Festival, 26-28 Ağustos 2022 tarihlerinde Bozcaada'nın iyileştirici ve yenileyici gücünü yansıtan zengin "keşif" programıyla gerçekleşiyor. Bu sene 3dots ve fermente tarafından altıncısı düzenlenen Bozcaada Caz Festivali, T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı'nın katkılarıyla gerçekleşiyor. Adanın iyileştirici ve yenileyici gücünü yansıtan "keşif" programıyla ziyaretçilerle buluşan Bozcaada Caz Festivali, üç gün boyunca atölye, panel, yürüyüş, tartışma, gösterim, pop-up konser tadım gibi çeşitli alanlarda 50'yi aşkın etkinliğe ev sahipliği yapacak ve her adımında festivalin "şifa" temasını yansıtacak. Paribu ana sponsorluğunda gerçekleşen Bozcaada Caz Festivali, bu yıl da toplumsal cinsiyet eşitliği, ekolojik dönüşüm ve erişilebilirlik, savunuculuk gibi başlıklar üzerinde duruyor. Kültür politikaları, adanın yerel ve kültürel tarihi, gastronomi, girişimcilik, sanat ve well-being dahil olmak üzere farklı ilgi alanlarına hitap ediyor. Kendine Has, Volkswagen, Jack Lives Here, Metro Türkiye, The Organics by Red Bull destekleriyle zengin bir program seçkisi sunuyor. Festivalin uluslararası programıysa Europe Jazz Network üyesi kurumlarla işbirliği içerisinde belirlendi. Yeni yetenekler ve cazın ustalarını sahnesinde konuk etmeye hazırlanan Bozcaada Caz Festivali'nin konser programı Salon İKSV ev sahipliğinde gerçekleşen lansmanla duyuruldu. Bu yıl bir bütünün parçası olmanın iyileştirici gücüne odaklanan festival, Türkiye ve dünyadan birçok ismi ağırlıyor. Festival çerçevesinde ayrıca Ayazma Manastırı'nda yükselen alternatif caz seslerine fahranoise & fecese, Harun İzer, Men With a Plan ve Sheb de en güzel DJ setleriyle eşlik ediyor.


Koronavirüs salgını Aralık 2019'da başladığında kaynağı bilinmiyordu. İnsanlarda görülen ilk vakaların ortak yanı, bu kişilerin Çin'in Vuhan kentindeki deniz ürünleri ve vahşi yaşam pazarına girip çıkmış olmasıydı. İlerleyen gün ve aylarda yeni koronavirüsün bu pazarda satılan yarasa, pangolin gibi yaban hayvanlarından insana geçmiş olabileceği ileri sürüldü. Pazar, 1 Ocak 2020 günü kapatıldı ve şüpheler doğrulanamadı. Aradan geçen üç yılda da COVID-19 hastalığına yol açan SARS-CoV-2 virüsünün kaynağı tespit edilemedi. Nihayet bu yılın ilk aylarında, Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi Vuhan'daki pazarın kapatılmasını takip eden günlerde mekandan toplanan yüzlerce örneğin biyolojik analizini açıkladı. Çin'in "açıklanması neden üç yıl sürdü" denilerek kuşkuyla bakılan ve uluslararası bilim insanlarınca da teyit edilen araştırmasını en sonunda saygın bilim dergisi Nature yayımladı. Çinli bilim insanları, 1 Ocak 2020'den itibaren pazardan 923 çevresel sürüntü örneği alındığını belirtiyor. 18 Ocak 2020'den itibaren ise 18 ayrı tür hayvana dair 457 örnek toplandı. Laboratuvar incelemesinde, 73 çevresel sürüntü örneğinde SARS-CoV-2 tespit edildi. Ancak "çevresel" kelimesi, bu örneklerin hiçbirinin doğrudan hayvanlara ait olmadığını anlatıyor. Örnekler, pazardaki hayvanlara dair bilgiler içeriyor, ancak virüsünün kaynağı olarak belli bir türü işaret etmiyor. Çinli araştırmacılar da, keşiflerinin salgının nasıl başladığına dair kesin kanıt sağlamadığının altını çiziyor ve "çevresel örnekler hayvanların enfekte olduğunu kanıtlamaz" diyor. Çünkü virüs pazara bir hayvan değil, enfekte bir insan tarafından da getirilmiş olabilir. Bu önemli veri seti üzerindeki uluslararası çalışmalar sürüyor. Ancak COVID-19'un sırrı hala çözülmedi.


Prof. Dr. A. M. Celal Şengör, 19 Aralık 2020 günü Atlas'ın online deprem panelinin konuğuydu. Atlas'ın Aralık sayısında okurlarına hediye ettiği Türkiye Deprem Atlası kitapçığının yazarları arasında yer alan Prof. Dr. A. M. Celal Şengör, çalışmalarını İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nde sürdürüyor. Konusunda dünyanın önde gelen bilim insanlarından biri olan Şengör, online panelde Türkiye'nin bir deprem ülkesi olduğunu unutmamak, bununla mücadele etmek için de öncelikle bilgi toplumu olmak gerektiğini belirtti. Fayları, depremleri, bilimsel araştırmaları anlattı ve izleyenlerin sorularını yanıtladı. Online panelin moderatörlüğünü ise Türkiye Deprem Atlası kitapçığını hazırlayan Doç. Dr. Yıldırım Güngör yaptı. 20'yi aşkın bilim insanının katkısıyla hazırlanan bu özel çalışma kıtaların hareketi, Türkiye'nin depremselliği, faylar, zemin, tsunami, antik depremler, beklenen İstanbul depremi gibi birçok başlığa sahip. Bu yıl Aydın Doğan Ödülü'nü İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'ne veren Aydın Doğan Vakfı, ödülü takiben Atlas'ın kitapçığının hazırlanmasına ve bu online panelin gerçekleşmesine de katkıda bulundu. Aydın Doğan Vakfı Yürütme Kurulu Başkanı Canan Fetvacı, deprem konusunda herkes için önemli bir kaynak olan kitapçığın özellikle okullara ulaştırılması için ayrı bir çaba gösterdiklerini belirtti. Herkese açık online panelde Prof. Dr. A. M. Celal Şengör, Türkiye'de deprem araştırmalarının önemli isimlerini anarak başladığı konuşmasında depremlerin nasıl oluştuğunu, etkilerini, depremle ilgili bilimsel çalışmaları anlattı; ardından online panelin izleyicilerinin sorularını yanıtladı. Yıldırım Güngör ise yerbilimcilerin olası depremlerin yaklaşık büyüklüğü ve yaklaşık yeri hakkında tahminde bulunabildiklerini ama zamanı hakkında asla bir şey söyleyemediklerini dolayısıyla halkın depremin ne zaman olacağı ile ilgilenmek yerine binalarının sağlam olup olmadığı ile ilgilenmesi gerektiğini söyledi. Güngör ayrıca, kamunun ise kriz yönetimi yerine risk yönetimine yatırım yapması gerektiğini ekledi. Dilerseniz Atlas Youtube kanalında paneli ve Prof. Dr. Celal Şengör'ün videolarına da ulaşabilirsiniz.


Doğa bu kadar hırpalanmamış olmasaydı, deprem bölgesindeki can ve mal kaybı bu kadar yüksek olur muydu? Doğa üzerindeki her yanlış müdahale, yeni felaketlere zemin hazırlıyor. Milyonlarca metreküp molozun doğal alanlara dökülmesi günün sonunda doğanın bir parçası olan insanı da etkileyecek. Afrika'nın eski Akdeniz'in tabanındaki tortuları itip yükseltmesiyle yaklaşık 12 milyon yıl önce oluşmuş Toros Dağları, Tuz Gölü, Ağrı Dağı, Gediz ve Menderes nehirlerinin vadileri gibi birçok doğa harikasına sahibiz. Dağ oluşum kuşağındaki Anadolu'nun hareketi ve buna bağlı olarak şekillenmesi günümüzde de devam ediyor. Ne var ki Anadolu'yu dağıyla, gölüyle, üzerinde yaşayan cümle canlısıyla Anadolu yapan bu hareketliliğin sonuçlarından biri olan depremler can da alıyor. Nedeniyse en temelde doğaya uyum sağlayamamış olmamız. 6 Şubat depremlerinin yaşandığı coğrafya, Afrika etkilerinin görüldüğü yarı çöl iklimi özelliğine sahip. Çöl koşarı, sırtlan, ceylan, Arap tavşanı, çöl varanı gibi Afrika belgesellerinde görebileceğimiz canlıları bu nedenle bu bölgede de görmek mümkün. Doğa Derneği'nin yaptığı bilimsel çalışmalara göre depremden etkilenen illerde 37 Önemli Doğa Alanı var. Bu alanların önemli bir bölümü de yıkımın en ağır yaşandığı illerin sınırlarına dağılmış durumda. Bu alanlar daha hassas ve sayısı birkaç düzine kadar olabilen dar yayılışlı endemik canlılara da ev sahipliği yapıyor. Şu anda bu alanları ve canlıları bekleyen en büyük tehlikeyse enkazlarla ortaya çıkan milyonlarca metreküplük moloz ve sahipsiz kalan tarımsal faaliyetler. ÖDA'ların önemli bir kısmı meralar ve tarım alanlarını içeriyor. Buradaki tarımsal üretim biyolojik çeşitlilikle doğrudan ilişkili. Dolayısıyla tarımsal üretimin biyolojik çeşitliliği destekleyecek şekilde devam etmesi önemli. Örneğin mera hayvancılığının buradaki yırtıcı kuşlar, yabani memeli hayvanlar ve endemik bitkileri gözeterek sürdürülmesi gerekiyor. Geleneksel ve zehirsiz tarım uygulamaları aynı şekilde pek çok canlı türünü besliyor. Bu uygulamaların sona ermesi ya da endüstriyel tarıma dönüşmesi bu türleri de olumsuz etkileyecek. Depremlerle oluşan enkazlarla ortaya çıkan moloz ve atıklarsa daha şimdiden ciddi tehditler oluşturmaya başladı. Örneğin Samandağ ilçesindeki Mileyha Sulak Alanı moloz dökümünden nasibini alan ilk yer oldu. Son yıllarda kuş gözlemcilerinin çabalarıyla "Mahalli Öneme Haiz Sulak Alan" ilan edilen Mileyha, 280'in üzerinde kuşa ev sahipliği yaptığı gibi kıyısında yer aldığı bölge de tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan yeşil denizkaplumbağaları için yaşamsal öneme sahip bir üreme alanı. Mileyha Sulak Alanı demişken, konumu itibariyle biyolojik çeşitlilik açısından çok daha özel bir yere sahip Hatay özelinde bir parantez açmak gerekiyor. Dağ ceylanı ve sırtlan gibi Afrika türlerine ev sahipliği yapan il, Amanos Dağları'nda kayın ağacı gibi Karadeniz bitki çeşitliliğinden izler taşırken kıyısında yer aldığı Akdeniz ikliminin özelliklerini de barındırıyor. Ancak ne var ki bölgenin zengin doğası uzun süredir baskı altında ve oldukça yaralı. Hatay'ın doğası daha önce hırpalanmamış olmasaydı, belki de can kaybı da bu kadar yüksek olmayacaktı. Örneğin bir zamanlar gezginler, kuş gözlemcileri ve doğa bilimcileri açısından adeta bir açık hava müzesi olan Amik Gölü bugün artık yok. 1940'lardan 1970'li yıllara kadar sıtmayı ortadan kaldırmak ve pamuk üretim alanı elde etmek için tüm itirazlara karşın inatla ve azimle suyu boşaltılarak kurutulan gölle oluşan boşluk sadece suyun yokluğuyla sınırlı değil. Suyla birlikte yılanboyun gibi birçok canlı türü de ülkemiz sınırları içinde ya kıyameti yaşayarak tükendi ya da bölgeyi terk ederek bir daha uğramaz oldu. Bir zamanlar yaklaşık 350 kilometrekarelik bir alanı kaplayan gölün tabanında günümüzde artık tarım arazileri ve göl yatağının merkezinde de 2007 yılında hizmete açılan havaalanı var. Depremden büyük zarar görerek günlerce kullanılmaz hale gelen Hatay Havaalanı aynı zamanda kimi yıllarda günlerce su altında kalmasıyla da ünlü. İnsan doğayla nasıl inatlaşıyorsa, göl de onunla inatlaşıyor ve döngüsünü olabildiğince sürdürüyor. Depremin doğurduğu en büyük tehlikelerden biri de hiç kuşku yok ki suyla ilgili yaşanabilecek sıkıntılar. Barajlarda ciddi bir tehlike olmadığı açıklandı. Ancak depremle birlikte atık suların yeraltı ve içme sularına karışması, yeraltı sularının yön ya da yer değiştirmesi, türlü gazların sulara karışarak özelliklerini farklılaştırması gibi tehditler halen geçerliliğini koruyor. Bu da insanlar için olduğu kadar sucul canlılar için de büyük riskler içeriyor. İstanbul Teknik Üniversitesi'nin inşaat mühendisliği, jeoloji, jeofizik gibi alanlardaki uzman isimlerden oluşan akademisyenleri gruplar halinde deprem bölgesinde inceleme ve gözlemler yaparak Kahramanmaraş Depremleri Ön İnceleme Raporu'nu kaleme aldı. Raporda, bakanlığın yaptığı hasar tespiti doğrultusunda yapılan bir ön hesap da paylaşılıyor. Buna göre bu şehirlerdeki toplam deprem atıkları miktarının yaklaşık 50 milyon ton ile yaklaşık 110 milyon ton aralığında olacağı öngörülüyor. Rapora göre deprem atığının en fazla oluşması beklenen iller olan Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Gaziantep ve Adıyaman'da deprem atıkları için gerekli geçici ve nihai depolama alanına ihtiyaç var. Mevcut sahaların kalan kapasitesinin belirlenmesi ve gerekiyorsa yeni geçici ve nihai depolama alanlarının oluşturulması önem taşıyor. Atık miktarına göre bu illeri Osmaniye, Diyarbakır ve Elazığ takip ediyor. Adana, Kayseri, Kilis, Niğde ve Şanlıurfa için nispeten düşük deprem atığı miktarı nedeniyle, mevcut sahaların yeterli olabileceği düşünülüyor ancak mevcut saha kapasitelerinin kontrolü kaçınılmaz. Çıkan atıkların geri kazanımı üzerinde de duruluyor. Deniyor ki, "Yıkılan veya yıkılacak betonarme yapılardan, beton/donatı ayrımı yapılarak demir geri kazanılmalı, beton ise ara depolama sahalarındaki mobil kırıcılar ile dolgu malzemesi ile geri kazanılmalı. Ayrıca diğer atık türleri de uygun geri kazanım çalışmaları yapılarak depolama alan/hacim ihtiyacı azaltılmalı, olası emisyonlar minimize edilmeli ve maddi değeri olan atık bileşenlerinin ülke ekonomisine geri kazandırılması sağlanmalı." Aslında maliyet ve doğa açısından en uygun çözüm, geri kazanım faaliyetlerinin bulundukları yıkıntı alanlarında gerçekleştirilmesi olarak görülüyor. "Ancak bu türden bir çalışma daha uzun sürelere ihtiyaç duyacağından yerleşim yerlerindeki yeni imar ve restorasyon çalışmalarının gecikmesine neden olacak ve şehrin yıkıntı görüntüsünün devam etmesi nedeniyle bölge halkı üzerinde de olumsuz psikolojik/sosyolojik etkileri olabilecektir" deniyor. Dolayısıyla en yakın çözüm olarak geçici depolama alanları gösteriliyor. Bu alanlarda gerikazanım işlemi sonrası kalan atıkların ise tehlike seviyesine göre ilgili yönetmeliklerde belirtilen hükümler çerçevesinde bertaraf edilmesi gerekiyor. Halihazırda bölgedeki atık alanlarının yetkileri valiliklere verilmiş durumda.


Son raporlar Paris'in simgesi Eyfel Kulesi'nin paslandığını ve acilen bakıma alınması gerektiğini gösteriyor. Uzmanlara göre 2024 Olimpiyatları'ndan önce yapılan 60 milyon euro'luk boyama ise makyajdan ibaret. 1889'da tamamlandığında Eyfel Kulesi'nin sadece 20 yıl ayakta kalması bekleniyordu, aradan geçen bunca zamana rağmen hala yerinde durmasını sağlayansa özenli bakım oldu. 324 metre yüksekliğindeki 7 bin 300 tonluk demir kule, 1889 Dünya Fuarı için inşa edilmişti. Anıtı tasarlayan inşaat mühendisi Eiffel, pasın yayılmasının kulenin uzun ömürlü olması önündeki en büyük zorluk olduğunu söylüyor ve her yedi yılda bir boyanması gerektiğini ekliyordu. "Boya, metalik bir yapıyı korumak için temel bileşendir ve bunun yapılmasındaki özen, uzun ömürlülüğünün tek garantisidir" diye yazmıştı. Anıt şu günlerde 20'nci kez boyanıyor. Aslında kulenin üçte birinin sökülmesi ve ardından iki yeni kat boya uygulanması gerekiyordu. Ancak salgın süreci buna engel oldu. Turizm gelirlerini azaltacağı gerekçesiyle kulenin uzun süre kapalı kalması da tercih edilmiyor. Eyfel Kulesi yılda yaklaşık 6 milyon ziyaretçi çekiyor ve salgın sırasında 52 milyon Euro'luk gelir kaybı yaşandı bile. Kule hakkında rapor hazırlayan boya şirketi Expiris'in başkanı Bernard Giovannoni, yeniden boyamaların işe yarayacağı yönündeki görüşü reddediyor ve en doğrusunun kulenin boyasının tamamen soyulup yeniden boyanması olduğunu söylüyor.


En son ne zaman yolunuzu kaybettiğinizde doğru yolu birine sorma ihtiyacı hissettiniz? Bugün neredeyse her gün, farkında olsak da, olmasak da uzaydan faydalanıyoruz. Günümüz insanının hayatının direkt ortasına giren GPS uydularından bahsediyorum. İlerleyen dönemde, ABD'de ekonominin çok daha iyi olduğu söylenen Bill Clinton döneminde, 1 Mayıs 2000 günü Clinton'ın emriyle bu hata ortadan kaldırıldı ve bugünlere gelen yol açıldı. Halkın erişimine de açılan hassasiyet 5 metreye kadar düşmüştü. O zamandan beri kullanılan L1 bant teknolojisi iyi olsa da binaların içinde ve ağaçlardan vs. etkilenebiliyor. 2018'de GPS alıcılarında yapılan bir gelişme olan ve daha çok yeni telefonlarda bulunan L5 bant teknolojisi ile 30 santimetreye kadar hassasiyete ulaşılabiliyor. Tabii premium ücreti öderseniz, kibrit kutusunun içindeki kibritlerin yerlerini bile tek tek çıkartabilirsiniz.


Büyük Okyanus'un ortasında Hawaii Takımadaları'nın yükselmesine neden olan volkanik süreçler devam ediyor. Doğal güzellikleriyle ünlü adalarda bir yandan da yanardağlar coğrafyayı değiştirmeyi sürdürüyor. Üstteki fotoğraf: Takımadaya adını veren Hawaii Adası'ndaki Kalapana yerleşimi ve çevresi, 1990'da büyük ölçüde Kilauea volkanının lav akıntılarının altında kaldı. Yeni bir kıyı şeridinin oluşmasına da yol açan lavların ilerleyişi bugün bölgede hala izlenebiliyor. Ufukta, okyanusun tam kıyısındaki kraterden çıkan yoğun duman ve etrafa saçılan kaya parçaları, yaklaştıkça daha belirgin hale geliyor. Adım adım ilerliyor, sonunda Kilauea'nın sahildeki dumanlı kraterine iyice yaklaşıyorum. Hızla etrafa saçılan kaya parçalarına hedef olmamak için patlamanın ve rüzgarın yönüne dikkat etmek gerekiyor. Gözlerimin önünde bir adanın kıyı şeridi değişiyor, sıcak lav hiç yorulmadan okyanusu dolduruyor. Tuhaf bir duygu. Lavların çağlar boyunca coğrafyayı değiştirdiği, yeni adalar oluşturduğu ve mevcut adaların sınırlarını genişlettiği bir bölgedeyim. Mavi çölün kızgın vahası Hawaii Takımadaları'nın en genç volkanı Kilauea püskürüyor, lavlarını Büyük Okyanus'a akıtıyor ve içinde bulunduğu Hawaii Adası'nın üçgene benzer sınırlarını genişletiyor. Takımadaların en büyük adası Hawaii'yi, yakın zamanda püsküren dünyanın en büyük volkanı Mauna Loa'nın da aralarında bulunduğu beş volkan doğurmuş. Lav yarıkları bu beş volkanı birbirlerine bağlıyor. Hawaii dilinde "en çok yayılan" anlamına gelen Kilauea'nın bir merkez krateri var, bir de lav yarıklarında oluşan daha küçük kraterleri. Yanardağ ve lavlardan bahsedince akla önce yaşamın yok oluşu geliyor, ancak Dünya'nın bu olağan aktiviteleri aynı zamanda bereket de getiriyor. Bir kalkan volkanı olan Kilauea'yı sarmalayan uçsuz bucaksız arazide çeşitli bitkilere, fidanlara, küçük koruluklara, ormana dönmeye yüz tutmuş ağaç topluluklarına rastlıyorum. Yaşamla ölüm iç içe geçmiş bu coğrafyada. Katılaşmış lav, zamanla bitkiler için bereketli bir toprağa dönüşmüş. Sis basmış yaylalardan keskin okyanus uçurumlarına, tropik sahillerden lav çöllerine, eğrelti otu ve bambu ormanlarından karlı zirvelere volkanlar tüm adayı yabanıl bir güzellikle bezemiş. 1959'da 50'nci eyalet olarak ABD'ye katılan Hawaii, anakaranın 3 bin 857 kilometre açığında bulunuyor. Büyük Okyanus'a dağılmış 132 irili ufaklı volkanik noktacık... Anakaradan bunca uzaktaki bir coğrafyanın kendine özgü yönleri var kuşkusuz. ABD'nin San Francisco şehrinden kalkan gemi, Hawaii eyaletinin başkenti Honolulu'ya yanaşıncaya dek bir şeylerin eksikliğini hissediyor, ancak bir türlü adını koyamıyorum. Sonunda farkına varıyorum: Etrafta martı yok! Evet, anakaradan bu kadar uzağa uçamadıkları için Hawaii'de martı görülmüyor. Okyanusta yaşayan sarı karınlı deniz yılanını saymazsak, adalarda yılana da rastlanmıyor. Gerçi bir kör yılan türü bulunuyor ama boyu bir toprak solucanı kadar ve tamamıyla zararsız. Yerli kuş türlerine tehdit oluşturmaması için adaya yılan getirilmesiyse kesinlikle yasak. Hawaii mitolojisine göre, adaları yarı tanrı Maui yaratmış. Efsaneye göre Maui bir gün kardeşleriyle balığa çıkar. Ancak oltası okyanusun tabanına takılıp kalır. Kardeşlerine büyük bir balık yakaladığını söyler ve onlardan var güçleriyle kürek çekmelerini ister. Kardeşleri o kadar güçlü çeker ki, arkalarında beliren adanın farkına bile varmazlar. Maui aynı yöntemle tüm Hawaii Adaları'nı okyanus tabanından kardeşlerine tek tek çektirerek suyun üzerine çıkarır. Maui'nin marifetleri bununla kalmıyor. Hawaii sakinlerinin çoğunun bildiği bu hikayeyi, adaların ünlü günbatımını seyrederken öğreniyorum. Dağların üzerine inen ışık huzmelerini seyrederken arkamdan bir ses "Maui'nin ipleri" diyor. Sohbete başlıyoruz. Hawaii akşamlarının güzelliğinden büyülendiğimi söylüyorum. Gülümseyerek, "Maui iş başında yine" diyor, "daha zamanın var, Maui iplerini atmış, Güneş'i yavaşlatıyor..." Sözünü ettiği hikaye şöyle: Maui'nin annesi Hina bir gün Güneş'in çok hızlı hareket ettiğinden ve bu yüzden kıyafetini kurutamadığından şikayet eder. Maui, bunun üzerine Hale-a-ka-la Dağı'na çıkar ve kız kardeşinin saçlarından yaptığı bir kementle ve kraterde yaşayan büyükannesinin de yardımıyla Güneş'i yakalar. Güneş, hayatını bağışlaması için Maui'ye yalvarır ve günlerin yazın daha uzun, kışın daha kısa olmasını kabul eder.


İlk kez bir Neandertal ailesi tanımlandı: Bir baba, ergenlik çağındaki kızı ve birkaç yakın akrabaları... Soyu tükenmiş homininlerin genomları ve insan evrimiyle ilgili çalışmalarıyla bu yıl Nobel Tıp Ödülü'ne layık görülen İsveçli genetikçi Svante Paabo'nun da aralarında bulunduğu araştırmacıların katkı verdiği çalışma, Nature dergisinde yayımlandı. Araştırmaya göre, söz konusu aile 54 bin yıl önce Sibirya'da yaşadı. Ekip, Chagyrskaya Mağarası'nda birlikte yaşayan 11 Neandertal ile yakınlardaki bir mağarada yaşayan iki Neandertal'in kemik ve dişlerinden elde ettikleri DNA'ları karşılaştırdı. Sonuç şaşırtıcıydı: Sekizi yetişkin, beşi çocuk olan 13 Neanderthal arasındaki genetik farklılık çok azdı. Muhtemelen bu bölgede 10'ar ya da 20'şerli gruplar halinde yaşıyorlardı. Hepsi de aynı zaman diliminde yaşamıştı, yani büyük olasılıkla aynı sosyal gruba aitlerdi. Anneden çocuğa geçen mitokondriyal DNA ile babadan geçen Y kromozomlarını inceleyen araştırmacılar, ilkinde daha fazla genetik çeşitliliğe rastladı. Bu da onlara, kadınların Neandertal grupları arasında daha fazla hareket etmiş olabileceğini gösterdi. Belki de uygun eş arıyorlardı. Mağaralarda yaşıyor, nehir yataklarında bizon, at ve dağ keçisi avlıyor, taştan aletler yapıyorlardı. Çalışmamız, bir Neandertal topluluğunun neye benziyor olabileceği konusunda somut bir resim çiziyor. Artık Neandertaller bana daha 'insan' geliyor. Üstteki fotoğraf: Max Planck Enstitüsü Evrimsel Antropoloji Direktörü Svante Paabo, bu yıl Nobel Tıp Ödülü'nü kazandıktan sonra basın toplantısına bir Neandertal kafatası modeliyle gelmişti.


Dünya kıyıları üzerinde bir yılan gibi kıvrılarak dolanan bu ince kırmızı çizgi, gezegenimizin kıyılarına ne kadar hoyrat davrandığımızı belgeleyen bir iz. Araştırmanın baş yazarı Brooke Williams'a Türkiye kıyılarını sorduk.


İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nde çalışmalarını sürdüren, Türkiye'nin ve dünyanın en önemli yerbilimcilerinden Prof. Dr. A. M. Celal Şengör, Atlas'ın konuğu oluyor. Atlas'ın Aydın Doğan Vakfı desteğiyle hazırladığı Türkiye Deprem Atlası kitapçığına imza atan Doç. Dr. Yıldırım Güngör'ün moderasyonundaki online panel herkese açık! Aydın Doğan Ödülü bu yıl "deprem araştırmaları" alanında İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'ne verildi. Aydın Doğan Vakfı, bu ödülü takiben Atlas dergisine verdiği destekle Türkiye Deprem Atlası kitapçığının hazırlanmasına katkıda bulundu.


Heykel sanatçısı Erçin Gül, eserlerinde çok alışık olmadığımız bir malzeme kullanıyor: Sahilden topladığı ağaç kökleri... Gül, "hayal gücüm, yeteneklerim ve öngörülerim doğrultusunda bunları eşi benzeri olmayan sanat eserlerine dönüştürüyorum, bir nevi doğanın kendi sanatını tamamlar nitelikte yapıtlar ortaya koyuyorum" diyor.


Ukrayna'da hayvanlar da insanlar gibi savaşın getirdiği travmatik etkileri yaşıyor. Ancak insanlardan farklı olarak tutsak hayvanlar doğal ortamlarından mahrum ve bombardımanlar sürerken tek başlarına, soğuk duvarlar arasındalar. Savaş bölgesinden gelen haberler muhtelif. Aç kalan Rus askerlerinin hayvanat bahçelerindeki hayvanları yediğine yönelik iddialar da var, hayvanların çalındığını gösteren videolar da. Tüm bu kötü koşulların üstüne şimdi bir de kış geliyor. Bölgenin keskin soğuklarına alışık olmayan türlerin betondan hücrelerinde hayatta kalabilmeleri için yemek yemeleri ve ısınmaları gerek, ikincisi için de jeneratörler lazım. Ukrayna'daki hayvanat bahçeleri, uluslararası bağışlarla, bakmakla yükümlü oldukları canlıları hayatta tutmaya çalışıyor. Nispeten şanslı olanlar Polonya gibi yakın ülkelere tahliye edilse de sayısız hayvan Ukrayna hayvanat bahçelerinde oldukça yetersiz koşullar altında yaşama tutunuyor. Fotoğrafçı Ed Ram, Demydiv şehrindeki hayvanat bahçesine girdi ve albino kaplan, hipopotam, zürafa, gergedan, kurt, deve, ayı gibi türlerin yaşadıkları koşulları görüntüledi. Kasvetli ve karanlık bir dünya bu. Yeni yılın Ukrayna'ya barış, tüm canlılara refah getirmesi dileğiyle.


Uçabilen en ağır kuş türü, bozkırın sembol kuş türü toy, ne yazık ki yok olmak üzere. Tür hakkında bilim insanlarının yaptığı araştırmaların ışığında yayınlanan son makaleye göre, Anadolu'da yalnızca 559-780 arasında birey kaldı. Bu sayılar uluslararası ölçekte nesli tehlike altında olan bu nadide kuş türünün, ulusal ölçekte de tehdit altında olduğunu gösteriyor. Büyük oranda bozkır ekosisteminde yaşayan toy, özellikle erkek bireylerinin 18 kilograma kadar gelmesiyle ve albenisi yüksek görüntüsüyle dikkat çekiyor. Üreme döneminde "lek" denilen ve adeta düğünlerde icra edilen dans gibi görünen davranış, doğanın en güzel gösterileri arasında. Tohum, bitki ve böceklerle beslenen toy tarım zararlıların kontrolüne de destek verdiği için küçük ölçekli çiftçi ve tarım dostu bir canlı. Geleneksel tarımın yapıldığı alanlarda da yaşayabilen toy zehirsiz, hormonsuz ve tarımda ekstra maddi külfet ve sağlıksız koşulları getiren konvansiyonel tarım nedeniyle tehdit altına giriyor. Doğal bozkırların konvansiyonel tarım alanlarına dönüştürülmesi ve elbette yasadışı avcılık, bu özel kuş türü için en önemli tehditler arasında. Toyun korunmasına yönelik olarak Doğa Derneği, Doğa Araştırmaları Derneği, Doğa Koruma Merkezi ve Birleşmiş Milletler Tarım Örgütü geçtiğimiz 15 yılda birçok çalışma yürüttü. Tarım ve Orman Bakanlığı da toya yönelik olarak tür eylem planı hazırladı ve ülke sathında envanter ve koruma çalışmaları yürütüyor. Son makalenin yazarları arasında bulunan ve geçmiş yıllarda yürütülen çalışmalarda yer almış kuş bilimci ve sürdürülebilirlik uzmanı Ferdi Akarsu, aynı zamanda türe yönelik tüm ülkeyi kapsayan 2009 yılında yayınlanan ilk makalenin de yazarlarından biri. Akarsu, 2009 yılında yayınladıkları makalede 1000 civarı bireyden söz edilirken yeni araştırmada bu sayının 800'ün altına indiğini, aradan geçen yıllarda türe yönelik baskının giderek arttığını belirtiyor. Son makalede Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Osmangazi üniversitelerinden akademisyenlerin ortaya koyduğu özveriyle hazırlanan bu makale, aynı zamanda toyun ülkemizde korunup popülasyonun artmasına yönelik yol haritasına da yer veriyor. Ferdi Akarsu, konvansiyonel olmayan iyi ve organik tarım uygulamalarının özellikle toyun kalan son yaşam alanlarında uygulanmasının, kaçak avcılığın önlenmesinin ve toyun yaşamaya devam ettiği alanların koruma statüsü kazanmasının, bu özel canlıyı koruyacak yegane reçete olduğunu belirtiyor.


Dünya tarihinde, insanın doğa üzerinde bu denli baskın olduğu bir dönem yaşanmadı. Karaların yüzde 75'i, denizlerin yüzde 60'ı türümüz tarafından değiştirilmiş durumda. İnsan nüfusu hızla artarken, yaban hayvanlarının sayısında dramatik düşüşler yaşanıyor. Ülkemizde, küresel düzeyde tehlike altındaki tür sayısı son 10 yılda dört kat artarak 400'e ulaştı. Avcılık modern dünyada artık bir ihtiyaç değil, aksine biyoçeşitliliğin vahşice katledilmesi. Yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, dünyadaki 362 megafauna türünün yüzde 70'i azaldı, yüzde 59'u da yok olmak üzere (Megafauna otobur türlerde bin, etobur türlerde 100 kilogramdan ağır karasal türleri kapsıyor). Bu dev canlılardan yüzde 98'i için birincil tehdit ise avcılık. 100 yıl öncesine kadar ülkemizde de yaşadığı bilinen Hazar kaplanı avcılık nedeniyle dünya üzerinden silinmişti. Bugün ülkemizde megafauna tanımına giren otobur memeli yok. Etobur memeli olarak ise boz ayı ve Kafkasya leoparını sayabiliriz. Ancak Kafkasya leoparı sadece avcılığa bağlı olarak Anadolu'da neredeyse yok oldu. Nadir olarak görülenler de gene avcılık kurbanı olmaktan kaçamıyor. Ülkemizin en büyük kara memelisi boz ayı da av turizmine konu edilmesiyle sık sık gündeme geliyor. Buna gerekçe olarak ise "ayı-insan çatışması" ve "ayı sayısındaki artış" gösteriliyor. Oysa Türkiye'de ayılara dönük detaylı ve güvenilir bir envanter olmadığı için türün popülasyonun gerçekte artıp artmadığı bilmiyoruz. Ayı-insan çatışması, ayıların yaşam alanlarının daralmasıyla yakından ilgili. Avrupa'da ve ülkemizde yaşayan boz ayılar Kuzey Amerika'daki akrabalarına göre çok daha ürkektir ve insandan uzak durur. Boz ayılar sanılanın aksine gececil de değil, insanlarla karşılaşmak istememeleri onları gece aktif olmaya itmiş. Fil, gergedan gibi otçul megafauna türleri olmasa da ülkemiz birçok büyük otobura ev sahipliği yapıyor: Karaca, geyik, çengel boynuzlu dağ keçisi, ceylan, yaban koyunu... Hepsi de av turizmine konu edilen türler. Bu canlıların avlanmasına gerekçe olarak, yurtdışındaki benzer faaliyetler örnek gösteriliyor. Örneğin, Almanya'da her yıl bir milyonun üzerinde karacanın avlanması gibi. Oysa karacaların Almanya'daki koşulları ile bizdeki durum çok farklı. Almanya'da karacalar kaçak av baskısı ve vahşileşmiş köpek saldırılarına maruz kalmıyor. Almanya'nın doğal alanlarında yola çıktığınızda, etrafta karaca görmemeniz neredeyse imkansız. Ülkemizde ise tek bir karaca görebilmek için günlerce ormanda dolaşmanız gerekebilir. Üstelik karacalar orman kenarı hayvanlarıdır. Ancak insandan duydukları korku onları ormanın derinliklerinde kalmaya itmiştir. Her yıl belli sayıda avlanmasına izin verilen bir diğer tür de yaban keçisi. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin "türü tehdit altında" diye sınıflandırdığı yaban keçisi, Bern Sözleşmesi'nin de "mutlak korunacak" dediği türlerden biri. Sözleşmeye taraf olan Türkiye ise yaban keçisi için şerh koymuş durumda. Küçük canlılar da avcılığın etkilerini fazlasıyla hissediyor. Birçok sivil toplum kuruluşu, 2020-2021 av sezonunda üveyik ve elmabaş patka avının yasaklanması için kampanya yürüttü. Ancak Merkez Av Komisyonu bu talepleri dikkate almayarak, avcı başına günlük üveyik limitini üç, elmabaş patka limitini iki olarak belirledi. Bu limitleri binlerce avcıyla çarptığımızda, her geçen yıl sayıları azalan bu türler için yıkıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Benzer durum çil keklik için de geçerli. Tarımsal biyoçeşitliliğin simgesi olan bu kuşun sayısı da dramatik şekilde azalıyor. 1970'lerden itibaren tarımda yoğun olarak kullanılmaya başlayan kimyasal pestisitler çil kekliklerin yavrularını beslemek için yeterli sayıda böcek bulamamasına neden oldu. Türün avcılara da hedef olması çil kekliği birçok alandan sildi.


Türkiye'nin her bölgesinde görülen, uyum yeteneği yüksek bir tür Avrasya yaban domuzu. Daha çok bir "tarım zararlısı" ya da "av hayvanı" gibi görülse de ekosistem için önemli görevler üstleniyor. Atlas az tanıdığımız, doğadaki rolünü gözden kaçırdığımız yaban domuzlarını inceledi. Yaban domuzları dünyada en yaygın görülen yaban hayvanlarından. Antarktika hariç tüm kıtalarda yaşıyorlar. Bilinen 17 yaban domuzu türü bulunuyor. Cüce yaban domuzu ve Visaya yaban domuzu gibi yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olanların yanı sıra ülkemizde de yaygın görülen ve büyük popülasyonlara sahip Avrasya yaban domuzu gibi türler de var. Avrasya yaban domuzunun ağırlığı 200 kilogramı, köpek dişlerinin uzunluğu 30 santimetreyi bulabiliyor. Sürekli birbirine sürtünerek bilenen alt ve üst köpek dişleri bıçak gibi keskin. Kılları sert ve uzun. Kışın soğuk hava koşullarına karşı daha uzun kıllı ve kalın kürklü oluyorlar. Yavruların sarımsı kahverengi kürkünde yatay şeritler görülüyor. Bu şeritler üç-beş ay içinde kayboluyor. Avrasya yaban domuzunun farklı boyut ve kürk rengine sahip birçok alttürü var. Güneyden kuzeye doğru gidildikçe boyutları da büyüyor. Ekolojik olarak çok uyumlu bir tür. Ormanlar, dağlık alanlar, çalılıklar, sulak alan kenarları gibi birçok farklı yaşam alanında bulunuyorlar. En çok sevdikleri alanlarsa nemli ve karışık ormanlar. Hem üzerlerindeki parazitlerden kurtulmak, hem de rahatlamak için çamur banyosu yapmayı çok seviyorlar. Yaşam alanlarındaki su birikintisi ve bataklıkları sık sık ziyaret etmeleri bu yüzden. Çamur banyosundan sonra sürtündükleri ağaçlarda bıraktıkları çamur izleriyse alandaki varlıklarının önemli işaretlerinden. Yaban domuzları ilkbaharda yavrulu dönemde proteince zengin gıdaların olduğu alanlara ihtiyaç duyuyor. Yaz ve sonbahar aylarında tarlaların civarlarında, kışın ise nemli ve karışık ormanlarda yoğunlaşıyorlar. Bu nedenle Türkiye'de Karadeniz Bölgesi onlar için en uygun yer. Ama son 20-30 yılda mısır gibi ürünlerin daha fazla yetiştirilmesi nedeniyle Güneydoğu Anadolu'da da yaygınlaştılar. Bununla beraber, yaban domuzları gizlenebilecekleri bir örtü isterler. Örneğin Şanlıurfa bu anlamda onlar için çok uygun değildir. Ama GAP ve değişen tarımsal üretimle burası da domuzlar için çekici bir yer haline geldi. İç Anadolu'daki bozkırlar da yaban domuzları için çok elverişli değil. Bunun dışında farklı yaşam alanlarına çok iyi uyum sağlıyor, Türkiye'nin bütün bölgelerinde yayılış gösteriyorlar. Gizlenme ve beslenme imkanı bulmaları yaban domuzları için yeterli oluyor. Yaban domuzlarının gözleri nispeten küçük ve görüşleri çok iyi değil. Gözleri kafatasında korunaklı bir konumda bulunuyor ve hem alttaki, hem de üstteki kemik yapılarınca korunuyor. Bu sayede çalılılar arasında hareket ederken gözlerine zarar gelmiyor. Koku alma duyuları oldukça gelişmiş. Uzun sivri burunlarını koku alma dışında kazmak için de kullanıyor. Tat alma duyuları çok gelişmemiş, bu durum yiyecek konusunda çok seçici olmamalarının cevabı olabilir. Avrasya yaban domuzu omnivor, diğer deyişle hem et, hem de otla beslenen bir canlı. Ot, kök, meyvenin yanı sıra böcek, sürüngen ve leşle besleniyor. Hatta yavru geyikleri avladıkları ve Hindistan'da leoparların avlarını çalmaya çalıştıkları görülüyor. Çayırlar ve ekili alanlarda yol açtıkları tahribat, bu türün yaşadığı tüm coğrafyalarda tarım zararlısı olarak görülmesine neden oluyor. Türkiye'de de bu sorun sıklıkla yaşanıyor. Tarla ve bahçeleri yaban domuzlarından korumanın en etkili yolu olarak elektrikli çit sistemleri kullanılıyor. Hayvanın çitin altından da geçme ihtimaline karşı tel toprak altına doğru da çekiliyor. Yaban domuzlarına karşı birçok yerde tarla ya da bahçe sınırına CD veya içi su dolu PET şişeler asılıyor, ancak bu yöntemlerin ne kadar işe yaradığına yönelik veri yok. Türkiye'nin birçok yerinde "eskiden burada yaban domuzu görmezdik ya da çok nadir görürdük ama şimdi sayıları çok arttı" cümlesini duyuyoruz. Yaban domuzları 18 aylık olduklarında cinsel olgunluğa ulaşır ve ekim-aralık ayları arasında çiftleşir. Ancak ılımanlaşan iklim ve yıl boyunca ulaşılabilir besin kaynakları bu durumu domuzlar lehine değiştiriyor. Besin kaynağıyla üreme hızı doğru orantılı artıyor. Çiftleşme tüm yıla yayılabildiği gibi genç dişiler çok daha erken yaşta üreme olgunluğuna ulaşıyor. Bu durum yıl boyunca binlercesinin avlanmasına rağmen hala sayılarının artmaya devam etmesinin cevabı olabilir. Bir diğer neden de yaban domuzlarının en sevdiği tarımsal ürün olan mısır ve kanola üretiminin yaygınlaşması olabilir. Yaban domuzları bu ürünlerin yetiştirildiği alanlarda varlık göstermeye ve çoğalmaya başlıyor. Özelikle mısır tarlaları yaban domuzları için hem beslenme, hem de barınma imkanı sağlıyor. Kanola ise özellikle yavrulu domuzlar için önemli bir protein ve enerji kaynağı. Yaban domuzları genel olarak insandan kaçınır. Özellikle ormanlık bir alanda sesli bir şekilde yürürseniz yaban domuzuyla karşılaşma ihtimaliniz düşüktür. Sizi fark edip bulunduğunuz noktadan uzaklaşacaktır. Ancak insanla besin ilişkisi kurmuş ve korkusunu yitirmiş yaban domuzları potansiyel bir tehlike oluşturur. Yaban domuzu insan karşılaşmaları için en tehlikeli dönem, yavruların yavaş hareket ettiği ve savunmasız olduğu ilkbahar ayları. Yavrularını savunmak isteyen bir yaban domuzu saldırgan davranışlar sergileyebilir. Böyle bir durumda sakin kalmalı, yavaş yavaş geri çekilerek aradaki mesafeyi açmalı ve onların olası kaçış rotasından çekilmelisiniz. Ormanlık alanlarda köpekleri de tehdit olarak algılayıp saldırabilirler.


İstanbul'un adalarından kayıp ada Vordonisi'nin peşine düşmeye ne dersiniz? Maltepe açıklarındaki batık ada yüzyıllar önce sulara gömülmüştü. 1010 yılında İstanbul'daki depremde batan ada Vordonisi'yi keşfe çıkıyoruz. Kuzey Doğu Marmara Sualtı Mirası projesini yürüten Düzce Üniversitesi'nden Doç. Ahmet Bilir, Atlas'ın Aralık sayısına konu olan Vordonisi Adası'nı Atina'daki uluslararası konferansta anlattı. Atlas, Aralık 2019 tarihli 321. sayısında "İstanbul'un Kayıp Adası" başlığıyla Vordonisi'yi işlemiş, Maltepe açıklarındaki bu batık adanın sırlarının peşine düşmüştü. Yüzyıllar önce sulara gömülen Vordonisi Adası hakkındaki bilgimiz, son yıllardaki araştırmalarla giderek artıyor. Bölgede 2016 yılından beri sürdürülen arkeolojik çalışmalar, 16-18 Ekim 2019 tarihlerinde Atina'da düzenlenen "Conference in Management of Accessible Underwater Cultural and Natural Heritage Sites: Dive in Blue Growth" başlıklı uluslararası konferansta da sunuldu. "İstanbul'da 1010 yılında yaşanan bir deprem sonucunda aniden battığına inanılan Vordonisi Adası'nın Marmara Denizi'nin suları altına gömülmesinin sebebi, daha önce bilim çevrelerince kesin bir biçimde açıklanamadı. Kaldı ki adanın 1010 yılında battığına dair her hangi bir görgü tanığı veya yazılı kaynak söz konusu değildir. Yalnızca bu tarihte yaşanan depremde azizlere ait kiliselerin tamamının kubbesinin çöktüğü bildirilmektedir. Aynı zamanda John Lodge tarafından çizilen ve 1770 yılında Londra'daki Gentleman's Magazine'de yayımlanan haritada belirtilen adanın bu tarihlerde henüz batmadığı anlaşılmaktadır. Halihazırda ise adanın küçük bir kısmı deniz yüzeyinde topuk oluşturmaktadır. Bu nedenle modern deniz fenerleri denizcileri topuk tehlikesine karşı uyarmaktadır. Ada ile ilgili en eski bilgi bizleri 886 yılının Eylül ayına götürür. Patrik Photios'un Vordonisi'deki bir Ermeni manastırına bu tarihte sürgün edildiği Bizans kroniklerinde belirtilir. Sürgün için bir başka kaynak ise 6 Şubat 891 tarihini verir, bu emrin İmparator VI. Leon tarafından verildiğini bildirir. Doğu Ortodoks Kilisesi tarafından Photios aziz ve 6 Şubat onun yortu günü ilan edilmiştir. Vordonisi ile ilgili bu karmaşık sorunsalı, arkeolojik somut kanıtlar yardımıyla çözümlemek amacıyla, Düzce Üniversitesi Sualtı Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü'müzce, 2016 yılından bu yana Kuzey Doğu Marmara Sualtı Araştırmaları projesi yürütülüyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan alınan sualtı arkeolojik yüzey araştırması izni ile gerçekleştirilen çalışmalara sualtı arkeologları ve yerel rehber dalgıçlar katkı sağlamış durumda. Bu çalışmalar neticesinde Patrik Photios'un sürgün edildiği manastırın kalıntıları olduğu neredeyse kesinleşen bir duvar temeli izi, Serço Ekşiyan tarafından çekilen hava fotoğrafları ile netlik kazanmıştır. Patrik Photios hayatının geri kalan yıllarını burada geçirmiştir. Photios ise Ortodoks tarihinde önemli bir yere sahiptir. 815-895 yılları arasında yaşamış olan Photios, 857-867 ve 877-886 arasında iki kez patrik olmuştur. Ada Bizanslılar tarafından Nisos tu Vordonos-Vordonos Adası olarak adlandırılmıştır. Yerel halk tarafından zaman içinde Vordonisi'ye dönüşen isimden hareketle, bu batmış adanın bir zamanlar Photios'un sürgün edildiği Vordon olması gerektiği, tespit ettiğimiz manastıra ait duvar temeli kalıntıları ile doğrulanmaktadır. İlk olarak bu isime ise 787 yılındaki 2. İznik Konsili'nde rastlanmakta olup manastırın 1204'teki Latin işgalinden sonra ise bir daha kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Zamanla deniz sularının yükselmesi ve deprem hareketliliğine bağlı olarak 1770 sonrasında Vordonisi Adası'nın ve dolayısıyla manastırın tıpkı İznik Gölü'ndeki sualtı bazilikası ve Altınova'daki sualtı kalesi gibi giderek sulara gömüldüğünü söylemek mümkündür. Aynı zamanda Marmara Adası kökenli olduğu laboratuvar sonuçları ile teyit edilmiş olan ve on sekiz parçadan oluşan bir mermer batığı yine ada üzerinde tespit edilmiştir. Bunun dışında ada üzerindeki yaşamın bir yansıması olarak çeşitli çatı kiremitleri ve amphora parçaları bulunmuştur.


15 ile giriş-çıkış yasağı gece yarısı sona erdi. İçişleri Bakanlığı'nın son genelgesine göre 65 yaş ve üzeri hariç, şehirler arası toplum ulaşım araçları ile yapılacak seyahatlerde seyahat izin belgesi zorunluluğu kaldırıldı. Bu seyahatlerde HES uygulaması üzerinden kod alındıktan sonra bilet işlemi yapılacak. - Şehirler arası toplu ulaşım araçları ile yapılacak seyahatlerde seyahat izin belgesi alma zorunluluğu yürürlükten kaldırıldı. - Şehirlerarası toplu ulaşım araçları ile yapılacak seyahatlerde HES uygulaması üzerinden kod alındıktan sonra biletlemeler yapılacak. - Büyükşehir statüsündeki Ankara, Balıkesir, Bursa, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Konya, Manisa, Sakarya, Samsun, Van ile Zonguldak olmak üzere toplam 15 ildeki şehir giriş-çıkış kısıtlaması 31 Mayıs pazar günü saat 24.00'te sona erecek. - 65 yaş ve üzeri vatandaşların Seyahat İzin Belgesi almaları ve gidecekleri illerden en az bir ay boyunca dönmemek şartı ile tek yönlü olarak seyahat edebilmeleri uygulamasına devam edilecek. - Sokağa çıkma kısıtlaması devam eden 18 yaş ve altı çocuklar, yanlarında veli/vasisinin bulunması şartıyla (veli/vasi olan 65 yaş ve üzeri olanlar hariç) Seyahat İzin Belgesi almadan şehir içi ve şehirler arası yolculuk yapabilecek. Peki, seyahatlar için HES kodu nasıl alınıyor? Sağlık Bakanlığı'nın bir süre önce devreye aldığı Hayat Ever Sığar uygulaması güncellenerek seyahatlerde kullanılacak HES kodu eklenmişti. Şehirler arası seyahatlerde HES kodu ile kontrollü sosyal hayatta güvenliğin üst düzeye çıkarılmasının hedeflenildiği duyurulmuştu. HES kodu seyahatlerde kişinin koronavirüs açısından herhangi bir risk taşıyıp taşımadığını paylaşmasını sağlayacak. HES kodu, "Hayat Eve Sığar" mobil uygulaması üzerinden "HES kodu işlemleri" bölümüne girilerek alınabiliyor. Uygulamada "HES kodu oluştur" butonuna tıklanarak kod kullanım süresi seçiliyor ve kod oluşturuluyor. HES kodu ayrıca SMS yöntemiyle de alınabilecek. Kısa mesaj ile HES kodu almak için, HES yazıp aralarında boşluk bırakılarak sırasıyla, T. C. kimlik numarası, T. C. kimlik seri numarasının son 4 hanesi ve paylaşım süresi yazılacak ve 2023'e SMS olarak atılabilecek. "Hayat Eve Sığar" uygulaması, Play Store ve App Store üzerinden cep telefonlarına ücretsiz indiriliyor.


Kırım Harbi'nin gölgede kalan yönlerinden biri savaş esirleriydi. Yaklaşık 3 bin Rus askeri, İstanbul Büyükada'daki Aya Nikola Manastırı çevresinde kurulan esir kampına getirilmişti. Rus askerlerin adadaki yaşantısına dair ilginç bilgiler bulunuyor. Ekim 1853'ten Şubat 1856'ya kadar süren Kırım Savaşı, 19'uncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun Çarlık Rusya'sına karşı üstünlük sağladığı tek savaş oldu. Bu sonucun ortaya çıkmasında, İngiliz ve Fransızların, hızla büyüyen Rus İmparatorluğu'na karşı Avrupa'daki güç dengesini koruma gerekçesiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun yanında yer almalarının etkisi büyüktü. Savaş ağırlıkla Kırım Yarımadası, Kafkasya ve Karadeniz kıyısında cereyan etti. Ancak Baltık ve Kuzey Denizi çevresinde de daha küçük muharebeler gerçekleşti. Eylül 1854'te 100 binden fazla İngiliz, Fransız ve Osmanlı askerinden oluşan müttefik ordu, yüzlerce savaş ve nakliye gemisiyle Kırım'a çıktı. Sivastopol kuşatma altına alınırken, Ruslar çekilmek zorunda kaldı. Kafkas cephesinde ise Ruslar Kars'ı uzun bir kuşatmadan sonra aldı. Fakat Çar I. Nikolay'ın ölümüyle yerine geçen Çar II. Aleksandr'ın barış isteğiyle Mart 1856'da Paris Antlaşması'yla savaş sona erdi. Kırım Harbi'nin gölgede kalan yönlerinden biri savaş esirleriydi. Rus ordusu pek çok cephede başarısız olduğundan esir aldıkları asker sayısı da azdı. Savaşta 8 bine yakın Rus askerinin ise Osmanlı ve müttefiklerine esir düştüğü belirtiliyor. Esir alınan Rus askerlerin bir kısmı İngiltere'de East Sussex ile Fransa'da Toulon ve Le Havre gibi şehirlere gönderildi. İngiltere'nin güneydoğusundaki Sheerness Limanı'nda, HMS Devonshire adlı eski bir savaş gemisi Ruslar için esir kampı olarak kullanıldı. İstanbul'da esir tutulan Rus askerleri de vardı. Bunların bir kısmı, Çar I. Nikolay'ın İngiltere'nin İstanbul'daki elçisi Stratford Canning'e gönderdiği rica mektubu üzerine, geçici olarak Haliç'teki Kalyoncular Kışlası'na yerleştirilmiş, hatta bu nedenle kışladaki bahriye tüfekçileri tahliye edilmişti. Rus askerlerin sayıları 3 bini bulan büyük bölümü ise Büyükada'nın Maden mevkiindeki Aya Nikola Manastırı çevresinde kurulan esir kampına konuldu. Arşivdeki Osmanlı belgeleri arasında, Sivastopol'un zaptı sırasında esir alınan Rusların ikametleri için Büyükada'daki iki manastırın tahsis edilmesine dair Rum Patrikliği'nin Fransa Elçiliği'ne yazdığı yazı, adadaki esir kampına dair ilk bilgileri veriyor. Konuyla ilgili detaylı malumatı ise 22 Aralık 1855 tarihli L'Illustration dergisinde Fransız doktor François-Felix Jacquot'un yazdığı makaleden alıyoruz: "Büyükada'daki Rus esir kampı, Ekim 1855 ortalarında kuruldu. Falezlerin biraz üzerlerinde, çalılıkların arasında ve ağaçların altındaki yerleri beyaza çeviren iki grup çadırdan oluşuyor. Kampın birkaç dakika mesafesinde, resimde de görünen büyük ahşap bir yapı küçük bir koyun dibinde yer almakta ve buraya iletişimi ve iaşeyi sağlamak ve İstanbul'daki hastanelere yollanacak olan hastaları taşımak için her iki günde bir vapur yanaşıyor. İdare ve Rusların gardiyanlığını üstlenen dört birliğin subayları da bu binada bulunuyor; binada ayrıca esirlerin dua edebilecekleri bir Rum kilisesi var. Sayıları 3 bine yaklaşan Rus askerleri, adanın güney tarafında dolaşmakta serbestler. Fakat kasabaya ulaşmaları nöbetçiler kordonuyla engellenmektedir. sözü üzerine esir olan subaylar ise adanın her tarafına gidebildikleri gibi kasabada rahat evlerde ve yazın dolu olup kışın sinek avlayan ve kendileri için kiralanan bir otelde yaşıyorlar. İdare kendilerine elzem mobilyayı sağlayıp, kendi subaylarımıza olduğu gibi günde bir buçuk tayin vermektedir. Hükümet ayrıca düşük rütbeli subaylara 100 franklık, yüksek rütbelilere ise bunun iki misli kadar bir maaş vermektedir." (Edhem Eldem, Toplumsal Tarih, Haziran 2009). Kırım Savaşı'nda pek çok ilk yaşandı. Askeri olarak demiryolu ve telgraf ilk kez bu savaş sırasında kullanıldı. Ayrıca savaş fotoğrafçılığının ve savaş muhabirliğinin de ilk kez ortaya çıktığı harp buydu. Roger Fenton ve James Robertson gibi fotoğrafçıların cephede çektikleri fotoğraflar, The Times, The Illustrated London News, L'Illustration gibi gazetelerde yayımlandı ve büyük ilgi gördü.


- Büyükşehir statüsündeki Ankara, Balıkesir, Bursa, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Konya, Manisa, Sakarya, Samsun, Van ile Zonguldak olmak üzere toplam 15 ildeki şehir giriş-çıkış kısıtlaması 31 Mayıs pazar günü saat 24.00'te sona erecek. - Şehirler arası toplu ulaşım araçları ile yapılacak seyahatlerde Seyahat İzin Belgesi alma zorunluluğu yürürlükten kaldırıldı. - Şehirlerarası toplu ulaşım araçları ile yapılacak seyahatlerde HES uygulaması üzerinden kod alındıktan sonra biletlemeler yapılacak. - 65 yaş ve üzeri kişilerin Seyahat İzin Belgesi almaları ve gidecekleri illerden en az bir ay boyunca dönmemek şartı ile tek yönlü olarak seyahat edebilmeleri uygulamasına devam edilecek. - Sokağa çıkma kısıtlaması devam eden 18 yaş ve altı çocuklar, yanlarında veli/vasisinin bulunması şartıyla (veli/vasi olan 65 yaş ve üzeri olanlar hariç) Seyahat İzin Belgesi almadan şehir içi ve şehirler arası yolculuk yapabilecek.


Mustafa Kemal, İstanbul'dan Bandırma Vapuruyla Samsun'a hareket etmeden önce Sultan Vahdettin ve Fethi Okyar'la görüştü. Atatürk Vahdettin'le görüşmesinde neler konuştuklarını yıllar sonra Falih Rıfkı Atay'a anlatmıştı. "Yıldız Sarayı'nın ufak bir salonunda Vahdettin'le adeta diz dize denecek kadar yakın oturduk. Sağında, dirseğini dayamış olduğu bir masa, ve üstünde bir kitap var. Salonun Boğaziçi ne doğru açılan penceresinden gördüğümüz manzara şu; birbirine muvazi hatlar üzerinde düşman zırhlıları! Bordalarındaki toplar sanki Yıldız Sarayı'na doğrulmuş! Manzarayı görmek için oturduğumuz yerlerden başlarımızı sağa sola çevirmek kafi idi. Vahdettin hiç unutmayacağım şu sözlerle konuşmaya başladı: "Paşa paşa, şimdiye kadar devlete çok hizmet ettin, bunların hepsi artık bu kitaba girmiştir tarihe geçmiştir. O zaman bunun bir tarih kitabı olduğunu anladım. Dikkatle ve sükunla dinliyordum: "Bunları unutun" dedi, "Asıl şimdi yapacağın hizmet hepsinden mühim olabilir. Paşa devleti kurtarabilirsin!" Bu son sözlerden hayrete düştüm. Acaba Vahdettin benimle samimi mi konuşuyor? Vahdettin ki ecnebi hükümetlerin yüzüncü derece aletleri ile temas arayarak devletini ve saltanatını kurtarmaya çalışıyordu, bütün yaptıklarından pişman mıydı? Aldatıldığını mı anlamıştı? Fakat böyle bir tahmin ile başka bahislere girişmeyi tehlikeli addettim. Kız kardeşi Makbule Atadan, Samsun'a hareket etmeden evvel Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'la vedalaşmasını şöyle anlatıyor: "Müze olan evin üst katında, sokağa bakan şahnişli odadaki annemin karyolasının karşısına ufak bir sofra kurdurdum. Ona rahatça oturacağı gibi yerde minder hazırlattım. Önüne koyduğumuz ve bugün benim hala sakladığım gümüş tepside patates püreli rosto, ıspanaklı yumurtadan ibaret bir yemek vardı. Atatürk geldi, annemizin elini öptü, benim hatırımı sordu ve mindere bağdaş kurup oturdu. Yemeğe isteksiz olduğu halinden belli idi. Zorla çiğnediği lokmaların arkasını kesti, elinden çatalını bıraktı. Tutabilirler, sürebilirler, fakat öldürmek! Bunun için beni Karadeniz'in coşkun dalgaları arasında yakalamak lazımdır. Bu ihtimal mantıklıydı. Ancak artık benim için yakalanmak, hapsolmak, nefyolmak, düşündüklerimi yapmaktan men edilmek, hepsi ölmekle birdi. Hemen karar verdim. Otomobile atlayarak Galata rıhtımına geldim. Baktım ki rıhtıma yanaşmış olacağını sandığım vapur uzaklardadır. Sandallarla vapura gittik. Kaptana yola çıkmak için emir verdimse de Kızkulesi açıklarında muayeneye tabi tutulduk. Birkaç ecnebi zabit ve askeri bizi yoklayacaklardı. Muayene uzayıp gitti. Gelip gidildiğine göre acaba bunlarla şehirdekiler arasında bir muhabere mi vardı? Maksat beni tevkif etmekse, bütün bu şeylere lüzum yoktu, sıkılıyordum. Bir kararsızlık da olabilir diye düşündün. Bundan istifade edebilmek için kaptana hareket hazırlıklarını çabuklaştırmasını söyledim. Yirmi yedi yıllık ihtiyar kaptan demir aldırmaya başladı. Ben kaptan yerinde idim. Zabit ve askerler dışarı çıktılar. "Ali Fethi: Paşa yarın buradan hareket ediyor. Samsun'a çıkacak. Buradan Samsun'a gitmek için koskoca üç gün lazım. Bir kere bu üç günü selametle atlattık mı, üst tarafı inşallah bütün selamet olacaktır. Ah, şu üç gün. Ali Fethi: Hayır, şark mıntıkası orduları müfettişi olmuş, resmen gidiyor. Şu kadar ki; tabii işin zahirisi böyle, hatmisi ise bambaşka. Herifler paşanın kurduğu dolaba gafletle sürüklenmişler. O ne dediyse yapmışlar. Meseleden İngilizlerin haberi yok gibidir. Eğer paşanın Anadolu'ya gitmekte olduğu bir iki cin fikirlinin nazarı dikkatini celbederse, Allah etmesin, yoldan çevirmeye kalkışabilirler. İşte bu üç gün zarfında paşa kadar ve belki daha ziyade burada biz adeta çocuk doğururcasına ıstırap ve azap çekeceğiz. Mesele fevkalade mühimdir. Aman, ilk iş olarak nazar-ı dikkati celbedeyim, meselenin burada dahi konuşulması caiz değildir. Bandırma Vapuru, 1878'de İskoçya'nın Glasgow kentinde Paisley McIntyre and Co'nun Phoenix Works kızaklarında 21 kızak nosu ile inşa edildi. 328 grostonluk yolcu ve yük gemisi olarak inşa edilen geminin buhar ana makinesi Hutson and Corbett tarafından yapılmıştır. 50 beygir gücünde, iki silindirli, iki genişlemeli buhar makinesiyle çalışan gemi tek uskuruyla saatte en fazla 9 mil hıza ulaşabiliyordu. Vapurun ilk sahibi Dansey and Robinson şirketi gemiyi "Trocadero" adı altında beş yıl çalıştırdı. 1883'te Yunanistan'da faaliyet gösteren H. Psicha Preus firmasına satıldı. Burada "Kymi" adını aldı ve geminin Londra'da olan kaydı Pire Limanı'na nakledildi. Bu dönemde Erdek önlerinde karaya oturdu. Kaptan Andreadis gemiyi Erdek'teki kayalıktan kurtarır, İstanbul Haliç'te onarımını yaptırır ve satar. 1894'te İdare-i Mahsusa'ya satıldı ve Osmanlı bayrağı çekilerek, adı Bandırma olarak değiştirildi. Marmara Denizi'nde, Erdek, Karabiga, Mürefte, Şarköy, Tekirdağ arasında yolcu ve yük seferleri yaptı. O zamanki Deniz Yolları İşletmesi olan İdare-i Mahsusa, 28 Ekim 1910'da Osmanlı Seyr-ü Sefain İdaresi'ne dönüştürülünce Bandırma posta vapuruna dönüştürüldü. 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarını Samsun'a götürdükten sonra tekrar posta hizmetlerine devam etti. 1924'te Türkiye Seyr-ü Sefain İdaresi tarafından hizmetten alındı. 1925'te gemi İlhami Söker'e satıldı ve aynı kişi tarafından dört ay içinde Haliç'te söküldü. Dokuzuncu Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, Kurmay başkanı Albay Kazım, III. Kolordu Komutanı Albay Refet, Sıhhiye müfettişi Albay Dr. İbrahim Tali, Kurmay Binbaşı Arif Bey, Kurmay Binbaşı Hüsrev, Topçu müfettişi Binbaşı Kemal, Sıhhiye müfettiş muavini Binbaşı Dr. Refik, Yaver Piyade Yüzbaşı Cevat Abbas, Yaver Piyade Yüzbaşı Mustafa, Piyade Yüzbaşı Ali Şevket, Piyade Yüzbaşı Mümtaz, Piyade Yüzbaşı İsmail Hakkı, Tabip Yüzbaşı Behçet, Piyade Asteğmen Hayati, Piyade Asteğmen Arif Hikmet, Yaver Topçu Üsteğmen Muzaffer, Asteğmen Abdullah, Adli müşavir Ali Rıza, Tabur hesap memuru Rahmi, Tabur hesap memuru Ahmet Nuri, Katip Faik, Yedek subay Tahir, Katip Memduh. Osman Nuri oğlu Ali Faik Efendi, İbrahim İzzet oğlu Atıf, Aydınlı Ali oğlu Musa, Konyalı Mustafa oğlu Kemal, Konyalı Kemal oğlu Mustafa, Sivaslı Ali oğlu Rıfat, Sivaslı Rıfat oğlu Ali, Çatalcalı Tevfik oğlu Adem, Sincanlı Hüseyin oğlu Mehmet, Sincanlı Ahmet oğlu Emin, Sincanlı Mustafa oğlu İsmail, Sincanlı İbrahim oğlu Ömer, Alanyalı Kerim oğlu Mehmet, Sungurlulu Hasan oğlu Elvan, Geredeli Mehmet oğlu Mehmet, Mudurnulu Mehmet oğlu Durmuş, Geyveli Mehmet oğlu Ali, Geredeli Şakir oğlu Nuri, Akhisarlı Hasan oğlu Hüseyin, Tokatlı Abdullah oğlu Mehmet, Divrikli Abdullah oğlu Musa, Kadıköylü Mehmet oğlu Hasan, Yenihanlı Bekir oğlu Mahmut, Üsküdarlı İhsan oğlu Mehmet Lütfi, İzmirli Abdullah oğlu Ali. Gemi mürettebatı İsmail Hakkı Kaptan, Üsküdarlı Tahsin, Mehmet Ağa oğlu Hacı Süleyman, İsmail, Hasan, Göreleli Şükrü oğlu Temel, Ali oğlu Basri, Rizeli Süleyman oğlu Maksut, Silivrili Hasan oğlu Ahmet, Süleyman oğlu Cemil, Hüseyin oğlu Rahmi, Mesut oğlu Temel, Muharrem oğlu Hacı Tevfik, İbrahim oğlu Mehmet, Mustafa oğlu Halit, Yusuf oğlu Halit, Hasan oğlu Mehmet, Mehmet Ali oğlu Ömer, Faik, İsmail Hakkı, Ali. İsmail Hakkı Kaptan, Üsküdarlı Tahsin, Mehmet Ağa oğlu Hacı Süleyman, İsmail, Hasan, Göreleli Şükrü oğlu Temel, Ali oğlu Basri, Rizeli Süleyman oğlu Maksut, Silivrili Hasan oğlu Ahmet, Süleyman oğlu Cemil, Hüseyin oğlu Rahmi, Mesut oğlu Temel, Muharrem oğlu Hacı Tevfik, İbrahim oğlu Mehmet, Mustafa oğlu Halit, Yusuf oğlu Halit, Hasan oğlu Mehmet, Mehmet Ali oğlu Ömer, Faik, İsmail Hakkı, Ali.


Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bugün yaptığı açıklamada, "2020 yılını Patara yılı ilan ettik. Patara antik kenti Fethiye kalkan arasında bulunuyor. Likya'nın ana liman şehri olan Patara bizim tarihimizin de önemli sembollerinden biridir. Osmanlı, kuzey Afrika ile telsiz telgraf iletişimini Patara'dan sağlıyordu. İtalyanlar tarafından bombalanana kadar faaliyet göstermişti. Bu istasyonu tekrar hayata geçiriyoruz. Antik dönemden günümüze ulaşan tek deniz feneri de yine Patara'dadır. Patara'yı ülkemizin tarihi zenginliğini dünyada temsil edecek bir yer olarak gördük." dedi. Atlas, 2016 yılında Patara Antik Kenti'ni, kazı başkanı Havva İşkan Işık'ın özel izniyle havadan görüntülemişti. Patara Antalya'nın Kaş ilçesinin Kalkan beldesi yakınlarında bulunuyor. Patara kazıları 1988 yılında Prof. Fahri Işık tarafından başlatılmıştı. Patara, günümüze oldukça iyi biçimde ulaşan tiyatro, meclis, tapınak, horrea, stadyum, hamam ve kiliseleri ile görkemli bir ören yeri resmi sergiliyor. "Deniz Feneri" ve "Yol Kılavuz Anıtı" gibi benzersiz anıt eserlerin yanı sıra, 1905 yılına ait ilk Osmanlı Telsiz Telgraf İstasyonu olma özelliğine sahip bir külliyeye de ev sahipliği yapıyor. Prof. Havva İşkan Işık, Atlas'a yaptığı açıklamada Patara kentinin, Anadolu uygarlıklarının daha yakın tarihe geçiş yöntemlerini öğrenmede kılavuz niteliğinde olduğunu önemle vurgulamıştı. Işık, buradaki buluntuların sadece klasik arkeoloji alanında çalışanları değil, Doğu Roma ve Ortaçağ araştırmacılarını da ilgilendirdiğini söylüyordu. Patara ile ilgili ilgi içeriğimize de bakabilirsiniz.


Yeni yıla nasıl girerseniz tüm sene öyle geçer klişesine çoğumuz inanmasak da her yıl bu ritüeli tekrarlamadan duramayanların da sayısı çok fazla. İşte küçük tavsiyelerimiz. Malum, pandemi nedeniyle artık grip olmaktan bile çekiniyoruz ve bağışıklığımızı güçlü tutmak istiyoruz. Soğuk aylarda zorlu hava koşulları bünyemizi sarsabileceği gibi gezimizin, kampımızın şartlarında bağışıklığımızı güçlü tutacak her besine kolayca ulaşma imkanımız da olmayacak. Dolayısıyla, çantamızda c vitamini, d vitamini, magnezyum, çinko gibi bağışıklığı güçlendiren vitamin ve mineral takviyelerinin bulunması faydalı olacaktır. Ancak bunları bilinçsizce kullanmak yerine doktorunuzun tavsiyelerini dikkate almalısınız. Ayrıca ilk defa kış gezilerine çıkacakları da uyaralım, kış vakti güneşle ne işimiz olur diye düşünmeyin, karda kışta bile olsa güneş teninize çok ağır zararlar verebilir. Cildinizi koruyacak La Roche Posay gibi besleyici kremleri ya da daha turistik bir gezi yapıyorsanız makyajınızla beraber cilt koruması da sağlayabilecek MACfondoten ürünlerini incelemenizi tavsiye ediyoruz. Evet artık herkes akıllı telefonla yaşıyor ve zaten onları yanımızdan ayırmıyoruz ancak bir doğa gezisi sırasında, fotoğraf ve video çekmek söz konusu olduğunda, akıllı telefonların kameraları büyük önem kazanıyor. Eğer eski model ve kamera özellikleri güçsüz kalan telefonunuzu bu yakınlarda değiştirmek için planlar yapıyorsanız, bu güncellemeyi gezilerinizden önce yapmanızı tavsiye ederiz. Böylece büyük emek ve maddi imkanlarla gerçekleştireceğiniz gezilerinizde çok daha kaliteli fotoğraf ve videolar elde etme şansı yakalayacaksınız. Telefonlarınız, tabletiniz, laptopunuz için şarj cihazları elbette listede yer alacak. Ancak sadece prize takacağınız şarj cihazları değil, powerbank cihazları ve hatta güneş enerjisiyle şarj imkanı sunan bazı teknolojik eklemeleri de listenize dahil etmelisiniz. Eğer doğa gezisi ve kamplar için yola çıkacaksınız, gideceğiniz bölgenin detaylı bir kağıt haritasını da çantanızda bulundurmanız faydalı olur. Evet artık her şey dijital ve haritalara da dijital olarak ulaşıyoruz ama dijital cihazların pili bitebilir, suya düşebilir, ıslanabilir, yere düşüp kırılabilir, her şey olabilir... Çok da iyi tanımadığınız bir coğrafyada haritasız bir başına kalmak sonra size büyük külfet çıkarabilir. O haritaları bir kağıda basın ve su geçirmez şekilde çantanızın bir gözünde saklayın deriz.


Alaska Deprem Merkezi'ne göre Amerika'da Alaska açıklarında 7.4 büyüklüğünde deprem oldu. Ardından yetkililer tsunami uyarısında bulundu. Deprem, Alaska Yarımadası açıklarında yaklaşık 900 kişilik bir kasaba olan Sand Point'in yaklaşık 108 mil güneydoğusunda meydana geldi. Jeofizikçi olan Paul Caruso bu bölgede bu büyüklükte bir depremin sürpriz olmadığını aktardı. Caruso "Bu, Pasifik Plakasının Kuzey Amerika Plakasının altına düştüğü bir alandır. Ve bu nedenle, Pasifik Plakası aslında eridiği Kuzey Amerika Plakası'nın altına gidiyor, "dedi. Bölgede volkanların bu yüzden olduğuna dikkat çekti. "Ve bu nedenle o bölgede genellikle 7 büyüklüğünde büyük depremler yaşıyoruz." ifadeleri kullandı. Eyalet Sismoloğu Michael West, Pazartesi günkü depremin Temmuz ayında aynı bölgede meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki depremin artçı sarsıntısı olduğunu söyledi. Deprem kısa bir süre sonra 3.5 ila 5.9 büyüklüğünde iki düzineden fazla artçı sarsıntıyı tetikledi. West, bölgede artçı sarsıntıların günler sonra da devam edeceğini söyledi. Sand Point'te Aleutians East Borough Okul Bölgesi müfettişi Patrick Mayer, deprem vurduğunda Sand Point Okulu'nu ziyaret ediyordu. Yaklaşık 30-45 saniye sürdüğünü söyledi. PTWC'nin Twitter'dan paylaştığı açıklamada, ''Güney Alaska ve Alaska Yarımadası için bir tsunami uyarısı 7,4 büyüklüğündeki bir deprem nedeniyle yürürlükte.'' ifadesi kullanıldı. Tsunami. gov adresinde Pasifik Okyanusu'ndaki hareketlenmenin teknik detaylarına yer verildi. Alaska'nın Pasifik kıyı bölgesine 65 kilometre açıkta bulunan Kennedy girişiyle 128 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Unimak geçidi arasında kalan bölgede tsunami tehlikesinin tespit edildiği belirtildi. ABD'nin Pasifik kıyı şeridinde yer alan diğer bölgeleri için tsunami tehlikesinin seviye tespiti üzerine çalışmaların devam ettiği, bir sonraki açıklamada bununla ilgili bilgilerin de paylaşılacağı bildirildi. Açıklamada, Alaska'nın kıyı şeridinde yaşayanların, daha yüksek bölgelere çekilmeleri, bulundukları binaların üst katlarına çıkmaları ve herhangi bir gerekçeyle okyanus kıyısına yaklaşmamaları istendi.


Çekirge istilasına ile mücadele, koronavirüs önlemlerine rağmen devam ediyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, "Bu istila özellikle Etiyopya, Kenya ve Somali'yi daha önce görülmemiş biçimde gıda güvenliğini ve milyonlarca insan hayatını tehdit ediyor" açıklanmasında bulundu. Mart ayındaki bol yağmurun çekirge sürülerini önümüzdeki aylarda artıracağı ve bu yeni sürülerin de Kenya'dan Güney Sudan ve Uganda'ya geçeceği düşünülüyor. Roma merkezli bir ajansın verdiği bilgilere göre, yeni nesil çekirgelerin ortaya çıktığı İran ve Yemen'de de durum oldukça endişe verici. Cyril Ferrand "Dünyadaki hava taşımacılığının azalması sebebiyle, en büyük sorunumuz şu an böcek ilaçlarının teslimatı. Bizim önceliğimiz hiçbir ülkenin ilaç stoklarının erimemesi, eğer bu gerçekleşirse kırsal kesimde yaşayanlar ve gıda güvenliği bizim kampanyamızın başarılı olma durumuna bağlı" dedi. FAO'nun yürüttüğü mücadele, birçok insanın hayatını ve gıda güvenliğini belirleyecek. FAO, çöl çekirgesi fon isteğini 153.2 milyon dolara çıkardı. Mart ayı yağmurlarının çöl çekirgesi popülasyonunu 20 kat artıracağı öngörülüyor. Dünya Sağlık Örgütü bu hafta yaptığı açıklamada "COVID-19'un Afrika'ya ulaşması dünyanın diğer ülkelerine göre daha yavaş oldu, ama enfeksiyon oranı katlanarak arttı ve yayılmaya devam ediyor" dedi. 7 Nisan itibarıyla kıtada 10 binden fazla vaka ve 500'den fazla ölüm olduğu bildirildi.


İnkaların torunları, Peru Andları'nın tepelerinde gıda krizine sürüklenen dünyayı doyurabilecek mütevazı bir bitkinin gen bankasını zenginleştiriyor. "Patates Muhafızları" deniyor onlara. Topraklarını biyokorsanlığı karşı koruyor ve gezegenin başka hiçbir yerinde görülmeyen bin 500'e yakın yerli patates türü yetiştiriyorlar. Ancak kadim yöntemleri değişen iklimle sınanıyor. Üstteki fotoğraf: Yedi yaşındaki Luz Clarisa Pacco, geleneksel olarak sıcak taşta pişirilen huatia'yı gösteriyor. Perulu köylüler, And Dağları'nın sisli, dik yamaçlarında yetiştirdikleri patateslere türlü türlü isim vermişler. Bir köylü çamurlu elleriyle ıslak topraktan çıkardığı gri bir yumruya "alpaka burnu" diyor, öbürü girintili çıkıntılı sarı bir şekle "puma patisi"... Bir de kötü şöhretli bir çeşit var ki; "gelin ağlatan" takmışlar onun adını. Yamru yumru bir şey. Kaynanalar gelinlerinin ellerine bu patatesi tutuşturur, ne kadar iyi soyabildikleriyle imtihan edermiş onları. Bu köylüler, bir zamanlar bu dağlara hükmeden İnka medeniyetinin mirasçıları. Atalarının kültürü, gelenek ve yöntemleri bugün onlarla And Dağları'nda yaşıyor. 15'inci yüzyılda İspanyol istilasıyla tarihe karışan İnkalar son derece becerikli çiftçilerdi. Sert iklim koşullarının hüküm sürdüğü dağlık arazilerde verimi artırmak için teras ve kanallar açmış, sulama ağları oluşturmuş, topraklarını lama, kuş dışkısı ve balık kafasıyla gübrelemişlerdi. Bugün Peru sınırlarında yer alan İnkaların Kutsal Vadisi de İnkalardan kalan doğal bir tarım müzesi, aynı zamanda gezegenimizin en özel tohum bankalarından biri. Dünyadaki en zengin patates çeşitliliği hala bu vadide, Patates Parkı denilen çok özel bir bölgede yaşatılıyor. And Dağları'nın merkez noktası sayılan bu bölgede bildiğimizden bambaşka şekil, ebat, doku, renk ve aromalarda bin 400 yerli patates türü ekilip biçiliyor. Sarı, kırmızı, mor, hatta mavi ve pembe patatesler! Bu patatesler boya olarak bile kullanılıyor. Andlar'ın binlerce metre yükseklikteki bu köşesinde, bir yanda yünden rengarenk dokunmuş geleneksel giysileri içinde 80'lerindeki bir çiftçi yeni hasat edilmiş patateslerden chuno yapmaya uygun olanları seçiyor. Öbürü seçilen acı patatesleri ayaklarıyla, bir diğeri taşla eziyor. Daha sonra bu patatesleri dağların yükseklerine serecek, gece soğuklarında donduracak ve ardından yüksek güneş ışığına maruz bırakarak kurutacaklar. Ortaya çıkacak chuno yıllarca dayanacak ve çorba ve yemeklerde bir tür un görevi görecek. Başka bir köşede işe mola vermiş köylüler pachamanca yapmaya hazırlanıyor. Toprağı biraz kazıp taşlarla derme çatma bir ocak yapıyor, içini tutuşturup üzerine patatesleri seriyor, onun da üstüne saman örtüyor ve hepsini bir toprak tepecikle kapatıyor. Patates sıcak taşlarla bir güzel pişiriyor, sonra da dumanı tüterken sıcak sıcak yeniyor. Patatesin kıtaları aşan yolculuğu, İnka medeniyetinin sonunu getiren İspanyol işgaliyle başladı. Avrupalılar bu otsu bitkiyle 16'ncı yüzyılın ikinci yarısında tanıştı ve tadını sevdi. 17'nci yüzyılın sonunda patates İrlanda'nın, 18'inci yüzyılın sonunda ise Kıta Avrupası'nın, özellikle Almanya ve İngiltere'nin başlıca mahsullerinden biri olmuştu. 19'uncu yüzyılın ilk yarısında doğuya ve batıya yayılımı devam etti. Patatesten ihya olan İrlanda, bir müddet sonra bağımsız ekonomisini yaratacak ve Britanya'da adeta politik bir kimlik kazanacaktı. Günümüzde Antarktika hariç her kıtada yetişen patates, bilindiği kadarıyla 7 bin yıl önce bu köylülerin ataları tarafından bugünkü Peru-Bolivya sınırında yer alan Titicaca Gölü kıyılarında evcilleştirildi ve bin 800 yıl önce İnkalarca yaygın biçimde yetiştirildi. Günümüzde Pisac şehri sınırlarında kalan Patates Parkı ise dağlık ve muhtemelen ikincil yetiştirme sahasıydı.


Dijital dünyanın artık yaşamın vazgeçilmez parçası olduğu inkar edilemez bir gerçek. Pandemi nedeniyle de hayatlarımız çok daha hızlı dijitalleşti ve bundan sonra da bu dijital düzen yoğunlaşarak devam edecek gibi görünüyor. Oysa pek çok ileri yaşlı insan, annelerimiz, ananelerimiz, dedelerimiz... Ailenin yaşlıları ya dijital cihazları henüz kullanamıyor ya da YouTube'dan video seyredebilecek, WhatsApp'tan mesaj atabilecek kadar konuya hakimler. Ama dijital teknolojinin temel kavramlarına hala uzaklar. E-posta kullanımı, internet aramaları ve sonuçların analizi, dijital reklamları doğal sonuçlardan ayırma becerisi, farklı tasarımlara sahip uygulamaların veya web servislerini çözüp anlama kabiliyeti... Bunlar pek çok yaşlı birey için henüz çok zor görevler. Hayatın sıradan süreçlerine dahil olmak için bile yaşlılarımızın artık teknolojiyi pratik şekilde kullanabilmesi gerekiyor. Notere gitmek için, restorana girmek, uçağa otobüse, şehir içi toplu taşıma araçlarına binmek için dahi HES koduna ihtiyaç duyabilecek yaşlı bireylerimizin, annelerimizin, ananelerimizin, dedelerimizin aslında bir çoğunun akıllı telefonları bile henüz yeterince sağlıklı kullanamadıklarını hatırlamak gerekiyor. Bu noktada, özellikle teknolojiyi yeni öğrenecek annelerimiz, babalarımız, ailemizdeki yaşlı bireyler için, Samsung Galaxy veya Redmi Note 10 gibi, kullanım kolaylığı konusunda kendini kanıtlamış ürünleri seçmek önemli. Ardından ise, annelerimize teknolojiyi en başından, en temel noktalardan başlayarak ve çizerek, görselleştirerek anlatmamız gerekiyor. Tüm bu bilgileri öncesinde sizin çalışıp, notlar alarak bir plan oluşturmanız gerekiyor ve sonrasında bu notlarınızı da paylaşarak, çizimler yaprak, annenize, ananenize bu bilgileri aktarıp anlatmak zorundasınız. Evet, birkaç saatlik yorucu bir çaba gerektirecek. Hatta belki günlerce sürecek bir kurs sürecine girmek zorunda kalacaksınız ama siz okumayı sökerken, harfleri tanırken annenizin sizin yanında günlerce, haftalarca aylarca, ve belki de yıllara sizinle beraber ders yaptığını, size pratik yaptırdığını unutmayın. Artık sıra sizde. Unutmayın ki, yaşlı bireylerimize başkalarına muhtaç kalmadan yaşayabilecekleri bir hayat kurmak, zamanında çocuklarını yetişkin hayatına hazırlamak için her türlü fedakarlığı yapan anne babalara karşı da önemli bir görev. Bu döngüyü sağlıklı şekilde yürütebilen bir toplumun, daha mutlu, daha bilinçli, daha refah bir gelecek kurması da kaçınılmaz olacaktır.


Antarktika'da deniz buzu ve yüzey suyundan sonra ilk kez yeni yağan karda mikroplastik tespit edildi. Yeni Zelandalı araştırmacılar 19 farklı noktadan topladıkları kar örneğinde, bir pirinç tanesinden daha küçük olan bu parçacıklara rastladı. Canterbury Üniversitesi doktora öğrencisi Alex Aves'in araştırmasını denetleyen Dr. Laura Revell, "Böyle bozulmamış ve uzak bir yerde herhangi bir mikroplastik bulunmayacağı konusunda iyimserdik" dese de 19 örneğin hepsinde parçacıklar bulundu. Araştırmada 13 farklı plastik türüne rastlandı; en yaygınıysa meşrubat şişeleri ve giysi yapımında kullanılan PET plastik. Mikroplastikler ya havada binlerce kilometre yol kat etti, ya da Antarktika'daki insan varlığından kaynaklanıyorlar.


msahin 14 Ocak 2012 Atlas Dergisi Atlas Tarih'ten: Cumhuriyetin Bir Asrı Paşalimanı Adası Marmara'nın son oksijen deposu Cumhuriyetin 100. yılında Atlas Tarih buluşmaları Atlas Dergisi Atlas artık yüzde 100 geri dönüşümlü kağıtta! Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Atlas RotalarıGenel Amsterdam: Uyuşturucu için gelmeyin "Zeytini kuşlar diker" Türkiye'de yaz kampları için en güzel beş rota Atlas TarihGündem LİKYA TİPİ ARI KOVANLIKLARI: SERENLER COĞRAFYASI ARTVİN: Yusufeli'ye veda Afrika'daki kaşif paşa Kaplanların direnişi 0 yorum En yaşlı deniz sürüngeni 0 yorum Çin'den beklenen COVID-19 verileri 0 yorum Arıların mührü 0 yorum Dünyanın en eski beyni 0 yorum Tutankhamun: FİRAVUNUN 100 YILI 0 yorum SİS VE BUZ GEZEGENİ 1 yorum Doğru ayakkabı doğada fark yaratır 0 yorum Yamaç Paraşütü mevsimi için hazırız 0 yorum Türkiye'nin yaban arıları 0 yorum NUTSUBİDZE PLATOSU/TİFLİS: Sovyet zaman tüneli 0 yorum Doğa enkaz altında 0 yorum GÜNDEM Paşalimanı Adası Marmara'nın son oksijen deposu Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar "Zeytini kuşlar diker" Türkiye'de yaz kampları için en güzel beş rota LİKYA TİPİ ARI KOVANLIKLARI: SERENLER COĞRAFYASI PANORAMA Portreler yarıştı: Dünyanın yüzleri DÜNYA BASIN FOTOĞRAFI ÖDÜLLERİ: Dünya hali Vahşi yaşam sanatı Bugüne kadar bulunan en eski mumyalar olabilirler GEZİ NIAGARA'NIN YÜZYILLIK TÜNELİ AÇILDI Gemiyle Yunanistan: EGE'DE SEYİR DEFTERİ AKDENİZ'İN ZAMAN SIĞINAĞI: Sardinya Likya Yolu'na ek güvenlik Bozcaada Caz Festivali, "Şifa" temasıyla müzikseverlerle buluşuyor DOĞA / COĞRAFYA Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Kaplanların direnişi Arıların mührü ARKEOLOJİ 20 bin yıllık bilmece çözüldü Bir şehir efsanesi: GAZİANTEP KALESİ TÜNELLERİ Fransız askerleri 107 yıl sonra toprağa verildi Notre Dame'in altındaki lahit En Eski Mağara Resmi KÜLTÜR Cumhuriyetin 100. yılında Atlas Tarih buluşmaları Afrika'daki kaşif paşa NUTSUBİDZE PLATOSU/TİFLİS: Sovyet zaman tüneli Geleneksel sohbet toplantıları BİLİM Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Kaplanların direnişi Dünyanın en eski beyni GPS SİSTEMLERİ: YOLUNU UZAYA SOR!


Anadolu'nun en coşkulu akarsularından Çoruh, baraj ve hidroelektrik santral projeleriyle bir yapay göller zincirine dönüştü. Dünyada parmakla gösterilen bir doğal örtüye sahip Çoruh Vadisi'nin suyu, ormanı ve yabanıyla beraber insanı da belirsiz bir kadere sürüklendi. Derin vadinin suları bu kez Artvin'in Yusufeli ilçesine yürüdü ve onu yuttu. Üstteki fotoğraf: Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Artvin'in 70 kilometre güneybatısında Çoruh Nehri üzerindeki Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali'ni inşa eden Limak, 275 metre yüksekliği ile çift eğrilikli beton kemer baraj tipinde Türkiye'nin en yüksek, dünyanın beşinci yüksek barajı olduğu bilgisini veriyor. Proje toplam 5 milyon 370 bin metreküp beton içeriyor, ayrıca toplam 70 bin ton demir ve çelik mamul kullanıldı. Verilen bilgiye göre, barajın toplam su depolama hacmi yaklaşık 2.2 milyar metreküp, planlanan kurulu gücü 558 MW ve yılda 1.888 milyar kWh enerji üretilecek. 4 Nisan 2023'te çekilen fotoğraf, baraj sularının yavaş yavaş yuttuğu eski Yusufeli ilçe merkezini ve Çoruh Vadisi'nin tamamen değişmiş çehresini gösteriyor. Yeni inşa edilen ilçe merkezi tepelerin üzerinde, eskisinin hemen yukarısında yer alıyor. Şimdilik sadece ayakları tamamlanmış viyadük ise gelecekte yeni Yusufeli'nin kara ulaşımını kısaltacak. Yıllar içinde sayısı giderek artan barajlarla doğal yapısı adım adım değişen Çoruh Vadisi'nde sıra Artvin'in Yusufeli ilçesine geldi. Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali'nin suları geçtiğimiz haftalarda ilçe merkezine ulaştı. Yusufeli sakinleri yıllarını geçirdikleri evlerinden, sokaklarından ayrılıp yeni yapılan yerleşime geçerken, vadinin doğal dokusu da kendi köklerinden koparıldı. Geriye ise kocaman bir soru işareti kalıyor: Bütün bunlara gerçekten gerek var mıydı? Erzurum sınırlarında doğup dar ve derin bir vadide akan Çoruh, dünyanın en hızlı akan nehirlerinden biri olmasıyla ünlüydü ve rafting ve kano gibi doğa sporlarının maceralı ve zorlu adreslerinden biriydi. Ancak baraj ve HES projeleriyle Anadolu'nun en coşkulu akarsularından Çoruh bir yapay göller zincirine dönüştü. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi'nden havza yönetimi üzerine uzmanlaşmış bilim insanı Doç. Dr. Mehmet Özalp, barajların bölgede neden olduğu ekolojik ve sosyal zararların altını çiziyor ve Çoruh'ta son çeyrek yüzyılda ana kol üzerinde 10 ve yan kollar üzerinde de beş büyük baraj projesinin planlandığına ve bunların çoğunun yapıldığına dikkat çekiyor. Bunlara ek olarak bir de yan kollarda yapılan nehir tipi hidroelektrik santral projeleri var. Özalp, "Yusufeli Barajı ile beraber Artvin il sınırlarında Çoruh Nehri'nin doğal akışına ve doğal akarsu yatağına sahip olduğu birkaç metrelik kısım bile kalmadı. Ne kadar acıdır ki Çoruh'un o eşsiz güzelliğini ve mevsimin bazı dönemlerinde yansıttığı o malum hırçınlığını ve coşkusunu görmek isteyenler sanırım artık İspir'e kadar gitmek zorunda" diyor.


Atatürk'ün ölüm haberinin duyurulduğu ilk andan itibaren Dolmabahçe Sarayı'nın çevresine binlerce insan toplanmaya başladı. Anadolu'nun her tarafından, hatta yurt dışından gelenler Dolmabahçe Sarayı'na konulan katafalkın önünden geçerek saygılarını sunmak için bekliyordu. 16 Kasım günü, 150 bin kişi Atatürk'ün naaşı önünde eğildi. Kafileler salonun büyük kapısına geldikleri zaman duraklıyor, bazıları mendilleriyle ağızlarını kapatıyorlardı. 17 Kasım günü, saat 20.00'den sonra yüzbinlerce insanın yığılması ile meydana gelen izdihamda 11 kişi yaşamını yitirdi. Gece saat 23.30'da yaklaşık 50 bin kişi sırada bekliyordu. 18 Kasım günü ziyaret sürdü. 19 Kasım'da Atatürk'ün cenaze namazı Prof. Şerafettin Yaltkaya tarafından kıldırıldı. On iki generalin omuzunda Dolmabahçe Sarayı'nın dış kapısına çıkarılan tabut, top arabasına konularak binlerce kişinin gözyaşlarıyla, uçak uğultuları ve top sesleri arasında Sarayburnu'na götürüldü. Cenaze alayı dakikada sadece 25 metre ilerleyebiliyordu. Caddelerin tamamı, yol kenarındaki bütün binalar, direkler, camilerin kubbeleri, hatta minareler insan doluydu. Tophane civarında kalabalık o kadar yoğundu ki yerleştirilen seyyar demir parmaklıklar kırıldı. Boğazkesen Caddesi'nden taşan halkı durdurabilmek için itfaiye su sıkmak zorunda kaldı. Saat 11.00 sularında üzerinde çok sayıda insan bulunan tek katlı bir bina çöktü. Altında kalanlar oldu. Cenaze alayı Sarayburnu'na 12.30'da varabildi. Atatürk'ün naaşı Zafer Torpidosu ile Yavuz Zırhlısı'na nakledildi. Yavuz'la İzmit'e taşınan tabut burada hazır bekletilen trene bindirilerek Ankara'ya getirildi, 21 Kasım 1938'de Ankara'da yapılan büyük cenaze töreninin ardından Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine götürüldü. Ve 10 Kasım 1953 Atatürk'ün naaşı Etnografya Müzesi'nden alınarak Anıtkabir'e nakledildi. Ekim-Kasım sayımızda Atatürk'ün son günleri ve cenaze törenini, araştırmacı Necmettin Özçelik'in özel arşivinden ve Hürriyet arşivinden bir kısmı yayınlanmamış veya az bilinen fotoğraflarla bir albüm olarak hazırladık. Değerli katkısı için Necmettin Özçelik'e çok teşekkür ediyoruz. 10 Kasım 1938. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu artık hayatta değil. Atatürk'ün naaşı geçerken halk cenaze arabasını görebileceği her yeri doldurmuştu. Çatılar, balkonlar, kaldırımlar üst üste insan doluydu. Cenaze alayı Karaköy'e ulaştığında kalabalık bütün sokakları doldurmuştu. Cenaze alayı geçerken Galata Köprüsü'nün üstü, hatta Yeni Camii'nin kubbe kenarları dahi en üst yüksek noktalara kadar her yer insan doluydu. Zafer Torpidosu sahilde bekliyordu. Burada tabut eller üzerinde gemiye yerleştirildi. Zafer Torpidosu Atatürk'ün naaşını Yavuz Zırhlısı'na nakletmek üzere yola çıktı. Atatürk'ün naaşı Yavuz Zırhlısı'na nakledilirken tören boyunca top atışları devam etti. Savaş uçakları zırhlının üzerinden saygı uçuşu yaptı. Yavuz Zırhlısı cenazeyi İzmit'e getirdi. Burada zırhlıdan alınan cenaze, özel olarak hazırlanan trene konuldu. Gece geç saatler olmasına karşın halk İzmit'te de Atatürk'ün naaşını görmek için toplanmıştı. Cumhuriyet'in kurucusunun naaşı trenle başkent Ankara'ya götürüldü. Başbakan Celal Bayar'ın başkanlığındaki heyetin Ankara'ya getirdiği cenazeyi Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, TBMM Başkanı Abdülhalik Renda, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak, bakanlar, milletvekilleri, devletin ileri gelenleri ile ordu mensupları karşıladı. Atatürk'ün naaşı Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde hazırlanan katafalka konuldu. Ankara'da onbinlerce kişi Atatürk'ün naaşının önünden saygıyla geçerek son görevini yerine getirdi. 21 Kasım 1938 Pazartesi günü, sivil ve askeri yöneticiler ile yabancı devlet temsilcilerinin hazır bulunduğu ve yüzbinlerin katıldığı büyük bir tören yapıldı. 21 Kasım günü Atatürk'ün naaşı 12 milletvekili tarafından katafalktan alınarak top arabasına konuldu.10.45'te cenaze korteji Etnografya Müzesi'ne doğru Cumhurbaşkanlığı Bandosu'nun çaldığı Chopin'in Cenaze Marşı eşliğinde yürüyüşe geçti. Cenazenin bulunduğu top arabasını, İstiklal madalyası takmış bir general ve hemen ardında da Atatürk'ün kızkardeşi Makbule Atadan takip ediyordu. Cenaze törenine Almanya, İngiltere, Sovyetler Birliği, Bulgaristan, Fransa, İran, Yunanistan, İtalya, Macaristan, Romanya, Yugoslavya, Mısır, Irak, Arnavutluk, Afganistan ve Milletler Cemiyeti heyetleri katıldı. Cenaze korteji 13.10'da Etnografya Müzesi'ne ulaştı. Cumhurbaşkanı İnönü ve protokol burada yerlerini aldılar. Daha sonra Atatürk'ün tabutu Etnografya Müzesi'nde hazırlanan geçici kabre konuldu. Atatürk'ün naaşı 10 Kasım 1953'te gerçekleştirilen bir törenle Ankara Rasattepe'de yaptırılan Anıtkabir'e nakledildi.


Evlerimizde mahsur kaldığımız korona günlerinde, çağrımız üzerine pek çok Atlas okuru bize pencere ve balkonlarından gördükleri manzaraların video ve fotoğraflarını göndermeye başladı. Balkon, bugünlerde bizi dış dünyayla buluşturan en önemli mekan. Bu da akla, yazar Orhan Pamuk'un balkon fotoğrafları serisini getiriyor. Orhan Pamuk, Aralık 2012 ve Nisan 2013 tarihleri arasında İstanbul Cihangir'deki evinin balkonundan şehrin bir dizi fotoğrafını çekmiş, geçen yıl da bu kareleri ünlü Alman yayıncı Gerhard Steidl küratörlüğünde, Yapı Kredi Kültür Sanat binasındaki "Balkon" sergisinde izleyiciyle buluşturmuştu. "Bu manzarada benim ruhsal durumumu yansıtan ve tarifi zor derin duygularımı gözler önüne seren bir şeyler var" diyordu Pamuk. Sergi bitse de, Pamuk'un telefoto lensli dijital fotoğraf makinesiyle çektiği 600'den fazla fotoğrafı, üç boyutlu sanal sergide ve "Balkon" kitabında görülebilir.


- YEŞİM USTAOĞLU'YLA DOĞU KARADENİZ'E - LOUVRE: DÜNYANIN SANATINI GEZMEK - SEATTLE'DEN BUZULLARA SAYGI DURUŞU - 360 DERECE MACHU PICCHU - CORTO MALTESE'LE DÜNYA TURU - YAŞAR KEMAL EFSANESİ BELGESELİ - SARAMAGO'DAN 'KÖRLÜK' SALGINI - İSTANBUL MODERN'DEN ÖZEL FOTOĞRAF SEÇKİSİ - ANADOLU MEDENİYETLERİ MÜZESİ SANAL TUR - ORHAN PAMUK'UN 3D SANAL SERGİSİ "BALKON" İstanbul Modern Sinema, yeni tip Koronavirüs (Covid-19) salgını sebebiyle geçici olarak kapalı ama sanatseverleri dijital platformlarda ağırlamaya devam ediyor. Yeşim Ustaoğlu'nun "Sırtlarındaki Hayat" belgeseli, müzenin web sitesinde 30 Nisan 2020'ye kadar izlenebilir. 2004 yapımı belgesel film Sırtlarındaki Hayat, Rize Çamlıhemşin'in Topluca Köyü'nü konu alıyor; köylülerin zorlu yaşamını gözler önüne seriyor. İstanbul Modern'in tarifiyle belgesel, "sırtlarında taşıdıkları ağır fiziksel yüklerin yanı sıra yaşam şartlarının zorlukları ve ailelerini çekip çevirmenin de getirdiği ağır yükün altında ezilmeden büyük bir dayanıklılık gösteren, her şeye rağmen şarkılarından ve yüzlerindeki gülümsemeden vazgeçmeyen kadınlara odaklanıyor. Uçsuz bucaksız ormanlarla çevrili, dinmeden yağan yağmurların ve akarsuların seslerinin yankılandığı bölgeye içeriden bir bakış sunuyor". Yönetmenlerle Buluşma programı kapsamında Müge Turan'ın Yeşim Ustaoğlu'yla yaptığı söyleşi de müzenin web sitesinde ve YouTube kanalında. Yeşim Ustaoğlu'nun Doğu Karadeniz'de geçen Sırtlarındaki Hayat belgeseli, İstanbul Modern Sinema'nın web sitesinde 30 Nisan'a kadar izlenebilir. Louvre Müzesi'nin binasının serüveni 12-13 yüzyıllardan kalma bir kalenin saraya dönüştürülmesiyle başlıyor. 1682 yılında XIV. Louis, Versay Sarayı'na taşınınca bina aralarından Yunan ve Roma medeniyetlerinden kalma önemli eserlerin de bulunduğu kraliyet koleksiyonun sergilendiği, müze olmayan müze görevini üstleniyor. Louvre, dünyanın en büyük sanat müzesi. Prehistorik çağlardan, 21. yüzyıla kadar uzanan, olağanüstü bir koleksiyona sahip. Yaklaşık 35.000 tarihi eser sanat yapıtı, 72 bin 735 metrekarelik bir alanda sergileniyor. Bazıları için müzik yalnızca müzik değildir. Özellikle X kuşağının yakından tanıdığı Seattle efsanesi Pearl Jam, dünya meseleleriyle derdi olan gruplardan biri. Onları Atlas sayfalarına taşıyan ise üzerinde Kanadalı fotoğrafçı, belgeselci ve deniz biyoloğu Paul Nicklen'ın ünlü "Buz Şelalesi" fotoğrafının bulunduğu yeni albümleri "Gigaton". Norveç'e bağlı Svalbard'da 2014'te çekilen kare, Nordaustlandet Buzulu'nda büyük miktarlara ulaşan erimenin acı bir hatırası. Albüme ismini veren "gigaton" kavramı ise dünyanın en geniş buzul tabakalarının bulunduğu Grönland ve Antarktika'daki erime miktarını belirtmek için kullanılan ölçü birimi (1 milyar ton'a denk geliyor). Temmuz 2019'da Grönland'da gerçekleşen buzul erimesi miktarı. Danimarka Meteoroloji Enstitüsü, 1 gigaton buzun 400 bin olimpik yüzme havuzuna denk geldiğini belirtiyor. Küresel deniz seviyesini 0.28 mm yükseltiyor. Görkemli dağlar ve sık ormanlarla çevrili antik İnka şehri Machu Picchu'yu ziyaret etmek isteyip de hayal kurmakla yetinenleri, 360 derecelik bir görsel tur bekliyor. Peru'da, Urubamba Vadisi üzerinde kurulu antik şehir, Dünyanın Yeni Yedi Harikası'ndan biri olarak yılda 1 milyondan fazla ziyaretçi çekiyor. Machu Picchu normal günlerde öylesine kalabalık ki, UNESCO, Dünya Miras Listesi'nde bulunan alandaki ziyaretçi sayısının günde 2 bin 500 ile sınırlanmasını öneriyor. Yetkililer, kalabalıkları dizginlemek için önlem üstüne önlem alıyor. Ancak küresel pandemi, Machu Picchu'yu da ıssızlaştırmış durumda. Evden ayrılamadığımız şu günlerde, bu olağanüstü İnka şehrini ziyaret etmek için linke tıklayın. Dil sorunu olmayanları İngilizce sesli rehber de bekliyor. Hugo Pratt, bu çizgi romanında geniş tarih ve coğrafya bilgisini de kullanarak titiz bir çalışma ortaya koydu. Yüksek çizim ve hikayeleme kalitesiyle Corto Maltese'in her albümünde farklı bir temaya eğildi. Fransız Le Monde gazetesi, Corto'nun "Tuzlu Denizin Şarkısı" macerasını "Yüzyılın 100 Kitabı" arasında göstermişti. Denizcinin kendi favori kitabı ise Thomas More'un "Ütopya"sıydı. Dünyanın en ünlü denizcilerinden Corto Maltese, albümlerinin yeni baskılarıyla yedi denizi kitaplığımıza taşımayı sürdürüyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanlığı, koronavirüs salgını nedeniyle kültür ve sanat etkinliklerini, online olarak sanatseverlerle buluşturmaya başladı. Geçtiğimiz hafta online olarak yayınlanan, "Sabah Yıldızı: Sabahattin Ali" belgeselinin ardından, senaryosunu ve yönetmenliğini Aydın Orak'ın üstlendiği "Yaşar Kemal Efsanesi" (2017) belgeseli, 10 Nisan akşamı saat 22.30'da YouTube İBB Kültür Sanat kanalından yayınlanacak. Belgeselde, büyük yazar Yaşar Kemal'in hayatı kendi ağzından ve hayatına tanıklık etmiş dostlarının anlatımlarıyla aktarılıyor. Modern dünya edebiyatının en önemli yazarlarından Nobel ödüllü Jose Saramago, Körlük adlı romanında, körlük olgusunu bir metafor olarak ele almış: Arabasıyla kent trafiğinde, yeşil ışığın yanmasını bekleyen bir adam ansızın körleşir. Doktora gider fakat körlük doktora da bulaşır. Dahası körlük, kısa bir sürede bir salgın hastalığa dönüşür ve bütün kente yayılır. Salgın öldürücü değildir, ancak o güne dek yaşama yön veren tüm toplumsal ve etik değerleri yerle bir eder. Toplum hemen her sınıfı, görmeyen gözlerle cinayetlere, tecavüzlere, kör çetelere, yağmaya tanık olur. Kolay kalıplara, kuru imgelere, sıradan sözcük oyunlarına başvurmadan, yoğun bir anlatım içinde, anlatıcının ve kahramanların konuşmaları ortak bir monoloğa dönüşüyor. Kazanç hırsına kurban edilmiş sağlık, ekonomi, aşk ilişkileri tümü mercek altına alınıyor romanda. Bütün bunlar, alegoriyle düşünmeye büyük bir katkı sağlıyor. Yeni koronavirüs salgını sebebiyle geçici olarak kapalı olduğu dönemde İstanbul Modern, sanatseverleri dijital platformlarda ağırlıyor. Müze internet sitesini güncelleyerek koleksiyon ve sergilerini dijital dünyada izleyiciyle buluşturuyor ve özel içerikler hazırlıyor. İstanbul Modern, bu çerçevede zengin fotoğraf koleksiyonundan özel bir seçkiyi de sanatseverlere açtı. Seçkide geniş bir zaman aralığından, dünyanın farklı köşelerinden, farklı temalardan çok sayıda kare yer alıyor. Dikkat çekici fotoğraflardan biri de Atilla Torunoğlu'nun 1962'de Ankara'da kara tahta başındaki çocukları gösteren çalışması. Koleksiyonda ayrıca İzzet Keribar, Şemsi Güner, Yasin Akgül gibi Atlas okurlarının yakından tanıdığı isimlerin çalışmaları da yer alıyor. İstanbul Modern'in Karaköy'deki son koleksiyon sergisi "Sanatçı ve Zamanı"nı da 3D sanal turla keşfetmek mümkün. İzleyiciler 109 sanatçının 193 çalışmasını inceleme fırsatını yakalarken, sergiye dair metinleri de okuyabiliyor. Müzenin internet sitesinden Türkiye sinemasının 100. yılını kutlamak için gerçekleştirilen "Yüzyıllık Aşk" sergisinin dijital arşivine erişim sağlanabiliyor. Ayrıca İstanbul Modern küratörleri tarafından yapıt ve sanatçı bilgilerinin aktarıldığı içerikler Haftanın Yapıtı başlığı altında YouTube kanalı ve sosyal medya hesapları üzerinden izleyiciyle paylaşılıyor. Ankara'da bulunan Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Paleolitik Çağ'dan başlayarak geniş bir zaman aralığından sayısız esere ev sahipliği yapıyor. İki tarihi binaya yayılan müzede yapılacak sanal tur, ziyaretçisini Anadolu tarihinde uzun yolculuğa çıkarıyor. 1997 yılında Avrupa Yılın Müzesi Ödülü'nü alan Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Türkiye'den bu ödülü kazanan ilk müze ve eşsiz koleksiyonuyla evrensel bir öneme sahip. Müzenin koleksiyonunda yer alan eserlerin en ünlülerinden biri, Çatalhöyük'te bulunan ve tanrıça kültüyle ilişkili sayılan oturan kadın heykelciği. Pişmiş topraktan İÖ 5750 dolayında yapılan, iki leoparın arasında oturan kadın figürini tarım ve doğurganlıkla ilişkilendiriliyor. Evlerimizde mahsur kaldığımız korona günlerinde, çağrımız üzerine pek çok Atlas okuru bize pencere ve balkonlarından gördükleri manzaraların video ve fotoğraflarını göndermeye başladı. Balkon, bugünlerde bizi dış dünyayla buluşturan en önemli mekan. Bu da akla, yazar Orhan Pamuk'un balkon fotoğrafları serisini getiriyor. Sergi bitse de, Pamuk'un telefoto lensli dijital fotoğraf makinesiyle çektiği 600'den fazla fotoğrafı, üç boyutlu sanal sergide ve "Balkon" kitabında görülebilir.


Geyşalar edilgen ve itaatkar hizmetkarlar mı, bağımsız ve güçlü kadınlar mı? Geyşalar, kırılgan görüntülerinin ardında Japon toplumunun finansal ve duygusal olarak en bağımsız kadınları olageldiler. Atlas Japonya'ya uzanıyor ve geyşaların az bilinen dünyasına konuk oluyor. İstanbul'un tarihi hanları hem ticarette hem sosyal hayatta yüzyıllara dayanan bir geleneği yaşatıyor. Mimarileriyle, içlerindeki sesler ve renklerle, geçmişten getirdikleriyle kendine özgü bir çekiciliği olan hanlar, geçmişleri ve bugünleriyle Atlas'ın mart sayısında. Van'da kış aylarında donmuş şelalelere tırmanış macerası, Zonguldak'ta antik dönemin önemli ticari, dini ve askeri merkezi Tios kenti, Botsvana'nın yaban hayatı, Düzce'nin doğal ve kültürel zenginlikleri de derginin başlıkları arasında. Atlas ayrıca uzay çalışmalarında kadınların rolü ve uzaya çıkan ilk kadınları konu ediniyor. Atlas Raporu'nun bu ayki konusu ise tüm dünyanın gündemindeki koronavirüs salgını.


Ayaklarımızın sağlığımız üzerindeki etkisini bazen unutuyoruz ama gerçek şu ki, ayak sağlığı insanın genel sağlığını ve psikolojisini doğrudan etkileyen bir konu. Öyle ki ayaklarınız rahat değilse, tüm gününüz kabus içinde geçebilir. İnsan, kendini yorgun hissettiğinde, rahatlamak için çıplak ayakla toprağa basmayı tercih eder ya... İnsanın ayaklarında oluşan o özgürlük ve rahatlık hissi, ayakların baskıdan ve rahatsız kalıplardan kurtulma hissi, tüm vücuda yayılan bir mutluluktur. İşte bunun bilinciyle günlük hayatımızda veya tatilde, ya da bahçede çalışırken, otururken, gezerken giydiğimiz ayakkabılar ve terlikler de ayak sağlığı gözetilerek üretilmiş ürünler olmalı. Bu konuda dünya çapında kalitesini ve başarısını kanıtlamış FLO gibi markalardan ya da beğendiğiniz başka markalardan spor ayakkabı seçebilirisiniz. Ayakkabılarınızı seçerken elbise modelleri de bakınıp uyumlu kıyafetler de bakabilirsiniz. Hatta bir hatırlatma yapalım. Bu küçük örnekle, terliklerin insan sağlığı üzerindeki etkisi hakkında etkili bir fikir sahibi olabilirsiniz. Tüm dünyada, uzun saatler nöbet tutmak zorunda olan doktor ve hemşire gibi sağlık çalışanlarının artık bir "üniforma" gibi Crocs terliklerini tercih etmesi, çok ilginç bir bilgidir. Zira bu terliklerin ayak fizyolojisini zorlamayan konforlu yapısı sayesinde, doktorlar 24 saate varan ve sürekli hastane içinde koşturmayı gerektiren yoğun nöbetleri sırasında, ayaklarının rahat etmesini sağlayabiliyorlar.


Ayasofya, Hıristiyanlık, İslamiyet ve pagan mirasının iç içe geçtiği, 1500 yaşında, eşi benzeri olmayan bir kültür anıtı. İstanbul'un ev sahipliği yaptığı bu ortak kültür mirasının, bugün alınan kararla müze fonksiyonu iptal edilerek, cami olarak ibadete açılmasına karar verildi. 24 Temmuz Cuma günü itibarıyla ibadete açılacak tarihi yapıya girişler de ücretsiz olacak. Ayasofya'nın içindeki fresk ve mozaiklerle ilgili nasıl bir düzenleme yapılacağına dair henüz detay verilmedi. Ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yapı içindeki hazırlıkların başladığını açıkladı. - Ayasofya, 1934 yılında Atatürk'ün emri ve Bakanlar Kurulu'nun kararıyla müzeye dönüştürülmüştü. - Ayasofya'nın Cumhurbaşkanı Kararı'yla Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılması kararı, Danıştay'ın müzeye dönüştürme kararını iptalinin ardından geldi.


Artık güneşe ulaşmak isteyenler için bahar mevsiminin ilk işaretleri kendini göstermeye başladı. Bundan sonra kış şartlarına göre tedbirler alarak değil de, yumuşak bahar ikliminin şartlarına göre gezi ve keşif planlamaları yapacağız. Bu tadına doyum olmayacak, doğanın uyanışını keşfedeceğimiz gezilerin hazırlık listelerinde de bazı olmazsa olmaz maddeler var. Malum, pandemi nedeniyle artık grip olmaktan bile çekiniyoruz ve bağışıklığımızı güçlü tutmak istiyoruz. Bahar aylarında, gece gündüz sıcaklıkları arasındaki fark bünyemizi sarsabileceği gibi gezimizin, kampımızın şartlarında bağışıklığımızı güçlü tutacak her besine kolayca ulaşma imkanımız da olmayacak. Dolayısıyla, çantamızda c vitamini, d vitamini, magnezyum, çinko gibi bağışıklığı güçlendiren vitamin ve mineral takviyelerinin bulunması faydalı olacaktır. Ancak bunları bilinçsizce kullanmak yerine doktorunuzun tavsiyelerini dikkate almalısınız. Evet artık herkes akıllı telefonla yaşıyor ve zaten onları yanımızdan ayırmıyoruz ancak bir doğa gezisi sırasında, fotoğraf ve video çekmek söz konusu olduğunda, akıllı telefonların kameraları büyük önem kazanıyor. Eğer eski model ve kamera özellikleri güçsüz kalan telefonunuzu bu yakınlarda değiştirmek için planlar yapıyorsanız, bu güncellemeyi gezilerinizden önce yapmanızı tavsiye ederiz. Böylece büyük emek ve maddi imkanlarla gerçekleştireceğiniz gezilerinizde çok daha kaliteli fotoğraf ve videolar elde etme şansı yakalayacaksınız. Kamer kalitesi açısından akıllı telefonları değerlendirmek gerekirse, iPhone modelleri ve hatta belki iPhone 11 Pro bu noktada fiyat performans açısından tavsiye edilebilir. Ayrıca Huawei telefonların son modelleri de gelişmiş kamera özellikleriyle Apple telefonlarıyla yarışıyor. Telefonlarınız, tabletiniz, laptopunuz için şarj cihazları elbette listede yer alacak. Ancak sadece prize takacağınız şarj cihazları değil, powerbank cihazları ve hatta güneş enerjisiyle şarj imkanı sunan bazı teknolojik eklemeleri de listenize dahil etmelisiniz. Eğer doğa gezisi ve kamplar için yola çıkacaksınız, gideceğiniz bölgenin detaylı bir kağıt haritasını da çantanızda bulundurmanız faydalı olur. Evet artık her şey dijital ve haritalara da dijital olarak ulaşıyoruz ama dijital cihazların pili bitebilir, suya düşebilir, ıslanabilir, yere düşüp kırılabilir, her şey olabilir... Çok da iyi tanımadığınız bir coğrafyada haritasız bir başına kalmak sonra size büyük külfet çıkarabilir. O haritaları bir kağıda basın ve su geçirmez şekilde çantanızın bir gözünde saklayın deriz. Güneş koruması aslında yaz kış çantanızda bulunması gereken bir önlem. Ancak güneşten korunmayı sadece bahar ve yaz aylarındaki güçlü güneşe karşı koruma kremleri olarak düşünmeyin. Gözlük, şapka, tente gibi sizi güneşin ışınlarından, parlamalarından koruyacak diğer tüm önlemleri de almalısınız.


Bir PC kurarken veya PC satın alırken, hepimiz ilk olarak bilgisayar fiyatları hakkında araştırmaya yapıyoruz. Oysa bir PC seçerken ilk dikkat etmeniz gereken bileşen anakart olacaktır. Anakartınız, seçeceğiniz PC'nin limitlerini, yeteneklerini belirleyen temel anlamına gelir. Temeli sağlam olmayan yapının sağlıklı inşa edilemeyeceği gibi doğru anakartı seçmediğinizde, ileride PC'nizi yükseltmek istediğinizde, yeni donanımlar eklerken sorunlar da yaşayabilirsiniz. Hatta anakartınızın, PC'nin içinde hava akımına olanak sağlayan bir mimariye sahip olması, işlemci sıcaklığının tehlikeli boyutlara yükselmemesi ve PC'nizin daha sağlıklı çalışması anlamına gelecektir. Eğer laptop satın alacaksanız da, üreticisi ankart konusunda bilgi vermeyecektir ancak havalandırma kanallarının yeterince geniş ve çok sayıda olmasına özen göstermenizi tavsiye ederiz çünkü video/görüntü işleme gibi süreçler çok fazla ısı oluşmasına neden olacaktır. Soğutma konusunda yetersiz kalan bir laptop ise sorunlarla karşılaşacaktır. Bu noktada fiyat/performans açısından başarılı olan Nvidia GTX 1650 gibi bir ekran kartına sahip olan laptopları seçmenizi tavsiye ediyoruz. Fotoğraf ve video işleme demişken, PC'niz ile telefonunuz arasında doğrudan bağlantı kurulması da, yüksek boyutlu verilerin aktarılması için çok pratik çözümler sunuyor. Örneğin Windows PC'nize Samsung akıllı telefon üzerinden kablosuz bağlantı kuracak uygulamaları da kurmanızı tavsiye ederiz. PC seçerken pek çok insanın yaptığı hatalardan biri de, RAM miktarını önemsememektir. Güçlü PC denilince, insanların aklında beliren donanımlar, en güçlü işlemci ve en güçlü ekran kartı olur... Oysa PC'nin güçlü donanımlarının güçlerini gösterebilmeleri için bol ve hızlı RAM'e ihtiyaç vardır. RAM'i bir şişe ağzı olarak düşünebilirsiniz. İşlemciniz, ekran kartınız, sabit diskleriniz çok güçlü olabilir ama bu bileşenlerden gelen veriler, düşük kapasiteli RAM'lerin önünde birikir ve RAM'iniz, bilgisayarınızın hızını belirler. Dolayısıyla, PC seçerken, "bol" ve "hızlı" RAM sahibi olmak üzere bir bütçe planlaması yapmalısınız. Aynı uyarımız Notebook almak isteyenler için de geçerli. Notebook'unuzu seçerken, mümkünse yüksek hafızalı bir model almak isteyebilirsiniz. Eğer beğendiğiniz, bütçenize uygun Notebook modelinde yeterli RAM bulunmuyorsa da, paniğe kapılmayın, Notebook'lara RAM eklemek çok zor bir işlem değil. Teknik servislerde bu işler kısa sürede yapılıp cihazlar sahiplerine teslim ediliyor. Eğer biraz teknik bilgiye sahipseniz ve Notebook'un RAM'leri alt kapakta kolayca ulaşılabilir bir yerdeyse, kendiniz bile rahatça RAM güncellemesi yapabilirsiniz. Ama uyarımızı yapalım, ne yaptığınızı bilmiyorsanız, bu işi bir uzmana bırakın. Bilgisayarınızı konforlu kullanmak için yüksek çözünürlüğe sahip bir Mouse da detaylı video/fotoğraf işleme süreçlerinde işinizi kolaylaştıracaktır. Mouse fiyatları konusunda bir inceleme yapmanızı tavsiye ediyoruz. Eğer bu basit kullara dikkat ederek bir PC veya Notebook edinecek olursanız, uzun yıllar boyunca bilgisayarınızın yüksek performanslı olarak, ihtiyaçlarınızı fazlasıyla karşılaması mümkün olacaktır.