Karakurum Moğolistan'daki Övörkhangay ilinde yer alan bir kasaba ve ilçe. Hangay Dağları'nın doğu eteklerinde Cengiz Han tarafından 1220 yılında kurulan 9000 nüfuslu Karakurum, Orhun Nehri vadisinde, başkent Ulan Bator'un 360 km güneybatısında bulunuyor. Harhorin, , Qara Qurum, Kharkhorin olarak da yazılan kasaba Ögedey Han döneminde Moğol İmparatorluğu'nun başkenti oldu. Moğolistan'da gezilecek yerler arasında öne çıkan, ülkenin en turistik noktalarından olan Karakurum'un en önemli yerleri Erdene Zuu Manastırı, antik Uygur başkenti Har Bulgas ve Orhun Yazıtları. Bu yazımda Karakurum şehri hakkında bilgi ve yaşadıklarım var. Önceki yazımda anlattığım Tsetserleg adlı kasabada bindiğim minibüsten Karakurum'da yukarıdaki yerde sadece ben indim. Biraz ilerleyip kahve gibi bir yerde merkez neresi diye sordum, zaten orasıymış. Tarihimizde adı çok gecen, Türk ve Moğol İmparatorluklarına başkentlik eden, ülkenin en eski ve önemli manastırının bulunduğu bu kasabadan biraz daha fazlasını beklerdim doğrusu. Tozlu yollar, çadırlar, barakalar. Moğolistan gezisi bazı şeyleri göze almayı gerektiriyor. Yukarıda ve aşağıda gördüğünüz geleneksel göçebe Moğol kıyafeti del bugün de yaygın kullanılıyor. Moğol genç motosiklete hoparlörleri koymuş Moğol müzikleri çalıyor. Arkada yedek yakıt da var, gelsin bozkırda yolculuk. Dolaşıp bir dükkan buldum, biraz İngilizce konuşan sahibi en iyi oteli tarif etti, gittim. Basit bir bina ama adı ışıklı harflerle yazılıydı, elektrikli tabela görünce herhalde fena değildir dedim. Normal odaları üçer kişilik ve banyosuz, 1 tane "lüks" odası var, tek kişilik ve banyolu, onu tuttum, gecelik 16 lira ediyor, Moğolistan ucuz bir ülke. Görseniz ne lüks. Aşağıda odamdan manzara var. Eski bir küçük televizyon var odada ama prizde elektrik yok, bir tane uzatma kablosu getirdi görevli, koridordaki prize taktı, kapı kapanmıyor. Banyoda Çin malı küçük bir ısıtıcı var ama ayarı yok, fişini takıp ısınmasını bekliyorum, su fazla ısınmış oluyor, fişi çekip bu kez soğumasını bekliyorum. Karakurum şehri kitaplığında büyük büyük dedem Moğolistan Türkü Alptigin Metin Kağan'ın izine rastladım. Moğollar sağ olsunlar dedem Çinlilere karşı savaşan yaman bir savaşçı olduğu için resimlerini özenle saklıyorlar. Aşağıda dedem Çinlilere karşı bir savaş öncesinde. Dedem Çinlileri yendiği savaş sonrası dinleniyor. Bir lokantaya girdim, bu kez koyun eti yemesem dedim. Üç çalışandan hiç İngilizce anlayan yok tabii ki. Ben size "onu yedim, bunu yedim" diye yazıyorum ama işler öyle kolay gitmiyor. Örneğin burada bir yemeğin içindekinin ne eti olduğunu öğrenene kadar neler çektim. Kadin "meeee"ledi. Ben "mööö"ledim, neyse sığır eti söylemeyi başardım. Erdenet ve Tsetserleg'de tavuk istemek için gıdaklamak zorunda kalmıştım. Yemeğimden kıkırdakları bırakınca Moğollar hayretle baktılar, neden yemediğimi anlamamış bir ifadeyle konuştular. Moğol anne başkente giderken bebeğine veda ediyor. Moğolistan'da gördüğüm tek şehirler arası otobüs bu oldu. Karakurum'da akşam dışarı çıktım, ıssız yol ve arazide el lambamla toz toprak içinde dolaşıyorum, sokak lambası falan yok. Yaz günü hava güzel, neden insanlar çıkıp dolaşmıyor anlamadım. Bi baktım metruk bir binanın duvarında boyayla disco yazıyor. Fakat kapısının önünde bidolu at var, takılıyorlar. Güvenlik için koysalar diye düşündüm ama bir tane yeter, onca ata ne gerek var. Acaba "kısraksız almıyoruz arkadaşım" diye içeri sokulmayanlar mı bekleşiyor diye düşündüm, ürkütmekten çekinerek, yüzüme "bi arkadaşa bakıp çıkıcam" ifadesini takınarak yavaşça aralarından süzüldüm. İçeride gene ayni manzara, bidolu kız grupları ve bir tane de oğlan grubu oturuyor, herkes bana uzaylıymışım gibi baktı, çok da kötü müzik çalıyor, bu gecem de diskosuz geçiversin dedim, otelime döndüm. Gece otelde Alman bir arkeolog kadın ve az İngilizce bilen Moğol şoför ve yardımcısıyla Cengiz Han marka votka içtik, Cengiz Han ülkenin en büyük değeri. Yan masada kasabadan kalabalık bir masa var, beni tanıştırıp "bakın Türkiye'den kardeşimiz gelmiş" falan dedi. Ben de Türkçe ve Moğolcada ortak olan birkaç sözcük sayıp sempati oluşturduktan sonra "Türkiye'de sizi iyi biliriz, benim Cengiz adlı arkadaşlarım var" dedim, yüzleri değişti, soğuk bir hava esti. Meğer Moğolistan'da saygıdan dolayı insanlara Cengiz adı verilmezmiş. Votkaya, lokantaya, kafeye, bidolu şeye Cengiz adı veriyorlar ama insana vermiyorlar. Otelde oda fiyatına kahvaltı dahil. Kırsalda uzun süre sütlü ve tuzlu Moğol çayına maruz kaldıktan sonra klasik bir çay içeyim dedim. Moğolistan'da bizimki gibi çay yok, siyah poşet çay istemek için lipton deyince anlıyorlar, istedim. Yarım litrelik bira kupasında geldi. Kasabaya 2 kilometre uzaktaki antik Moğol başkenti ve bu alandaki Erdene Zuu Manastır kompleksine yürüyerek gidip ziyaret ettim. Bu alanda Moğol İmparatorluğu'nun başkenti varmış ama bir küçük beton zemin dışında ortada pek bir şey yok, henüz kazı yapılmamış. Antik Karakurum'da kentin sınırlarını belirleyen ve koruyan kaya kaplumbağalardan biri. Kaplumbağa sonsuzluğu temsil ediyor. Erdene Zuu Manastırı Moğolistan'da bulunan, eski Moğol hükümranlıkları dönemine ait bir Budist manastır. Övörkhangay ilinde, bugünkü Harhorin yakınlarında bulunan eski Moğol başkenti Karakurum'da yer alıyor. Orhun Kültürel Doğa Vadisi'nin Dünya Kültür Mirası Listesi'ne dahil olan bölümünde. Eskiden en faal olduğu dönemde yüze yakın tapınak, 300 ger ve 1000 rahip vardı. Aşağıda sağda 1675'te yapılan Dalai Lama Tapınağı var. Erdene Zuu Khiid Manastırı 1586'da Altay Han tarafından yapılmış olup Moğolistan'da Tibet Budizmi'nin merkezi ve ülkedeki ilk Budist manastır. 102 stupa anıtıyla çevrili. 108 sayısı Budizm'de kutsal, çünkü bir Budist tespihinde 108 boncuk var. Muhtemelen bu tapınakta da 108 anıt vardı ama altısı kayıp. Bu tapınak manastırının duvarlarında çeşitli desenler var, çatısı Çin tarzı yeşil kiremitlerle kaplı. Tapınak 1680'deki savaşta zarar görmüş, 18. yüzyılda yeniden yapılmış, 1872'de içindeki 62 tapınağa onarım yapılmış. Manastırın biraz uzağındaki taştan erkek cinsel organı heykeli, kadın cinsel organına benzetilen bir yamaca doğru çevrili duruyor. Rahiplere kadınlarla ilgilenmemelerini hatırlatmak, terbiyeli olmaları konusunda uyarmak için yapılmış vakti zamanında. 1939'da komünist önder Khorloogiin Choibalsan manastıra büyük zarar verdi, birçok bölümünü yıktırdı. Moğolistan'da yüzlerce manastır yıkıldı ve binlerce rahip öldürüldü. Bu yıkımdan geri üç küçük tapınak ve dış duvarlardaki heykelcikler kaldı. Manastırın yıkılmayan bölümleri Joseph Stalin'in isteği üzerine ayakta kaldı. Budizme inanan bazı subayların yardımıyla heykel, maske ve diğer Budist inanç nesnelerinin bir çoğu korundu. Dağlara gömülerek saklandı, bazıları riskli bir şekilde çadırlarda gizlendi. Aşağıda Budizm'in en önemli yapısı olan ve içinde kutsal emanetler saklanan Hint kökenli stupa adlı anıtlar görülüyor. Evet siz deyince iyice fark ettim, aynı ben. 🙂 Az savaşmamış Moğolistan'da. bu yaz moğolistana gidip geldim gitmeden önce yazdıklarınızı okumuştum ama ne yalan söyleyeyim bizim seyahat sizin gezinin yanında çok hafif kalmış çok doğal çok detaylı yazmışsınız gidip geldikten sonra okumak daha bir keyifli oldu. Hocam bende yabancı dil yok ve Orhun Abidelerinde 360 derece donup Türklüğün doğduğu yerleri görmek istiyorum Ulan Batur da ve Karakurum'da nerede kalacağız yardımcı olun lütfen. Karakurum'da kaldığım oteli yazımda anlatıyorum. Başkentte ise hosteller var. Anlatım tarzınız çok hoşuma gidiyor, umarım bir gün bende Moğolistanı ziyaret edebilirim. Keşke bu işi hobi olarak değil de para kazandığınız için yapabilseniz. Başarılar. Gezileriniz çok güzel biz daha Türkiye'yi gezememişken oralar hayalden öteye geçemeyecek.... Moğolistan gezi yazılarıma ilginize teşekkürler Hüseyin Bey. Bir gün gidebilmeniz dileğiyle. Soru yok sadece tebrikler. Ataların eski topraklarını gezmişsin çaba harcamışsın. Sana teşekkür ederiz. Moğolistan yazılarıma ilginize teşekkürler Gökhan Bey.


Antalya'nın güzeller güzeli ilçesi Kaş'ı duymayan yoktur. Sıcacık iklimi, nefes kesen sahilleri, koyları ile Türkiye'nin göz bebeği Kaş. Mevz-u bahis Kaş ise akla ilk gelen yerlerden biri Kekova. Bölgenin en ikonik yerlerinden olan Kekova Kaş ile Demre ilçesi açıklarında, kıyıdan birkaç mil uzaklıkta yer alıyor. Bazen kafa karışıklığı yarattığı için önce şu konuya bir açıklık getirelim. Kekova hem adanın ismi hem de, Kaleköy, Üçağız, Kekova Adası'nı kapsayan körfezin tamamını kapsayan bölgenin adı. Kekova Adası Akdeniz sınırlarında kalan en büyük adamız. Kıyıya paralel uzanan kayalık bir ada. Kekova dört mevsim yeşil. Zeytin ağaçları, yabani yemişler, çalılıklar, mis gibi kokan dağ kekiği ve envai çeşit ot adanın her yanını sarmış. Akdeniz'in mis gibi iyot kokusu ve adadaki otların kokusu karışıyor. Teknedeyken hafif esen rüzgarla Kekova'nın kendine has kokusunu hissedebiliyorsunuz. Kekova'yı keşfetmenin en kolay ve konforlu yolu, Kekova tekne turlarına katılmak. Kekova'yı keşfetmek isteyen misafirlerimize teknelerimizle harika bir deneyim sunuyoruz. Tam manasıyla yapılmış bir Kaş gezisinde Kekova tekne turu olmadan olmaz. Kaş'a yurtiçi ve yurt dışından gelen misafirlerimizin en keyif aldığı şeylerden biri tekne turu. Nefis koylar, masmavi denizlerde yol almak bambaşka bir keyif. Kekova tekne turu o kadar eğlenceli ve keşif dolu ki sadece tekne turu için bile Kaş'a gelinir. Emin olun, Kaş ve Kekova seyahat tarihinize unutulmaz bir tecrübe olarak eklenecek. Tekne turu Kaç saat sürüyor? Nereden başlıyoruz ve akşam nerede bitiyor? Mola veriyor muyuz ne kadar mola süresi var? Yanınıza neler almalısınız? Hangi koylarda yüzeceğiz? Aklınıza takılan ne varsa bu yazıda hepsini toparlamaya çalıştık, hazırsanız başlayalım. Tekne turu için sabah 09.30'da Kaş limanında buluşuyoruz. Tüm misafirlerimiz geldikten sonra, teknemize binip maviliklere doğru yola koyuluyoruz. İlk durağımız Çamlık Koyu! Çamlık Koyu ilk durağımız. İnönü Koyu olarak da biliniyor. Kaş'tan yola çıktıktan sonra mavilikler içinde harika bir yolculuk yapacağız. Çamlık Koyu için yaklaşık 45 dakika vaktimiz olacak. Burası gerçekten insanı mutlu eden çok özel bir koy. Mavinin çok sıra dışı bir tonuyla karşılaşacaksınız, deniz berrak, cam gibi. Çamlık koyunun ismi bu koyu çevreleyen mis kokulu çam ağaçlarından geliyor. Ağaçlar çok sık ve yemyeşil. Koy genelde dalgasız suyu da çok soğuk değil. Kıyıya kadar yüzebilirsiniz. Eğer kıyıya çıkmak isterseniz mutlaka deniz ayakkabılarınızı alın. Kekova çevresi genelde kayalık. Bir çift deniz ayakkabısı oldukça işinize yarayacak. Özellikle çocuklu aileler için, bu ayakkabılar kurtarıcı oluyor. Çamlık'ta vakit geçirip, koyun tadını çıkardıktan sonra, Akvaryum Koyu'na doğru yola çıkıyoruz. Çamlık Akvaryum arası 40 dakika sürüyor. Zaten etrafı izlemek öyle keyifli ki, zaman su gibi akıyor. Akvaryum koyu Kekova çevresindeki en güzel koylardan biri. Bu koydaki yüzme molamız bir saat. Burada deniz bir akvaryum kadar berrak. Eğer dalış seviyorsanız bu koy dalış için ideal. Burada tek yüzmek yok ama! Minik balıklar size eşlik edecek. Akvaryum koyu, öyle güzel ki gerçekten kelimeler anlatmakta yetersiz kalıyor. Misafirlerimiz de burayı çok seviyor ve tekneye dönmeleri için uzun süre ikna etmeye çalışıyoruz. Şaka bir yana, Akvaryum'u ve sunduğu güzellikleri unutamayacağınıza eminiz. Öğle yemeğimizi burada yiyoruz. Menümüz ağırlıklı Akdeniz mutfağı. Ana yemek balık-tavuk ızgara ve köfte. Bunlardan birini seçebilirsiniz. Tavsimeyiz balık ama. Ana yemeğin yanında ev yapımı zeytinyağlılar, makarna, bulgur pilavı ve salata ikram ediyoruz. Tüm yemeklerimizi özenle, yolculuğa çıktığımız anda hazırlamaya başlıyoruz. Hijyenik koşullar bizim için çok önemli. Özellikle pandemi sonrası bu konuya ekstra özen göstermeye başladık. Menüden istediğiniz her yiyeceği masanıza biz getiriyoruz. Takdir edersiniz ki açık büfe bu süreçte pek sağlıklı değil. Misafirlerimizin sağlığı her şeyden önemli. Akvaryum koyundan sonra dümeni Kekova'ya çeviriyoruz. Kekova Adası seyahatimizin abartısız en çekici yeri. Kekova'ya doğru yol alırken defalarca görmüş olmamıza rağmen biz bile heyecanlanıyoruz. Çünkü bu coğrafyaya adını veren eşsiz bir yere gidiyoruz. Rivayete göre buranın eski adı Kekikli Ova. Zamanla adı Kekova olmuş. Kekova'yı gezmeye genelde Tersane Koyu'ndan başlıyoruz. Bazen yol ve hava durumuna göre değişiklik olabiliyor. Kekova adasının çevresini gezerken etrafı daha iyi görebilmeniz için hızımızı azaltıyoruz. Tersane koyundan ağır ağır Doliceste Antik Kenti'ne doğru ilerliyoruz. Doliceste depremlerden sonra sular altında kalmış, yıkık duvar kalıntılarını çok net göreceksiniz. Kayalık olan ada ağaçlar ve çalılarla kaplı. Kıyıların rengi ise muazzam. Kimine göre turkuaz kimine göre cam göbeği mavisi. Su o kadar temiz ki tüm kalıntılar tek tek görülüyor ve çok berrak. Tekne adanın çevresinde yavaşça ilerlerken büyüleneceksiniz. Renkler, kokular, kalıntılar, insan burada bambaşka bir evrendeymiş gibi hissediyor. Antik kentin şehir merkezini size gösterirken bir yandan da Doliceste'nin tarihini size aktarıyoruz. Kekova Adası, 1990 yılından itibaren, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından sit alanı ilan edildiği için bu bölgede yüzmek yasak. Kaleköy için biz dümene geçiyoruz, siz de yolculuğun tadını çıkaracağınız en keyifli köşeye, tekrar maviliklere doğru yola çıkma zamanı! Kekova'dan sonraki durağımız Türkiye'nin en güzel köylerinden biri olan Kaleköy diğer adıyla Simena. Sadece güzel desek bu tanımlama eksik kalır aynı zamanda sıra dışı bir köy. Sadece denizden ulaşım sağlanan çok özel bir yer. Kentsel sit alanı olan Kaleköy tüm Kekova manzarasını önünüze seriyor, tek kelimeyle benzersiz bir güzellik. Sahilden başlayarak tepeye doğru dizilmiş evleri, daracık sokakları, kendine has dokusuyla çok çarpıcı bir yer. Tepede bir kalesi var ve manzarayı en iyi izleyebileceğiniz nokta burası. Kaleye çıkarken zaten köyün çarşı kısmını görmüş olacaksınız. İskelenin hemen yanından denize girebilirsiniz. Kaleköy'de toplam 1 saat molamız var. Kaleköy'ün dondurması çok meşhur, mutlaka tadına bakın. Keçi sütünden yapılıyor ve yine bu çevrede yetişen meyveler kullanılarak üretiliyor. Pek çok dondurmacı göreceksiniz, hepsi de çok lezzetli. Köye çıkmadan önce yanınıza fotoğraf makinalarınız da almayı unutmayın, Kaleköy'ün sokakları tam fotoğraflık. Kaleköy'den sonra rotamızı Üçağız Köyü'ne çeviriyoruz. Bu iki köy birbirine çok yakın. Bu nedenle yolculuk kısa sürüyor. Üçağız doğal bir liman kıyısına kurulmuş, mütevazi bir köy. Antik dönemdeki adı Theimussa. Vakti zamanında Üçağız denizci yerleşimiymiş. Korunaklı yapısı nedeniyle teknelerin sığınağı olmuş. İlginç bir bilgi verelim. Yüzyıllar önce Üçağız ve Kekova Adası bağlantılıymış. Depremlerle bağlantı yeri yıkılmış ve zamanla sular altında kalmış. Kaleköy'e göre daha az turistik ve sakin bir yerleşim Üçağız. Köyün içi küçük kısa sürede gezebilirsiniz. Sahilde suyun içine gömülmüş olan kaya mezarlarının arasında yüzün. Tekneyle köye yaklaşırken mezarların suyun dışında kalan kısımlarını hemen göreceksiniz. Buradan Kaleköy'e yürüyerek de gidilebiliyor. Tersane Koyu, Üçağız'dan sonraki durağımız. Yaklaşık 45 dakika buradayız. Tersane koyu kalıntılar arasında yüzebileceğiniz tek yer. Bu koyda yüzmek, tarihi dokuyla iç içe olmak eşsiz bir deneyim. Yanınızda uygun bir deniz gözlüğü olursa keşif daha keyifli geçebilir. Yüzme molasından sonra misafirlerimize ufak bir ikramımız olacak. Koydaki mola sırasında misafirlerimize Antalya'nın nefis meyvelerini ikram ediyoruz. Güneş yavaş yavaş etkisini kaybediyor ve biz son durağımıza ulaşmak için tekrar yola koyuluyoruz. Tekne turunun son durağı İnönü koyu. Tersane koyunda yarım saat, yaklaşık 17.00 civarında İnönü Koyunda oluyoruz. İnönü koyunu diğerlerinden ayıran özellik küçük bir kanyona sahip olması. İsterseniz kanyona doğru yürüyüşe çıkabilirsiniz. Dilerseniz de koyun sularını kendinizi bırakıp keyfini çıkarın. Kanyona yürümeyi düşünüyorsanız yanınıza muhakkak altı kaymayan bir deniz ayakkabısı ya da spor ayakkabı alın. İnönü'de keyifle vakit geçirdikten sonra Kaş'a doğru yola çıkıyoruz. Limana gün batımı saatlerinde geri dönüyoruz.


Kibbutz veya Kibutz İsrail'de ortaklaşa kullanılan yerleşim bölgelerine verilen isim. Kibbutz sistemi İsrail devletinin kuruluşunda önemli bir yere sahip. Ütopya olarak kolektif girişimlerle sosyalizm ve siyonizmi pratik bir şekilde bir araya getiren kibbutizm toplumu İsrail'e özgü bir deney olup tarihte gelmiş geçmiş en büyük ortaklaşa toplum hareketlerinden birisi. Sözcüğün çoğulu Kibbutzim olup, üye kişiye Kibbutznik deniyor. Ben de İsrail'de kaldığım 1.5 ay süresince bu ortak komün yaşam alanlarında kaldım. Kibutz sistemi 19. yüzyılın başında Saint Simon, Proudhon, Robert Owen ve Martin Buber gibi filozofların etkisi altında gelişti. İlk Kibbutz 1909 yılında kurulan Degania oldu. Geleneksel olarak tarım amaçlı başlayan sistem günümüzde endüstri ve yüksek teknoloji tesisleri de içeriyor. Bugün ortalama 1.000 nüfuslu 270 kadar topluluk var ki bu da İsrail nüfusunun %3'ünü oluşturuyor. Bir çok sosyalist yazar tarafından komünizme örnek olarak gösterilen bu kolektif çiftlikler, İsrail'in kurulmasında ve gelişmesinde rol alan devlet adamları kuşağının da yaşamlarının bir kısmını geçirdiği yerler olarak biliniyor. Kibbutz sistemi içerisinde yaşayan insanların çok büyük çoğunluğu sol partilere oy veriyor. İlk kez, 1905 Rusya devriminden sonra Ortadoğu'ya gelen Yahudi göçmenler tarafından kurulan kibutz, kelime anlamı "topluluk" olsa da uygulamada kolektif çiftlik anlamına geliyor. Özel mülkiyet yok; topluluğun ortak malı olan tarım arazilerinde ortak üretilen ürün paylaşılıyor; mutfak, çamaşırhane, çocuk bakımı da ortak. İsrail'in kuruluşu döneminde tarımsal ilk birikimin gerçekleştirildiği yerler olan topluluklar ilerleyen dönemde sanayinin de kuruluşunda rol oynamış, çeşitli sektörlerde üretim yapan fabrikalar kurulmuştu. Son yıllarda yeniden yapılanma adı altında özelleştirmeler hakim oldu. Kibbutzlar bugün İsrail'e göç eden yoksul Yahudilerin topluma adaptasyonu adı altında devlete yük olmamaları için çalıştırıldıkları yerler. Üretimde kibbutizm "herkes kabiliyetine göre yardım etmelidir" ilkesine göre hareket eder. Tüketimde ise bu ilke herkesin ihtiyacına göre olmaktadır. Temel ihtiyaçlar merkezileşmiş yapılar yoluyla hazırlanan hizmetler tarzında yerine getirilir. Toplum üyeleri ev, elbise, yiyecek, ihtiyarlık ve hastalık anında gereken bakımı eşitlik esasına göre paylaşırlar. Ayrıca üyelerin özel ihtiyaçlarına yönelik imkanları da var. Bu ihtiyaçlar için ayrılan miktar, kibbutzun refah seviyesine ve kişisel bütçelere bağlı olarak değişiyor. Kibbutz aileleri ekonomik sorumluluklar taşımazlar. Çocuklarla ilgili ebeveynler kişisel sorumluluklar yüklenmezler. İnsanlar ilke olarak çocukların yetiştirilmesini ve eğitilmesini ortaklaşa yapar. Çocukların çoğu, eğitilmiş bakıcıların nezaretinde çocuk yuvalarında yaşarlar. Yaşları ilerledikçe gelişen gruplar içerisinde büyür ve demokratik ilkelere göre kendilerini örgütlerler. İlkokul eğitimi her toplulukta sağlanıyor. Orta dereceli okullar için birkaç kibbutzun bir araya gelerek oluşturduğu okullar var. Çocuklar 18 yaşına kadar 12 yıllık kesintisiz eğitime tabi tutuluyorlar. Ramat Rachel Kudüs şehrinin belediye sınırları içinde yer alan, Mateh Yehuda Bölge Meclisi'nin denetiminde bir toplum. 1921 yılında kurulan topluluğun nüfusu yaklaşık 400. Ben çoğunlukla burada, İsrail gezileri sırasında daha mütevazi ortak yaşam alanlarında kaldım. Ülkede seyahat edenler ücret karşılığı kalabiliyorlar. Kibutz Ramat Rachel toplumunun ekonomisi tarım, yüksek teknoloji ve turizme dayanıyor. 2002 yılında kurulan Data Detection Technologies, tohum, ecza ve elmas endüstrilerine ileri elektrooptik teknolojileriyle sayma ve paketleme çözümleri sağlıyor. Kibbutz aileleri kiraz, portakal, tüysüz şeftali, greyfurt, zeytin, cennet hurması, incir ve mandalina yetiştiriyorlar. Hotel Mitzpeh Rachel Kudüs'teki tek kibutz oteli ve Beytüllahim adlı Filistin kenti, Judean Çölü, Herodion ve Kudüs manzarasına sahip. 108 odalı otelde kongre merkezi, tenis kortu, ıslak ve kuru sauna, jakuzi ve büyük bir yüzme havuzu var. Sde Boker İsrail'in güneyindeki Necef Çölü'nde yer alan, Ramat HaNegev Bölge Meclisi yetki alanındaki bir Kibutz ortak yaşam alanı. En çok bilinen özelliği, ülkenin ilk başbakanı Ben Gurion'un emekliliğini yaşadığı evin burada olması. Nüfusu 426 kişi. Bu çölden başka ülkede Judean Çölü de var. İsrail gezisi sırasında kaldığım Sde Boker 15 Mayıs 1952 tarihinde kuruldu. İsrail Başbakanı Ben Gurion 1953'te emekli olunca buraya yerleşti. Necef Çölü'nün tarıma kazandırılması ve çevresinde Yeruham ile Dimona kasabalarının kurulması üzerinde çalıştı. 1955 yılında politikaya geri dönse de 1973'e kadar burada yaşadı. Eşi Paula Ben-Gurion ile yan yana mezarları hemen yakındaki Midreshet Ben-Gurion'da. Ginosar Galile Denizi'nin batı kıyısında yer alan bir ortak yaşam alanı. Tiberias kentinin kuzeyindeki, Golan Tepeleri'ne yakın yerleşim yeri Emek HaYarden Bölge Meclisi'nin yönetiminde. Nüfusu yaklaşık 500 kişi. Nazareth ve Haifa kentlerine de uzak değil. Ginosar başlangıçta bir tarım toplumu idi, bugün turizm geliri de var. 1986 yılındaki kuraklık sırasında karbon testiyle Milattan Önce 100 ile M. Ö. 70 yılları arasına tarihlenen bir balıkçı kayığı bulundu. Bugün Beit Yigal Allon Müzesi'nde sergileniyor. Kibbutz sistemi ve toplumu hakkında yazımın merak edenlere bilgi vermesini umuyorum. Keşke herkes böyle ortak bir biçimde üretse özgürce yaşasa insanlar arasında ayrım olmasa çok güzel olur. Size katılıyorum. Kibbutz tarihte ortak komün yaşam alanı denemeleri arasında en başarılı olanı. Devlet boyutunda uygulandığında bürokrasi artıyor; insanın doğasında olan bencillik ortaya çıkıyor, eşit olmak ve paylaşmak istemiyor. Ancak böyle mikro veya orta ölçekte ortak ve özgür yaşamlar kurulabiliyor. Kibbutz hakkında bilgi yazımı beğenmenize sevindim, teşekkür ederin. Tüm insanlığın ortak, paylaşıma dayalı bir sistem kurması adına umut verici topluluklar. Yazılariniz çok guzel. Bende gezi blogu yazıyorum. Incelerseniz sevinirim. israilde rehber nereden bulabliriz? türkçe ve ibranice bilen 60 yaşında ingilizce bilmeyen öğretmenleri gezdirmek için. İsrail'de tanıdığım bir turist rehberi yok. Bence turizm bakanlığının ilgili bölümüyle haberleşin. Merhaba. Evet, internette arattığınızda Kibbutz ziyareti düzenleyen acentalar geliyor. Bazıları gönüllü çalışma, bazıları bir veya bir kaç gece kalma, diğerleri de size uygun olarak günlük Kibbutz gezisi şeklinde. Önceden başvurmanız gerekiyor. Merhabalar. İki ay sonra İsrail'e gitmeyi planlıyorum. İki ya da üç ay kalmayı ve kibbutzlarda gönüllü olarak çalışmayı planlıyorum. Bir kaç yere mail gönderdim fakat yanıt alamadım. Sizce ne yapmam gerekli, yardımcı olabilir misiniz ? Teşekkürler. Çok iyi bir sistem İsrail'i çok merak ediyordum ilk araştırmada bu kadar mı iyiler dedirtti. Büyük bir kalkınma sistemi. Kibbutz bence harika bir buluş ve İsrailliler bu sistemi ve yaşam tarzını başarıyla yürütüyorlar. İlginize teşekkürler. Kibbutz'larda gönüllü çalışma için İsrail Tel-Aviv şehri Leonardo da Vinci Caddesi 13 numaralı adresteki Kibbutz Volunteers Program Center'a kpc@kibbutzvolunteers. org. il adresinden e-posta yazıp iletişime geçebilirsiniz. Merhaba. Kibbutz sistemi ile ilgilenmenize sevindim. Yukarıdaki yorumlarda paylaştığım organizasyona başvurarak ücret ödemeden gönüllü çalışabilirsiniz. Merhaba. Ben İsrail'de kazandığım 1.5 aylık seminer sayesinde İsrail devletinin 27 ülkeden birer konuğundan birisi olarak ücretsiz kaldım, dersler aldım ve ülkeyi gezdim. Kibbutz'lara bu nedenle hiç para ödemedim. Doğrudur, üyelik ücreti olabilir yabancılara. Merhaba. Kibbutz sistemi hakkında yazıma ilginize teşekkür ederim. Maalesef daha fazla bilgim yok. Elinize sağlık. Alper Bey, suç işleyen bireylerin ıslah edilmesi ve suça bulaşmadan yaşamayı öğrenebilmeleri amacıyla Kibbutzlara gönderildiği bir belgeselde geçiyordu. . Buna ilişkin bir bilginiz varsa paylaşmanızı veya bu tür bilgi belgeye nasıl ulaşabileceğim konusunda yardımcı olmanızı rica ediyorum. Kibbutz bilgi yazıma ilginize teşekkürler. Kibbutz'larda suç oranının son derece düşük olduğunu okumuştum ama sucuların ıslahı için yararlanıldığını duymamıştım; maalesef bilgim yok.


Kıbrıs Türkiye'nin güney kıyısına 65km uzaklıkta yer alan, Akdeniz'in üçüncü büyük adası. Nüfusu Rum ve Türk olarak iki ana toplumdan oluşan adanın kuzey ve doğu bölgesi 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adını aldı. Türk vatandaşlarından vize ve pasaport gerektirmemesi nedeniyle tercih edilen ve sevilen bir gezi, tatil ve tur bölgesi. Kıbrıs gezi rehberi olarak hazırladığım bu yazıda gezi notları, tur ve tatil yerleri, gezilecek yerler, haritası ve üniversiteleri var. Kıbrıs bir Doğu Akdeniz adası ve kuzeyinde 65 km mesafe ile Türkiye; doğusunda 112 km mesafe ile Suriye, 267 km ile İsrail, 162 km ile Lübnan; güneyinde 418 km uzakta Mısır; kuzeybatısında ise 965 km uzakta Yunanistan yer alıyor. Ada 34.33 ve 35.41 Kuzey enlemleri ve 32.23 ve 34.55 Doğu boylamları arasında bir konuma sahip. Ada, 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti adıyla İngiltere'den bağımsızlık kazandı. 1974'te Yunan darbesinin ardından Türk Silahlı Kuvvetleri'nin gerçekleştirdiği harekat sonucu adanın kuzeyinde de facto olarak tek yanlı Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu, bu uydu devlet 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adını aldı. 24 Nisan 2004 tarihinde Birleşmiş Milletler genel sekreteri Kofi Annan tarafından hazırlanan birleşme planı adada referanduma sunuldu. Kuzey Kıbrıs plana %35'e karşı %65'le "evet" deyip kabul ederken, Güney Kıbrıs %25'e karşı %75 ile "hayır" deyip kabul etmedi. 1 Mayıs 2004 tarihinde adanın Rumlar tarafından yönetilen güney kesimi adanın tamamını temsilen, Kıbrıs Cumhuriyeti olarak Avrupa Birliği'ne katıldı. TC dışındaki tüm devletler ve BM, KKTC'yi tanımayıp Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanıyorlar. Adanın toplam nüfusunun yaklaşık %70'i Rum, %30'u Türk. Adada İngiliz, Ermeni ve Maruni toplulukları da yaşıyor. Kıbrıs Harekatı sonrası ve özellikle 1983 yılında KKTC'nin ilanından sonra Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden adaya göçler ile demografik yapı değişti ve adanın kuzeyindeki yerli Kıbrıs Türkü olmayan, Türkiye kökenli nüfus arttı. En büyük şehri başkent Lefkoşa. Güney Kıbrıslılar ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nde tur veya tatil yapan turistler, Kuzey'e geçmeyi zamanda yolculuğa benzetiyorlar. Büyük ve kalabalık deniz tatili yerleri, alışveriş merkezleri ve uluslararası zincir markalardan sonra Kuzey tarafına geçtiklerinde uzak köyler, sakin tatil yerleri ve daha yavaş bir yaşam, "bir zamanlar Akdeniz" hissini yaşatıyor. İki toplum arasındaki de facto sınır olan Yeşil Hat'ın aşamalı açılış süreci sayesinde Bugün Rumlar Kuzey'e rahatça girip gezebiliyorlar. Genelde günübirlik tur yapıp dönüyor, bazıları tatil için gece de kalıyorlar. Güney'de kalan turistler için Kuzey'deki gezilecek yerler çoğunlukla arabayla yarım saat veya en fazla bir saat sürüyor. Tamamen Kuzey'de tatil yapmak isteyenlerin ise Türkiye üzerinden KKTC'ye giriş yapmaları gerekiyor. 16 Mayıs 2015 tarihinden itibaren Güney'den KKTC'ye ve tersi yönde geçişlerde KKTC vatandaşları ve yabancılar tarafından kullanılan geçiş belgeleri gereksinimi kalktı. KKTC'den Rum tarafına geçişlerde artık vize kağıdı ve mühür kullanılmıyor, geçiş yapacak kişinin kimlik belgesini görevli memura göstererek kayıt yaptırması yeterli. KKTC'den Güney'e geçmek isteyen turistler için geçiş noktalarından bir tanesi Lefkoşa'nın tarihi surlariçi bölgesinde bulunan Bandabulya çarşısının içindeki Lokmacı Kapısı. En çok Lefkoşa'daki geçiş noktaları kullanılıyor, ancak Magosa ve Güzelyurt'ta da geçiş noktaları var. Diğer bir sınır geçiş kapısı ise Ledra Palas kapısı denilen ve sadece yaya geçişler için açık olan kapı. Aşağıda Ledra Palas sınır noktasından geçtiğim Yeşil Hat adlı ara bölgede terk edilmiş bir ev görüyorsunuz. T. C. vatandaşlarının Rum Kesimi'ne geçmek için vize almaları gerekiyor. Bu vize Atina Kıbrıs Cumhuriyeti Büyükelçiliği'nden alınabiliyor. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin en güzel şehirlerinden ikisi olan Girne ve Magosa, başkent Lefkoşa'nın yarısı, haçlı kalelerinden üçü, en önemli arkeolojik alanı Salamis KKTC'de gezilecek yerler arasında yer alıyor. Kumsallarının çoğunluğu halen lüks tesislerce işgal edilmemiş durumda. Adada toplu taşıma gelişmiş olmadığı için araç kiralamayı tercih edebilirsiniz. KKTC başkenti Lefkoşa Surlar İçi güzel tarihi binalarla dolu, dışı ise canlı bir şehir merkezi. Gezilecek yerler arasında Barbarlık Müzesi, Bedesten, Haydar Paşa Camii, Selimiye Camii, Venedik Sütunu, Etnografya Müzesi, Büyük Han, Kumarcılar Hanı, Büyük Hamam, Arabahmet Mahallesi ve eski evleri, Derviş Paşa Konağı yer alıyor. Adanın kuzeybatısında bulunan Güzelyurt turunçgil bahçeleriyle çevrili adı gibi güzel bir yerleşim yeri. Gezilecek yerler arasında Soli Bazilikası, Soli Tiyatrosu, Mamas Manastırı, Vuni Kalesi, Yedidalga Kumsalı, Lefke, Dillirga var. Güzel kumsalları ve geleneksel lokantaları olan Karpaz Yarımadası'nın başladığı kasaba. Tatilini Kıbrıs'ta geçirmek isteyenler Gezinomi'de yer alan Kıbrıs Otelleri sayfasına bakabilirler. Ada Türkiye'den sadece tarihi ve doğal güzellikleriyle değil üniversiteleri ile de ilgi görüyor, ana karadan okumak için giden çok Türk öğrenci var. KKTC'de yerel ve yurt dışı merkezli üniversiteler bulunuyor. Bu yazım genel bir Kıbrıs gezi ve bilgi notları oldu, gezdiğim yerleri diğer yazılarımda anlatıyorum. Kıbrıs candır can. 🙂 Keyifle okudum, paylaşımınız için teşekkür ederim. çok güzel, şuan bende bolu kıbrıscık tayım 🙂 umarım bana da nasip olur kıbrıs a gitmek. Kıbrısımıza bu değerli tanıtım yazınızla kattığınız katkı için çok teşekkür ediyoruz. Kıbrıs'ta Lefkoşa'nın ilk yerleşiminde yapılan surlar mutlaka gezilmesi gereken yerlerdir. Surlariçi bölgesinde bulunan Büyükhan da gezilmesi gereken yerler arasında yer almaktadır. Barbarlık Müzesi, Selimiye Camii de görülmesi gereken tarihi yapılardır. TC vatandaşları Kuzey Kıbrıs'tan Güney Kıbrıs'a geçemiyorlar, pasaport yeşil olsa bile.


Kiev sadece Ukrayna'nın başkenti ve en büyük şehri olarak değil, Doğu Avrupa'nın en eski kentlerinden biri ve Sovyetler Birliği'nin ikinci en büyük şehri olmasıyla ve Avrupa uygarlığına yaptığı katkılarla da önemli. Ukraynalıların Kyiv olarak adlandırdıkları güzel şehir turistik yerleri, altın kubbeli kiliseleri, sanat müzeleri, eğlenceli gece yaşamı, etkinlikleri, lokantaları, kafeleri, anıtları, parkları, kumsalları ile turist ve gezginleri kendine çekiyor. Kiev gezi rehberi yazımda Kiev hakkında bilgi, hava durumu, gezilecek yerler, fotoğrafları, yapılacak şeyler, şehir rehberi, harita, gece hayatı, restoranlar, alışveriş yerleri içeren gezi notları var. Dinyeper Nehri kıyısındaki Ukrayna başkenti Kiev üç milyondan fazla nüfusa ev sahipliği yapıyor. Ukrayna kültürünün geleneksel değerlerinin doğduğu şehir altın kubbeli kiliseleriyle UNESCO Dünya Mirası kapsamında. Kişi başına 21 metre kare yeşil alanla dünyanın en yeşil şehirlerinden biri. Kentteki yerleşimler çok daha eski olsa da şehir olarak tarihi beşinci yüzyıla dayanan Kiev, dokuzuncu yüzyılın sonunda Doğu Slav devletinin başkenti oldu. 10. ve 13. yüzyıllar arasında altın çağını yaşayan Kyiv, Kiev-Rus veya Rus-Ukrayna Devletinin başkenti oldu ve bu devlet modern Ukrayna, Beyaz Rusya ve Rusya ülkelerinin kültürel ve dini temellerini oluşturdu. Bugün kentte Ukraynalılardan sonraki en büyük azınlık olan Rusların yanı sıra Ermeniler, Azeriler, Beyaz Ruslar, Yahudiler, Gürcüler, Polonyalılar, Romanyalılar, Tatarlar ve Türkler de yaşıyor. Kyiv Avrupa'nın doğusu ile ortası arasında, Ukrayna'nın kuzeyinde bir kent. Sadece şehir merkezini gösteren bir harita aşağıda. Khreshchatyk Caddesi 19 numaralı adresteki metro ile aynı binada Turizm Danışma Merkezinden ayrıntılı Kyiv haritaları ve broşürlerini ücretsiz alabilirsiniz. Ayrıca kalmanız şart değil, bütün otellerin resepsiyonunda ücretsiz kent haritası olur. Türk vatandaşları 1 Haziran 2017 tarihinden itibaren Ukrayna'ya pasaportsuz, kimlik kartıyla seyahat edebiliyor. Kente bulunduğunuz yere bağlı olarak uçak, tren ve otobüsle gidebilirsiniz. Türkiye'den Kiev'e aktarmasız uçuşlar; Ankara Esenboğa, İstanbul Atatürk ve Sabiha Gökçen Havalimanlarından yapılıyor. Antalya Havaalanı'ndan da, yaz sezonunda Kiev yönüne direkt uçmak mümkün. THY, UIA hava yolları İstanbul'dan Kiev'e aktarmasız, direkt uçuyor. Ankara'dan ise kente Pegasus ve Ukraine International Airlines direkt uçuşları var. Aktarmasız uçuş süresi 2 saat. Lufthansa, Belavia ve diğer hava yolları ile aktarmalı uçuşlar çok. 322 numaralı Sky Bus otobüsü 24 saat Boryspil Havalimanı'nın 3 terminalinden hareket edip önce Kharkivska metro istasyonunda (50 grivna veya hrivna) durup sonra Merkez Tren Garına (80 grivna) 1 saatte gidiyor. İster kent merkezine direkt gidebilir, ister Kharkivska'da inip metroyla (4 grivna) şehir merkezine gidip, Maidan Nezalezhnosti veya Lva Tolstoho istasyonunda inerek trafiği atlayabilirsiniz ama aceleniz yoksa bence araç değiştirmeye değmez. Havaalanındaki resmi taksi durağı ile şehir merkezi 400 grivna tutar, eğer Uklon, Uber veya Hopin uygulamasını indirip telefondan çağırırsanız 250-300 grivna tutar. Bu arada 1 Türk Lirası 6,6 Ukrayna para birimi grivna ediyor (Nisan 2018 kuru). Moskova Meydanı'nda, M2 metro hattının Demyvska istasyonunda yer alan Merkezi Otobüs Terminaline Polonya, Rusya, Almanya, Çek Cumhuriyeti, İtalya, Belarus, Yunanistan, Moldova, Bulgaristan ve İspanya'dan otobüsler var. Kentle ülkenin diğer şehirlerine olan mesafeler ve giden yolları gösteren harita aşağıda. Dachna otobüs Terminali, Prosp. Pobedy no:142, Zhytomyrska metro istasyonuna 700 metre. Ukrayna'nın batısındaki şehirlere seferler var. Kyiv Bus Station, Vokzalna Meydanı, no:1, Merkez Tren Garı'nda. Yuzhnaia veya Pivdennya Otobüs Terminali, Prosp. Akademic Glushkov, no:3, metro Ipodrom durağı. Vinnytsa ve diğer güney kentlerine gidiliyor. Darnytsia Otobüs Terminali, Prosp. Haharina, no:1. Podyl Bus Station Nizhny Val Caddesi, 15-a. Vydubychi Otobüs Terminali, Naberezhno-Pecherskaya Yolu, no:10. Polissia Bus Station, Shevchenko Tarasa Meydanı, 2 numara. Ukrayna'nın kuzey kentlerine otobüsle gitmek için. Kyiv ile Dnipropetrovsk arasında trenler 5,5 ila 9 saat sürüyor. Normal Lviv trenleri 9 saat, ekspres tren 6 saat. Yerel trenlerde koltuk bilet ücretleri 90-120 grivna arası, ikinci sınıf yataklı vagon bilet fiyatları 250 grivnadan başlıyor. Kharkiv trenleri 4,5 saat sürüyor. Uluslararası bağlantılı trenlerle Belgrad 36 saat, Budapeşte 24 saat, Kişinev 15 saat, Minsk 12 saat, Prag 35 saat, Sofya 37 saat, Bükreş 26 saat, Varşova 16 saat sürüyor. Moskova 9 saat, St Petersburg 23 saat, Berlin 22 saat, Viyana 34 saat sürüyor. Bakü treni ise 64 saat yolculuk gerektiriyor. Kiev hava durumu her mevsimde seyahat etmek için uygun, aşırı soğuk değil. Yazın hava sıcaklıkları en yüksek 26 derece, en düşük 15 derece oluyor, giysi olarak yaz kıyafetleri yeterli, belki gece için ince bir mont veya uzun kollu penye alınabilir. İlkbahar ve Sonbahar genellikle kısa sürüyor. Kışın ortalama en yüksek hava sıcaklığı -2, en düşük -8 derece, kaban, kazak, bot giymenizi tavsiye ederim. Örneğin Ekim ve Nisan aylarında hava sıcaklığı gündüz 12-13 derece, gece 3-4 derece civarında seyrediyor. Mayısta gündüz 19-20, gece 10 derece. İstatistiklere göre en yağmurlu mevsim 12 Mayıstan 6 Ağustosa kadar sürüyor. En çok kar Ocak ortasından Şubat ortasına kadar yağıyor. Ivana Franka Caddesi'ndeki on dokuzuncu yüzyılın sonunda inşa edilmiş aşağıdaki tarihi binada üst kattaki daireyi kiraladım, içi modernleştirilmiş ve düzgün. Gezdiğim ülkelerde nikah, düğün, evlilik görürsem izin isteyip fotoğraf çekmeyi seviyorum. Gelin ve damat kilise ziyaretinden çıkıyor. Kentin en öne çıkan özellikleri parkları ve mimarisi. Taras Shevchenko Bulvarı'ndaki Sergei Merkurov eseri Lenin Heykeli. Ukrayna Devleti yönetim binasının fotoğrafını gece çektim. Gece tepeden fotoğrafını çektiğim Kiev manzarası. Kiev gezilecek yerler bakımından en az 3 gün harcamayı hak ediyor ama ben rahatça gezip kentin havasını solumak için daha fazla kaldım. Tercihim mümkün olduğunca her ülkede yavaş seyahat etmek. Mağara Manastır, Arsenal'na metro istasyonuna yakın. Tüm Sovyet coğrafyasının en eski ve önemli manastırlarından. Aziz Antoniy tarafından 1077 yılında kuruldu. Mağaraları burada keşiş yaşamı süren papazlar kazdı. Mağara ve yeraltı kilisesi bugün bir hac merkezi. Modern tesisin üst lavrası devlete ait ve buradaki müzeler ücretsiz. Alt lavra Moskova Patrikhanesi'ne bağlı Ortodoks Kilisesi'ne ait mağaralardan oluşuyor, giriş bilet ücreti 40 grivna. Şehir manzarası için çan kulesi güzel ama ayrıca 40 grivna ücreti var. , Krasnoznamennaya Caddesi, 1 numara, Pyrohiv. Olimpiiska, Lybidska veya Vystavkovy Tsentr Metro istasyonlarından 156 ve 172 numaralı otobüslerle 40 dakikada gidiliyor. Geniş bir arazide Ukrayna'nın çeşitli bölgelerindeki geleneksel kırsal yaşam sergileniyor. Altı tane köy, kümesler, ahşap değirmenler ve kiliseler yeni yapılmamış, ülkenin çeşitli yerlerinden söküp getirilmiş tarihi yapılar ve malzemeler. Khorvy Yolu no:1, Kontraktova Ploshcha metro istasyonuna yakın. Pazar günleri hariç açık. Çernobil Nükleer Felaketi üzerine iyi düzenlenmiş bir müze. Tereschenkovskaya Caddesi 9 numaradaki müzede çok güzel tablolar, çizimler ve heykeller var. P. Fedotov, I. Shishkin, I. Kramskoy, N. Yaroshenko, I. Repin, V. Vasnetsov, V. Polenov, M. Vrubel, V. Vereshchagin adlı ressamların tablolarının çoğunu zengin Tereshchenko ailesi bağışlamış. Vladimirskaya Caddesi no:2, Çarşamba günleri kapalı. 1899 yapımı tarih müzesine eski paralar, arkeolojik eserler, silahlar, tarihi kitaplar, cam eserler var. Grushevskogo Caddesi, 6 numara. T. Shevchenko, N. Pimonenko, G. Narbut, A. Murashko, V. Krichevsky, M. Glushchenko ve diğer Ukraynalı sanatçıların eserleri sergileniyor. , Zoloti Vorota metro istasyonuna yakın. Şehirdeki en eski kilise, 11. yüzyıldan kalma freskler ve mozaikler var. 1934 yılında kilise olmaktan çıkarılıp devlet müzesi haline getirilmiş, Kiev'de gezilecek yerler arasında tarihi önemi en büyük olanlardan biri. Yeşil elbiseli kadınlara dikkat, fotoğraf çekmeye kalkarsanız bağırıyorlar. Dışarıda kenti 17. yüzyılda kurtaran Bohdan Khmelnytskyi heykeli var. Giriş bilet ücreti 60 grivna. St Sophia'ya çok yakın 12. yüzyıldan kalma ve hala manastır işlevini koruyor. Arkasında Dinyeper Nehri manzaralı bir park, solunda füniküler girişi var. Aşağıdaki fotoğrafta. Şehir II. Dünya Savaşı işgalinde büyük yıkım yaşadı. Dev kadın Anavatan Heykeli ve diğer anıtlar gezilecek yerler arasında en etkileyicisi bence. Müze Rodina Mat adlı 62 metre yükseklikte titanyum anıtın zemininde. Açık havada savaşı temsil eden heykeller, kabartmalar, uçaklar, tanklar var. Metrodan Arsenalna istasyonunda inmek gerekiyor. Naziler ve kuklalarınca bu geçitte 60.000 Yahudi, Çingene ve diğer siviller katledildi. Dorohozhychi metro istasyonunun diğer tarafında. Televiziyna vezha Dünyanın en yüksek kafes tipi kulesi, 385 metre. Vul. Dorozhytska, 10. Bağımsızlık Meydanı Khreshchatyk Caddesi üzerindeki buluşma noktası, ana meydan. Maidan Nezalezhnosti ve Kreshchatyk metro istasyonları. Bu tarihi Arnavut kaldırımlı bayır sokağın tepesinde aşağıya fotoğrafını koyduğum St Andrew Kilisesi var. Sokakta Kiev'den ne alınır diye merak edenler için hediyelik ve hatıra eşya satıcıları, restoranlar, galeriler ve müzeler var. Şehrin gezilecek yerler arasındaki en turistik sokağı diyebilirim. Kyiv Rus Devleti'nin Hristiyanlaşmasının 900. yılı anısına inşa edildi. Rus-Bizans tarzı mimariye sahip. Güzel iç dekorasyonunu Profesör A. Prakhov yönetti. Tarasa Shevchenko Bulvarı, 20. Kievlilerin yürüyüş için en sevdikleri park Pechersk Mahallesinde. Yakınında Rus İmparatoriçesi Elizaveta Petrovna tarafından yaptırılan Mariyinsky Sarayı var. Bugün Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Konutu olan sarayın yanında Ukrayna Meclisi var. Eski Zhulyany Havaalanı'ndaki müzede An-2, Tu-104, Il-62, Il-76, ve Il-86 model askeri uçaklar sergileniyor. 15 UAH bilet ücreti. Şehirden 20 kilometre uzakta, Odessa yolundaki mezarlıkta 1941 ve 1944 muharebelerinde ölen 10.000 civarı Alman askeri gömülü. 1982 yılında onarılan, kentin altın kapısı tabir edilen sur kısmı. Zenginler yaşıyor. Aynı adlı metro istasyonu var. Khreschatyk 15 adresindeki koridor veya pasaj şeklinde çok şık bir yer , Kyivs'kyi Pasazh. Böyle bir girişi var. Gezilecek yerler bittikten sonra zamanınız varsa Kiev'de yapılacak şeylerden bazılarını yazdım. Kentin ana caddesinden mutlaka geçeceksiniz. Burada oturup yaşam ve insanları izlemek keyifli. Caddede şehir haritasına baktığımı görünce nereyi aradığımı soran Nina ve Lyubov ile sohbet ettik, şehir hakkında bilgi verdiler. Nina rüya, Lyubov aşk anlamına gelen Ukrayna isimleriymiş. St Michael Katedrali, füniküler, Poshtova Ploscha, hoş sokaklar, modern restoranlar var. Taras Shevchenko Bulvarı'ndaki St Volodomyr Kilisesi'nde ayin izlenebilir. M: Universytet durağı. Kiev'de ücretsiz halka açık Youth adlı gençlerin gittiği bir kumsal var, Dolobetsky Adası'nda. Ahşap şezlonglar bedava, plastikler paralı ama ucuz. Aynı adada basketbol ve futbol sahalarının da olduğu Venice Beach plajı var. Olmeca Plage ise ücretli; plaj şezlong ve havlu dahil 150 grivna; yüzme havuzu şezlong ve havlu 200 grivna, hafta sonu 300 grivna. Bora-Bora Beach Club şezlong ve gölgelik şemsiye dahil hafta içi 150, hafta sonu 250 grivna, bungalov kirası 800 grivna. City Beach Club ise Ocean Plaza alışveriş merkezinde, çok popüler bir eğlence yeri; havuzlar, bar, restoran olan, şık gençlerin gittiği bir yer. Dream Town Alışveriş Merkezindeki su parkı 24 bin metre kare alanıyla Avrupa'nın en büyüklerinden. 14 kayak, 2 dalgalı havuz, 3 nehir, lagoon akvaryum, jakuzi, yüzme havuzu, su topu havuzu, çocuk yüzme ve oyun alanı, masa tenisi, Kiev'de yemek yemek için bazı lokanta ve restoranları ucuzdan pahalıya doğu giderek yazdım. Kiev'de yediğim bir yemek görüyorsunuz; greyfurt suyu. tavuk eti üzerine soğanlı sos, haşlanmış yumurta, peynir eritme, mantarlı pilav. Büfe tipi ucuz ve lezzetli Ukrayna yemekleri. Khmelnitskogo Caddesi. Mikhailivska Cd. no:22a Lezzetli ve ucuz yerel yemekler, hoş bir ortam. Parkova Sokağı no:4 Dinyeper Nehri manzaralı yerel restoran. yazın bahçe de servis var. Lva Tolstoho. Çok büyük pizza 100 UAH. Tolstoy Cd, 5 numara. Ana yemek balıklar 125 grivna (17 lira) ile 275 grivna (37 lira) arasında değişiyor. Başlangıç balık, havyar ve kabuklular 90-200 grivna arasında. Ucuz bir yer diyemeyiz ama çok şık bir restoran hatta lüks; Türkiye'deki bir benzerinden kesin olarak daha ucuz. Vasylkovska Cd no:114. Kreshatik Cd no:14, Maydan Nezalezhnosty. Şehrin en uzun barı bu lüks ve şık restaurantta. Tayland, Japonya, Hint yemekleri var. Şehir merkezindeki alışveriş merkezi; 400 mağaza, 40 restoran ve kafe, Aushan süpermarket, 8 sinema salonu, 1.000 balık türü olan dev akvaryum var. Antonovycha Cd, no:176. Gökdelendeki 8 katlı alışveriş merkezinde her şey var. Coctail Conoisseur Supermarket, sinema, bowling, fitness. Sportyvna Meydanı, 1a. 7 katlı lüks alışveriş merkezi, tasarımcı kıyafetleri. Baseina Cd, 6. Kentin 15 kilometre güneyindeki Hodosiivska köyünde. Yiyecek, içecek, genel ihtiyaçlar ve ucuz alışveriş için süpermarket zincirleri MegaMarket, Furshet, Velyka kyshenya, ve Silpo marketler var. Fora adlı 7/11 benzeri dükkanlar da yaygın. Kiev gece hayatı ile ünlü bir şehir. Kentte her bütçeye uygun kafe, bar, club gibi eğlence yerleri çok sayıda mevcut. Aşağıda gece hayatı konusunda bana bilgi veren ve gezdiren Tanya bacımı görüyorsunuz. Julia da geceleri eğlence mekanlarını gezerken epey yardımcı oldu sağ olsun. Bar Fidel Hrushevskoho 4B. Cuma geceleri DJ partisi var. Kalabalık, samimi, eğlenceli, ucuz. Sabah beşe kadar açık. Barman Dictat Khreschatyk'taki Art Club 44'ün yerine açılan canlı müzik barı. Art Eco Cafe Peremohy Caddesi 121 numaradaki barda Cuma akşamları erken saatlerde canlı klasik müzik çalınıyor. Pivarium Pobedy Avenue 31. Taze bira ve canlı müzik. Frau Borman Pub Nikolsko-Slobidska Caddesi 2b'deki gece eğlence yerinde Cuma Cumartesi akşamları canlı rock, jazz, blues müzikler çalınıyor; ilginç, rahat, kalabalık bir yer. Club 112 Arena City Eğlence Merkezindeki disco club. Çok gittim. Bir gece baktım 5 kız çılgınca eğleniyor, içkilerini barmen böyle veriyor. Sordum, kızlardan birinin bekarlığa veda partisiymiş. Faberge Rybalska 22, lüks gece kulübü. Kiev bilgi ve gezi rehberi olarak yararlı olmasını umuyorum. Kiev eğlence yaşamı bilgileri için teşekkürler. Çok güzel tanımlamışsınız her şeyi teşekkürler. Umarım artık Ukrayna'daki imajımız düzelir. Merhaba Alper bey Kiev e gitmeyi düşünüyorum ama kiril harfleri okumayı bilmiyorum tabelalar yönlendirmeler sadece kiril harfleri mi yoksa ingilizce olarak da yazıyor mu, ve halkın ingilizce konuşma oranı nedir, halk ruslar gibi turist karşıtı soğuk mu yoksa yardım sever mi? Şimdiden teşekkürler. Merhaba Nesli Hanım. Kiev'de kısa süre öncesine kadar tüm tabela, işaret, yönlendirme ve tarifeler sadece Ukraynaca, Kiril alfabesiyle idi ama EURO2012 sayesinde İngilizce tabela ve bilgiler epey arttı. Yine de gitmeden önce Kiril harflerini biraz tanımanız, sadece 1 saat harcayarak okunuşlarını öğrenmeniz. Ukrayna'da işinizi kolaylaştırır. Ben herhangi bir seyahatimde soğuk davranış görmedim, yardımcı olmaya çalışıyorlar. Ama örneğin bir Balkan ülkeleri veya Latin Amerika, Kore kadar sıcak değil. Kiev'de küçük bir daire kiralamak otelde kalmaktan ucuza gelir ama çok da ucuz değil. Kiev rent apartment yazıp aratırsanız seçenekleri ve fiyatları görürsünüz. Ukrayna Türkiye'den ucuz bir ülke. Rakam vermem doğru olmaz herkesin beklentileri ve harcama tarzı farklıdır. Evet Ukrayna'ya yeni kimlikle girenler var. Kalacağınız yerin rezervasyon çıktısı ve dönüş biletinizin çıktısının yanınızda olması avantaj sağlar. Gittim. Beş para etmez. Asya ulkeleri hem daha ucuz hem daha güzel. Şahsen Kiev'e çok hayran kaldığımı söyleyemem, Odessa ve Lviv'den sonra çok soğuk ve pahalı geldi. Gezilecek yerler ise Lavra'dan ileri gidemez diye düşünüyorum. Çok güzel bir yazı ayrıca teşekkürler. Kiev gezi yazıma ilginize teşekkür ederim. Arkadaşlar bu konuda pegasus yetkilisinin verdiği bilgiye göre, 15 yaşından küçük çoçuklar için fotoğraf aranmadığı yönünde. Bu sebeple risk alıp gideceğiz. Umarım Kiev'de kapıdan gönderilmeyiz. Dönüşte bilgi veririm. Ayrıca benden önce bu tecrübeyi yaşayan biri varsa lütfen bilgi versin.


Kırgızistan denize kıyısı olmayan dağlık bir Orta Asya ülkesi olarak coğrafyası sayesinde antik kültürünü korumuş olsa da, İpek Yolu gibi ticari ve kültürel yolların kesişme noktasında olduğu için birçok imparatorluğun ve kavimin ilgisini çekti ve istilasına uğradı. 1991 yılında Kırgızistan Sovyetler Birliği'nden ayrılarak bağımsız bir devlet haline geldi. Bu yazıda Kırgızistan hakkında bilgi, para birimi, haritası, tarihi, kentleri, gezilecek yerler, insanları, rehber niteliğinde gezi notları bulabilirsiniz. Ülkenin şehirlerini, kasabalarını, doğasını, insanlarını, geleneklerini, göçebe kültürünü ve yemeklerini görmek güzel. Kırgızistan kuzeyde Kazakistan, batıda Özbekistan, güney batıda Tacikistan ve doğuda Çin ile komşu bir Orta Asya ülkesi. En büyük şehir ve başkent Bişkek. Kırgızlar, Göktürk devrinde Kögmen Dağları'nın kuzeyinde yaşadılar. 840 yılında Uygur Devleti'ni yıkarak bu topraklarda kendi devletlerini kurdular. Daha sonra bugün yaşadıkları topraklara gelen Kırgızlar, Karahanlılar Türk Devleti zamanında Müslüman oldular. Ülke 1876 yılında başlayan Rus egemenliği ve ardından Sovyetler Birliği döneminden sonra 31 Ağustos 1991 tarihinde bağımsız bir devlet haline geldi. Tanrı Dağları ülkenin %65'ini kaplıyor ve ülke bu yüzden bazen "Orta Asya'nın İsviçre'si" olarak adlandırılıyor. Kuzeybatı Tanrı Dağları üzerinde bulunan ve ülkenin en büyük gölü olan Issık Göl, Titikaka'dan sonra dünyanın en büyük dağ gölü. 5.6 milyon nüfuslu ülkede nüfusun çoğunluğunu Türk halklarından Kırgızlar (%72) oluşturuyor. Yoğun olarak batıda yaşayan Özbekler (%14.5) ve kuzeyde yoğunlaşan Ruslar (%6) en kalabalık etnik azınlıklar. Daha az sayıda Dunganlar, Uygurlar, Tacikler, Kazaklar ve Ukraynalılar da ülkede yaşayan topluluklardan. Bugünkü Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev. Halkın çoğunluğunun dini inancı İslam, ikinci en yaygın din Ortodoks Hristiyanlık. Ülkenin para birimi Kırgız somu, uluslararası kısaltması KGS. 1 Türk Lirası 22 Kırgız Somu ediyor. 1 Amerikan Doları ile 68 som, 1 avro ile 75 som alınabiliyor. Türkiye'den oldukça ucuz bir ülke. Tekstil hariç hemen her şey çok ucuz. İstanbul ile başkent Bişkek ve Oş şehrine Türk Hava Yolları'nın direkt uçuşları var. Air Manas ile Pegasus İstanbul Bişkek arasında ortak direkt uçuşlar yapıyor. Türkiye ile ülke arasında yoğun bir seyahat kapasitesi var. Ülke içi ulaşımda Air Manas ve Kyrgyzstan Airlines uçuşları var. Bişkek Manas Havalimanı'ndan sadece İstanbul, Moskova, Londra'ya her gün aktarmasız direkt uçuşlar yapılıyor. Daha seyrek olarak Taşkent, Urumçi, Dubai ve Delhi uçuşları var. Moskova'dan Bişkek'e tren 3 günden fazla sürüyor. Kara yoluyla ülkeye giriş çıkış yapmak için Oş'tan sınırdaki Irkeştam üzerinden Çin, Sarı Taş Köyü üzerinden ise Tacikistan ile kara yolu bağlantısı var. Kazakistan'ın Almatı şehriyle başkent Bişkek arasında Kegen sınır noktasında geçiş yapılıyor, minibüsle de gidilebiliyor. Ülkede kara yolları genelde eski ve bozuk. Göçebe bir geçmişe sahip ülkenin ekonomisi daha çok tarım, hayvancılık ve madenciliğe dayanıyor. Hayvancılık kesimi ağırlıklı bir tarım ekonomisi hakim. Buğday, pirinç, pamuk, şeker pancarı, mısır, tütün, sebze ve meyve yetiştiriliyor. Dağlık bölgelerde yarış atları yetiştiriliyor, tavşan besleniyor, arıcılık yapılıyor. En çok küçükbaş hayvan ve at besleniyor. Ülkedeki 600 civarında sanayi kuruluşu arasında makine, otomotiv, gıda, çimento, sırça ve konserve fabrikaları önde geliyor. Tarihi ve doğası sayesinde son yıllarda turizm gelişiyor. Ülke 8 bölgeye ve Rusça oblast denen ile ayrılıyor; Bişkek, Batken, Talas, Çuy, Narın, Celal-Abad, Issık-Göl, Oş, Batken. Bişkek Başkent ve en büyük şehir. Çolpon-Ata Issık-Göl'ün kuzeyindeki kasaba ve çevresindeki tatil yerleri. Balıkçı Gölün batı kıyısındaki liman şehri. Celal-Abad Fergana Vadisi'nde, nüfusunun %40'i Özbek olan kent. Karakol Gölün doğu kıyısındaki kaplıca ve hayvancılık ili ve kenti. Koçkor Tian Şan Dağları'na yürüyüş ve tırmanış için gidilen kasaba. Narin Song Kul Gölü yolundaki tarih, dağ ve dağ gölleri bölgesi. Oş Ülkenin 3000 yıllık tarihi olan, ikinci büyük kenti. Talas Beş Taş Milli Parkı'na yakın kuzey batı şehri. Tokmok İpek Yolu şehri Ak-Beşim ve Burana Kulesi'ne yakın kasaba. Toktogul Büyük Toktogul Barajı var. Balasagun Çu Nehri Vadisi'ndeki tarihi Karahanlı Türk şehri. Batken Güney batıdaki 12.000 nüfuslu kasaba. Kant Çuy ilindeki sınır köyü. Kara-Suu Yarısı Özbekistan topraklarında kalan endüstri ve ticaret kasabası. Kızıl-Kiya Batken vilayetindeki kömür madeni kasabası. Mailuusuu Celalabad bölgesinde yer alan madencilik şehri. Uzgen Türk eserlerinin bulunduğu tarihi şehir. Taşkömür Narin Nehri'nin batı kıyısında, Tien Shan Dağları'nın eteklerindeki şehir. Kara Balta Bişkek'in 62km batısındaki uranyum, altın ve molibden madenleri kenti. Kırgızistan bilgi ve rehber yazıma ilginize teşekkür ederim. En kısa zamanda gezdiğim yerleri yazacağım. Detayli ve güzel bir yazı olmuş. Kırgızistan seyahatim hakkında daha epey yazacağım. İlginize teşekkürler. Kırgızistan bilgi ve gezi rehberi yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Gitmek istiyorum ben de. Gitmeden önce fikir edinmek için güzel bir paylaşım oldu. Kırgızistan tarih ve doğa turizmi için güzel bir ülke. Gidebilmenizi umarım. Kırgızistan ucuz bir ülke. Tekstil hariç tüm fiyatlar Türkiye'den ucuz. Merhaba Ali. Banka kartlarını üzerinde visa ve/veya master yazan ATM banka makinelerinde kullanabilirsin. Kredi kartı bizdeki kadar yaygın değil ama süpermarketlerde, orta ve büyük dükkanlarda, alışveriş merkezlerinde ve modern lokantalarda var. Evet Burcu Hanım, Kırgızistan'a vizesiz gidebilirsiniz. merhaba.. bir arkadaş orda her türlü rüşvet.. mafya.. türkiye den gelenlere antipati.. gibi şeylerden yazmış ne derece doğru.. çünkü benim de gitme planım vardı.. Merhaba. Ben Kirgizistanda boyle seylerle karsilasmadim. Belki okurlarimda deneyimlerini paylasirlar. Bir toplantı için Osh'a gideceğiz. Bişkek ve Issık gölü gezisi ile bize yardımcı olabilecek bir kişi veya kuruluş tavsiye edebilirmisiniz. Merhaba Öner Bey. Hemen Kırgızistan'daki arkadaşlarıma rehberlik hizmeti için yazıyorum. Alper bey! Bir arkadaşımın gezi yazılarınıza yaptığı övgü sayesinde ben de blogunuzu okumaya başladım. Yakında Kırgızistan a gideceğim için bu yazınızı dikkatli bir şekilde okuyacağım. Elinize sağlık. Merhaba. Kırgızistan'da tren ve demir yolu çok az var. Bir tane Moskova Bişkek arası uluslararası tren, bir de başkent Bişkek'ten Issık Göl kıyısındaki Balçık kasabasına tren var. Ulaşımın bir kısmı otobüs, çoğu minibüslerle yapılıyor çünkü birçok yol otobüse uygun değil. Dolmuşlar da var. Otostop da çekebilirsiniz ama çoğu para alır, binmeden önce pazarlık etmekte yarar var. Kırgızca ve Türkçe ortak kökenli diller ama rahat anlaşmak mümkün değil. Türklere kötü davranılıyor diye bahsedilmiş, onun için yazdım. Öyle bir şey yok. Güleryüzlü ve saygılılar. Bir minübüs şoförü dışında yanlış bir şeyle karşılaşmadık. Diğer iki ülke de de aynı şey... Yalnız özbekler daha candan bize karşı... hemen kardeş olduk onlarla 🙂 Verdiğiniz bilgiler için teşekkürler. Eksiklerimi tamamladım. Kırgızistan Türk vatandaşlarından vize istemiyor ve pasaport kontrolünde zorluk çıkarmıyor. Yine de dönüş biletinizin ve kalacağınız yerin adresinin yanınızda olmasında yarar var. Manas Taxi ile Bişkek Manas Uluslararası Havalimanı'ndan şehir merkezine, gideceğiniz noktaya göre 500, 600 veya 700 soma gidebilirsiniz. 380 numaralı minibüs 50 som. O konuda pek bilgim yok ama güzel, ucuz ve bakir bir ülke Kırgızistan. Manas Üniversitesi'ni de iyi diye duydum. Merhabalar ismim Tumar Türkiye'de okudum Kırgızistan vatandaşıyım bazı bilmek istediğiniz sorular varsa sorabilirsiniz ya da rehberlik de yapabilirim. Kirgizistan'da universite okuyan epey Turk var. Bilgim yuzeysel ama iyi diye duydum. Merhaba Alper Bey. Temmuz ayında Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan gezisi planlıyorum. Bişkek'ten Taşkent'e geçişler nasıl? Ulaşım için önerileriniz neler? Teşekkür ederim.


Kırgızistan gezisi notları olarak hazırladığım bu yazı, ülkenin güneyindeki Oş, Celalabad, Özgen ve Arslanbob şehirleri ve çevresi hakkında bilgi, gezilecek yerler, tarihi eserler ve seyahat notları, tavsiyeler içeren bir gezi rehberi. Güney Kırgızistan'ın merkezi Oş kentine İstanbul'dan direkt uçak var ve epey gidip gelen Türk ve Kırgız oluyor. Calalabad ve Uzgen tarihi yerleri, Arslanbob ise doğa güzellikleriyle öne çıkan seyahat ve turizm merkezleri. Orta Asya gezisi yapmak isteyenler için ideal bir ülke. Aşağıda ülkenin bu bölgesinde gezdiğim yerleri gösteren bir seyahat haritası var. Fergana Vadisi'nin güneyinde yer alan Oş şehri, ülkenin ikinci büyük kenti ve üç bin yıllık geçmişiyle Orta Asya'nın en eski yerleşimlerinden biri. Kendi adıyla anılan Oş yönetim bölgesinin merkezi olan kent, ülkenin güneybatı bölümünde yer alıyor. Orta Asya'nın en yeşil yerlerinden biri olan bu bölge aynı zamanda Fergana Vadisi'nin bitimine denk geliyor. Dört mevsimin bir arada yaşandığı Oş kenti kendini; geleneğin, kültürün ve hareketli bir kent yaşamının soluk aldığı bilim-eğitim kenti olarak tanımlıyor. Halkın etnik yapısı çoğunluktan azınlığa doğru Kırgızlar, Özbekler, Uygurlar, Türkler, Tacikler, Azeriler, Ruslar, Tatarlar, Dungan Çinlileri, Ahıska Türkleri şeklinde. Aşağıdaki Kırgız bala ne güzel! Kuzeyde Özbekistan, güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin Halk Cumhuriyeti ile komşu olan Oş İli'nin Özbekistan ile komşu olduğu kısımda yer alan Oş, aynı zamanda Oş İli'nin yönetim merkezi. Kırgızistan'ın en büyük 2. şehri olan Oş kentinin etrafı Süleyman Dağı ve Tanrı Dağları'na bağlı Kaklik-Uchar ve Tur-Buas dağlarıyla çevrili. Oş şehrine 19.8 km uzaklıkta Dozgundovan ve 20 km uzaklıkta Keskenbel dağ geçitleri var. Ak-Buğra Irmağı şehri kuzey-güney çizgisi boyunca kat ediyor. Batı yönünde göze çarpan Süleyman Dağı ise kuşkusuz kentin en baskın simgesi. UNESCO dünya mirası coğrafyalar listesinde yer alan dağın doruk noktasında, bir bayrak direği ve yapım yılı 1497 olan bir cami bulunuyor. Henüz 14 yaşında iken Fergana Vadisi Sultanı olarak tahta oturan Babür tarafından inşa edilmiş. Taht kavgası nedeniyle canını kaçarak kurtaran Babür, macerasına kendi adıyla anılan ve Hindistan'da hüküm süren imparatorluğu ile devam etmiş. Süleyman Dağı'nda Babür'ün evinin yanı sıra, bir 16. yy camisini de görebilirsiniz. Rabat Abdul Han Camii adıyla anılan bu caminin ziyaretçi sayısı günde bini buluyor. Orta Asya'nın en geniş ve en eski camilerinden biri olan İmam Buhari Merkez Camii yine Kırgızistan gezisi sırasında ziyaret edebileceğiniz bir diğer seyahat adresi. Süleyman Dağı'nda ziyaret edebileceğiniz bir müze bulunuyor. Bölgede gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan buluntuları, tarihsel kalıntıları ve yerbilim örneklerini bu müzede bir arada görebilirsiniz. Beşiktaş adlı adak taş oyukları var. Beşikteki bebekler getirilip burada isim verilirmiş eskiden. Üzerinde kayılmaktan parlamış taşın üzerinde hayvan kurban edip akıtıldığında, dileklerinin gerçekleşeceğine inanıyorlar. Kenti 19. yüzyılda ele geçiren Rusların etkisi ve elbette Sovyet mimari tarzı, bulvarlardan ara sokaklara kadar hüküm sürüyor. Yerleşimin yüzde yirmisini dacha denilen müstakil evler oluşturuyor. Geri kalan yaklaşık yüzde seksenlik kısmı ise apartman tarzı bloklar. Kent merkezi kültürel ve sosyal etkinliklere ulaşmak için tek seçenek. Kış sporları ve özellikle kayak, Oş kentinin sunduğu turistik yerler arasında. Çevredeki dağlar ise dağcılık sporu için olduğu kadar, yürüyerek tırmanma parkurları ile de doğa gezisi olanakları sunuyor. Pazar günleri kurulan Orta Asya'nın en büyük pazarı 2000 yıllık bir geleneği sürdürüyor. Kuzey kent bölgesinde ve ırmağın karşılıklı iki yakasında ama binlerce yıldır neredeyse hep aynı yerde kurulagelmiş bu pazar. Satılan ürünler arasında; Fergana'nın bereketli sebze ve meyveleri, giysiler, ev gereçleri, hediyelik eşyalar var. Orta Çağlardan bugüne, Çin, Hindistan ve Avrupa'yı birbirine bağlayan ticaret yolunun üzerindeki bu kent, bugün de aynı üçlüyü birleştiriyor bu pazar yerinde. Celal-Abad, Kırgızistan'ın güneybatı tarafında cevizleri ile ünlü 100.000 nüfuslu bir şehir. Bu bölgede ayrıca kaplıca tedavisi ve dinlenme turizmi için kaynaklar var. Halkın geçim kaynağı tarım ve hayvancılık. Karma bir nüfus yapısı var. Halkın %40'ını Özbekler oluşturuyor. Özbekistan'a da sınırı bulunuyor. Yemek olarak kebap ve samsaları ile biliniyor. Bir de İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi'nin bünyesinde kurulan Kırgız-Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü bulunuyor. Yaklaşık 140 yıllık geçmişe sahip Celalabad kentinin, 1991'de Oş eyaletinden ayrılarak ayrı bir idari eyalet haline gelmesinin ardından nüfusu sürekli arttı. Kara-Kul, Kök-Jangak, Mayluu-Suu, Taş-Kömür, Koçkor-Ata, Kerben kasabaları ve Aksı, Ala-Buka, Bazar-Korgon, Nooken, Suzak, Toğuz-Toro, Togtogul ve Çatkal ilçeleriyle ülkede en büyük üçüncü eyaleti oluşturan Celalabad'ın nüfusu bugün bir milyona ulaşırken, nüfusunun yarıya yakınını Özbek kökenliler oluşturuyor. 31 Ağustos Kırgızistan Bağımsızlık Günü şehirlerde ulusal müzik, konuşma ve gösterilerle kutlanıyor. Ülke 31 Ağustos 1991 günü Sovyetler Birliği'nden ayrılarak bağımsız bir devlet haline geldi. Ülkelerinin bağımsızlığını kutlayan Kırgız çocuklar ne güzel. Renkli kıyafetler, Türkçeye yakın dil Kırgızca. Özbek mimarisiyle yapılan camileri ve binaları şehre renk katıyor. İki Türk kafesinin hizmet verdiği kent ve çevresindeki tarihi yerler, Kırgızistan gezisi için önemli gezilecek yerler arasında yer alıyor. Rus mimarisinin izlerini barındıran Celalabad kent merkezinde, düzenli, geniş ve yeşil caddeleriyle çok sayıda eğlence ve kültür parkı var. Celalabad kent merkezine, üç gözlü renkli üç kubbesiyle aşağıdaki gösterişli Kurmanbek Kapısı'ndan şehre giriliyor. Bu dev ve gösterişli yapı, Moğollar döneminde Cumgar devletinin acımasız baskılarına direnen ve destanlarda kendi halkını istiladan kurtardığı belirtilen Kırgız kahramanı Kurmanbek adını taşıyor. 2001'de yapılan kapının önünde Kurmanbek kahramanın sağ elinde mızrak, sol eli açık at üstündeki heykeli yer alıyor. Celalabad ve kentin simgesi kapının önü, evlilik günlerinde çiftlerin lüks limuzinleriyle hatıra fotoğrafı çektirdiği bir alana dönüşmüş durumda. Kırgızistan gezisi sırasında görülmesi gereken yerler arasında. Sovyetler Birliği iktidarının Celalabad kent merkezine 5 kilometre mesafede, Ayub Tağu Dağı'nda doğal kaplıca sularının bulunduğu yerde inşa ettiği sanatoryum tesislerinde yeraltı kaynaklarından çıkan sular şişeleniyor ve yurt dışına satılıyor. Yerli turistlerin ilgi gösterdiği sanatoryumda mide ve deri hastalıkları tedavi ediliyor. Kurort adlı sağlık merkezindeki kafenin adı İkram-Ajy. Bir rivayete göre, Hazreti Eyüp Peygamberin bu topraklara ayak bastığı, bu şifa getiren termal ve maden suyunu kullandığı belirtiliyor. Peygamberin içtiği suyun yerinde yapılmış Eyüp Çeşmesi, ziyaretçi akınına uğruyor. Ziyaretçiler su içiyor, dua ediyor. Dağın üstünde yapılan sağlık merkezine gelenler, Fergana vadisindeki Celalabad şehrini tepeden seyretme şansını da buluyor. Şehirde, başkent Bişkek'teki birçok üniversitenin fakülte binalarının yanı sıra, Celalabad Devlet Üniversitesi ile Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Kurucusu Prof. Dr. Turan Yazgan'ın önderliğinde Celalabad İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi çatısı altında kurulan Türk Dünyası Kırgız-Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü faaliyet gösteriyor. Sosyal ve günlük yaşantıda geleneksel hayatı tercih eden Celalabad halkının ekonomik durumu genel olarak iyi. Ülke ekonomisine katkıda bulunan Celalabad'ın verimli ve sulak arazilerinde tahıl, pamuk, tütün, sebze, meyve çeşitleri, nar, limon, mısır, çam fıstığı ve ceviz yetiştiriliyor. Celalabad'ın en meşhur ürünü ceviz. İlde çok sayıda altın, gümüş, kömür maden ocakları ve hidroelektrik santral bulunuyor. Narın Nehri üzerinde kurulu devasa Togtogul Barajı'nda üretilen elektrik, hem Kırgızistan'ın hem de komşu ülkelerin bazı bölgelerinin enerji ihtiyacını karşılıyor. Barajın turkuaz renkli göleti tepelerle çevrili, etrafındaki doğa güzelliği göz kamaştırıyor. Kırgızistan'ın elektriğinin yarısından fazlasının üretildiği ve Orta Asya'daki en büyük baraj olarak dikkati çeken Togtogul, 19 milyar metreküp kapasiteli. Tanrı Dağları'nın üstündeki Togtogul barajından akan suyun yüzde 90'ını komşu Özbekistan ile Kazakistan'ın kullandığı biliniyor. Türklerin Orta Asya'da bıraktığı tarihi mirasa ev sahipliği yapan beldelerden Kırgızistan'ın Oş iline bağlı Özgen ilçesi, tarihi minaresi, medresesi ve kültürel geçmişiyle adeta o yılları günümüze taşıyor. Deniz seviyesinden 1025 metre yükseklikte yer alan Özgen hakkında ilk belgelere, eski Çin ve Yunan uygarlıklarının yazılı kaynaklarında rastlanıyor. Günümüzde adı Kara-Darya olan Yaksart nehri kıyısında kurulan, Çin kaynaklarında Yu şehri diye bilinen Antiohiya kentinin, bugünkü Özgen'in temelini oluşturduğu belirtiliyor. Şitsi Vakayinamesi'nde, birinci yüzyılda Çin ordusunun Özgen'i işgal etmeye çalışırken Özgen Han tarafından sert bir şekilde taarruza uğratıldığı anlatılıyor. Büyük İpek Yolu'nun geçtiği, daha sonra Fergana'dan Yedi Su'ya kadar Yassı ve Atbaşı geçitlerinden giden ticaret yollarının uğradığı Özgen hakkında bilim insanlarının farklı görüşleri bulunuyor. Bunların birine göre, milattan sonraki yılların başlarında Fergana Vadisi'nin doğu yakasında Türk boyları Oğuz, Uz ve Azlar yaşadı. Bu topraklar, Oğuzkent veya Uzkent diye adlandırıldı. Kaşgarlı Mahmud ve Orta Çağ'ın Arap gezginleri ise Özgen'i, Yuzcant ya da Uzkant olarak isimlendirdi. Özgen onuncu yüzyılda Orta Asya'nın en büyük ticaret ve sanat merkezi oldu ve altın çağını, onuncu ve on birinci yüzyıllarda, Karahanlı Hanedanı zamanında yaşadı. Aşağıda Türk tarihinde adı çok geçen Karaderya Nehri'ni görüyorsunuz. Karahanlı Devleti'nin başkentliğini 12 ve 13. yüzyıllarda yapan Özgen'de bu dönemde şehirleşmenin geliştiği görüldü. Kentte 20 hamam, cami, medrese ve minareler vardı. Nüfusun ve binaların bolluğu dolayısıyla hiç yere inmeden çatılardan atlayarak şehri gezmenin mümkün olduğu, altın ve gümüşten para basıldığı, seramik ve cam ürünler yapıldığı, kaynaklarda ifade ediliyor. Özgen, o dönem ulaştığı kültürel ve ekonomik gelişme düzeyine bir daha ulaşamadı. O zaman şehrin yüz ölçümü şimdikinden 2,5 kat daha büyüktü. Günümüze kadar varlığını koruyan minare, on ikinci yüzyıl ortasında 44 metre olarak inşa edildi. Kentte 19. yüzyılda yaşanan deprem nedeniyle yarısı yıkılan minare, 1923'te onarıldı ve 27,4 metre olarak yapıldı. Eskiden minarenin yanında bulunan cami ve medreseden sadece duvar ve temelin küçük parçaları kalmış. Türbelerin bulunduğu bölüme, Karahanlı Hanedanı'nın temsilcilerinin cenazeleri gömüldü. Bilim adamlarının ifade ettiğine göre orta türbede Batı Karahanlıların kurucusu Nasır İbni Ali, kuzey türbede ise Doğu Karahanlı Hükümdarı Hüseyin Hasan Bin Ali'nin mezarları bulunuyor. Güney türbede Orta Karahanlıların yüksek kumandanının cenazesinin defnedildiği ifade ediliyor. Arkeolojik kazılar sonucu türbenin üç odasında 60 mezara rastlandı. Guzar ve Taşlak mahallelerinde 19. yüzyılda yapılan camilerin de görülebildiği kentte, 1800'lü yıllarda bilim insanlarınca başlatılan araştırmalar bugün devam ediyor. İmam Serahsi İran Türkmenistan sınırında Serahs şehrinde 1010 yılında doğdu. 1090 yılında Özgen'de vefat etti. Devrinin Karahanlı Sultanını bazı konularda eleştirdiği için ömrünün bir kısmını kuyu hapsinde geçirdi. 10 yıl süren hapis hayatı sırasında El-Mebsut yazıldı. Kuyudan seslenerek talebelerine yazdırdığı eser otuz cilt. İlahiyatçılar, zorlu bir konuda fetva sorulsa hemen "El-Mebsut'a bakarız" diye ifade ediyorlar. Bin yıl evvel yazılmış ama hala önemini koruyor. 2012 yılının Kasım ayında Türkiye Diyanet Vakfı tarafından her an kaybolup gitmesi muhtemel olan İmam Serahsi mezarı türbe haline getirildi. Kırgız müzisyen bize hoş geldiniz şarkısı çalıp söyledi. Şehirde doğal yöntemlerle esmer pirinç üretilen bir atölye var. Burada pirinçleri işleyip beyazlatmayı bırakın, dövme ve soyma için elektrik bile kullanılmıyor. Görüntüdeki büyük makinenin hareketi, hemen yandaki nehrin döndürdüğü su çarkından geliyor. İki kilo esmer pirinç aldım buradan, hala duruyor. Bu Özbek kökenli iki Kırgız çocuk sadece Türk dizileri izleyerek çok düzgün Türkçe öğrenmişler, hayran oldum. Bazar-Korgon ilçesine yakın bölgede bulunan dağ köyü Arslanbob, ülkenin en büyük ve eski ceviz ormanlarıyla dikkati çekiyor. Bir ceviz ağacının yılda 200-400 kilogram ceviz verdiği belirtiliyor. Celalabad kentinden 70 kilometre mesafede ve 800-2100 metre rakıma sahip Arslanbob, eşsiz manzarasıyla dağ yürüyüşleri için ideal bir yer. Bir zamanlar Makedonyalı İskender ordusu ile Kırgızistan'ın güneyinden Sogdiana'ya geçerken Arslanbob'u ziyaret etti. Onun ceviz ormanının meyvesine çok şaşırdığını ve kendisiyle birlikte çok sayıda ceviz götürdüğünü söylüyorlar. Böylece, Yunanistan'da ceviz ağaçları yetiştirilmeye başlandı. Günümüzde cevizi dünya Yunan cevizi olarak biliyor. Ama cevizin anavatanı Kırgızistan. Arslanbob temiz hava, doğa, dağ manzaraları, şelaleler ve eşsiz bitkilerin yaklaşık 130 türü bulunan benzersiz bir Kırgızistan gezi noktası. Arslanbob Vadisi'nde her yıl 1.500 ton ceviz, 5.000 ton elma, çam fıstığı ve kirazeriği hasat ediliyor. İnsanlar doğanın bu hediyelerinden mutlu ve korumaya kararlı. Arslanbob Kugart, Khoja Ata ve Juglans Regia ormanları, dünyanın en geniş ceviz ormanlarını oluşturuyor. Arslanbob adı 11. yüzyılda yaşamış Arslanbob-Ata adlı bir kahramandan geliyor. Arapça arslan bize de geçmiş bir hayvan adı, bab ise kapı demek. Ata ise Türkçe bir sözcük. Bu durumda kasabanın adı "arslan kapısının atası" anlamına geliyor. Arslanbob'da "bob" son eki geleneksel olarak "gezgin ve kaşif" anlamında kullanılıyor. Süngerbob'un memleketi değil yani. Kırgız arkadaş Gülmira "böyle poz vermek bizde adettir" dedi ben de adının anlamı "barış çiçeği" olduğu için kıramadım. Görüyorsunuz bir Türk erkeği için en önemli üç şeye sahibim şu an; at, ağaç, şarap. Juglans Regia türü ceviz ormanını ziyaret ettik. Yarım asırlık 2 Sovyet jipi ile Arslanbob kırsalındaki ormana gidip piknik yaptık. Ormana giderken sağanak yağmur, ardından dolu yağışı başladı. Sürücüler inip araçların üzerini naylonlarla örttüler. Arslanbob yakınlarında Küçük Şelale var. Şelalenin yanındaki mağaranın adı Kırk Melekler Mağarası. Kırgızistan gezisi dağları, ormanları ve nehirleriyle doğa severler için bir cennet sunuyor. Çok güzel yazılarınız. Elinize sağlık. Bu ülkede yaşamak için gerekli malzeme ve ev fiyatları nedir ve vatandaşlk veya otrma izni gibi durumlar nasıl oluyor. Bilgi verebilir misiniz? Teşekkürler. İyi gezmeler ve iyi çalışmalar. Seyahat blog yazılarıma ilginize teşekkür ederim. Kırgızistan ucuz bir ülke, ev fiyatlarını bilmiyorum ama Türkiye'den epey ucuz olduğu kesin. Diplomatik, Hizmet, Yeşil Pasaport ve Normal Pasaport sahiplerine turistik seyahatlerde Kırgızistan vize istemiyor. Türk vatandaşları, turistik, iş ve resmi amaçlarla Kırgızistan'a girişlerinden sonraki 5 iş günü içerisinde pasaportları ile birlikte Devlet Kayıt Hizmeti Başkanlığında kayıt yaptırdıktan sonra vizesiz ve süresiz olarak Kırgızistan'da kalabilirler. Merhaba Alper Bey, yazınızı çok beğendim. Akraba topluluklarımızdan birini hakkıyla anlattığınız için size teşekkür eder, ek bir bilgi vermek isterim. Arslan Bob, Ahmet Yesevi'nin yetişmesinde büyük pay sahibi önemli bir şahsiyettir. İmam Rıza'nın talebelerinden olup, ilk Türk sufilerinden biridir. Kendisi aslen Taşkent doğumlu bir Özbek Türkü ve bob/bobo kelimeleri de Özbek Türkçesinde 'baba' anlamına gelir. Türkiye Türkçesine göre 'Arslan Baba' olarak çevirebileceğimiz Arslan Bob, Özbekistan'dan Kırgızistan'a gitmiş ve uzun yıllar adının verildiği şehirde yaşamıştır. Oradan da Kazakistan'a geçerek Pir-i Türkistan Hoca Ahmet Yesevi'yi bulmuş ve ona ilim öğretmiştir. Türbesi Kazakistan'dadır. Ayrıca Mansur Ata'nın da babasıdır. Merhaba Yasin Bey. Yazımı okuduğunuz ve bilgi verdiğiniz için çok teşekkür ederim. Kırgızistan seyahatimi daha epey yazacağım. Esenlikler. Merhaba. Evet, Orta Asya göçebe kökenli bir bölge olduğu için hayvansal gıdalar ağırlıklı yeniyor. Fakat günümüzde Moğolistan dışındaki ülkelerin halkları çoğunlukla yerleşik hayata geçmiş durumda. Kırgızistan veya diğer Türki cumhuriyetlerde şehir ve kasabalarda sebze meyve bulabilirsiniz ama bizdeki kadar lezzetli ve bol değil. Kırgızistan, Moğolistan ve Yakutistan'a gittim, diğer Orta Asya ülkelerini de merak ediyorum, zamanını bilmiyorum ama evet mümkün. Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Bu yazım Kırgızistan hakkında. Yakutistan yazıma yazsaydınız daha iyi olurdu. Saha Yeri, Saha Cumhuriyeti, Yakutistan isimlerinin hepsi doğru. Tabii en iyisi dediğiniz gibi bir ülkeyi kendi yurttaşlarının adlandırdığı gibi yani Saha Yeri demek. İlginize çok teşekkürler, gezmeye devam. Merhaba Ezgi Hanım. Gezi blog yazılarıma ilginize teşekkür ederim. Kırgızistan iklimi karasal, Kışlar soğuk, Yazlar sıcak. Dağlık bir bölgede yer alan Kırgızistan'da yüksek yerlerde yıl boyu hava sıcaklığı sıfırın altına inebiliyor. Temmuz ve Ağustos en sıcak aylar ama bunaltıcı bir aşırı sıcak yok, gündüzleri ideal, bazen yağmur da yağıyor. Deniz seviyesinden 3500 metreden yüksek dağlarda her zaman kar olur. Alçak bölgelerde hava sıcaklıkları Ocak ayında ortalama -4 ile -6 arasında, Temmuzda 8 ile 12 derece arasında seyreder. Dağlık bölgelerde ise Kışın -14 ile -20 derece; yazın 8-12 derece civarında olur. Tien Shan ve Pamir Dağları ile diğer bölgeler için en iyi trekking mevsimi Mayıs-Ekim dönemi. Ülke doğal olarak kuzeye gittikçe serinler. Dağa tırmanmayacak olsanız bile gece için polar montlar ve yürüyüş pantolonları öneririm. Kırgızistan bakir bir ülke, özellikle kırsalda insanı çok güzel. Rica ederim. Sevgiler. 26 eylülde 2022 Oş şehrini ziyaret etmek için uçak biletimi aldım. Bir iki gün Oş'ta kaldıktan sonra Özbekistan'a geçmek istiyorum, dönüşü yine Türkiye'ye Oş'tan gerçekleştireceğim, dönüş için bilet almadım. Oş merkezden sınıra nasıl gidiliyor, taksi mi tutmam lazım? Ayrıca Uzgen, Aslanbob, Burana Kulesi ve Celalabad'ı görmek için turizm şirketi var mı? Teşekkürler.


Kırgızistan turu sırasında gezdiğim yerler hakkında hazırladığım bu yazı, ülkenin kuzey bölgesindeki tarihi, doğal ve kültürel gezilecek yerler, tur rotası, haritası, şehirler, köyler hakkında bilgi içeren bir rehber blog yazısı. Başkent Bişkek, Issık Göl, Karakol, Çolpon Ata, Balasagun ve Kalmak Ashuu turu bu bakir Orta Asya ülkesinde tarih ve doğa turizmi meraklılarına güzel yolculuklar vaat ediyor. Ata binme, egzotik pazarlar, kaplıca suları, göl manzaraları ve kumsalları, gezginler ve turistler için keşfedilmeyi bekliyor. Haritada bir Kuzey Kırgızistan turu için önemli noktaları ve gittiğim yerleri görüyorsunuz. Bu bölgeyi gezmek için 8-10 gün öneririm. Kırgızistan başkenti Bişkek Çuy Vadisindeki Tien Shan Sıradağları'nda yer alıyor. Oldukça yeni ve tarihi yerleri az bir şehir olsa da, doğa yürüyüşleri ve dağcılık turlarına genelde buradan başlanıyor. Gezilecek yerler arasında Ala-Too Meydanı, Devlet Tarih Müzesi, Panfilov Parkı, Oş Pazarı, General Mikhail Frunze Müzesi, American University of Central Asia, Zhirgal Banya Hamamları, Karven Club Havuzu, Atatürk Caddesi, Atatürk Parkı ve Heykeli var. Bişkek çarist tarzda planlanmış bir kent; büyük ağaçların ve sulama kanallarının olduğu geniş caddelerden oluşan ızgara planı, mermer cepheli binalar, Sovyet konut siteleri öne çıkıyor. Genç gezginleri Bişkek gece hayatı kendine çekiyor; yabancılar gece hayatını eğlenceli, insanlarını konuksever ve sıcak buluyorlar. Üniversiteler nedeniyle genç nüfusa yönelik kafeler, barlar ve kulüpler çok. Bişkek'te çok sayıda Türk var. Çünkü şehirde Türk yatırımcıların yanı sıra iki tane de Kırgız-Türk üniversitesi var. Birçok Türk öğrenci burada eğitim görüyor. Ulaşım ve uçaklar için Bilgi ve Gezi Rehberi yazıma bakabilirsiniz. Balasagun, eski çağ'da Soğdiana, günümüzde Kırgızistan'da, Çu Nehri vadisinde Bişkek ile Issık Gölü arasında tarihi bir şehir. İbn Hurdazbih, Makdisi, Gerdizi ve Yakut el-Hamevi gibi yazarlar Balasagun'un Türklerin başkenti, büyük şehir ve bir kültür merkezi olduğunu söylüyorlar. Türkiye'den gidenlerin Kırgızistan turu rotasına mutlaka koymaları gereken bir tarihi yer. Ünlü Burana Kulesi ve Balasagun harabeleri Çuy İli sınırı içindeki Burana köyü yakınlarında. Çuy vadisinde, bir zamanlar ünlü ve güçlü üç büyük şehir vardı: Balasagun, Suyab ve Nevkat, bunlar Kırgız azmanların yakınlarında, birbirine çok yakınlardı. Kaynağını Tanrı dağlarından alarak çölde kaybolan Çu nehrinin etrafı, çok eski zamanlardan beri özellikle Türklerin oturduğu bir havza. Birçok köy, kasaba, şehir bu nehrin civarında kurulmuş ve Balasagun da bunlardan biri. İslamiyet'in Orta Asya'ya girişi sırasında gelişen olaylar dolayısıyla İslam kaynaklarında adı Balasagun, Balasakun veya Velasağun şeklinde geçiyor. Kaşgarlı Mahmud'un verdiği bilgiye göre Balasagun Kuz-Balık, Kuz-Uluş veya Kuz-Ordu adlarıyla da biliniyordu. Öte yandan bu ismin Çin kaynaklarında Hu-sze-wolu-do şeklinde Çinceye tercüme edilerek yazıldığı görülüyor. Karabalasagun şehrindeki en sağlam ve önemli yapı, ünlü Burana Kulesi veya Minaresi. Balasagun'un Çu yakınında ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu bilinmiyor. Kaşgarlı Mahmud, Türk başbuğu Şu'nun Altın Tağ'dan geri dönüp Çu nehrinin kenarına geldiğinde Balasagun'un yanına Şu adında bir kale inşa ettirdiğine dair rivayeti aktarıyor. Ayrıca Zülkarneyn'in Semerkant'ı geçip Türk ülkesine yöneldiği sıralarda Türklerin kuvvetli ve büyük bir ordusu bulunan Şu adında genç bir hakanları olduğunu ve bu hakanın Balasagun yakınında Şu Kalesi'ni yaptırdığını söylüyor. Ata Melik Cüveyni ise Balasagun'un kuruluşunu daha sonraki bir tarihte gösterip, Uygurlar zamanında Böğü Kağan tarafından inşa edildiğini kaydediyor. Aşağıdaki gibi ahşap kutulu büyük kitaplar Karabalasagun tarihini anlatıyor, ama Türkçe veya İngilizce yok. Kırgızistan'da, Karahan Türk Devletinin kurduğu, Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib'in doğduğu Balasagın şehrinin kalıntılarındaki en sağlam yapılar kule ve anıt mezarlar. Yüzlerce balbal var. Çok basit bir müzede 10. yüzyıldan kalma değerli Türk eserleri sergileniyor. Zamanında bölgede su tesisatlı ve 2 katlı evleri olan tek kentmiş. Balbal Eski Türklerde kişinin mezarının veya bazı kurganların etrafına dikilen, öldürdüğü düşmanlarını simgeleyen mezar taşı heykelciklerine verilen isim. Orta Asya Türklerinde, Şamanlık dininin geçerliliğini yaygın olarak koruduğu dönemde, ölen savaşçıların kurgan denilen mezarlarının etrafına dikilmiş, savaşçının öldürdüğü düşmanları ve bu kişilerin öbür dünyada onun hizmetçileri olacağına inanılacağını simgeleyen, genellikle bir taş parçasının üzerine yontulmuş, bir elinde kılıç veya bardak figürlerinden oluşan heykellere verilen ad. Bu taşların sayısının fazlalığı ölen kişinin sağ ikenki gücünün, cesaretinin, kahramanlığının da simgesi. İslam öncesi dönemde yaygın olan balballar, İslam dininin kabulünden sonra yerini mezar taşlarına bıraktı. Balbal sözü Eski Türkçe sözcük olup bal+bal, yani vurmak, kakmak, çakmak demek. Heykel ise ölen kağanları, kahramanları ve ünlü kişileri temsil ediyor. Her heykel, yüzü doğuya dönük ve sağ elinde göbeği hizasında bir kadeh tutacak şekilde dikilmiş. Balbalların bir kısmı bacak bacak üzerine atmış oturur durumda gösterilirken çok büyük bir kısmı bacakları belirtilmeden düz bir şekilde yapılmış. Sadece erkeklere değil, kadınlara ait heykeller de bulunuyor. Erkekler heykellerin %89'unui kadınlar da %10'unu oluşturuyor. Kalan %1'in ise cinsiyeti anlaşılamamış. Erkek heykellerin önemli bir kısmı sakalsız, büyük bir kısmı bıyıklı. Pek azının çene kısmına oldukça kısa ve seyrek bir sakal eklenmiş. Yukarıdaki fotoğrafta kahramanları temsil eden heykeller, aşağıdakinde ise öldürdükleri düşmanları temsil eden balbal adlı daha basit heykelcikleri görüyorsunuz. Kırgızistan turu devam ediyor; Kalmak-Ashuu Kırgızistan'ın Chuy ilinde yer alan bir köy. Yüksekliği 1530 metre, nüfusu 640 kişi. Madem ki köyün adı Kalmak Aşuu, o halde ben "kalmak" dedim, bir pansiyona yerleştim. Bahçede bile İslam öncesi Türklerden balbal heykelleri var. Tengriye şükür bu akşam da kımızımı içtim. Terastan dağlara taşlara bakarken bi baktım palenin teki gündüz fotoğrafladığım bu Türk balbal heykelinin dibine çişini yapıyor. "Çekilulaordanşoparkeserimçükünü" diye höykürdüm, çişini saça saça kaçtı. Atalarımın inancına saygı göstersin. Dünyaca ünlü Kırgız yazar Cengiz Aytmatov'a esin kaynağı olan Issık Göl dünyanın en büyük krater gölü olup, aynı zamanda Güney Amerika'daki Titicaca gölünden sonra dünyanın ikinci en büyük dağ gölü. Gümüş gibi ışıldayan berrak sularında, 40 metre derinlikte yüzen balıklar görülebiliyor. Göl ülkenin en önemli turizm bölgesi. Deniz seviyesinden 1607 metre yüksekteki Issık-Göl'ün kıyısında kalıyorum. Katya ile gölde teknedeyiz, arkamızda Ala-Too dağları. Onun ataları Moskova'nın varoşlarından 150 yıl önce ekmeğini kazanmak için buraya göçmüş, Katya bugün bir balerin. Benim atalarım Orta Asya Anadolu Balkanlar Trakya göçlerini yaşamış, 1000 yıl önce bu gölün kıyısında otağ kurmuş. Bir paket Türk kahvesi hediye ettim. Biz kent soylular gibi olamıyoruz, tedirginizdir, ama neşeliyizdir de, onca coğrafyanın rengini taşırız. Ben Türküm, Katya Rus, ben Çingeneyim, Katya Kırgız, bir gün dünya hepimizin olacak. Karla kaplı dağlarla çevrelenmiş, hava durumu soğuk olmasına rağmen, gölün suları hiçbir zaman donmuyor; bu nedenle gölün adı Kırgız Türkçesi'nde "ısı, sıcak, ılık göl" anlamına gelen Isık Köl. Kırgızlar bu göl için "Kırgızistan'ın bermeti " diyorlar. Gölün uzunluğu batı-doğu yönünde 182 km, kuzey-güney genişliği 60 kilometre. Kıyılarının toplam uzunluğu 988 km olup, 6.236 km 'lik bir alanı kaplıyor. Gölün ortalama derinliği 278 metre, en derin yeri 668 metre. Issık Göl'ün aniden derinleşen güney kıyılarına karşın kuzey kıyılarında kıyı birdenbire derinleşmez ve fazla derin değil. Güney kıyılarında eşderinlik eğrileri daha sık. Issık Göl'ün kıyısında, suyun yaklaşık 5-10 m derinliğinde, 2500 yıllık bir uygarlığın kalıntıları var. Çok iyi korunmuş olan bu kalıntılar, büyük ve zengin bir şehrin varlığını gösteriyor. Bazıları 500 metre uzunluğunda olan duvarlar, ok uçları, paralar, kulplu bronz kaplar, değerli karolar, hançerler ve küçük baltalar bulunmuş. Tarihçiler ve arkeologlar, Timur'un bir zamanlar bu kıyılarda bulunan ama esrarengiz bir şekilde ortadan kaybolan sarayını arayıp durmuşlar. Bugün kalıntıların bu meşhur saraya ait olduğu tahmin ediliyor. Issık Göl'ü yaklaşık 118 ırmak ve akıntı besliyor. Soğuk ve sıcak kaynak suları ve kar suları da gölü besleyen diğer kaynaklar. Gölün suyu biraz tuzlu, ve su düzeyi her yıl yaklaşık 5 cm düşüyor. Eski eserlerde Isık Gölü'nün isimleri Türk Gölü, Idık Göl olarak geçiyor. Divan-ı Lügati't-Türk'te İsiğ köl, "Barsgan'da bir göl. Uzunluğu 30 fersah, eni 10 fersahtır" diye geçiyor. Bir asır öncesine kadar gölün kutsal olduğuna inanıldığı için göle pek girilmezmiş fakat günümüzde turizm sahası olması dolayısı ile başta Kırgızlar, Kazaklar, Sibirya Türkleri ve Ruslar göle en çok giren turistler. Issık Göl, bazı küçük derelerle, eriyen kar sularıyla ve yeraltından gelen soğuk ve sıcak kaynak sularıyla besleniyor. Ama suyunu akıttığı bir akarsu yok. Uzmanlar, suyun yeraltındaki çatlaklardan akıp, başka yerlere gittiği görüşündeler. Gümüş renginde parlayan sularıyla göl, gün batımında büyüleyici görünüyor, kışın sis bastırdığında ise ayrı bir şiirsel manzara ortaya çıkıyor. Gölün özellikle kuzey kıyısında birçok otel, tatil evi ve sanatoryum var, ama güneyini daha bakir tutarak koruyorlar. Sovyet döneminde, burası yönetici kadroların gözdesiymiş. SSCB'nin dağılmasının ardından turistik işletmeler zor dönemler geçirmiş, çoğu kapatılmış. Bugün yerlerine daha modern konaklama tesisleri açılıyor. Issık Göl, bu coğrafyanın yazlık yeri. Rusya, Kazakistan ve diğer yakın ülkelerden tatil için gelenler çok. Bu nedenle, Kırgızistan'ın en önemli turizm merkezi sayılıyor ve son yıllarda yapılan yatırımlarla geleceği de çok parlak. Aşağıda konuk edildiğim evi görüyorsunuz. Bir zamanlar Isık Göl adlı bir kız varmış. Bu kız, çok güzel olduğu kadar çok da akıllıymış. Onun bu özelliklerini işitenler, dört bir yandan dünürcü geliyormuş. Günlerden bir gün, bu kıza iki dünür gelir; Ulan ve San-Taş. Biri doğudan, biri batıdan iki yiğit. Bunlar, güzellikleriyle, yiğitlikleriyle, akıllılıklarıyla birbirinden üstündür. Görenler ve bilenler, içlerinden birini seçemezmiş. Isık Göl, iki genci de sevmiş, birini öbüründen üstün görememiş. Yiğitlerden birini seçememesi, onu üzüyormuş. Zavallı Isık Göl, bu durumda ağlayıp duruyormuş. Gözlerinden akan yaşlar birike birike bir göl oluşturmuş. Bugün çalkalanıp duran Isık Göl, bu güzel kızın gözyaşlarının eseriymiş. Ya iki genç? Onlar da Isık Göl'ü çok sevmişler; ama ne var ki ikisi de genç kıza kavuşamamış. Birbirlerine kızan bu iki kişi, memleketlerine dönmüşler; ancak sıkıntıları yakalarını bırakmamış. Doğudan geleni Ulan Rüzgarı olup esmeye başlamış; batıdan geleni ise San-Taş Rüzgarı olup esmeye başlamış. İki genç de birer rüzgar olarak öfkelerini, kızgınlıklarını etrafa duyururlarmış. Bu iki rüzgar, günümüzde de birbirlerine kızıp kahırlanır ve kavga ederler. Ne zaman Issık Göl'ün çalkalandığını görseler güzel kız Isık Göl'ü hatırlar ve yanıp tutuşurlar; tabii sonra da kavgaya başlarlar. Karakol, Kırgızistan'da Issık Göl'ün doğu kıyısında yer alan 75.000 nüfuslu bir şehir. Karakol şehri, Issık-Göl İlinin merkezi. Buraya ilk yerleşen Türkler toprağın ellerini siyaha boyadığını fark etmişler ve siyah el anlamına gelen Karakol ismini vermişler. Sonraları 1886 yılında Prezhevalsk adı verilmiş, Lenin tarafından 1926 yılında eski ismi Karakol, Stalin tarafından 1935 yılında tekrar Prezhevalsk adını vermiş. En son 1991 yılında tekrar eski Karakol ismini almış. Kentin önemli yapılarından olan 1895 yılında yapılmış Kutsal Ruh Katedrali bir Rus Ortodoks kilisesi. Tamamen ahşap malzemeden inşa edilmiş. Sovyetler zamanında resmi görevlilerin buluşma noktası ve eğitim merkezi, spor salonu, yüksek eğitim enstitüsü, tiyatro, dans salonu olarak kullanıldıktan sonra, 1991'de Sovyetler Birliği dağılınca restore edilerek tekrar kullanıma açılmış. Gagarina ve Lenina caddelerinin kesiştiği yerde. Karakol şehrinde ahşap malzemeden inşa edilmiş olan bir cami de var. Cami, Dungan Çinlileri tarafından 1910 yılında yapılmış ve camiden çok geleneksel Çin tapınak yapısına sahip. Hiç çivi kullanılmayan, tamamen ahşap Dungan Cami, çeşitli renklerle boyanıp dekore edilmiş. Camiyi görmeye gelen turist kadınlar örtünsün diye kapşonlu bornoz gibi giysiler yapmışlar ama öyle siyah veya beyaz değil, rengarenk ve eğlenceli. Karakol kentinin kırsalında doğal güzellikler var. Karakol Jeti-Oguz Vadisi'nde yer alan bu kum taşı kayalık oluşumun adı Jeti Oguz, yani Yedi Öküz. Çolpan Ata veya Çolpon Ata, başkent Bişkek'in 240 km doğusunda, Karakol şehrinin 135 km batısında ve Issık Göl'ün kuzey kıyısında yer alan, Issık-Göl ilçesinin idari merkezi bir turizm şehri. Çolpan, Zühre, Venüs, çoban yıldızı, çulpan, sabah yıldızı; ve bizim bildiğimiz ata anlamında. . İslam öncesi dini inanç kökenli, tahminen Türklerden Çiğil oymağının verdiği bir isim. Şehirde, büyüklü küçüklü sanatoryum, hoteller ve konukevleri yer alıyor. Çolpon Ata 1975 yılında kasaba halinden çıkıp şehir statüsü kazanmış. Zamanında şehirde 16 ulusun temsilcileri varmış, 17.000'e yakın kişi yaşamış. 2000 yılından beri başka taraflardan göçüp gelenler olmuş. Ruh Ordo kurulduğu alana yeni bir yaşam nefesi getirdi. Cholpan-Ata'da, Issık-Göl kıyısındaki açık hava kültür merkezi, manevi gelişim ve kendini keşfetmeyi amaçlıyor ve çeşitli kültürlerden ve dinlerden unsurları bir araya getiriyor. Ruh Ordo Kültür Merkezi, dünyaca ünlü Kırgız yazar Cengiz Aytmatov için adanmış bir yer. Kültür parkında geçmişten ve günümüzden ünlü edebiyatçı, filozof ve devlet adamlarının heykelleri var. Budist, Tengrici, Katolik, Ortodoks, Müslüman ve Yahudi ibadethaneleri, tüm insanların inanç birliğini temsil ediyor. Büyük bir konser salonu da var. Kırgızistan'da diğer bir Mustafa Kemal Atatürk heykelinin önündeyim. Devletin Aytmatov anısına yaptığı Ruh Ordo adlı güzel kültür parkında, dünya ve ülkesine önemli ilerlemeler katmış 10 civarı siyaset ve bilim insanının heykeli var. V. Hugo, ABD Başkanı T. Jefferson, A. Nobel, Aristo gibi kişilerin heykelleri gerçek boyutta ve oturur halde, ama Atatürk heykeli kendi liderlerininki gibi büyük, ayakta, anıt biçiminde. Issık Göl Tarihi Kültürel Müze Koruma Alanı'nda çok miktarda 2000 yıldan eski kaya resimleri veya diğer adıyla petroglif var ve yerleri tarih boyunca hiç değişmemiş. Kırgızistan turu için önemli görülecek noktalar arasında. Tarih öncesi taş resimleri granit türü kayalara çizilip boyanmış; binlerce yıldır güneş ışığı ile kahverengi veya siyahlaşmış. Çizimler ilkel metal ve taş aletlerle oyularak tasvir edilmiş. 0,3 metreden 3 metreye kadar boyda resimli kayalar var. Petroglifler hakkında ilk çalışmalar 19. yüzyılda Bartold V. V. ile arkadaşları tarafından yapılıp tarih literatürüne geçirilmiş.