sebze ağırlıklı yemek çeşitleri sunar. Ama tabi Aydın yöresinin birçok farklı kültüre ev sahipliği yapması nedeniyle sadece Ege mutfağı etkileri görülmez. Bölgede yaşayan diğer etnik gruplar da Aydın yöresel yemeklerini çeşitlendirmiştir. Aydın mutfağının sadece yemekleri değil aynı zamanda kendine has zeytinyağlı ve domatesli sosları da meşhurdur. Denize yakın bölgelerde ise deniz mahsulleri menüsü zengindir. - Yuvarlama - Enginar Yemeği - Çingene Pilavı - Keşkek - Zeytinyağlı Börülce - Çine Köftesi - Kırlı Kızartması - Tahinli Pide - Turunç Reçeli - Kabak Tatlısı - Kabak Çiçeği Dolması ve Ciğer Dolması - Paşa Böreği - Tarhana Çorbası - Acılı Güveç - Sarmaşık Kavurması ve Tilkişen Kavurması - Zeytinyağlı Yer Elması - Kuru İncir Arası Ceviz Aydın'da bulunan üniversitemiz 1992 yılında kurulmuş olan Adnan Menderes Üniversitesi. 50 bini aşkın kayıtlı öğrenci sayısı ile (2021) Adnan Menderes Üniversitesi oldukça büyük bir okul. Ana kampüs şehir merkezine birkaç kilometre mesafede bulunuyor. Otobüs/minibüs sorunu yok ama Aydın'da okuyan öğrencilerin en çok şikayet ettikleri konuların başında ulaşımın ve yurtların çok pahalı olması geliyor. Üniversite her ne kadar merkeze yakın olsa da dağ yamacında ve yüksek bir noktada bulunuyor. Yürümek pek mümkün değil. Ve bu kısa mesafe için alınan minibüs ücretleri İstanbul, Ankara, İzmir gibi yerlerle kıyaslanacak kadar pahalı olunca Adnan Menderes Üniversitesi'nde okuyan 10 öğrenciden 10'u da bu konudan şikayetçi. Aydın hakkında yorumlara baktığınızda en çok tartışılan konu bu diyebiliriz. Bir diğer olumsuz yorum yapılan konu da yurtların oldukça pahalı olması. Aydın bu konuda öğrencileri biraz zorluyor. Aydın'da yaşam nasıl konusuna gelirsek.. Hem memur hem de öğrenciler için Aydın, Türkiye'nin en yaşanılabilir ve güzel şehirlerinden biri. Özellikle Kuşadası, Didim ve Söke gibi harika ilçeleri var. Aydın'ın şehir merkezi oldukça küçüktür ve sosyal hayat yavaş akar. Hele öğrenciler gittikten sonra iyice sakinleşir. Büyük ve hareketli bir şehir beklentiniz varsa Aydın'da aradığınızı bulamazsınız. Ama genel olarak hem insanları çok sıcakkanlıdır hem de her ilçesi güvenli ve yaşanılabilir durumdadır. Yazları bunaltıcı derecede sıcak olur. Kışın fazla soğuk olmadığı için ısınma bedeliniz düşük olur. Konaklama pahalılığını oradan dengeleyebilirsiniz. Memurlar için konuşacak olursak, Aydın'ın sahil ilçeleri merkezden daha çok sevilir. Daha iyi yorumlar yapılır. Muhtemelen merkez ve sahil ilçeleri arasında seçim yapan 10 kişiden 9'u her anlamda sahil şeridini seçmek isteyecektir.


Balıkesir; hem Marmara hem Ege Denizi'ne kıyısı olan, Türkiye'de en çok adaya sahip, yeşili, mavisi birbirine karışmış tam bir turizm merkezi, memleketimizin en yaşanılabilir şehirlerinden biridir. Bandırma sahillerinde Avşa ve Erdek, Edremit sahillerinde Akçay ve Ayvalık bölgeleri ayrı ayrı güzeldir. Susurluk ayranını bilmeyeniniz, Ayvalık tostunu yemeyeniniz herhalde pek yoktur. Doğası, tarihi, mutfağı, kültürü.. Balıkesir her açıdan ziyaretçileri için çok şeyler vadediyor. Balıkesir ayrıca oksijen yoğunluğu bakımından dünyada ikinci sırada olan, Altınoluk gibi bir oksijen cennetine de ev sahipliği yapıyor. Hani 'rahat bir nefes almak' diye bir tabir vardır ya.. İşte öyle bir nefes almak istiyorsanız dünyada Alpler'den sonra havadaki oksijen oranı en yüksek yer olan Kaz Dağları'nı mutlaka ziyaret etmelisiniz. Balıkesir genel olarak nasıl bir şehir? Balıkesir'de öğrenci ya da memur yaşantısı nasıl? Nerelere gidilir, neler yapılır? Balıkesir ucuz mu? Bu konulara değineceğiz ama önce Balıkesir hakkında bilgilere kısa başlıklar halinde bakalım. Balıkesir, topraklarının büyük bölümü Marmara'da, bir kısmı da Ege Bölgesi'nde yer alan bir ilimizdir. Güneyinde Manisa ve İzmir, kuzeyinde Marmara Denizi, batısında Ege Denizi ve Çanakkale, doğusunda Kütahya ve Bursa ile komşudur. Balıkesir, konumu itibariyle Ege ve Marmara arasında geçiş noktasında bulunur. Önemli bir turizm kenti olduğu için Türkiye'nin birçok noktasından direkt otobüs seferi bulabilirsiniz. Hatta yaz sezonlarında ilçelerine bile şehirlerarası otobüs seferleriyle gidebilirsiniz. Balıkesir; İzmir - Bursa - İstanbul karayolu hattı üzerinde bulunduğu için yoğun bir trafik geçişine sahiptir ve gelişmiş bir karayolu ağı vardır. - İstanbul Balıkesir arası yaklaşık 280 kilometre ve 3 saat. - Ankara Balıkesir arası yaklaşık 550 kilometre ve 6 saat. - İzmir Balıkesir arası yaklaşık 190 kilometre ve 2 saat. - Antalya Balıkesir arası yaklaşık 500 kilometre ve 6 saat 30 dakika. - Erzurum Balıkesir arası yaklaşık 1400 kilometre ve 15 saat. - Gaziantep Balıkesir arası yaklaşık 1170 kilometre ve 13 saat. Edremit'te bulunan Koca Seyit Havalimanı'na, İstanbul ve Ankara bağlantılı olarak Türkiye'nin her yerinden ulaşım sağlayabilirsiniz. Havaalanı Balıkesir merkeze yaklaşık 100 km ve 1 buçuk saat uzaklıkta. Servislerle ya da otobüsle merkeze ve diğer ilçelere ulaşım mümkün. Şehrin ikinci havalimanı olan Balıkesir Merkez Havalimanı ise henüz 2020 yılında tamamlandı ve aktif olarak fazla kullanılmıyor (2021). İstanbul/Yenikapı/Bostancı ile Balıkesir/Bandırma arasında çok sayıda feribot ve deniz otobüsü seferi bulabilirsiniz. Yol ortalama 2 buçuk saat kadar sürüyor. Edremit'ten merkeze ve ilçelere servis ve otobüslerle ulaşım sağlayabilirsiniz. Balıkesir'e tren ile ulaşım da mümkün. 17 Eylül Ekspresi ve 6 Eylül Ekspresi, Bandırma İzmir/Alsancak arasında sefer düzenliyor. Önemli iki turizm merkezimiz olan Balıkesir ve İzmir arasında, özellikle yaz sezonlarında tren seferleri oldukça fazla tercih edilen bir seçenek. Balıkesir tren garı şehir merkezinde, Altıeylül ilçesinde bulunuyor. Ayrıca Kütahya Balıkesir arasında her gün yapılan bölgesel tren seferleri mevcut. İki şehir arasında yol yaklaşık 5 saat sürüyor. Balıkesir; sahip olduğu verimli toprakları, elverişli iklimi, Marmara ve Ege denizlerine kıyısı olması gibi özellikleriyle tarih boyunca pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Yapılan kazı araştırmaları sonucunda Balıkesir bölgesinin tarih öncesi dönemde, özellikle Kalkolitik Çağ sonlarında Balkanlardan gelen göçmenlere ev sahipliği yaptığı anlaşılıyor. Kentin bilinen ilk sakinleri Mizi ismiyle anılan Misyalılardır. Bağımsız bir devlet kuramayan Misyalılar; Hititler, Frigler, Persler, Makedonya ve Bergama Krallığı hakimiyeti altında yaşamışlardır. Hitit İmparatorluğu döneminde bu bölgeye Assuva denilmiştir. M. Ö. 1200'lü yıllarda ortaya çıkan ve Troya'nın yıkılması ile başlayan deniz kavimleri göçüyle bölgeye Thrak boyları yerleşmiştir. Lidya Devleti'nin hakimiyet sürdüğü bu dönemden sonra bölge (M. Ö. 4. yy'dan itibaren) Pers istilasına uğramıştır. Pers Hükümdarı III. Darius tarafından Bergama Eyaleti'ne bağlanan topraklar, M. Ö. 334 yılından sonra ise Büyük İskender'in egemenliği altına girmiştir. Bu dönemde Balıkesir ili ve çevresi Mysia bölgesi olarak anılmaya başlanmıştır. Büyük İskender'in ölümü üzerine Bergama Krallığı hakimiyetinde kalan bölge daha sonra Roma İmparatorluğu'nun Anadolu'daki ilk eyaleti olan 'Küçük Asya'ya bağlanmıştır. Balıkesir bu dönemde kent kimliği kazanmış ve Hadrianoutherai ismini almıştır. M. S. 395'de Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesiyle kentin idaresi Doğu Roma'ya geçti. Bu dönemde kent piskoposluk merkezi haline gelmiştir. 1071 yılında Anadolu'nun kapılarından giren Türkler ile Bizanslılar arasında uzun yıllar süren çekişmeler yaşanmış, Selçuklular ve Osmanlılar döneminde Balıkesir bölgesi pek çok kez el değiştirmiştir. 1. Dünya Savaşı sonrası Yunan işgali altında kalan Balıkesir, 6 Eylül 1922 günü işgalden kurtarılmış ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde bir şehir olarak yerini almıştır. Nüfus: Balıkesir'in 2020 yılı nüfusu yaklaşık 1 milyon 200 bin kişidir. - Altıeylül, Ayvalık - Balya, Bandırma, Bigadiç, Burhaniye - Dursunbey - Edremit, Erdek - Gömeç, Gönen - Havran - İvrindi - Karesi, Kepsut - Manyas, Marmara - Savaştepe, Sındırgı, Susurluk Balıkesir ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanır. Şehrin sahil kesimlerinde zeytincilik, bağcılık ve balıkçılık yapılmaktadır. Bu kesimlerde ayrıca turizm de gelişmiştir. Başlıca tarım ürünleri; zeytin, mısır, şekerpancarı, hububat, pirinç, soğan, baklagiller, domates, biber, tütün, pamuk, kavun, karpuz ve şeftalidir. İç kesimlerde tavukçuluk, küçük ve büyük baş hayvancılık yaygındır. Balıkesir özellikle kırmızı et üretiminde Türkiye'nin lider illerinden biridir. Sanayi alanında tarıma dayalı endüstri gelişmiştir. Şehrin iç kesimlerinde; şeker, un, yem, döküm, tarım aletleri, aydınlatma, pamuklu dokuma, kağıt, mobilya, sentetik dokuma ve elektrik teçhizatları üretimi yapılmaktadır. Körfez bölgesinde konserve, bitki çayı, zeytinyağı ve sabun üretimi yaygındır. Bandırma civarında; kimyasal madde, şarap ve gübre sanayi, Dursunbey taraflarında ise kereste sanayi gelişmiştir. Dünyadaki bor madeni rezervlerinin büyük kısmı Balıkesir'dedir. Ayrıca Türkiye'nin en zengin mermer yatakları da Balıkesir'de bulunur. Balıkesir toprakları fazla engebeli olmayan, büyük ölçüde dalgalı düzlüklerden oluşur. Güneydoğu ve güneybatı kesimleri daha dağlıktır. Ovalar şehir alanı içinde daha az yer tutar. Balıkesir'de üç iklim bir arada görülür. Kuzey kesimlerinde Marmara, Ege kıyılarında Akdeniz ve iç bölgelerde kara iklimi hüküm sürer. Daha fazla dağlık olan doğu bölgelerde kışlar sert ve yazlar serin geçer. Kıyılarda yaz ve kış arasındaki sıcaklık farkı azdır. Hem Ege hem de Marmara Denizi'ne kıyısı olan Balıkesir ve ilçelerinde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise ılık ve yağışlı geçer. İç kesimlerde karasal iklimin etkisi daha yüksektir, yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. Kışın Ege kıyılarının alçak kesimleri fazla soğuk değilken Marmara kıyılarında Balkanlar'dan gelen soğuk hava daha çok etkili olur. Balıkesir, yöresel halk kültürü açısından oldukça zengin bir yelpazeye sahiptir. Halk oyunları, el sanatları ve yerel mutfağı ilk göze çarpan alanlardır. Balıkesir Sındırgı ilçesinde dokunan ve adıyla ünlenen el emeği göz nuru 'Yağcıbedir Halıları' Balıkesir denilince akla ilk gelen ürünlerden biridir. Yağcıbedir Halıları kullandıkça daha çok değer kazanırlar. Sındırgı Yağcıbedir halılarının otantik özelliklerinin bozulmadan orijinal haliyle gelecek nesillere aktarılabilmesi için geleneksel motif, yapı, doku ve boyaları bir proje çerçevesinde bilimsel olarak kayıt altına alınmaktadır. Ayrıca ülkemizde iğne oyacılığında en tanınmış merkezlerden biri de Balıkesir'in Gönen ilçesidir. Balıkesir bölgesinde yaygın olarak yapılan oya çeşitleri iğne ve boncuk oyacılığıdır. Merkezde olmasa da kırsal alanlarda kadın ve erkek yöresel kıyafetleri olarak alışageldik Anadolu etkileri hakimdir. Başta harmandalı, ikili güvende, toplu güvende, bengi olmak üzere birçok yöresel halk oyunu günümüzde Balıkesir'de de sürdürülmektedir. Balıkesir'de her yıl geleneksel olarak düzenlenen etkinliklerde de pehlivan güreşleri, deve güreşleri ve at yarışları bölgeye özgü olarak devam ettirilmektedir. Balıkesir, bulunduğu coğrafyaya uygun olarak hem Ege hem Marmara Bölgesi lezzetlerinin karması harika bir mutfağa sahiptir. Topraklarının verimli olmasıyla her türlü sebze ve ot, hayvancılığın çok gelişmiş olmasıyla da hayvansal ürünlerin ve süt ürünlerinin tüm sofralarda yerini almasına zemin hazırlamıştır. - Höşmerim - Bigadiç Güveci - Tirit - Peynirli Patlıcan - Ayvalık Tostu - Sura - Balıkesir Kaymaklısı - Susurluk Ayranı ve Susurluk Tostu - Düğün Çorbası - Balıkesir Mantısı - Saçaklı Mantı - Mafiş Tatlısı - Börülce Ekşilemesi - Zerde - Bigadiç Helvası Balıkesir'de iki devlet üniversitesi bulunuyor. Merkezde bulunan Balıkesir Üniversitesi ve henüz 2015 yılında kurulmuş yeni bir üniversite olan Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi. Balıkesir, öğrenci ve memurlar için nasıl bir yer? Balıkesir hakkında bilgi edinmek isteyenlerin en sık sorduğu sorulardan biri. Şehir oldukça küçük ve sakin bir yapıya sahip. Büyük şehirlerden gelenler hareketli bir şehir hayatı beklentisi içinde olursa hayal kırıklığına uğrayacaklardır. Şehir merkezinde belli başlı yerler dışında çok aktif bölgeler bulamazsınız. Turistik bölgeleri olduğu için yazın ortalık şenlenir ama yazın da ortalıkta öğrenci kalmaz tabi. Sosyal imkanlar kısıtlı olsa da Balıkesir memur ve öğrenciler için ekonomik anlamda uygun bir yer. Tatil bölgeleri haricinde pahalı bir şehir değil. Her bütçeye uygun ev ya da yurt imkanı bulabilirsiniz. Balıkesir'de şehir nüfusuna oranla çok kalabalık bir öğrenci popülasyonu yok. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi zaten Bandırma bölgesinde bulunuyor ve henüz küçük bir üniversite. Merkeze daha uzak olsa da hem sahile hem İstanbul'a çok daha yakın olmanın avantajı var. Memurlar için Balıkesir'in şöyle bir güzelliği var ki şehrin Edremit, Burhaniye, Ayvalık gibi merkezi aratmayacak oldukça güzel ve kalabalık ilçeleri var. Doğal ve tarihi yerleri çok zengin. İlçeler arası ulaşım rahat. Güvenlik sıkıntısı yok. Ayrıca Balıkesir; İstanbul, İzmir, Bursa ve Eskişehir gibi büyük şehirlere çok yakın konumda bulunuyor. Tren, feribot, otobüs gibi birçok ulaşım imkanınız var. İstediğiniz şehre birkaç saat içerisinde gidebilirsiniz. Balıkesir özellikle öğrenciler için hareketli değil, daha çok sakin ve huzurlu bir ortam sunuyor.