En uzun yaşanan ülkeler hangileri? Dünyanın en uzun ömürlü insanları hangi ülkelerde yaşıyor, yaşam süresi en uzun olan ülkeler ve yerler nereler? Ülkelere göre en uzun yaşam süreleri listesi yayınlayan farklı kaynaklar ve kuruluşlar var, aralarında az farklar olsa da en üst sıradakilerin genel olarak aynı, refah ve huzur düzeyi yüksek ülkeler olduklarını görüyoruz. Şimdi en uzun yaşam süresi olan ülkeler, en uzun yaşayan insanlar ve halklar, dünyanın en uzun yaşayan insanı, uzun ömürlü insanların sırları, dünyanın en yaşlı insanı kim ve kaç yaşında, ortalama yaşam süresi, en kısa yaşanan ülkeler gibi ilginç bilgilere bakalım. Aşağıdaki en uzun yaşanan ülkeler görselinde yazan kaynaklara göre dünyada en uzun yaşanan ülke Andorra. En uzun ömürlü insanların ülkesi olma nedenleri olarak havasının ve suyunun temizliği, sıfıra yakın suç oranıyla huzuru ve ekonomik refahı gösteriliyor. Spor ve jimnastik salonları devlet ödenekli, maaşları yüksek; işsizlik, askerlik, vergi olmayan, zengin bir ülke. Üstelik Avrupa standartlarına göre ucuz. Öte yandan sigara içmek çok yaygın olduğu halde en uzun yaşayan insanlar olması şaşırtıcı. En uzun ömürlü ülkeler listesine göre ilk on sırada bu küçük ülkenin ardından San Marino, Japonya, Singapur, Avustralya, İsviçre, İsveç, Hong Kong, Kanada ve İzlanda da en uzun yaşanan ülkeler arasında yer alıyor. Bu on ülkede ortalama yaşam süresi çok yüksek olup, yaşam kalitesi en yüksek ülkeler arasında yer alıyorlar. Bu kaynaklara göre ortalama yaşam süresi veya beklentisi olarak Türkiye 76, Arnavutluk 78, Arjantin 77, Ermenistan 75, Avusturya 82, Azerbaycan 72, Beyaz Rusya 74, Bosna-Hersek 77, Botsvana 68, Brezilya 76, Bulgaristan 75, Çin 76, Hırvatistan 78, Küba 80, Kıbrıs 81, Çekya 79, Danimarka 81, Estonya 78, Svaziland 58, Finlandiya 81, Fransa 83, Gürcistan 73, Almanya 81, Yunanistan 81, Grönland 71, Macaristan 76, İzlanda 82, İsrail 83, İtalya 83, Japonya 84, Kuzey Kore 72, Güney Kore 83, Kırgızistan 71, Letonya 75, Litvanya 75, Malta 82, Moldova 72, Moğolistan 69, Karadağ 77, Nepal 71, Hollanda 82, Makedonya 76, Norveç 83, Paraguay 73, Peru 75, Romanya 75, Rusya 72, Sırbistan 76, Singapur 83, Güney Afrika 63, İspanya 83, İsveç 82, İsviçre 84, Tayland 75, Ukrayna 72, Birleşik Arap Emirlikleri 77, Birleşik Krallık 81, ABD 79, Uruguay 78, Vietnam 76, Filistin 74 yıl ile en uzun yaşanan ülkeler listesinde farklı yerlere sahipler. Yine yukarıdaki kaynakların verilerine göre 1960 yılından 2019 yılına kadar dünyada ortalama yaşam süresi hızlı bir şekilde arttı ve artmaya devam ediyor, insan ömrü giderek uzuyor. Daha öncesine baktığımızda ortalama yaşam süresinin çok daha büyük oranda arttığını görüyoruz. Çünkü günümüzde, geçmişte olduğu gibi her gün hayatta kalma, günü kurtarma mücadelesi vermiyoruz. Taş Devrinde ortalama yaşam süresi 20, Bronz Çağda 26, Orta Çağda 30 yıl civarıydı. Bugün dünya çapında ortalama yaşam süresi 72. İnsanın bugünkü haline yaklaşık 100.000 yıl önce evrildiğini kabul edersek, ırkımızın tarihinin %98'den fazlasında ortalama 26 yıl yaşıyorduk. World Data Info'ya göre kadın ve erkek için ortalama yaşam süresi beklentisi en yüksek ülkeler aşağıda. Örneğin en uzun yaşanan ülkeler sıralamasında 42. sıradaki Amerika Birleşik Devletleri'nde doğan bir erkek çocuk ortalama 76.1 yıl yaşayacak; kadınlar ise 5 yıl daha fazla yaşıyor. Dünya yaşam süresi ortalaması erkeklerde 70.1, kadınlarda 74.5 yıl. Avrupa birliği ülkelerinde ortalama yaşam süresi erkekler için 78.4, kadınlar için 83.8 yıl. World Population Review'a göre en uzun yaşam süresi olan ülkeler aşağıda. En uzun yaşanılan ülke Andorra listeye katılmamış nedense. Buna göre en uzun yaşanan ülkeler Hong Kong, Japonya, İtalya, Singapur, İsviçre, İspanya, İzlanda, İsrail, Avustralya, Fransa. CIA World Factbook kaynağına göre dünyada en uzun ömürlü insanlar ve ülkeler sıralaması bu şekilde. Birleşmiş Milletler Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada yaşam süresi ortalaması 72 yıl; kadınların ortalama yaşam süresi 72 yıl 8 ay, erkeklerin ortalama yaşam süresi 68 yıl 4 ay. Kuruluşun en uzun yaşanan ülkeler ve yaşam beklentisi listesi aşağıda. Örgütün araştırmalarına göre dünyanın tüm ülkeleri ve bölgelerinde kadınlar erkeklerden uzun yaşıyor, iki istisna hariç; Mali ve Svaziland'da erkekler kadınlardan daha uzun yaşıyor. İnsan ömrü bugün her zamankinden daha uzun. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyanın çoğunluğu sağ salim altmışlı yıllarını yaşayabiliyor. Akdeniz ülkelerinin yanı sıra Japonlar ve Doğu Asya halkları da uzun ömürlü insanlar. Bu ülkelerde güçlü ekonomi ve gelişmiş sağlık sistemi olduğunu görüyoruz. Araştırmalarda 60 yaşında insanların gelecek yaşam süresi beklentileri de hesaplanıyor. 60 yaşında kişilerin yaşam beklentileri hesaplanırken çocukluk hastalıkları ve geçmişte yaşadıkları sorunlar düşülüyor ama uzun ömür daha çok kişinin yaşlılığındaki yaşam tarzına ve ortamına bağlı. 60 yaşına gelmiş Japonlar ortalama 86 yıl yaşıyor, uzun ömürlü oluyor. Bu kuşak için Japonlar dünyanın en uzun ömürlü insanları. Bugün ülke nüfusunun çeyreğinden fazlası 64 yaşın üzerinde. Dünyada 100 yaşını aşmış kişi oranı en fazla Okinawa'da. Bunun bir nedeni geleneksel Japon mutfağı. Çok miktarda taze balık ve sebze, çok az et ve doymuş yağ yiyorlar. Yaşam tarzı da Japonların uzun ömürlü olmalarında ve tansiyon sorunu pek yaşamamalarında etkili. Halkın açık havada zaman geçirmesine uygun geniş kırsal alanlar ve gelişmiş sağlık hizmetleri altyapısı sayesinde yaşlı Japonlar aktif ve hareketli yaşam sürüyorlar. Güçlü aile bağları, stres gideren kültürel etkinlikleri var. Ekonomik ve sosyal eşitsizliği birçok ülkeden daha az. Avrupa'da bugün yaşlı sayısı genç sayısını geçti. Özellikle güneyde Akdeniz mutfağı etkisiyle kıta nüfusunun yarısından fazlası seksenli yaşların ortalarına kadar yaşayabiliyor. Az miktarda kırmızı şarap, taze sebzeler, zeytinyağı ve az miktarda et ve doymuş yağ içeren Akdeniz yemekleri diyetine yaşlılıkta başlansa bile yararı görülebiliyor. Bu beslenme tipi, Kuzey Avrupa'da daha çok görülen bol et, kızartma ve içki tüketiminden çok daha sağlıklı. Akdeniz dışında yaşayan ülkelerde uzun ömür, refah yaşam koşulları, güçlü ekonomi ve gelişmiş sağlık sisteminden geliyor. Monako, Singapur, Andorra, Avustralya, Kanada, Lüksemburg, Yeni Zelanda ve İsviçre halkları da 60 yaşını aşmışlarsa ortalama 85 yıl yaşıyorlar. Monako'ya zenginler göç ediyor ve göç de bir ülkenin mutfağını ve yaşamın uzun ömürlü olmasını etkileyebiliyor. Avustralya, Kanada ve Yeni Zelanda'da yaşayanların çoğu Avrupalı olduğu için benzer yemekler yiyorlar. Dünyada GRG tarafından doğum ve ölüm tarihleri resmen tespit edilip onaylanmış en uzun yaşayan insanlar aşağıda. Ama durum bundan ibaret değil. Doğum günü bilinmese de yerli kaynaklara ve bazı yabancı kaynaklara göre dünyada en uzun yaşayan insan Zaro Ağa. Dünyanın en uzun ömürlü insanlarından biri olan Zaro Ağa, 1770'li yıllarda doğdu ve 160 yıl yaşadı. Doğum tarihi 1774 olarak kabul ediliyor. Bitlis Muthi Meydan Köyü'nde dünyaya gelen Zaro Ağa'nın asıl adı ise Zaza. Zaro Ağa yaşadığı süre boyunca 2 ayrı rejime tanıklık etti. 160 yıllık ömrüne 10 Osmanlı padişahı ve 1 cumhurbaşkanı sığdırdı: I. Abdülhamit, III. Selim, IV. Mustafa, II. Mahmut, Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II. Abdülhamit, Mehmet Reşat, Vahdettin ve Mustafa Kemal Atatürk. Kaç kez evlendiği tam olarak bilinmese de Zaro Ağa'nın 5'i kız olmak üzere 13 çocuğu, 29 torunu olduğu söyleniyor. Zaro Ağa "Neden bu kadar çok evleniyorsun?" diye sorulduğunda, "Ne yapayım, aldığım kadınlar çabuk ihtiyarlayıp ölüyorlar" şeklinde yanıtlar. 1799'da Cezzar Ahmet Paşa'nın ordusunda savaşan Zaro Ağa, 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılışı sırasında yeraltı tünellerinde saklandı. Selimiye Kışlası, Ortaköy Camii, Tophane Camii gibi İstanbul'un simgesi niteliğindeki birçok yapıda Zaro Ağa'nın emeği var. Bu yapıların inşaatında çalıştıktan sonra memleketine dönen Zaro Ağa, bir süre sonra para kazanmak için yeniden İstanbul'a döndü. Her zaman güçlü fiziği ile dikkat çekti. Bu nedenle askerliğini sarayda yaptı. Ömrü boyunca birçok savaşa katılan Zaro Ağa, gümrüklerde hamal olarak çalıştı. Daha sonra hamalların kahyası oldu ve bir süre sonra da Hamallar Teşkilatı'nı kurdu. Sonraki yıllarda, o dönem şehremini olan Emin Bey, Zaro Ağa'nın belediyede çalışmasını sağladı. Ağa belediyenin baş hademesi oldu ve ömrünün sonuna kadar çalıştı. Zaro Ağa'nın nasıl beslendiği ile ilgili de birçok rivayet var. En çok bulgur ve yoğurt yediği söylenen Ağa, akşam yemeklerini erken saatlerde yerdi. Sofrasında sadece ekmek, yanında yoğurt veya ayran olurdu. Dünyanın en uzun süre yaşayan insanı olarak İtalya, Yunanistan, İngiltere, ABD'ye davet edildi ve New York'ta bir süre kaldı. Amerika'da büyük bir törenle karşılanan Zaro Ağa'yı götürenlerin niyeti, onun üzerinden para kazanmaktı. Özel bir kostüm giydirilip, "dünyanın en yaşlı insanı" olarak gösterilen Zaro Ağa için bir kampanya başlatıldı: "Fotoğraf çektirmek 10, öpmek 15 cent." 150 yaşındayken New York'ta bir süre yaşayan Ağa, parasız bir şekilde İstanbul'a döndü. Zaro Ağa, Şişli Etfal Hastanesi'nde 29 Haziran 1934'te öldü. Ölüm haberi neredeyse tüm dünya medyasında yer aldı. Ağa'nın otopsisi yapıldıktan sonra, damar tıkanıklığı, kalp büyümesi ve üç böbreği olması gibi hastalıkları ortaya çıktı. Bütün bu hastalıklara rağmen uzun süre yaşaması herkesi şaşırttı. Ölümünde kızının ağıt yaktığını gören yabancı bir gazeteci ne dediğini sorar ve çevirirler: "Dünyaya doyamadan gitti babacığım!". Zaro Ağa'nın mezarı Eyüp Mezarlığı'nda bulunuyor; yeri Pierre Loti Kahvesi'ne çıkan yokuşun ortalarında, yolun ikiye ayrıldığı yerde, sol tarafta. Üzerinde "Bitlisli Şemsi Ağa oğlu 160 yaşında ölen Zaro Ağa'nın ruhuna Fatiha" yazısı yer alıyor. Li Ching Yuen, Çin'in Szechuan eyaletinde dünyaya geldiğinde takvimler 1677 yılını gösteriyordu. Ona göre ise bu yıl 1736. 256 yıllık ömründe 23 kez evlenen ve 200 kadar çocuğun babası olan adam hakkında bilgi, Chengdu Üniversitesi'nden Profesör Wu Chung-chieh'in araştırmaları sonucunda yeniden ortaya çıktı. Çinlinin daha sonra 1877 yılında 200. doğum gününü kutladığına dair kayıtlara da rastlandı. Profesörün Çin hükumetinin imparatorluk kayıtları üzerinde yaptığı araştırmaya göre 1827'de kendisinin 150. yıl doğum günü kutlandı. 1928'de New York Times'ın muhabirinin mülakatına göre yaşlı adamın komşularından olan pek çok yaşlı kişi büyük babalarının çocukluklarından beri Li'yi tanıdığını ve çocuklukları sırasında Li'nin yetişkin biri olduğunu söylüyorlar. 10 yaşından itibaren dağlarda şifalı bitkiler toplayan ve aktarlık yapan dünyanın en uzun yaşayan insanı, yıllarca Kansu, Şansi, Tibet, Annam, Siam, Mançurya bölgelerini gezip bitkiler toplamaya devam etti. Reishi mantarı, kurt üzümü, gotu kola, yabani ginseng, he shou wu, pirinç şarabı ile beslendi. Szechuan'da 6 Mayıs 1933 tarihinde ölürken son sözleri "bu dünyada yapmam gereken her şeyi yaptım" oldu. Bugün hayattaki en yaşlı insan 2 Ocak 1903 doğumlu Fukuokalı Japon Kane Tanaka. Japon belgeleri ve Guinness tarafından resmi olarak onaylı en yaşlı kişi olan kadın, Kumakichi ve Kuma Ota'nın yedinci çocukları. Dünyanın en yaşlı kişisi Kane Tanaka 19 yaşında iken 6 Ocak 1922'de görücü usulüyle evlendi ve eşini ilk olarak düğünde gördü. Kane ve Hideo'nun dört çocukları oldu, bir de evlat edindiler. Hideo'nun Tanaka Mochiya adlı aile şirketi zenzai adlı pirinçli Japon tatlısı ve udon noodle üretiyordu. Katarakt ve kolon kanseri ameliyatları geçirse de Kane bugün Fukuoka'da bir huzurevinde sakin bir yaşam sürüyor. Sabah altıda kalkıyor, matematik çalışmayı ve Othello adlı taşlı oyunu oynamayı seviyor. Yaşam süresi en kısa ülkeler Çad, Sierra-Leone, Gine-Bissau, Afganistan, Gabon, Svaziland, Angola, Zambiya, Somali, Fildişi Sahili, Orta Afrika Cumhuriyeti, Lesotho, Kamerun, Güney Sudan, Mali ve Mozambik. Çok kısa ömürlü insanların yaşadığı bu ülkelerde AIDS ve diğer ölümcül hastalıklar, savaş, iç savaş ve terör yüzünden yaşam süresi kısa. İnsanların büyük çoğunluğu yaşlanamadan ölüyor, ortalama yaşam süresi 50 yıl. En uzun yaşanan ülkeler, en uzun yaşayan insanlar hakkında bilgi olmasını umuyorum. İçerik güzel hazırlanmış. İlgi çekici bir yazı olmuş emeğinize sağlık.


Endülüs hakkında bilgi ve gezi rehberi olarak hazırladığım bu yazı, Endülüs tarihi, devleti, haritası, gezilecek yerler ve şehirleri üzerine gezi notları ve bilgiler içeriyor. İngilizce adı Andalusia, İspanyolcası Andalucia olan İspanya'nın güneyindeki bölge, antik şehirleri, çölleri, Costa del Sol ve Costa de la Luz sahillerindeki güzel plajları, Avrupa'nın en güneydeki kayak merkezinin olduğu Sierra Nevada Sıradağları ile zıtlıkları içinde barındıran, tüm dünyadan ilgi gören turistik bir yer. 87.268 kilometre kare yüz ölçümü ve sekiz milyona nüfusuyla Endülüs İspanya'nın neredeyse tüm güneyini kaplıyor. Endülüs, Müslüman Arapların Güney Batı Avrupa'yı işgal ettikten sonra bu topraklar için kullandıkları coğrafi bir isim. Eskiden İberya adıyla anılan ve Cebelitarık Boğazı ve Atlas Okyanusu'ndan Pirene Dağları'na kadar olan bu bölgeye Yunanlılar tarafından Bateka, İspanya, Spania ve Hispania adları verildi. Al-Andalus adı, beşinci yüzyılda İspanya'nın güneyinde kısa süre yerleşmiş olan Vandallar'ın adından, yani Vandalların ülkesi anlamına gelen Vandalucia'dan türetildi. İberya Yarımadası'nda Müslümanların işgal ettikleri bütün topraklar, "Müslüman İspanya" kastedilerek Andalucia adıyla anılırken, Hristiyanların etkili olarak 1085 yılında başarmaya başladıkları Reconquista ile birlikte toprak kaybı hızlandıktan sonra sadece İslam hakimiyetindeki yerler bu isimle anılır oldu. Avrupa'nın güney batısındaki Endülüs'ün batısında Portekiz, güneyinde Cadiz ili ve İngiliz toprağı Cebelitarık şehri, bunların güneyindeki birkaç mil Cebelitarık Boğazı'nın karşısında ise Afrika kıtası ve Fas var. İşte haritası. Ben Türkiye'den İspanya'ya en ucuz uçak biletini bulduğum Barselona gezimden sonra ucuz Vueling Hava Yolu ile Malaga'ya uçtum, gidiş 33, dönüş 33 avro. İspanya gezim sırasında bölgedeki şehirler arası tüm yolculuklarımı otobüslerle yaptım, fiyatları makul, hepsinde WiFi var, modern ve rahatlar. Bilet fiyatları sizin için önemli değilse THY'nin direkt Malaga'ya uçuşları var. Başkent Madrid ve Barselona şehirlerine hem THY hem de Pegasus aktarmasız uçuyor. Bu şehirlerden güneye otobüs ve trenle gitmek, bahsettiğim uçuşlardan daha pahalı. Neandertal insanın 50.000 yıl önce Gibraltar Kayası'nda yaşadığı biliniyor. M. Ö. 8000 yıllarında bugün İberyalı olarak adlandırılan Kuzey Afrikalı kabileler Andalucia bölgesinde tarım yaparak yerleşim yerleri kurdular. Bölgenin kıyıları ise M. Ö. 1100 yılında Avrupa'nın en eski şehri Cadiz limanını kuran Fenikelilerin hakimiyetindeydi. Daha sonra Keltler, Tartessuslar, Yunanlar, Kartacalılar, ve M. Ö. 206 yılında Romalılar yarımadaya hakim oldular. Romalılar Endülüs'ü Betis olarak adlandırdılar, amforalarla zeytinyağı ve şarap ticareti yaptılar. Dördüncü yüzyılda İspanya Hristiyan oldu ve Latinceye en yakın dillerin başında gelen İspanyolca bugünkü şeklini aldı. Roma İmparatorluğu yıkıldıktan sonra Andalusia, Almanya kökenli Vandallar gibi Kuzey Avrupalı barbar kabileler tarafından yağmalanıp yıkıldı, Vizigotlar hakim duruma geçti. Bu savaşçı ulus İber Yarımadası'nı karmaşa dolu iki yüz yıla yakın yönettikten sonra terk etti. 711 yılında Tarık bin Ziyad öncülüğündeki Arabistan ve Kuzey Afrikalı savaşçılar, Vizigotlar ile arası bozuk olan Sebte Valisi Julianos'un da yardımıyla İspanya'yı işgal ettiler ve bölgeye Al-Andalus adını verdiler. Endülüs Emevileri bölgeye sekiz yüz yıl hakim oldular ve Kordoba Camii ve Elhamra Sarayı başta olmak üzere görkemli eserler inşa ettiler. 800 yıl boyunca Emevi Endülüs Devleti Valileri, Emevi Emirleri, Emevi Halifeleri, Hammudiler, Tavaif-i Müluk, Murabıtin, Muvahhidin ve son olarak Gırnata Beni Ahmer İslam Devleti'nin hüküm sürdüğü bu topraklarda aynı zamanda Muhyiddin ibni Arabi, İbni Rüşd, İbni Bace, Zerkali gibi birçok alim yetişti. Endülüs büyük bir ekonomik kalkınma ve kültürel zenginlik yaşadı. Ortaçağ Avrupası hatta dünya tarihini değiştiren bu medeniyet 1492 yılında bütün kütüphaneleri yıkılıp kitapları yakılarak yok edildi. Amerika'nın keşfi yolculukları Andalucia'da başladı ve 16 ile 17. yüzyıllarda Yeni Dünya'dan gelen altınlar Sevilla'ya getirildi. İspanya Hapsburg Krallığı bu zenginliğin çoğunu Kuzey Avrupalı Protestan ülkelere ve Akdeniz'de Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaşlar için harcadı. On sekizinci yüzyılın başında İspanya taht kavgaları, yüz yıl sonra da Napolyon işgali ve Trafalgar Savaşı yaşandı. İlk İspanyol Anayasası La Pepa 19 Mart 1812'de Cadiz'de oluşturuldu. Birçok sömürgesini kaybetmiş İspanya, Küba ve Filipinler'in de bağımsızlıklarını kazanmalarıyla yoksullaştı. 1913 yılında Blas Infante bağımsız Endülüs devleti için savaş başlattı. Kral XIII. Alfonso'ya karşı muhalefet arttı ve 1936'da İç Savaş başladı. Cumhuriyetçiler yenildi ve ülke 1975'teki ölümüne kadar Franco diktatörlüğüyle yönetildi, ardından Andalucia kendi bölgesel yönetimine sahip bir özerk bölge halini aldı. Bugün AB üyesi olan İspanya, bölgedeki yoksulluğu büyük ölçüde ortadan kaldırdı. Seville Başkent ve flamenko merkezi. 28 Mart'ta paskalya başlayınca Sevilla tam bir masal kentine dönüşüyor. Binlerce çiçekle süslü dev İsa ve Meryem figürleri ile Ku Klux Klan benzeri kıyafetliler caddeleri dolduruyor. Sekiz gün boyunca unutulmaz bir şölen yaşanıyor. Caddelerindeki portakal ve limon ağaçları çiçek açıyor ve tüm kenti baş döndürücü güzellikte bir koku kaplıyor. Cordoba İslam halifesine başkentlik yapmış şehir. Bölgenin en güzel şehirleri arasında. Granada Efsanevi El Hamra Sarayı'nın bulunduğu tarihi kent. Malaga Costa del Sol sahilindeki büyük liman kenti. Almeria Orta Çağ kalıntıları ve kaleleri ile gezilecek yerler arasında. Tepesinde Mağriplilerden kalma görkemli bir kalenin bulunduğu yüksek bir dağın eteklerindeki şehir, 955 yılında Emevi Halifesi III. Abdurrahman tarafından kuruldu. Şehir adını bu kaleden alıyor. Cadiz İber Yarımadası'ndaki ve muhtemelen tüm güney batı Avrupa'daki kesintisiz yaşanan en eski kent. İspanya Donanmasına ev sahipliği yapan şehir, Andalucia'nın 8 eyaletinden biri olan Cadiz'e bağlı 44 belediyeden biri. Cadiz, sahillerinin yanı sıra sahip olduğu tarihi eserleri ile turistik bir merkez. Huelva İspanya'nın en eski futbol takımına sahip, denizcilik ve liman kenti. Portekiz'e komşu, Atlas Okyanusu kıyısında. Jaen Dünyanın zeytinyağı başkenti ve kültür turizmi merkezi. Ekimde festival oluyor. 550 bin hektar alana yayılan zeytin tarlaları, İspanya'da üretilen zeytinyağının yarısını, dünya üretiminin yüzde yirmisini karşılıyor. Jerez de la Frontera Sherry adlı beyaz ve kızıl kahverengi İspanyol şarabının merkezi. Sakin ve daracık sokaklarında yürürken demir kapıların ardında, avluların içindeki evleri görülüyor. Huzurlu bir küçük şehir. Marbella Costa del Sol sahilindeki zengin deniz tatil yeri. İspanya kralı Juan Carlos'un burada kendisine bir ev yaptırmasından sonra popüler olmuş ultra lüks sahil kasabası. Gezilecek yerler bakımından zengin olan turistik bölgedeki bazı gezilecek noktalar. El Hamra Sarayı Ülkenin en önemli ve turistik yerlerinden La Alhambra. Alhama de Granada Bir dağ geçidinin üzerindeki tarihi kaplıca suyu köyü. Baza Milli Parkı 53,649 dönüm ulusal park. Donana Milli Parkı UNESCO Dünya Mirası Alanı. Cabo de Gata Nijar Doğa Parkı da ülkede gezilecek yerler, görülecek noktalar arasında. Costa del Sol İspanya'nın güneyindeki güneşli kumsallar, güzel köyler ve deniz tatili merkezleri. La Alpujarra Sierra Nevada'nın güneyindeki dağlık bölgede yürüyüş ve kamp yapılıyor, ata biniliyor. La Axarchia Malaga'nın kuzey doğusundaki yeni keşfedilen, bembeyaz köyleri ve dağ manzaraları olan bozulmamış bölge. Sierra Nevada İber Yarımadası'nın en yüksek dağları, kayak ve yürüyüş için mükemmel. Vejer de la Frontera İlginç mimarili küçük bir şehir. Negratin Gölü Jabalcon Dağı'nın eteklerindeki büyük gölde gece müthiş bir ay manzarası oluyor. Pembe filamingolar görülebiliyor. Seron Tepedeki kaleden başlayıp aşağıya uzanan, jambonu ve geleneksel yaşamıyla ünlü bir kasaba. Las Menas 30 yıl önce terk edilen eski maden köyü. Tarifa İspanya'nın güney ucundaki rüzgar sörfü ve uçurtma merkezi. Museo del Baile Flamenco Sevilla'daki flamenko merkezinde Cuma ve Cumartesi akşamları saat 19:30'da Latin danslarından flamenko dans gösterisi var. Fuente Vaqueros Büyük İspanyol şairi Federico Garcia Lorca'nın doğum yeri olan köy. Bundan sonra gezdiğim Endülüs şehirlerini ayrıca anlatacağım. Merhaba. Sakın ha. Endülüs yazın fena sıcak olur, eziyet çekersiniz.


Ulan Bator'dan 12 saatlik yataklı tren yolculuğuyla Erdenet kasabasına geldim. Trende tek İngilizce konuşabilen kişi "My English too small" dedi, yine de sevindim bunu duyduğuma önce, fakat hakikaten öyleymiş, en çok söylediği laf bu oldu. Ertesi sabah Erdenet'te Sumyabayar'ın akrabası beni alıp eve götürdü. Kasabadaki büyük bakır madeninde çalışan mühendis çift, ahşap evde oturuyor. Elektrik var ama su yok. Ağzı açık bir varildeki pek temiz olmayan suyu kullanıyorlar. Moğolistan'da yaşam kolay değil. Evet, Moğolistan gezisi doludizgin devam ediyor. Moğolistan'da göçebeler çadırda, yerleşik olanlar ise kent ve kasabalarda merkezdeki beton binalarda ve merkezin çevresindeki çadırlarda ve ahşap evlerde yaşıyor. Bunların çoğunda elektrik var ama su tesisatı yok. Bahçeleri nedense oldukça yüksek ahşap veya tenekelerle çevrili, tuvaletleri dışarıda. Barakanın biraz iyisi. Yollarda beton veya asfalt sözkonusu bile değil. Erdenet ülkenin kuzeyinde, varlığının tek nedeni buradaki büyük bakır madeni olan bir kasaba. 1974 yılında Sovyetler Birliği tarafından kurulmuş ve ülkenin ikinci en büyük "kenti". Bizim küçük bir Anadolu ilçesini andıran kasabayı SSCB eski haritalarda bilerek yanlış yerde gösterir, gizli tutarmış. Erdenet'te DEL giyen Moğol ve modern giyinen hayırsız oğlu. DEL giymemiş ama Moğol geleneğine uygun olarak büyüğünün önünde yürüyor. Akşam üzeri Moğol arkadaşlarla kamyonete atlayıp anne-babasının yaşadığı kırsaldaki çadıra uğradık, oradaki sürüden epey uğraşarak bir koyun yakaladılar, kasabaya götürmek üzere yola çıktık. Yolda lastik patladı, iki tekerleğin arasına taş sıkışmış. Tamire kalkıştılar ama gerekli İngiliz anahtarı yoktu. Şöyle bir düşündüler en yakin çadır nerededir diye, sonra kafadan bir yöne doğru kaptırdık arazide epey gittik dambara dumbara. Arabamız bozulunca mecburen ezbere bir süre yol alıp ilk rastladığımız göçebe çadırına yöneldik. O kesede süt süzülüyor, üstte kalan kurutuluyor. Bir çadıra vardık, anahtar varmış. Buyur edildik, çadıra girdik, hemen taze kaymak, ekmek, çay geldi. Moğol çayı şöyle yapılıyor: her çadırın ortasında kurulu sobanın üzerindeki kazana üçte iki süt, üçte bir su konuyor, dallarıyla beraber bir tutam çay atılıyor ve tuz eklenip kaynatılıyor. Bütün gün bunu içiyorlar. Yöreye veya duruma göre çaya un, tereyağ, pirinç ve mantının küçük çeşidinden katılıyor. O zaman çayın adı mantılı çay oluyor. Yan yana iki çadırda yaşayan akraba iki ailenin erkekleri yoktu, belki hala hayvanlarıyla beraber uzakta, belki de kasabadaydılar, ama Moğol kadınları "beyim çadırda yok, ben bilmem, beyim bilir" demeyip bize yardım ettiler ve yakın davrandılar. Ben bu kadınların sıcaklığını, doğallığını, fotoğraflarını çekerkenki gülümsemesini sevdim. Anneler geleneksel Moğol kıyafetleriyle, çocuklar ise Çin malı Adidas vs. Kuşak farkı. Neyse ki biz içeride hasbihal ederken diğer iki arkadaş lastiği değiştirdiler ve kasabaya gittik. Moğolistan'ın en büyük ve önemli etkinliği geleneksel Naadam Festivali. Bu festivalde Moğolların üç ana sporu yapılıyor: okçuluk, güreş ve binicilik. En büyük Naadam 11-12 Temmuz'da Ulan Bator'da yapılıyor ve ülkeye en çok turist o zaman geliyor. Ben onu görmedim ama şanslıyım çünkü bu kasabanın yerel Naadam Festivalinin bir kısmına denk geldim. Turistik bir şey olmadığı için kasabaya yabancılardan pek uğrayan da yok, festivalde yabancı olarak sadece birkaç İspanyol vardı, onlarla tanıştım. Moğol kültürü içerisinde güreş önemli. Ben güreşe denk gelmedim ama Moğolistan'da güreş önemli. Ülkede güreşin başlangıcının 7.000 yıl öncesine kadar gittiğini söyleyen tarihçiler var. Güreşte yaş sınırı, kilo sıkletleri falan yok. Amaç rakibin dengesini bozup yere devirmek. Moğol güreşinin Moğolcası Bökh; bugünkü Moğolca: veya . Monta benzeyen geleneksel güreşçi giysisinin arkası kapalı, önü açık, belden iple bağlanıyor. Nedeni ilginç. Uzun yıllar önce bir güreş musabakası yapılmış, sonra şampiyon olan kişinin bir kadın olduğu anlaşılmış, erkekler rezil rüsva olmuş. Ondan sonra güreşlere kadınlar çaktırmadan katılamasınlar diye bu önü açık tuhaf montu icat etmişler ve şart olmuş. Güreşçilerin giydikleri külotun adı Shuudag, deri çizmelerinki ise Gutal. Festivalden kısa bir görüntü: Moğolistan videoları. Bugün 2 kıymalı börek yedim, yanında bir kocaman bardak kımızla birlikte 90 Kuruş (700 Tugrik, Moğolistan para birimi), mis gibi. Başka bir defasında kasabada kafeye benzer bir yer buldum, yemek yemeğe çalıştım, hiç anlaşamadık, çıktım. Bir avluda, ikinci katta anne-kızın işlettiği bir lokanta bulup girdim. Moğollar çok koyun eti yer, ben de bu kez tavuk yesem dedim. İngilizce anlatamadım yine derdimi, menüden de anlamam. Üçümüz epey çaba gösterip bir yere varamayınca ben gıdakladım, anladılar, güldüler ve tavuğumu pişirdiler. Erdenet kasabasında diskoya gittiğim gece telefonumla çektiğim kısa görüntü: Moğolistan gece hayatı. Gelelim Moğolistan'da gece hayatı notlarıma. Gece kasabanın tek diskosuna gittim. Başkentteki moğol arkadaşlar ülkedeki kadın sayısının erkek sayısından fazla olduğunu söylemişlerdi ama pek inanmamıştım. Bundan sonra gezdiğim yerlerde dikkat etmemi söylediler. Diskoda kız sayısı oğlan sayısından epey fazlaydı, üşenmeyip saydım kız/oğlan oranı 8/1 çıktı. Elbette mekandaki tek yabancı bendim. Önce biraz barda oturdum, sonra asma kata çıkıp kasabalı Moğol gençlerin eğlenmesini izledim. Bir ara yabancı olduğumu fark eden bir oğlan yanıma gelip nereli olduğumu sordu, bir süre Türk okulunda okumuş, benle tanıştığına sevindi, sempatiyle biraz sohbet ettik. Pisti izlerken biraz sonra da yanıma bir kız geldi, nereli olduğumu sordu, konuşmak istedi. Üniversiteyi Rusya'da okumuş ve İngilizcesi çok iyi olan bu kızla oturup sohbet ettik. Pistte iki kız arkadaşı vardı, bir ara onların yanına gittik ama bizimle ilgilenmediler nedense. Sonra yine yukarı çıkıp oturduk, geceyarısı oldu ve disko kapanmaya başladı. Arkadaşları geldi ve kıza iyi geceler bile demeden masadaki sigaralarını alıp aniden gittiler. Biz konuşarak dışarı çıkarken baktım arkada bir güruh bağrışıyor, az önce benle konuşan oğlan kollarını iki yana açmış kalabalığı durdurmaya çalışarak bana birşeyler anlatmaya çalışıyor, ne olduğunu anlamadım, umursamadım. Kız "özür dilerim buradan senle birlikte çıkamam, malesef burada durum bu" dedi ve gitti. Ben dışarı çıktığımda 30-35 oğlan toplanmış beni bekliyordu. Bir tane İngilizce bilen sözcü seçmişler, "bizimle dövüşecek misin, eve mi gideceksin?" diye sakince sordu. Konuyu anlamaya çalışmak için biraz konuştum, "Moğolistan kızları bizimdir" gibi birşeyler söyledi. Saçmaladığını söyleyip oradan ayrıldım. O kadar oğlan içeride bile yoktu, nasıl toplaştılar bunlar, bu nasıl bir zihniyettir, anlamadım. Moğol kızları kibar ama Moğolistan erkeklerinin bir kısmı epey hödük sanırım. Gitmeden okuduğum Wikitravel'da "barlara yalnız gitmeyin, yanınızda Moğol olsun, karanlıkta yalnız yürümeyin, şu mekanlardan sakının" gibi uyarılar vardı, nedenini tam olarak anlamamıştım. Ulan Bator'da tanıştığım Koreli oğlan sürekli kalabalıktan uzak duruyordu. CS'den tanıştığım bir kız, bara gitmeden önce mutlaka arkadaşlarını arıyor, "yanımızda en az bir Moğol erkek olması iyi olur" diyordu. Bu konudan daha sonra da bahsedeceğim. Gelelim "Dokuz Beyaz Yak Kuyruğu" adlı sembole. Aşağıda gördüğünüz tug veya sulde, tepesinde dairesel at veya yak kuyruğu kılı olan, Moğolistan'da önemli bir sembol. Beyaz olan "Yöson Khölt Tsagaan Tug" Dokuz Direkli Beyaz Sancak barış zamanını temsil ediyor ve eskiden hanlar çadırlarının önüne koyarlardı. Dokuz tane olması, Cengiz ve Timuçin zamanlarında orduda dokuz generalle temsil edilen dokuz Moğol göçebe kabilesinden geliyor. "Dörvön Khölt Khar Sulde" Dört Direkli Siyah Sancak ise savaş zamanında kullanılırdı. Orta Asya Türkleri bunlara bunçuk ve kuta derlerdi. Bundan sonra kırsalda, göçebe çadırında kalacağım.. Moğolistan yolculuğumun devamı için tıklayın: Keçi kesimi ve çadır yapımı. Çok güzel bir yazı olmuş, seninle birlikte ben de gezdim, çaydan içtim. Eline, yüreğine, ayağına sağlık. Sevgili Alper "Moğol tuvaletlerini ben çözemedim. İki tane ayak yeri, bir tane de delik olması gerekmez mi düz mantıkla? İki tane delik ve üç tane ayak yeri neden?" demişsin. İlginç bir duygu elbette, sert bir ekşiliği var. Festival zamanları güreş izlenebiliyor. Moğolistan kültürü hakkında bilgi veren bir yazı olmuş, kaleminize sağlık. Cesaretinize hayran kaldım, böyle yerlerde tek başına gezmek oldukça tehlikeli olmalı. Moğolistan gibi ülkelerde tek başına gezmek zorluklar taşıyor ama bünye heyecan ve macera istiyor işte. Teşekkürler. Orhun Yazıtları, Tsetserleg, Karakurum ve bir tane daha Ulan Bator olmak üzere en az 4 Moğolistan gezi yazısı daha yazacağım. Yazıya bayıldım 🙂 Harika bir yazı ve dolu dolu bi Tarihçe olmuş. Festivallere yeniden gittim. Erdenet sokaklarnda yeniden dolaştım sayenizde... Okuduktan sonra hemen sütlü çay yapmaya koyuldum özlemişm 🙂 Bar olayna gelnce Alper bey muhtemelen sizin o kıza zarar vereceğinz hissine kaplmslar Moğol erigtechuud 🙂 negatif elektrik almışlar nedense yoksa öyle davranmazlardi bence. kızlarınn sizr karşı çok kibar olmaları da Türk erkeklerine bayılıyor olmalarndandr bence. şahsi fikrim 🙂 Onları çok iyi tanıyorm 🙂 ve Ulanbataarda Oyuncak müzesi var orayı gezmenizi tavsiye ederim 🙂 ve şayet gezersenz çok iyi fotograflar yakalayacagnzdan ve bunları bizlerle paylasa cagnzdan şüphem yok 🙂 kolay gelsin. umarım daha çok eğlenirsnz 🙂 ben de diger arkadaslar gbi yazılarınzi bekliyor olacağım. Teşekkürler İrem 🙂 Moğolistan gezimden yazmaya devam edeceğim. Harika bir anlatim. yaşanmış gibi olduk teşekkür ederiz. Moğolistan yazımı okumanıza ve güzel yorumunuza teşekkür ederim Eda Hanım. Çok teşekkürler. Moğolistan çok ilginç kültür ve geleneklere sahip. Umarım siz de gidebilirsiniz. Alper bey. Ben Erdenet'te doğmuş büyümüş biriyim. Sizin yazılarınıza saygım var ama şu tuvalet meselesi bence biraz aşağilayaci. Sanki bütün sehirde oyleymiş gibi. Ben 37 yaşında birisiyim evimde hic oyle tuvalet olmadi. Evet şehrin dısında ve koylerde oyle. Moğol erkeklerine gençlerine gelince türk erkekleri sevmiyorlar. Nedenini söylemeye gerek yok. Kadınlar kızlar da türklere bayılmiyorlar. Çin malı adidas filan diyirsunuz da ben 19 senedir Türkiye'de olan biriyim Turkiye'de de hersey made in China. Bunu sizin söyluyor olmaniz tuhaf. En iyi markanin kendi magazalarina gidin hepsi ya made in China ya da başka bi asya ulkesi yaftalıdır. Çok gezen biro olarak bilmeniz gerek. Geziyorsunuz iyi hoş biraz gızlemlerinizi daha dikkatli yapin. Bende anadolu'da köylerdeki yasamlari butun türkiye boyleymiş gibi yazsam siz de bi tepki verirsiniz herhalde. Tabi ki Türkiye ekonomi olarak büyuk bi ulke. Ama eger araştirdiysanız bizde okuma yazma oranı %99'dur. O begenmediginiz tuvaletleri kullanan çin mali giyen çocuklarımiz var ya kaç km uzakta olurlarsa hava şartlari ne olurlarsa olsunlar at sirtinda okula giderler. Biz kendi halimizde yaşayan kendi yagımızda kavrulan sade bi ulkeyiz. Merhaba. Kimseyi aşağılamadım, benim yazım tarzım ironi ve esprilidir, okurlarımın hoşuna gidiyor. Çin malından neden alındığınızı anlamadım, bütün dünya Çin malı giyiyor ve kullanıyoruz, ben de öyle. Orada kuşak farkını eğlenceli bir dille vurguladım. Moğolistan'daki okuma yazma oranını biliyorum. Benzersiz ve kültürünü koruyan ülkenize saygı duyuyorum. Sağ olun. Merhaba Alper bey yazınız cok güzel olmuş ellerineze saglık ama hep kırsal yaşamdan hayatın zor olan kısımlarını anlatmıssınız. Erdenet moğolistanın en temız en sakin en güzel olan şehri 5 yılım orda geçti bazı arkadaslar oralarda tek başına gezmek zor ve tehlikeli diye yorum yapmışlar. o insanlar ki o kadar temiz o kadar temiz o kadar saflar ki zarar gelmez onlardan dinleri budizm hiç bişey bilmeden yapıyolar ama biz müslüman oldugumuz halde bildiğiğmiz halde bir çok seyi dine uygun olmadan yapıyoruz. onların yaptıklarını cok görmeyin bilmiyorlar yani. Merhaba. Ben Erdenet'i sevdim, iyi insanlarla tanıştım. Türkiye'den farklı ve kökenlerimizle ilgili olduğu için kırsal göçebe yaşamından daha fazla bahsettim. Bizden farklı olarak yaptıkları şeyler için yanlış demedim, sadece farklılıklarını vurguladım. Bence doğa yaşamı ve hayvanları bizden çok daha iyi biliyorlar. Doğruluk ve yanlışlık kavramı benim için dine uygunluktan farklı bir ölçüt, dünyada yüzlerce din var ve hepsi kendi dininin doğru olduğuna inanıyor. İlginize teşekkürler. Oncelikle Alper Bey'e olan uslubunuz yanlis. Turkleri elestirmek yerine bir yabanci erkegin gittigi yabanci bir ulkede ilgi gorebilecegini kabul etmeniz gerekiyor. Siz de Tayland veya herhangi bir Asya ulkesine gidebilir ve bayanlarla sohbet edebilirsiniz. Alper Bey gittigi ulkede onyargilari umursamayan ve cool bir gezgin. Siz biraz da Amerikan; Batili expatlarin ulkeniz hakkindaki yorumlarini okuyun bence, ondan sonra Alper Bey gibi seviyeli gezginlerin yorumlarini okuyunca sukredersiniz. Çunku biz Turkler size saygi duyuyoruz fakat siz duymuyorsunuz, ulkenizde Kore ve Japonya'ya gitmek isteyen gencler kayniyor, acaba neden?Cinggis Haan'in Ongud damatlari vardi. Akil hocasi Kidan, cocuklarinin hocasi Uygur, darugaci ve baskaklar Mogol ve diger milletlerdendi. Mahmud Yalavac Harzemliydi, orduda Mogol, Turk, Cinliler vardi. Bugun Mogolistan'da Halh ve bazi diger Mogollar irkcilik yapiyorlar ama unuttuklari bir sey var Mongol liderler hic de oyle irkci degillerdi. Ugedei Haan da guclu bir liderdi. Yaziyi tekrar okursaniz Alper Bey'in ne kadar bilgilendirici yazdigini farkeder, daha iyi anlarsiniz. Bayarlala. Moğolistan'daki "gelişmiş ülke" algısı Güney Kore çünkü. Kore malı ürün kalite demek. Japonya ise en üst düzeyde gelişmiş ülke.


Erivan Ermenistan'ın başkenti ve en büyük şehri. Nüfusu 1.060.000 olan şehir, erken Sovyet mimarisi ile modern Ermeni ve Sovyet mimarilerinin güzel eserleriyle dolu. Çevre ülkelerin başkentlerine göre daha modern ve batılı bir yapıya ve yaşam tarzına sahip kent, binaların yapımında kullanılan taşın rengi ve genç nüfusun havalı hayat tarzı nedeniyle Pembe Şehir olarak da anılıyor. Erivan gezi notları olarak hazırladığım bu yazıda Erivan'da gezilecek yerler ve bir gezi rehberi olabilecek bilgiler var. Erivan tarihi 3000 yıllık Erebuni Kalesi'ne dayansa da, Hrazdan Nehri kıyıları, Erebuni, Karmir Berd ve Avan kazılarında çok az kalıntı bulunabildi. Ermenistan ve başkent Erivan uzun yıllar Osmanlı, Pers ve Rus imparatorluklarının savaş alanı oldu. Bu savaşlar ve depremler nedeniyle çok defa yerle bir oldu. Eski Erivan'dan günümüze çok az bina kaldı. Şehir 1918 yılında Ermenistan'ın bağımsızlığını kazandığı zaman 20.000 nüfuslu küçük bir kentti. Erivan Sovyet döneminde dev bir yeniden yapılanma sürecine girdi. Mimar Alexander Tamanyan'ın yeni planlarıyla mükemmel bir şehir haline getirilmesi hedeflendi. Amaç Saint Petersburg ve Viyana caddelerine benzer, Neo Klasik tarzda iki yüz bin nüfuslu bir şehir yaratmaktı. Erivan'da gezilecek yerler çoğunlukla merkezde ve yürüyerek gezilebilir. Başkenti görmeden bir Ermenistan gezisi çok eksik kalır. Ben kenti ve ülkeyi 1 ayda Gürcistan ve Azerbaycan ile birlikte gezdim. Komşu ülke başkentleri Tiflis, Bakü ve Ankara'ya göre daha modern, daha batılı bir şehir. Heykel Parkı Opera binasının hemen kuzeyindeki küçük bir yeşil alan. Fernando Botero ve diğer uluslararası sanatçıların heykelleri var. Park Cafesjian Muzesi'nin bir kısmını oluşturuyor, diğer kısmı Cascade'de. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin ellinci yılı için inşa edilen Cascade adlı anıtpark, yeşillikler, fıskiye ve yapay şelalelerle süslü dev bir merdiven. Tepesinden Ağrı Dağı ve şehir manzarası görülebiliyor. Tepeye ister benim gibi yürüyerek, ister ücretsiz asansörle çıkabilirsiniz. Cascade şehrin Kentron adlı merkezi ile Monument bölgesini birbirine bağlıyor. Jim Torosyan, Aslan Mkhitaryan ve Sargis Gurzadyan adlı mimarların tasarladığı anıtın inşası Sovyet döneminde 1971 yılında başladı ve 1980'de tamamlandı. 2002 ile 2009 yılları arasında Gerard Cafesjian tarafından onarım ve eklemeler yapıldı. Cumhuriyet Meydanı Sovyet ve Neo Klasik Ermeni mimarilerinin güzel örnekleriyle çevrili. Şehrin tam merkezi olan meydandaki Hükumet Binası, İletişim Bakanlığı ve Marriott Hotel daha eski Neo Klasik binalar olup, Dışişleri Bakanlığı ve Sanat Galerisi ise daha sonraki döneme ait, öncekilerin modern benzerleri. Cumhuriyet Meydanı'ndaki aynı binada bulunan iki önemli müze. Sanat Galerisi'nde ülkelerine göre düzenlenmiş, çoğu resim olmak üzere sanat eserleriyle dolu bir çok kat ve salon var. Ermeni sanat koleksiyonu çok zengin. Kandinsky, Serov, Chagall gibi Rus ressamların eserleri var. Avrupa sanatı eserleri de sergileniyor. Ermenistan Tarih Müzesi arkeoloji, nümizmatik, etnografya, modern tarih ve restorasyon şeklinde beş bölümden oluşuyor. Müzedeki sergi salonlarında 9-14. Yüzyıllarda Ani, Ermeni Uygulamalı Sanatları, Cenaze Törenlerinin Gizemi, Ermeni Halıları, Ermeni Kilise Hazineleri, Metalin Cazibesi ve Güzelliği, Ermeni Seramikleri, Heykel ve Kabartmalar, Ermeni Soykırımı 90, Tarihi Haritalarda Ermenistan, Armenia Sacra, Paleolitikten Bronz Çağa, Milattan Önce 11-8. Yüzyıllarda Dvin, Kuşaklar Arası Köprü, Van Nakışları, Deri Ayakkabılar, Arakelots Manastırı Kapısı, Urartu Van Krallığı, Nerkin Naver, Sovyet Ermenistanı, Bağımsız Ermenistan Cumhuriyeti, Pullar ve Hatıra Paraları, Ani Tarihi ve Kültürü, Yazının Sonsuzluğu, Geleneksel Ermeni Giysileri, 1915 Kültür Soykırımı, Sürülen Aileler adlı ve daha bir çok sergi var. Müzede tarihi Ermenistan ve Türkiye haritaları sergileniyor. Yerevan'ın kuruluşunda inşa edilen 3000 yıllık kale kazıları ve müzesi. Urartu döneminden hala kısmen ayakta kalabilmiş bir kale. Kuzey Bulvarı adlı yaya caddesi Opera ile Cumhuriyet Meydanı'nı birleştiriyor. II. Dünya Savaşı sonrası kenti şekillendiren Sovyet mimarisine Post Modern bir yanıt adeta; Sayat-Nova, Terian, Tumanian ve Abovian caddeleri gibi bir alışveriş merkezi. Ermenistan Cumhuriyeti'nin Belle Epoque döneminden kalan Art Nouveau, Modern ve Moorish Revival mimari tarzlarında yapılar var. Opera binasının içinde opera ve bale salonu. Ülkenin en eski fabrikasında dünyaca ünlü Ararat Konyağı üretiliyor. Ermenistan turu yapanların mutlaka gittikleri bir yer. Geleneksel ürünlerin satıldığı pazardan hediyelik veya hatıra bakır cezve, semaver, çatal-kaşık, heykel, resim, şapka, yelek, çanta, biblo gibi eşyalar satın alabilirsiniz. Şehirde ucuz fiyatlarla tablo alıp dışarıda daha pahalı satmak mümkün diye duydum. Ermenistan gece hayatı hareketli olup, sokakta içki içmek serbest. Kafeler, barlar, restoranlar, gece kulüplerinde en çok votka, şarap, bira, şampanya, brendi ve konyak içiliyor. Ermenistan kadınları iş, bilim, sanat dünyasında oldukça eşit ve aktif oldukları gibi, eğlence dünyasında da erkeklerle eşit bir sosyal konumda yer alıyorlar. Araba kullananlara sıfır alkol yasağı var ve cezalar yüksek. Ermenistan içecekleri arasında ayran da var ve Ermenicesi tan. Yazın en popüler gece hayatı ve eğlence mekanları, çoğu Opera çevresinde ve Cumhuriyet Meydanı'ndaki açık hava kafe barları. Aşağıda Sayat Nova Poghota semtinde Ermeni arkadaşlarımla gidip geleneksel Ermeni müzikleri dinlediğimiz Köyümüz adlı restoran görülüyor. Cheers Pub Yerevan Abovyan Caddesi 3 numaradaki bar yerel halk, turistler ve şehirde yaşayan yabancılar için en popüler gece hayatı mekanı. Purpur Cafe Parpetsi Caddesi'nde bulunan bar erken saatlerden gece yarısına kadar açık. Irish 26 Pub Parpetsi Caddesi. Woodrock Pub Parpetsi Caddesi 26 numaradaki canlı müzik yapılan gece hayatı mekanı aşağıda. Calumet Ethnic Lounge Bar Pushkin Caddesi no:56A adresindeki bara yabancılar, diaspora ve Erivanlılar gidiyor. Wild West Pub Tumanyan Caddesi. Kentteki diğer gece hayatı ve eğlence yerleri arasında Tro's Pub, Troll Pub, Jazzve Cafe, Bunker Club, Opera Club, Kami Club, Ego Club, The Club, Tochka Club, Stop Club, Tornado Club adlı bar, disco ve gece kulüpleri var. elinize sağlık Alper bey. ancak yazılarınızda bir Türk olarak karşılaştığınız durumlara da yer verirseniz daha hoş olur. teşekkürler. Bir önceki, Ermenistan Gezi Notları adlı yazımda yaşadığım ilginç durumları anlattım. İlginize teşekkürler. Mrb. gezdiğiniz ülkeler arasında yaşamak isterseniz hangi ülkeyi seçerdiniz:? neden.? TEŞEKKÜRLER. Merhaba. Erivan güzel bir şehir, çok beğendim ama gelir düzeyi düşük bir ülke olduğu halde fiyatlar ucuz ama aynı oranda düşük değil. Uruguay, Küba, Makedonya, Karadağ, Macaristan, Sırbistan yaşamak isteyeceğim ülkeler arasında. nedenleri ilgili yazılarımda var. Rica ederim. Lokanta adı aklımda kalmadı ama Ermeni mutfak kültürünün zayıf olduğu fikrine katılmıyorum. Anadolu ve Güney Kafkas tarz ve malzemeleriyle yapılan güzel yemekleri var. Onlar da bizim gibi kuzu eti, patlıcan, lavaş ekmeği, pastırma, sucuk, lahmacun, bulgur, pirinç, nohut, kuru fasulye, taze sebze, cacık, keşkek, yaprak sarması yerler. Bence yolunuza çıkan lokanta ve restoranları deneyin. Merhaba ben tiflisten ermenistanın alaverdi şehrine geçeceğim, alaverdiye nasıl gidebilirim tiflis erivan minibüsüyle gitsem alaverdide insem olur mu ? Tiflis erivan minibüs yol rotası alaverdiden geçiyor mu ? Birde kışın her saat var mı? Teşekkürler. Merhaba. Evet, Tiflis'ten Alaverdi'ye minibüsler var. Ortachala otobüs terminalinden Erivan minibüsüyle gidebilirsiniz. Alaverdi'den geçiyor. Saatlerini bilmiyorum, genelde dolunca kalkıyorlar. Alaverdi çok küçük ve sakin bir şehir, aslında bir kasaba. Son 25 yılda nüfusu göçler nedeniyle yarıya düştü. Az gidiler yerleri severim ben, ilginç olacak. Teleferiğe binmeyi unutmayın. Birkaç manastır da gezmek iyi olur. Ocak ve Şubat aylarında Ermenistan'da kış mevsimi soğuk geçer. Sıcaklık +2 ile -8 derece arasında seyreder, kar olasılığı var. Belli bir günde kar yağma ihtimali %24. Ulaşımı karın şiddeti etkiler tabii. Aşırı ise Tiflis'ten yola çıkmazlar zaten. Ben Erivan'da epey kaldım, günlük yaşamı gözlemlemek, sokakları gezmek hoşuma gitti. Amaç kısıtlı bir zamanda önemli yerleri görmek ise 2 tam gün yeterli. zaman sorunu yoksa en az 4 gün derim. Merhabalar ben Tiflis'ten Erivan'a kendi aracımla bir ihtimal eşimle birlikte geçmek istiyorum bu konuda bilginiz var mı?. Güvenli midir ya da sıkıntı yaşar mıyım? Teşekkürler. Merhaba. Tiflis'ten Erivan'a birçok Türk otomobiliyle gitti, Ermenistan'da seyahat etti ve sorun yaşamadı. Güvenlik sorunu olma ihtimali çok düşük, ancak Ermenistan'da bizdeki gibi kara yolları yok, arabayı yavaş kullanmanız tavsiye edilir. Bir de polisler rüşvet alıyor, her köşebaşında durdurulmuş bir araba ve polis. Merhabalar Ermnistan'a gidiyorum ağustos 20 de 4 gün orda kalmam gerekiyor. Gece hayatı nasıl dışarıda bizlere sorun çıkarır mı halkı ya da polisten yana bir sorun yaşar mıyız. Durduk yere biz iş olmazlar sanırım yani gece dışarda olmamız ve eğlenmemiz bir sorun teşkil ediyor mu Formunuzu çok beğendim benim sorumu da yanıtlarsanız sevinirim. Merhaba. Ermenistan'da gece hayatı eğlencelidir. Polisin ve halkın Türklere karşı olumsuz davranışları yok. Selamlar Apler Hocam. Yaziniz icin tesekkurler. Sayat Nova Poghota semtinde Ermeni arkadaşlarınizla gittiginiz ve geleneksel Ermeni müzikleri dinlediginiz Köyümüz adlı restorani bulamadim, acaba tam ismi nedir? Yarin Erivan'da olacagiz ve canli muzik dinlemeyi istiyoruz. Merhaba Neslihan Hanım. Ermenice ismi Mer Gyugh olarak aratın. No:32 Tumanyan Caddesi adresi.


Ermeni Soykırımı Müzesi ve Soykırım Anıtı Ermenistan'ın başkenti Erivan'daki Tsitsernakaberd Tepesi'nde yer alıyor. Müze Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin Ermeni Tehciri veya Sözde Ermeni Soykırımı, Ermenistan Cumhuriyeti Devleti ve diğer 28 ülkenin Ermeni Soykırımı olarak adlandırdıkları 1915 olaylarının 80. yıldönümünde, 1995 yılında açıldı. Müzenin tasarımı mimarlar A. Kalaşyan, A. Tarkhanyan ve heykeltraş A. Arekelyan tarafından yapıldı. Ermeniler soykırım veya tehciri geleneksel olarak Medz Yeghern veya Büyük Felaket olarak adlandırıyorlar. Yazımın konusu Ermeni soykırımı nedir, var mı, oldu mu gibi soruların yanıtları değil, müze hakkında bilgi ve gördüklerim. Ermeni Soykırımı Anıtı Ermenicede Tsitsernakaberd olarak adlandırılıyor ve anıtın ismi, "küçük kırlangıçların hisarı" anlamına geliyor; tsitsernak kırlangıç, berd ise hisar demek. 1965 yılının 24 Nisanında birçok ülkede Ermeni Soykırımı'nın 50. yılı anılırken Erivan ve diğer büyük şehirlerin meydanlarında eylemler yapıldı. Halkın isteklerine kulak veren SSCB Bakanlar Kurulu 16 Nisan1965'de soykırım şehitlerinin anısını ölümsüzleştirmek için Ermeni Soykırım Anıtı'nın inşasına izin verdi. Ermenistan Komünist Partisi Merkez Komitesi birinci sekreteri Hakop Zarobyan Moskova'yı Ermeni Soykırım Anıtı'nın yapılması için ikna etti. Anıtın Ermenice tam adı Hayots tseghaspanut'yan zoheri hushahamalir. 1965 senesinde Soykırım Anıtı Mimari Projesi için bir yarışma düzenlendi. Yarışma ilanında "Anıt yaratıcı Ermeni halkının gelgitlerle dolu hayatını, bitmeyen yaşam savaşını, bugünü ve parlak geleceğini simgelerken Büyük Soykırımda hayatını kaybeden milyonlarca şehidin anısını ölümsüzleştirmelidir" yazıyordu. Yarışmaya Ermenistanlı ve Diaspora'dan 69 mimarın eseri katıldı. Eserlerden bazılarının isimleri Kaya, Pyunik, Muş, Ateş ve Kırmızı Çiçek idi. Tasarımlar arasından Arthur Tarkhanyan ve Saşur Kalaşyan'ın "Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bayrağı" adlı projesi birinci oldu. Anıtın yerini mimarlar seçtiler, inşa projesinin yöneticisi mühendis Ardavazd Ordukhanyan oldu. Anıtın açılışı 1967 yılının 29 Kasım günü yapıldı, bu aynı zamanda Sovyet Ermenistan'ın kuruluşunun 47. yıldönümü olduğundan açılış siyasi ve kültürel bir kutlamaya dönüştü. Ermeni Soykırım Anıtı'nın açılışına Sovyet Ermenistanı'nın üst düzey yöneticileri katıldı. Her sene 24 Nisan günü binlerce insan Ermeni Soykırım Anıtı'nı ziyarete geliyorlar. 44 metre uzunluktaki anıt Ermeni halkının "yeniden doğuş"unu simgeliyor. Anıtta daire şeklinde, Ermenilerin Türkiye'de terk ettikleri ve Batı Ermenistan olarak adlandırdıkları 12 ili simgeleyen 12 adet duvar var. Bu dairenin ortasında 1.5 metre derinliğinde "sonsuza dek sönmeyen ateş" yanıyor. Ermeni Soykırımı Müzesi içerisinde Ermenice, Rusça, İngilizce, Fransızca ve Almanca dillerinde rehberlik yardımı almak mümkün. Müzenin iki katlı binası Soykırım anıtının etkili görüntüsünü bozmamak için tepenin diğer tarafına inşa edilmiş. Müzenin bulunduğu yerden eşsiz Ararat ovası ve heybetli Ağrı Dağı gözüküyor. Müzenin ilk katı yer altında olup burada müzenin idari ve teknik bölümleri ve 170 kişi kapasiteli Komitas anısına yapılmış salon bulunuyor. Bu katta kütüphane, okuma bölümü ve müze deposu da var. 1000 metre kare alan üzerine kurulmuş olan sergi salonu müzenin ikinci katında olup 3 kapalı ve 1 açık salonu bulunuyor. Ermenistan gezisi sırasında ziyaret ettiğim, Erivan şehri yakınındaki Ermeni Soykırımı Müzesi ve Enstitüsü Müdürü Hayk Demoyan'ın odasına gidip kendimi tanıttığımda bana çok dostane davrandı. Hemen "Türk kahvesi içer misiniz?" diye sorup hazırlattı. Acılardan ve Büyük Felaket'ten hiç bahsetmedi. En çok doktora tezi olarak hazırlamakta olduğu Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermeni Sporu ve Beden Eğitimi adlı kitaptan bahsetti, biraz da Türkiye, Ermenistan ve barış hakkında konuştuk. O sırada içeri yaşlı bir adam girdi. Elinde eski bir fotoğraf vardı. Fotoğraftaki 4 kişiden üçü Adana'da öldürülmüş, kurtulan dördüncü kişi ise dedesiymiş. Kısa bir süre konuştular, fotoğrafı bir belge olarak Hayk'a teslim etti. O yıllarda benim dedelerimin Makedonya, Yunanistan ve Bulgaristan'da verdikleri yaşam mücadelesinden biraz bahsettim. O da ailesi ve yaşamı hakkında bilgi verdi. Sonra müzeye götürüp müdür yardımcısından bana müzeyi gezdirmesini rica etti. Kadın o ana kadar müzede gördüğü ilk Türkün ben olduğumu söyledi. Girişinde sembolik bir mezar olan müze Adalet Mahkemesi kavramıyla tasarlanmış. Kurbanlar, mağdurlar, kurtulanlar, tanıklıklar, Ölüm Yürüyüşü olarak da adlandırılan Ermeni Tehciri, toplu katliamlar hakkında bilgi, belge ve fotoğraflar var. Müzede fotoğraf çekmek ne yazık ki yasak. Aşağıdaki fotoğrafı girişte çektim. Erzurum'daki bir Ermeni toplu mezarı fotoğrafı, İngiliz gazetesinden alınmış. Yanında Adana'da Ermenilerin evlerinde, ahırlarda ve Ermeni kiliselerine kapatılarak yakıldıklarını anlatan fotoğraf ve bunun hakkında yazılmış kitaplar, yanında Lübnan'da iki bin Ermeni yetimini gösteren bir fotoğraf var. Danimarkalı bir misyoner bu çocuklar için Kırlangıcın Yuvası adlı bir yetimhane kurmuş. Müzede anavatanlarında katledilen Ermeniler için yoğun yaşadıkları altı vilayetten getirilmiş topraklar var, üzerlerinde Sivas, Diyarbakır, Van, Erzurum, Harput ve Bitlis yazıyor. 24 Nisan 1915'te 240 Ermeni aydının tutuklanmasıyla başlayan, 2345 tutuklunun Haydarpaşa'dan trenle Ayaş ve Çankırı'ya sürülmeleri, Ermeni toplumunun imhasını uluslararası kamuoyuna duyurmamaları için çoğunun yargılanmadan öldürüldükleri anlatılıyor. Ermeni Soykırımı Müzesi içerisindeki bir başka bölümde I. Dünya Savaşı'na katılan ülkelerle ilgili kaynaklar var. Kıyımın birinci aşamasında Ermenilerin güçlü unsurlarının ortadan kaldırılması için 18 ile 54 yaş arasındaki erkeklerin askere silahsız olarak alınıp zorla ağır işlerde çalıştırıldıktan sonra öldürüldükleri anlatılıyor. Müzede Talat Paşa, Enver Paşa ve Cemal Paşa'nın fotoğrafları, Osmanlıca telgraflar var. Talat Paşa tarafından Halep valisine gönderilen bir telgrafta Ermenilerin yaşına ve durumuna bakılmaksızın hepsinin ortadan kaldırılmaları yönünde bir talimat var. Talat Paşa ile yapılmış iki röportajdan birinde "Ben başa geçince Ermeni meselesi hallolacaktır", tehcir sonrası diğerinde "Ermeni meselemiz yok, Ermeni meselesi hallolmuştur" yazıyor. Burada müzenin resmi sayfasından bazı fotoğraflar var. Aşağıda Victor Pitchman tarafından çekilmiş bir Ermeni Tehciri fotoğrafı görülüyor. Aşağıdaki görsel aç Ermeni çocuklara ekmek gösteren bir Osmanlı görevlisinin fotoğrafıymış. Lazar Mkhitarian Congregation koleksiyonu, 1915. "Ermenilerin kafatasları ile fotoğraf çektiren Alman ve Osmanlı askerleri" etiketli fotoğraf. Müze koleksiyonundaki bu fotoğrafta "Bitlis'te tecavüz ve işkence edildikten sonra başı kesilen Ermeni kadın" yazıyor. Bugün Tehciri Ermeni Soykırımı olarak resmen tanıyan ülkeler Almanya, Arjantin, Avusturya, Belçika, Bolivya, Brezilya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Ermenistan, Fransa, Hollanda, İsveç, İsviçre, İtalya, Kanada, Kıbrıs Cumhuriyeti, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Paraguay, Polonya, Rusya, Slovakya, Suriye, Şili, Uruguay, Vatikan, Venezuela ve Yunanistan. ABD'nin 41 eyaleti olayları soykırım olarak kabul ediyor. Soykırım olarak resmen tanımayan ülkeler ise Azerbaycan, İsrail, Birleşik Krallık ve Danimarka. Ermeni Tehciri'ni soykırım olarak kabul eden kuruluşlar arasında BM Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu, Avrupa Konseyi, Avrupa Parlamentosu, Dünya Kiliseler Konseyi, İnsan Hakları Derneği, YMCA Avrupa Birliği, Permanent Peoples' Tribunal var. Bu konunun ayrintilarini bende cok merak ediyorum, ve soykirim umarim olmamistir bunu temenni ediyorum. Politic science okudugum icin birkac sey eklemek istedim. Çoğu için hassas olan bir konuda objektif bir yazı yazabilmişsiniz. Tebrik ederim. Ermeni Soykırımı Müzesi yazımı okuduğunuz için asıl ben teşekkür ederim. Osmanlı kayıtlarıa göre o zamanda topraklarımızda 1.25 milyon ermeni yaşıyordu. 300bin-500bin ermeni tehcir sırasında ve sonrasında yaşanan olaylarda can vermiştir. Ama bu olaydan bahsedilirken söylenmeyen şey 2-3milyon müslüman türkün rusya destekli ermeni ve ermeni çeteleri tarafından öldürülmesidir. Zaten bu olaylardan sonra halk ermenilerle çatışmaya başlamış ve sonunda tehcir kararı çıkmıştır. Ben de yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Alper bey önceki yazılarınızı keyifle okumuştum ancak bu yazınızı keyifle okumadım. Yazının başında soykırımın olup olmadığından bahsetmeyeceğim sadece müzeden bahsedeceğim demenize rağmen defalarca soykırım ve ermeni soykırımı ifadesini kullanmışsınız. Alper bey bildiğim kadarıyla siz öğretim üyesisiniz. Olmamış ve katılmadığınız veya iftira niteliğindeki şeyleri aktarırken "..." kullanılır. Ermeni soykırımı ve bu manadaki kelime ve kelime gruplarını tırnak işareti içine almanız lazımdı. Yazınızı bu şekilde tekrar tanzim edeceğinizi ümit ederim. Ayrıca ermenilerin karşılıklı yapılan katliamları ermeni soykırımı olarak nitelendirmeleri kesinlikle kabul edilemez bir iftiradır. Bir kere tehcire konu olan ermeni sayısı 900 bindir. Bunların 120-150 arasındaki kişilerin akibeti bilinmemektedir. Yani ölen ermeni sayısı en fazla 150 bindir. Ayrıca ermeni soykırımı iddiasının hedeflerinden biri Türkiye' den toprak almaktır. Ermenistan Cumhurbaşkanı bir okul ziyaretinde özet olarak "biz Karabağ' ı aldı, siz de Ağrı Dağı' nı alacaksınız" dedi. Bir diğer hedefte İstanbul başta olmak üzere bugünkü değeri milyar tl ile ifade edilen arsa ve gayrimenkulleri geri almaktır. Bir diğer hedef de Türkiye' nin milyarlarca dolar tazminat ödemesidir. ahmet ağır arkadaşımın dediklerine aynen katılıyorum. bu işi tarihçilere bırakalım. soykırım kelimesi çok ağır kaçıyor. Hocam merhabalar. Ben sitenizi tesadüfen Kuzey kore ile ilgili araştırma yaparken buldum ve hızımı alamayıp kuzey kore gezi yazılarınızı okuduktan sonra diğer yazılarınız bir çoğunu okudum. Açıkçası hayran kaldım cesaretinize ve azminize. Ben şuana kadar Sadece Irak, Afganistan, Cezayir ve Çin'e gidebildim. Tabi sizin gezilerinizin yanında kıyaslanamaz. Ama idolüm oldunuz 🙂 Yazılarınız için teşekkürler ve devamını bekliyoruz. Merhaba. Siz de ilginç ve sıra dışı ülkelere gitmişsiniz. Çok teşekkür ederim. 🙂 Yolunuz açık olsun. Çok teşekkürler Erdinç Bey, Ermenistan gezi yazılarımı okumanıza sevindim. Merhaba Alper, yurtdışında gezdiğin ülkeler içinde sadece İngilizce'yi kullanarak mı iletişim kuruyorsun? Kaç dili akıcı olarak biliyorsunuz sorabilir miyim? Yurtdışına gezi planlıyorum fakat yabancı dilimin yetersiz kalacağından şüpheleniyorum. Sadece ingilizce biliyorum. Merhaba. Evet tek yabancı dilim İngilizce. Ermenistan gibi eski Sovyet ve Doğu Bloku ülkelerinde Rusça, Güney Amerika'da İspanyolca bilmek çok iyi olurdu. Bence çekinmeyin, bir şekilde anlaşılıyor. Ermenilerden ders almak lazım. Öncelikle şu an Amerika'da ve Fransa'da sefa içindeki Ermeniler, tehcirle gelen ataları sayesinde oradalar. Yoksa Ermenistan gibi bir ülkede sürüneceklerdi halen. Bu laflara kızacak olabilir, kimseye hakaret etmiyorum sadece gerçekleri söylüyorum. Ermenistan diasporayla beslenen, sınır komşuları olan Türkiye ve Azerbaycan ile iyi geçinmek yerine 101 sene sonra bile hala daha mazlumluktan nemalanmaya çalışan bir halk. Fakat Amerika'da, Fransa'da çok müthiş bir mazlum lobisi yapmışlar. Şimdi bunlara destek verip de kimse gelip "ama milliyetçilik çok fenadır" demesin. Adamlar ağır milliyetçilik sayesinde ellerindeki bütün para ve güçle her organizasyonda lobiciliğe devam ediyorlar. Almanya ve Japonya dünya savaşlarından sonra kendilerine gelip toparlanıp çalışarak dünya gücü oldular, bunlar 500 sene de geçse "soykırım yapılmış zavallı topluluk" olmaya devam edecekler. Başka gezegenlere koloni kurmaya gidilse "bizi de alın, bize soykırım yapıldı" diye milletin gemisine binecekler. Demek ki insan toplulukları da hayvan türleri gibi. Her biri farklı şekilde yaşamını sürdürüyor. Bu çok hassas konu hakkında yorum yapmak için karşı tarafı da dinlemek araştırmak gerekir. Iğdırda da soykırım anıtı var ziyaret edip oradaki resimlere ve belgelere de bakılırsa daha objektif bir yazı yazılabilir. Bu tip yorumları tarihçilere bırakmakta fayda var. Alper Bey elinize sağlık, önemli ve değerli bir yazı olmuş. Özellikle müze yetkilisinin anlattıklarını duymak önemliydi. Bir de bu "tarihi tarihçilere bırakalım" safsatası çok popüler. Mealen "biz kendimizi nasıl savunacağımızı bilemiyoruz belki bizim tarihçiler bir şeyler bulur" demektir. Tarih dediğiniz "insanoğlu"nun hikayesidir ki bu da hepimizin işidir. O yüzden aynen devam etmenizi dilerim. Gördüğümüz gibi adamlar yalan dolanla çok kişiyi kandırabiliyorlar. Gerçekten ne biçim bir insanlık anlayamıyorum. Bunların hepsini geçtim 4-5 sene öncesine kadar en tepemizden bile destek alıyorlardı. Şimdi en azından devlet mücadeleye girdi bunlarla ama normal mücadele çok yetersiz. Fikir mücadelesi lazım. Saraya harcanan parayla insanlara doğrular anlatılabilirdi. Bizde sıkıntı burada. Bir sey yazmak isterdim ben de. Soykırım nerede yapılır ? Bir halkın, bir toplumun kendi vatanında, başka bir toplum tarafından yapılır öyle degil mi? Ermenilere yapılan soykırımı turkler Ermenistanınmı topragında yapdılar? Eger denildigine gore soykirim varsa yani bir halkın soyunu kurutmak istemislerse, neden bu halk kendine ait soyunda kokunde ne bileyim topraklarinda deyil de baska bir halkin arazisinde katl edilmis? Bir bunu dusunmek lazim? Komsum evime gelmis ona evimi acmisim bir kac ay bende kalmis zamani geldiyinde git artik evine deyildiyinde hadi canim ben burada 2 ay kaldigim icin buradan bana da hak var mi anlamina mi geliyor soykırım. Meraktan soruyorum; neden dosyaları orada bir avuc insana sergilemek varken Avrupa adalet divanına getirmiyorlar ? Bu soruyu benim merak ettiğim gibi, Manukyanda öğretim üyesi olan ve her yaz izmir de misafir ettiğim Ermeni dostum kendi yönetimine soruyor her fırsatta. Sonuç ? yok. 1930 50 döneminde tek bir soykırım sözcüğü bulabilir misiniz ? 1950 92 ? bulamazsınız. Çünkü lobicilik ne zaman sovyetler dağıldı ve ülke tek başına kaldı, işte o zaman bir mağduriyet hissedildi. Adına kendilerinin dahi göç dedikleri bir olay insanlık suçu değil, olsa olsa kültür suçudur ve bunu açık yüreklilikle herkes kabul eder. Dileğim şu, 3 milyon nüfuslu bir avuc ülke de o sır gibi saklanılan iştahla anlatılan tüm tarihsel gerçekler lahey'e getirilsin. bunu Türkiye koalisyon döneminde de dile getirdi fakat sonuç hep aynı: "sen bana soykırım yaptın, ben burda bunları anıyorum getiremem." İsmail Saymaz Beyaz Hüzün Sarıkamış kitabına bir göz atın, Rusya ile savaş halinde olan orduya halkın içerisinden yapılanları okuyun aynı zamanda aynı tarihsel süreci anlatan ermenice kitaplarıda okuyun ve arada ki kültürel anlatımın gerçekliğine kendiniz karar verin. Henüz fes'i çıkarmanın yasak olduğu bir ortamda, beyaz gömlekli ve kravatlı bir bey köylüleri öldürürken fotoğraf çektiriyor ve biz bugün bununla hüzün duyuyoruz. Kendinize gelin biraz, ayrıca başlıkta yer alan soykırım ibarelerinin başına "iddaa" ibaresinide eklemnizi dilerdim Alper bey. Çünkü kanıtlanmamış duyumlar, duyurumlar ile ne Türk ne Ermeni ne de bir başkası, hiçbir toplum yargılanamaz. Soykırım görmek isteyen Srebrenica da yapılan temizliğe baksın, her yıl kesintisiz Bosna Hersek tarafından Lahey'e sunulan belgeleri okusun. Holokostun ardından nazi avcılarını okuyun bunlar birer belgedir. Adalet divanı tarafından kesinleşmiş ve mahkum edilmiş belgelerdir saygım bu tarz mantıklı yaklaşımlara saygım sonsuz. Aksi halde "duydum" "gördüm" "-miş" "-mış" "belgeler burda ülke dışına çıkaramam" "ortak komisyon kurmam" tarzında tüm ifadelerin hiçbir değeri yok gözümde. Sağlıcakla ve mantıkla kalın. İlginize teşekkür ederim. Ben müzede gördüklerimi yazdım, konuyla ilgili yapabileceğim bir şey yok. Müze yönetimine yazarsanız yanıt alabilirsiniz. Esenlikler. Karmaşık ve tartışmalı bir konu, uzman olmadığım bir alan. Müzede neler sergilendiği bilinsin istedim. Umarım yakın gelecekte tüm gerçekler açığa çıkar ve iki ülke arasında barış sağlanır. Fotoğraf konusunda isterseniz müzeye yazın. İlginize teşekkürler. Ermeniler Karabağ'dan çekilmedikçe iki ülke arasında barış sağlanmayacaktır Alper Bey. Karabağ'da Ermeni işgali ne zaman son bulursa Türkiye ile Ermenistan ilişkileri ancak o zaman düzelme yoluna girer. Azerbaycan notlarınıza da baktım, Azeri soykırımını anlatan bir bilgi bulamadım. Keşke bir yazı da Hocalı'ya ayırsaydınız. Saygılar. Merhaba. Haklısınız Karabağ sorununun çözülmesi şart. Ben gittiğim yerleri anlatıyorum, Hocalı'ya gidersem orayı da yazarım. İlginize teşekkürler. Iki tarafin da digerini dinlemedigi, neler hissetigini yok saydigi bir konuda kim ne yapti ne yapmadi konusuna girmeden guzel ve bilgilendirici bir yazi yazmissiniz. Cok tesekkurler. Seyahatlerinizin devamini dilerim. Ermeni Soykırımı Müzesi'nde gördüklerimi ve okuduklarımı elimden geldiğince tarafsız anlatmaya çalıştım. Çok teşekkür ederim, memnun oldum. Jön Türkler hükümeti diye bir hükümet hiçbir dönemde olmamıştır bir de fotoğrafların bir bölümü daha iyi incelenmeli diye düşünüyorum, tarihi olguların gün yüzüne çıkması olumlu bir durum muhakkak, ancak günlük siyasetin bir aracı haline geldiğinde, tarihi olayın özü erezyona uğruyor sanırım, T. C. Bu olayların iki ülkenin de aktif katıldığı, arşivlerin açılarak inceleneceği, başka ülkelerden tarihçilerin de olduğu bir tarih komisyonu kurulup bu komisyon ile araştırılarak tespit yapılması önerisini yaklaşık yirmi beş senedir yineliyor, , ancak bu akılcıl ve bilimsel yaklaşıma aklın, bilimin ve demokrasinin beşiği olan hiçbir batılı ülke destek vermiyor, ayrımcılığın ve propaganda'nın onlarca yöntemi var. Korkum bu yöntemlerin bazılarının bugün hala tarihin ile yüzleş baskısı ile yürüyor olması. Bugün Anadolu topraklarında o günkü olaylara katılmış kimse yaşamıyor. Sevgili Hrant Dink in konuya yaklaşımı Anadolu halkları adına beni daima duygulandırmıştır. Ne olursa olsun paylaşımınız en az adı geçen ama tarihsel olarak en yakın komşumuz Ermenistan da neler olduğuna dair oldukça net bilgiler içeriyor, bu sebep ile teşekkürler. Konu nereye gider bilinmez, ama ne ekersek onu biçiyoruz bunu biliyoruz, sevgiler. Siz herhangi bir ülkeden gelen turist gibi gezip sohbet etmişsiniz, bir Türk olarak böyle hassas bir konuda araştırma yapıp, yukarıdaki sorular ve daha fazlasını sorabilecekken Smithsonian Doğa Tarihi Müzesini gezer gibi gezmişsiniz, pes. "Ermeni Soykırımı Müzesi'nde gördüklerimi ve okuduklarımı elimden geldiğince tarafsız anlatmaya çalıştım." demişsiniz de pek de tarafsız değil gibisiniz. İlk ve son iki paragrafınızdan gayet anlaşılıyor.


Ermenistan dini MS 301 yılında Aydınlatıcı olarak anılan Aziz Gregor'un liderliğinde Hıristiyanlık halini aldı. Dünyada Hıristiyan dinini benimseyen ilk ulusal topluluk Ermeniler ve ilk ülke Ermenistan. Fakat İstanbul merkezli Bizans kilisesi ile Ermeni kiliseleri arasında doğan doktrin farkları ve siyasi çekişmeler nedeniyle Ermeni kilisesi 451 yılında Ortodoks ve Katolik mezheplerinden ayrılarak ayrı bir ulusal mezhep olarak örgütlendi. Ermenistan dini kurumu Apostolik Kilisesi adını alan ulusal kilisenin inancı, Gregoryen mezhebi olarak adlandırılıyor. Bu yazımda Ermeni dini inancı nedir diye merak edenler için Ermeni dini hakkında bilgi ve ziyaret ettiğim Ermenistan dini merkezi var. Hristiyanlığın benimsenmesinden önce Ermenistan dini çok tanrılı Paganizm idi. Bugün Ermenilerin çoğunluğu Ermeni Apostolik Kilisesine mensup Gregoryen mezhebinden. Bunun yanı sıra 17. yüzyılda ortaya çıkan Katolik Ermeni cemaati ve az sayıda Protestan Ermeni de var. 428 yılında eski Ermeni Krallığı'nın yıkılması ile birlikte Ermeni Apostolik Kilisesine mensup olmak Ermeniliğin başlıca tanımlayıcı unsuru olarak değerlendirilmeye başlandı. Böylece, ulusal mezhebi terk ederek örneğin Ortodoks kilisesine bağlanan Ermeniler, Rum olarak kabul edilmişler, yine aynı şekilde Malazgirt Savaşı'ndan önce ve sonra Müslümanlığı kabul eden Ermeniler de zamanla Arap, Fars, Türk ya da Kürt kimliklerini benimsemişlerdi. Ermenistan dini merkezi Echmiadzin 1995 yılında Vagharshapat adını almış olsa da halen halk arasında ve resmi yazışmalarda çoğunlukla Echmiadzin olarak geçiyor. Erivan şehrindeki Mashdots Caddesi'nde yer alan Pag Shuka adlı kapalı çarşının önünden kalkan otobüsler Zvarnots Harabeleri ve daha sonra S. Hripsime'den geçerek Echmiadzin şehrine gidiyor, başkente 18 kilometre uzaklıkta. Mashdots Caddesi'nin köşesindeki duraktan 111 numaralı otobüsle, veya merkezi otobüs terminalinden minibüsle de gidilebiliyor. Yaptığım Ermenistan gezisi sırasında ziyaret ettiğim 46.000 nüfuslu Echmiadzin, Ermenistan'ın dördüncü büyük şehri. Ermeni dini inanç merkezinin bahçesinde Ermenistan ve yurt dışından getirilmiş khachkar adlı anıtlar var. Taştan Ermeni haçı Khachkar kabartma haç ve çevresinde çeşitli motiflerden oluşuyor. Khachkar Orta Çağ Hristiyan Ermeni sanatının karakteristiği ve Ermeni dini inancının sembolü. Buradaki khachkar taş işlemelerinin bazıları Azerbaycan Jugha'dan getirilmiş. Khachkar sözcüğü Ermenice haç ve kar sözcüklerinden oluşuyor. Mayr Tachar Surp Ejmiatsin Kilisesi dünya çapında Ermeni dini kurumu Apostolik Kilisesi ve tüm Ermenilerin Yüksek Patrikliği merkezi olan See of Holy Etchmiadzin adlı kompleks içerisine yer alıyor. Aşağıda Saint Gregory Kapısı görülüyor. Gürcistan Azerbaycan Ermenistan seyahatim sırasında gördüğüm bu en önemli Ermenistan dini merkezinde ana katedralin yanı sıra Saint Hripsime Kilisesi, Saint Gayane ve Saint Shoghakat Kilisesi, Piskopos Konutları, Zvartnots arkeolojik alanı, İdari Merkez Divanatoon, King Trdat Kapısı, Alex ve Marie Manoogian Hazine Müzesi, Khrimian Müzesi, Yeremian Keşiş Odaları, Eğitim Merkezi, Saat Kulesi, aşağıdaki Vatche ve Tamar Manoukian Elyazması Kütüphanesi ve kitap mağazası gibi yapılar var. Gevorkian Seminary Mother See Ermeni dini kompleksi içerisinde Catholicos Gevork IV tarafından 1874 yılında kurulan bir Ermeni Apostolik Kilisesi dini okulu. 630 yılında Catholicos Ezra I tarafından yapılan Aziz Gayane Kilisesi uyumlu orantıları ile ünlü. Kilisenin içini üçe bölen dört iç sütun üzerinde duran sekizgen kasnaklı, üç nefli kubbeye sahip bir bazilika. 1652 yılında bazı onarımlar yapılsa da ana tasarım ve yapısı günümüze kadar değişmeden kaldı. Catholicos Simeon I döneminde 1767 yılında inşa edilen Tanrının Kutsal Anası katedrali Mother See of Holy Etchmiadzin adlı Ermenistan dini merkezinin kuzeyinde, modern Vagharshapat kentinin merkezinde yer alıyor. Sovyet döneminde ibadete açık kaldı ve 1986 yılında Catholicos Vazgen I tarafından onarıldı. Bugün Ermeni Apostolik Kilise'sinin Armavir Piskoposluğu merkezi. Gerçi bu sorular kişiye göre değişir, sizin gezi tarzınıza göre daha kapalı küçük bilinmedik yerlerde keyifli vakit geçirebiliyorsunuz ama ben daha turistik ve bilinen görmeye değer şehir ve yapıları tercih ediyorum. Merhaba. Hayır katedral de Vagharshapat kentindeki Ermenistan dini merkezi içerisinde yer alıyor, aynı komplekste. Başkent Erivan'dan minibüsler var, yazımda nereden kalktıklarını yazdım. Yarımşar saat gidiş ve dönüş sürer, gezmesi de aceleniz varsa 2 saat, her yeri ayrıntılı incelemek isterseniz 4 saat sürer. Erken kalkarsanız yarım günde gezersiniz. tarih ve kültüre meraklıysanız kesinlikle değer, tüm dünya Ermenilerinin en önemli dini merkezini ve yapılarını görmüş olacaksınız. Ermenistan için zamanınız az ise 4 gün, genişse 10 gün ayırmanızı öneririm. Ben Erivan'ın atmosferini sevdim, ama yazın keyifli; kışın soğukta açık hava kafeleri ve parklar, caddeler aynı enerji ve canlılıkta olmaz. Yolunuz açık olsun. Hayır Ermenistan'dan sonra Azerbaycan olmaz, Azeri sınır polisi sorun çıkarıyor. Dönüş için erkenden Erivan'dan uçak bileti bakabilirsiniz. Ayrıca Erivan tren istasyonu ben oradayken çalışmıyordu, arıza vardı. Trenle Tiflis'e gidip oradan başka trenle veya otobüsle devam edebilirsiniz. Şu anda Erivan'dan Batum'a Pazartesi ve Cuma günleri saat 07:00'de otobüs var, 12 saat sürüyor. Hostel Avrupa gibi yaygın değil ama var.


Ermenistan gezi notları olarak hazırladığım bu yazıda bir gezi rehberi de olabilecek Ermenistan gezi yorumları, tanıştığım insanlar, gördüklerim ve yaşadıklarım, Ermenistan hakkında bilgi ve yorumlar var. Ermenistan MS 301 yılında dünyanın ilk Hristiyan ülkesi oldu. Kafkasya bölgesinde Avrupa ile Asya'nın arasında, eski bir Sovyet cumhuriyeti olan ülke antik ve zengin bir tarihe ve kültüre sahip. Ülke Diaspora olarak adlandırılan, başka ülkelerde yaşayan geniş bir nüfusa sahip. Türkiye, Gürcistan, Azerbaycan ve İran ile komşu Ermenistan yüzölçümünün yüzde beşini Sevan Gölü oluşturuyor. Dağlık ülkede hem çorak araziler, hem verimli topraklar, hem de ormanlar var. Ermenistan dini inancı Hristiyanlığın Gregoryen mezhebidir. Ülke genel olarak güvenli. En turistik yerleri, tarihi manastırları ve kiliseleri. Tatev, Noravank, Haghartsin, Haghpad ve Geghard gibi manastırlar, doğası çok güzel alanlarda yer alıyor. 3000 yıldan eskiye dayanan tarih ve kültür, antik mimari eserler, gezilecek yerler ve sanatı ile turist ve gezginlerin ilgisini çekiyor. Gürcistan Azerbaycan Ermenistan seyahatime çıkmadan önce evdeki Ermenistan'a dair şeylerden bazılarını gözden geçirdim. Azerbaycan'da son olarak kaldığım Gence adlı kentten eski bir minibüsle Gürcistan'a döndüm, çünkü Azeri Ermeni sınırı kapalı. Tiflis otobüs terminalinde Erivan minibüsüne çantamı koydum, yarım saat sonra hareket edeceği söylendi, 4 saat sonra etti. Ermenistan'a girişte vizeyi kolayca aldım. Polis rüşvet istedi ama gülerek ve sevimli bir davranışla; ben de gülerek vermeyeceğimi söyledim, sorun yaratmadılar. Ermenistan'da minibüsle epeyce yol aldık. Nükleer savaştan çıkmış gibi ıssız, gri, terk edilmiş Sovyet fabrikaları ve kasabalar, bozuk yollar, tek tük insanlar gördüm. Gezi planımın ilk noktası olan Erivan 1.060.000 nüfuslu bir başkent ve Ermenistan'da gezilecek yerler arasında başta geliyor. Ermenistan turu için gitmek şart. Minibüs eski ve koltuk araları çok dar, yan durmak zorundayım. Sadece bir Rus yolcu az İngilizce konuşabiliyor. Alaverdi civarında mola verileceğini, yemek siparişinin önceden yapılacağını söyledi. Herkes şoföre ne yemek istediğini söyledi, o da telefon edip siparişi verdi. Ben zaten zor iletişim kurabildiğimiz için konuyu uzatmadan hemen bildiğim şaşlık dedim. Varınca yemekler hazır olmak üzereydi. Yol ile dağ kenarındaki küçük bir düzlükte, basit bir aile lokantası. Erivan'a yaklaşırken saat epeyce geç oldu. İneceğimiz yerde taksi veya otobüs olup olmadığını sorup, gideceğim HospitalityClub üyesinin adresini gösterdim. Rus yolcu beni bir Ermeni adama emanet etti, "o da taksi tutacak, beraber biner, ücreti paylaşırsınız, yardımcı olacak" dedi. Gece vakti bir caddede indik, etrafta kimse yok, adam telefon ederek taksi çağırdı. "Türk?" diye sordu "yes" deyip başımı sallayarak onayladım. Tek diyaloğumuz bu oldu ve bir daha yüzüme bakmadı. Epey bekledik, tedirgin oldum. Sonunda kaçak bir taksi geldi, adam önde, ben arkada yola koyulduk. Epey gittik, şehrin modern merkezi kısmından çıktık, karanlık ve bakımsız sokaklardan geçtik. Taksi ücreti çok tutacak diye düşündüm tabii, ama neyse ki iki kişiyiz. Arka mahallelerde çok yol aldıktan sonra durduk, adamın ailesi sokağa sandalye ve masa koymuş, çay demlemiş bekliyorlardı. Adam para vermeden ve arkasına bile dönmeden indi, "taxi money" dedim ama bakmadı bile. Yapacak bir şey yok gecenin köründe, biz yola devam ettik. Eline adresi verdiğim halde şoför evi bulamıyor. Çok dolaştık. Evinde kalacağım kişiyi arayıp konuşturdum, tarif ediyor ama adam bulamıyor, uluslararası telefon ücreti epey yazdı tabii. En sonunda evi buldu, 20 dolar istedi, 10 dolar verdim, arkamdan bağırırken binaya kendimi attım. Birlikte yaşayan çift Haşmik ve Mihran yaşadığıma üzüldüler ama üzerinde durmadım, seyahatte olur böyle şeyler. Gece diğer misafirler de dahil seyahatler, Ermenistan, Türkiye, kültürler hakkında konuştuk. Baktım evde Atatürk'ü anlatan İngilizce bir kitap var. Kadın Atatürk'ü inceleyen, devrimlerini onaylayan biriymiş, "Ermenistan'a da Atatürk gibi bir lider gerek" dedi, Mihran ise sevmiyormuş. Haşmik bir çiçek ismi, Mihran ise ateş demek. Ülkede bir çok kişiyle tanıştım; Haşmik, Mihran, Gohar, Gevorg, Arpine, Armen. Arkadaş olduklarımın hepsi bana çok iyi davrandı ama Ermenistan gezi meleğim Gohar oldu, her konuda yardım etti. Gohar inci anlamına geliyor. Bir gün üniversitede Robert Fisk'in soykırım konulu bir konferansını izledik. Şüphesiz tek Türk bendim. Aşağıda Cumhuriyet Meydanı, Hanrapetutyan Hraparak, Republic Square. Tanıştığım çoğu Ermeni hayatında ilk kez bir Türk görüyor. "Buraya neden geldiniz?", "Burada olmaktan korkmuyor musunuz?" gibi sorularla karşılaşıyorum. Korkup korkmadığımı soran mimar çocuğa "hayır korkmuyorum, ben size bir şey yapmadım, siz de bana yapmazsınız" dedim. Aşağıda Ermeni arkadaşlarla fotoğrafımın arka planında onların Ararat olarak adlandırdığı Ağrı Dağı silueti belli belirsiz görünüyor. Ermeniler ile genelde kaynaşıyoruz. Bir gece 20 kişi barda eğleniyorduk, arkadaşlardan biri barda aşağıdaki yazıyı görüp görmediğimi sordu ve gösterdi: "Burada Türkçe müzik çalınmaz". Fotoğrafını çekerken garson aniden el işaretiyle bu yasağı protesto ettiğini gösterdi. Tekrar çekecektim, ama "bence böyle daha iyi oldu" deyince vazgeçtim. Bu sadece tek yerde var, genel bir durum değil. Bir çok Ermeni Türk müziği seviyor ve dinliyor. Türkiye'nin doğusundan "Batı Ermenistan" diye söz ediyorlar ve bir kısmı buraların bir gün geri alınacağından emin. Kitapçıdayken eserleri Ermeniceye çevrilen Orhan Pamuk ile ilgili ne düşündüğünü söyledi bir adam: "Ben Türkleri okumam. Dedemi ve ninemi öldürdüler, ben asla Türkleri okumam". Kaç gündür beraber gezip görüşüyoruz, iyi birisi, Türkiyeli olabilir ama Türk değildir. Ben de öyle sanıp özellikle sordum, Türkmüş. Bu diyaloğu hiç unutmayacağım. Gecenin sonlarına doğru ikisi de bana sarılıyorlardı. Gohar söylediklerini bu kez gizlemeden çevirdi: "Sen Türksün ve iyisin". Ben de okuduğunuz için teşekkür ederim. Ermenistan gezi yazılarım devam edecek. Tum yazilarinizi okuyorum ve inanilmaz keyif aliyorum. Gitmeye omrumun yetmeyecegini bildigim yerlere gitmis kadar oluyorum. Çok teşekkürler Engin Bey. Size uzun ve maceralı yolculuklar dilerim, Ermenistan dahil. Ermenistan'da iş amaçlı ben de bir hafta bulundum. Tercümanım benim gibi jeoloji mühendisi olan bir genç bayandı. Ailesi ve çevresi ona nasıl bir Türkle beraber geziyorsun, seni her an öldürebilir dese de bu ülkede herhangi bir sıkıntı yaşamadım. Ancak hemen hepsi bir gün Batı Ermenistan'ı alacaklarını düşünüyorlar. Yolları, fabrikaları çok kötü, Sovyet döneminden kalma. Ülke batıdan Türkiye, doğudan da Azerbaycan'ın ablukası altında. Bir gezginin mutlak görmesi gerektiğini düşünüyorum. Ülkede Türkçe bilen epey Türkiye göçmeni bulunuyor. Ermenistan hakkında benzer şeyler düşünüyoruz. Bence de görülmesi gereken bir ülke. Şu bir gerçek ki ölümler olmuştur ancak buna soykırım denilmez. Her şeyden evvel ilk çeteleri kurup baskınlar yapanlar kendileriydi. Hatta anasının karnından daha doğmamış bebeğin cenini koparıp ve bunu da elinde tutarak dönemin Fransız gazetesinde yayınlatan işbu yine Ermenileri düşünecek olursak sanırım aslında onların bizlere vahşi bir soykırım yaptığını da söylemek pek yanlış olmayacaktır bu gibi noktalarda. En son olarak ise gönül isterdi ki bunların hiç biri olmasın ancak hem bizim tarafımızca da hem onlar tarafınca da ölümler bizim topraklarımızda yaşandı. Anladığım kadarıyla onlar gelecek nesil, çocuklarını nefret söylemleriyle büyütüyorlar. Ama bu böyle devam ederse iki millet hiç bir yol alamaz, olduğumuz yerde sayar dururuz. Zaten dış politikamıza da baktığımızda bunu söylemek yanlış olmayacak. Umarım bunlar zamanla doğru adımlarla aşılır ve birbirimizin ülkesine geçmişimizi ardımızda bırakarak ve saygı da göstererek girip çıkabiliriz. Sonunda beklediğim gezi. İki Ermeninin arasında geçen diyalog bence de çok etkileyici, bir Türk 'ün iyi bir insan olabileceğine ihtimal bile verilmiyor orada demek ki. Devamını merakla bekliyorum. Size katılıyorum. Ülkelerin "milli mesele"leri olur ya, örneğin bizde 4-5 tane vardır, Ermenistan'da mili mesele sadece soykırım. İnsan her yerde iyidir, yeter ki anlayışlı ve açık görüşlü olsun. Ben Ermenistan'ı beğendim. Merhabalar. Bir Ermeni tarihçisi olarak yazınızı ilgiyle okudum. Oradaki sosyal yapıyı, gençlerin sosyal imkanlarını ve Türklere, geçmişe bakış açılarını biraz daha yansıtırsanız çok sevinirim 🙂 şimdiden teşekkürler iyi gezmeler kendinize dikkat edin. Merhaba. Bir sonraki Ermenistan yazımda bahsetmeye çalışırım. İlginize çok teşekkürler. Umarım yakında. Gecikme için üzgünüm, ilginize teşekkür ederim. Yazılarınızı beğeniyle takip ediyorum, burada da güzel bir yazı kaleme almışssınız. Kuzey Kore hakkında verdiğiniz bilgiler harika, özellikle. Seyahat yazılarıma ilginize teşekkür ederim Ahmet Bey. Ermenistan gezimden bir yazı daha hazırlıyorum. Ermenistan çok ilgimi çeken ve çok da uzak olmayan bir gelecekte görmeyi planladığım bir ülke. Zevkle okudum, cesaret verdi yazınız, teşekkürler. Ermenistan gezi yazıma ilginize teşekkür ederim. Ortalama bir yıl önce yazmışım bu yorumu, "cesaret verdi yazınız" demişim, Ermenistan'ı da içeren seyahatim için biletleri aldım, Mayıs ayında gitmeyi planlıyorum. Tekrar teşekkür ederim. Görüp, anlatmak için sabırsızlanıyorum. 3 gün Erivan'da kalacağım, iki gününü Erivan'a ayırdım, bir gün de çevredeki manastırları gezerim diye planladım. Aslında bir başka şehir de görmek istemiştim, ama Gürcistan'ın Kazbegi'si aklımı çeldi. Beş günü Gürcistan'a, üç günü Ermenistan'a ayırdım bunun üzerine. Ermenistan için 3 gün az ama olsun, gitmemekten çok daha iyi. Keyifli bir seyahat dilerim. Merhaba. İlkini hazırlamaya başladım. İlginize teşekkürler. Abi merhaba bu yaz Ermenistan'a gideceğim, orda kaba saba tipler yok değil mi? Türküm ama salak bir ırkçı değilim. Merhaba Vartan Bey. Ben araba kullanmayı bilmem, hiç otomobille gezmedim ama Ermenistan ve Gürcistan'a tek ve ailece kendi arabalarıyla gidip gezenler var. Henüz sorun yaşayan duymadım. Karayolları Türkiye'dekinden daha eski ve dardır ve ona göre daha yavaş gidiliyor, şehirlerarası yolculuklar biraz daha uzun sürüyor. Bence iyi bir plan. Sorularınız olursa ben ve burada okurlarım yanıtlamaya çalışırız. Saygılar. Merhaba. Ben Ermenistan'a gittiğimde hususi pasaportla kara sınırında kolayca vize alınabiliyordu, ama şimdi yeşile sınırda vize vermiyorlar, normal pasaporta veriyorlar. Yeşil için önceden almak gerekiyor. Gürcistan Azerbaycan Ermenistan Seyahati adlı yazımda vize bilgisi ve başvuru bağlantısı var. The E-VISA applications were declined, because citizens of Turkey holding OFFICIAL PASSPORTS need to have an INVITATION to apply for the visa. b) authorities of Armenia and diplomatic representations or international organizations or their representatives. Invitation must be submitted by a person, who is interested in the applicant's visit to Armenia. Citizens of Turkey holding OFFICIAL PASSPORTS are NOT ELIGIBLE to apply for E-VISA and CANNOT obtain the visa upon arrival in Armenia. If you need any further assistance or have questions regarding your visit to Armenia, please do not hesitate to contact us. Merhaba. Ne yazık ki yeşil, gri ve siyah pasaport sahipleri artık Ermenistan vizesini gümrük kapılarında ve elektronik ortamda alamıyor. Davet zorunluluğu da koymuşlar. Bilgi için teşekkürler. Merhaba. Alaverdi küçük bir şehir ama ıssız olmaz merak etmeyin. Ermenistan vizeli bir Türk pasaportu Azerbaycan sınırında sorun olabiliyor. Bu nedenle gitmeye niyetiniz varsa önce Azerbaycan, sonra Ermenistan'a gitmenizi öneriyorum. Tiflis Vanadzor arası minibüs 4 saat sürüyor. Tam merkezinden değil ama evet geçiyor. Biraz kalbim kırıldı okurken ama türkiyeli ermenileri anlamış oldum az çok. hrank dink'in askerlikte yaşadıkları geldi aklıma. sonra bunu büyük britanyadaki milletlerin neden yaşamadığını düşündüm çok basit şeylerle gönül kırıyoruz. ortadoğu ağzına kadar acı dolu bir bölge. Merhaba. Ermenistan'a seyahat etmiş olmaktan mutluyum, 1 kişi hariç herkes bana iyi davrandı. Erivan bence de güzel. İyi günler. Teşekkürler. Selamlar. Keyifle okuduğum bir seyahat yazısı, detaylı olmasa da Ermenistan hakkında hiç bir bilgiye sahip olmayana bana iyi yönde katkıda bulundunuz. Temmuz ayının başlarında iki fotoğrafçı ve bir yazar arkadaşımla "kısmi" Avrupa Birliği katkısıyla gerçekleştirmeyi düşündüğümüz Ermenistan, Ermenistan el sanatları ve ortak kültür değerlerimizi içeren projemizle umarım biz de Türk \ Ermeni halkları kaynaşmasına bir nebze de olsa katkıda bulunuruz. Ermenistan seyahat yazıma ilginize teşekkürler. Fotoğraf gezinizin ilginç geçeceğine eminim. Başarılar. Ben Tiflis üzerinden kendi arabamla gittim Ermenistan'a. Giderken sınırda vize aldım toplamda 20 dk surdu. Yollar Türkiye ile kiyaslarsak kotu ama asfalt. Bir tane bile polis durdurmadı Gurcu polis gibi değiller. Bir hatan yoksa kimse sana karismaz. 4 gun kaldim kisacasi hicbir sorun yasamadim. Özellikle Sevan Gölü kiyisinda balik yemenizi tavsiye ederim. Ermenistan'a özel otomobille seyahat, yol ve güvenlik bilgileri için teşekkürler Mehmet Bey. Bu ırkçılık ve nefretle dolup taşan ülkeyi ben de çok merak ediyorum aslında fakat kesinlikle gitmeye cesaret edemem herhalde. Sizi tebrik ederim. Güzel inceleme yazısı olmuş. Ben ülkemde bir ermeni ile karşılaşsam, herhangi başka bir ülkenin vatandaşına karşı ne hissedersem ondan fazlası veya eksiği olmaz. Ama malesef onlarda bu yok. Bize karşı ne kadar önyargılı olduklarını gözler önüne sermiş ve bunu başarılı şekilde yoketmişsiniz. Sistematik biçimde insanların fikirlerinin ve hislerinin ne kadar körleştirilebildiğinin de en güzel kanıtı aynı zamanda. Ermenistan yazıma ilginize teşekkür ederim. Ermenistan'a gitmekten çekinmenize gerek yok, son zamanlarda birçok Türk gezgin seyahat ediyor ve sorunsuz dönüyor. İlginç bir deneyim olur. Selamlar. Merhabalar Ermenistan'a uçak bileti aldım normal bordo pasaportum var oradaki havaalanından vize alabilir miyiz? Şimdiden teşekkürler herkese iyi yolculuklar diliyorum. Merhaba Melih Bey. Evet, normal TC pasaportunuzla Erivan Zvartnots Uluslararası Havalimanı'nda Ermenistan vizesi kolayca alabilirsiniz. Seyahat izlenimlerinizi burada paylaşırsanız memnun olurum, gideceklere bilgi olur. İyi yolculuklar. Merhaba. Normal bordo pasaportlular Ermenistan'a giriş yapacakları sınır kapısında Ermensiatan vizesi alabiliyorlar. Ama yeşil, hizmet ve diplomatik pasaport sahibi Türk vatandaşları ise sınırda vize alamayıp, Ermenistan'a seyahat etmeden önce ülkenin diplomatik temsilciliklerinden mutlaka vize almaları gerekiyor. Ben yeşille rahatça kapıda vize almıştım ama bir süre önce değişti. İnternet üzerinden vize başvuru formu, Gürcistan Azerbaycan Ermenistan Seyahati adlı bir önceki yazımda var. Vize alamayan henüz duymadım. Merhaba Alper bey hala pasaportta ermeni damgası olması Azerbaycan'a giriş için sorun oluşturuyor mu ? Gezgin olarak iki ülkeye de gitmek istiyorum ama ermenistan sonrası azerbaycan'a girişte pasaportun üstünün çizilmesinden veya sorun çıkarmalarından korkuyorum. Merhaba. Ermenistan ile savaş durumu nedeniyle, Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşları ve diğer Ermeni kökenli ve Ermeni asıllı yabancı ülke vatandaşlarının Azerbaycan Cumhuriyeti'ne girişi yasak. Ayrıca eğer bir kişinin pasaportunda Dağlık Karabağ vizesi, damgası ya da oraya seyahat ile herhangi bir kanıt var ise, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne girişi kalıcı olarak yasaklanır ve "persona non grata" listesine dahil edilir. Azerbaycan'ın şu anda Ermenistan damgalı pasaport sahiplerini ülkeye kabul edip etmeme konusunda resmi bir açıklaması yok, 0 212 325 80 42-45 telefon numaralarından Azerbaycan İstanbul Başkonsolosluğunu arayıp bilgi almanızı tavsiye ederim.