Vahşi sulama yöntemleri, kuraklık ve değişen yağış rejimi sebebiyle göllerimiz sularını kaybediyor. Su seviyesi düşüp derinlik azaldıkça, buharlaşma tetikleniyor. Raporlar, Türkiye'nin göllerinden yarıdan fazlasını kaybettiğini gösteriyor. Birkaç ay önce, koronavirüs gündemi arasında kaybolup giden bir cümle bu. Oysa Su Politikaları Derneği'nin "Doğal Göller ve Sulak Alanlardaki Su Yönetimi Sorunlarımız ve Çözüm Önerileri" başlıklı raporu bu veriyle sınırlı değil. Rapor çarpıcı. Buna göre, Türkiye'nin neredeyse tüm göl alanları kirlilik nedeniyle doğal dokusunu kaybetmiş durumda. Doğal göller ve sulak alanlarda su miktarıyla beraber su kalitesi de azalıyor, ayrıca biyolojik çeşitlilik tehdit altına giriyor. Bu alanların birer yönetim planı olmaması da sorun yaratıyor. Zira rapora göre, tescilli 76 sulak alandan sadece 24'ünün su yönetim planı bulunuyor. Göllerin izinsiz kullanımını ve kirletilmesini önlemeye yönelik yasal düzenlemeler de yetersiz kalıyor. Peki, iklim değişikliği bu manzaranın neresinde duruyor? Kesici, kuraklığın kelime anlamının nem eksikliği olduğunu söyleyerek, "Hidrolojik kuraklığın olduğu bir ortamda su miktarı giderek azalırsa o ortamda nem daha az olur. Ağaçlar da burada önemli bir faktör. Bunlar birbiri ile bağlantılı. Yağışlar artık bir anda geliyor. Damlaya damlaya yağmadığı için depolama şansı da olmuyor. Üstelik yıl genelinde yağışlar da azalıyor" diyor. Göllerdeki en önemli sorunlardan biri de buharlaşma. Buharlaşma ile meydana gelen su kaybının tarım, enerji ve içme suyu için kullanılan miktardan daha fazla olduğunu söylüyor Kesici. Ancak bu durumu doğrudan iklim değişikliğine bağlamanın doğru olmadığını söylüyor: "Suların derinliği azaldıkça buharlaşma da artıyor. Eğer göllerdeki su seviyeleri DSİ ve politikacılar tarafından bilimsel kurallara göre korunursa, buharlaşma da aşağıya çekilecektir. Ancak hep yanlış politikaların uygulanması neticesinde bugün bu noktadayız. Türkiye'nin beşinci büyük gölü Akşehir artık haritadan silindi. 10-12 yıl önce coğrafik olarak yok oldu. Türkiye'nin içme ve kullanma suyu varlığının büyük çoğunluğunu doğal göller oluşturuyor. Ancak insan eliyle oluşturulan yapay göletler, baraj gölleri var. Kesici, yapay göletlerin sulak alanların beslenmesini engellediğini söylüyor. "Doğal gölleri kalbimiz olarak düşünün, dereler de damarlarımız olsun. Doğal göller yağışla besleniyor. Yapay göletler yapıldığındaysa, yağmur suları doğal göllere gideceğine buralara gidiyor. Suni göletlere ve tarıma karşı değiliz elbette. Ancak plan olmayınca doğal döngü bozuluyor. Milyonlarca yılda oluşan bu göllerin beslenmesine engel olmamak gerekiyor. Bu sorunlar 30 yıl önce başladı ve 30 yıldır konuşuyorum. Keşke bizi dinleselerdi, önlem alsalardı, göllerin çoğu varlığını sürdürüyor olurdu. Yakında tarıma, içmeye, kullanmaya su bulamayacağız. Bir zamanlar Karapınar bölgesinde obruk oluşumu yoktu. Yeraltı suları çekilmiyordu. Kapalı bir havza idi. Tarımsal su kullanımının iyi şekillenmesi gerekiyordu. O bölgede şekerpancarı üretimi olmamalıydı. Ancak yanlış tarım uygulamaları nedeniyle göl suyu aşırı kullanıldı. Son 30-40 yıl bilinen ortalama derinliği 12 metreydi. Mavi boncuk şeklinde göründüğü için "nazar boncuğu" deniliyordu. Su seviyesi 2000'li yılların başlarında 1-2 metreye kadar düştü. Tarımsal sulama sorununa yağış azlığı da eklendi. Doğru planlama yapılsa ve yeşil kuşak artırılabilse böyle olmazdı. Artık Meke diye bir gölümüz yok, Meke gölü krateri var. Meke Gölü'nün son 30-40 yılda 12 metre olan derinliği 1 metreye kadar düştü. Akşehir Gölü : Gölün etrafına kurulan şeker fabrikaları ve SEKA kağıt fabrikası hem kendilerini, hem de gölü yok etti. Akşehir Gölü'ne dışarıdan su getirilmesi için milyonlarca lira harcandı. Ancak bu kez de ağaçlar kurudu. Sular tekrar azalınca flamingolar öldü. 2007-08 arasında gölde leğendeki su kadar su kalmıştı. Sonra tamamen kurudu. Artık Akşehir'de sadece küçük bir su birikintisi var. Tuz Gölü : Yeraltı taban suları aşırı derecede çekilmiş durumda. Tuz alınmamış olsa tamamen kurumuş olurdu. Yüzeysel olarak, bu yılki çalışmalarda geçen yıla göre yüzde 9-10 kayıp var. Tuz Gölü'nde kuş çalışması yapanlar, kuş çeşitliliğinin ve sayısının da azaldığı bildiriyorlar. Göller Yöresi: Burdur-Isparta-Antalya-Denizli sınırları içinde bir zamanlar 36 göl vardı ve dünyanın sayılı göller yöresinden biriydi. Son 30 yılda burada sadece 16 göl kaldı. Göl kenarlarındaki ormanlık alanlar da imar sebebiyle azaldı. Beyşehir ve Eğirdir gölleri son 15-20 yıl içinde su kotu ve yüzey açısından sularının yüzde 50'sinden fazlasını kaybetti. Eğirdir Gölü kuruma periyoduna girdi. Ortalama su seviyesi 14 metreden 5-6 metreye düştü. Su kaybının sebebi ise yüzde 80'lik bir oranla tarımsal sulama.


Dünya Sağlık Örgütü 50'den fazla kuruluşla birlikte, çocukların Covid-19'u anlayabilmesi ve kabullenebilmesi için Türkçe'nin de aralarında bulunduğu 36 farklı dilde kitap hazırladı. Kitapta, 'Ario' isimli hayal ürünü bir karakter aracılığıyla, çocukların kendilerini, ailelerini ve arkadaşlarını koronavirüsten nasıl koruyabilecekleri ve yeni ve değişken bir gerçeklikle karşılaştıklarında nasıl güç durumların üstesinden gelebilecekleri anlatılıyor. 6-11 yaş arası çocukları hedefleyen kitap, "Benim Kahramanım Sensin, Covid-19 ile Savaşan Çocuklar' ismini taşıyor. WHO Genel Sekreteri Tedros Adhanom Ghebreyesus, kitapla ilgili olarak, "Geçmişteki insani acil durumlar gençlerin hayatları tepe taklak olduğunda korkularını ve kaygılarını gidermenin ne kadar hayati olduğunu gösterdi. Çocukları saat dilimleri ve kıtalar arasında yolculuğa çıkaran bu güzel kitabın, onların koronavirüs salgını sırasında mutlu ve güvende kalmaları için ne yapmaları gerektiğini anlamalarına yardımcı olmasını umuyoruz" dedi.


Geçen haftalarda çok ilginç bir haber bilim dünyasını heyecanlandırdı. Avustralya'da 7 milyar yaşında, Dünya'dan daha yaşlı bir madde bulundu! Akla şu soru gelebilir: "Ama nasıl olur, Güneş Sistemi'nin yaşı 4,6 milyar yıl. Dünya üzerinde Dünya'dan daha yaşlı bir kaya parçası nasıl bulabiliriz?" Haberin en heyecan veren tarafı da zaten bu. Güneş Sistemi'nde gördüğümüz her şeyin 4,6 milyar yaşında, ya da daha genç olmasını bekleriz. Ama daha doğru soru şu: "Peki, Güneş Sistemi'ni oluşturan o atomlar ve moleküller nereden geldi?" Avustralya'da bulunan meteoride geçmeden önce, bu sorunun yanıtını vermeliyiz. Evren neredeyse bir geri dönüşüm fabrikası gibi çalışıyor. Bir yerlerde yıldızlar oluşuyor. O yıldızlar, içlerinde barındırdıkları hidrojen gibi yakıtlara göre hayatlarını yaşıyor, yaşarken bu atomları farklı atomlara, elementlere dönüştürüyor ve sonunda da ölüyorlar. Ölürken, bu oluşturdukları atom ve toz parçalarını şiddetli bir süpernova patlamasıyla evrene saçarak dağıtıyorlar. Sonra bu toz parçaları başka yerlerde toplanarak yeni yeni yıldızların oluşmasını sağlıyor. Yani aslında bir yıldızın ölümü, gelecekte başka bir yıldızın doğumuna sebep oluyor. Kısacası bu sürekli bir dönüşüm. Bizim Güneş Sistemi'mizi oluşturan gaz ve toz da çok daha önce başka yerlerde patlayıp evrene yayılan başka yıldızlardan kalma parçalar. Belli yerlerde yoğunlaşarak toplanıyor ve kütle çekimle daha uzaktaki parçaları da içlerine çekerek büyüyorlar. Yaklaşık birkaç milyon yıl gibi kısa bir sürede de burada bir/birkaç yıldız oluşuyor. Yani genel olarak, yeni yıldız ve çevresindeki gezegenleri oluşturan materyaller de eski yıldızlardan izler taşıyor. Ancak bu oluşum sırasındaki şiddetli tepkimeler ve yüksek sıcaklıklar sonucu birçok element/ mineraldeki ilk izler siliniyor, veya bunlar başka element/minerallere dönüşüyor. Asteroitler, Dünya'ya düştüklerinde aynı şekilde kalmaz. İniş anındaki yüksek hız ve Dünya atmosferinde yaşadıkları sürtünmeden dolayı dış kabukları ciddi oranda yanar, ya da parçalanır. Dolayısıyla milyarlarca yıldır tertemiz duran, Güneş Sistemi'nin oluşum sahnelerini içinde barındıran bir asteroit, Dünya yüzeyine iniş yaptığında artık yanmış olur. NASA'nın, ya da Japonya'nın asteroit misyonları yapmasının, araçlar gönderip asteroitten Dünya'ya numune getirmeye çalışmasının sebebi de bu: Uzaydaki her asteroit aslında bir tür tarihi bir belge. Bu yazıya konu olan Murchison Asteoridi ile ilgili yeni keşfe gelince... Keşfi yapan makalenin başyazarı Chicago'daki Field Doğa Tarihi Müzesi jeoloğu Philipp Heck, asteroidin içindeki ilginç minerallere ulaşmak için önce bu kayadan bir parçayı döverek toz haline getirmiş, sonra da kalan toz parçalarını asitle yıkamış. Asit, sonradan oluşan mineralleri ve silikatları çözdükçe, asite direnen daha yaşlı mineraller ortaya çıkmış. Yaptığı işlemi, saman yığınındaki iğneyi bulmak için sadece iğne kalana kadar bütün samanlığı yakmaya benzetiyor. Kalan minerallerin yaşını da kozmik ışınlara ne kadar zamandır maruz kaldığını saptayarak buluyor. Şöyle ki uzayda bulunan bir gezegen, astreoit ve kaya parçası hem Güneş'ten gelen yüksek enerjili parçacıklara, hem de Samanyolu merkezinden gelen daha yüksek enerjili kozmik ışınlara maruz kalıyor. Dünya yüzeyi, çevresindeki Van Allen kuşakları sayesinde bu parçacıklardan yoğun oranda korunuyor. Ancak koruması olmayan asteroitler bu bombardıman neticesinde bu kozmik parçacıkları üzerinde biriktiriyor, hatta başka elementlerin oluşmasına sebep oluyor. İşte bu kaya parçaları üzerinde sonradan oluşan elementlerin miktarı tespit edilerek, ne kadar süredir bu kozmik ışınlara maruz kaldıkları bulunuyor. Yaş tespiti çalışmalarından çıkan sonuçlara göre, toz tanelerinin yüzde 60'ı 4,6 ile 4,9 milyar yıl arası bir zamandan geliyor. Kalanları da 5,5 milyar yıl ile 7 milyar yıl geriye gidiyor. Yukarıda bahsettiğim gibi, yıldızlar birkaç milyon yılda oluşuyor, ama oluştuktan sonra hemen farklı elementleri üretip etrafa saçmıyor. Yıldız, kütlesine bağlı olarak birkaç milyar yıl boyunca yaşamına devam ediyor. Ancak ölüm aşamasında oluşturduğu maddeleri evrene saçma fırsatı buluyor. Yani bu toz taneleri 4,6-4,9 milyar yıl arasına tarihlendirildiyse, onları oluşturan yıldız da en az 2-2,5 milyar yıl yaşamış olmalı diye öngörebiliriz. Yani bu tozlar bu sırada oluştuysa, yıldızın ölümüyle patladığında bütün evrene dağıldı ve bizim Güneş Sistemi'ni oluşturan nebulaya katkıda bulundu. Öte yandan bu çalışmadan çıkan spekülatif bir sonuç da galaksilerdeki yıldız oluşum oranı. İstatistiklere göre ortalama olarak galaksimizde her yüzyılda bir yıldız oluşabileceği varsayılıyor. Ama toz parçaların çoğunun 4,6 ile 4,9 milyar yaşında olmasından ötürü, bunun da çoklu bir yıldız oluşum sürecinden kaynaklandığını sonucunu çıkartıyorlar. Yani galaksimizdeki yıldız oluşumunun bir anda çok yıldız oluşumu, ardından durgunluk, yeniden çoklu oluşum süreci gibi bir trendi takip ettiğini düşünmüşler. Açıkçası bu makalenin hakemi olsaydım bu hipotezi biraz zorlama bulduğumu söylerdim. Çünkü elimize ilk defa bu kadar yaşlı toz parçaları geçmiş, hatta tek bir meteoritten gelmiş. Ve bu tek veri ile bu kadar büyük bir genelleme yapmak bence kolay olmasa gerek. Klasik sorumuzu da burada tekrarlayabiliriz. Dünya'da yaşam nasıl başladı? Acaba Dünya'daki kimyasal tepkimeler mi buna yol açtı, yoksa daha önce başka yıldızların çevresindeki gezegenlerden birinde oluşan yaşam oradan ayrılarak milyonlarca, belki milyar yıl boyunca seyahat ederek, Dünya oluştuktan 1 milyar yıl sonra mı buraya düştü? Murchison Meteoridi gibi ilk yaşamı barındıran bir meteorit bulabilecek miyiz? İşte nihai sorumuz bu. Büyük keşfe yol açan da, yakın zamanda bu meteorit üzerinde yapılan analizler. Meteorit üzerinde, Güneş Sistemi'nden birkaç milyon yıl ila 3 milyar yıl öncesine uzanan yaşlarda, farklı mineraller bulundu. Dünya'da bu kadar yaşlı bir kayaya ulaşmak imkansıza yakın. Çünkü oluşumundan itibaren 4,6 milyar yıllık süre boyunca yer hareketleri, volkanik aktivite vb. ile bu ilk materyaller yüksek sıcaklık ve basınç sonucu başka materyallere dönüştü. Murchison'un geldiği ana asteroit, oluşumundan itibaren yüksek sıcaklığa veya etkileşime maruz kalmadıysa, içinde barındırdığı çok yaşlı minerallerin Güneş Sistemi öncesindeki gibi korunmuş olma ihtimali yükseliyor.


Yurt içi ve yurt dışına yapılacak olan seyahatlerde kaza, hastalık, valizlerin kaybolması gibi olası risklerin güvence altına alınmasını sağlayan sigorta çeşidine seyahat sigortası adı verilmektedir. Ülkemizde pek çok tur şirketi tarafından müşterileri için alınan bu hizmetin yanı sıra yurt dışına yapılacak seyahat ve turlarda Avrupa ülkeleri vize vermek için sigortayı bir şart haline getirmiştir. Bu sebeple seyahat için yapılan sigortaya yurt dışı seyahatlerinden ötürü vize sigortası adını vermek de doğru olacaktır. Seyahat sağlık sigortası ise Türkiye Sigortalar Birliği tarafından hazırlanan bir yönetmelik ile düzenlemiştir. Ulaşım yollarından herhangi birini kullananların karşılaşabilecekleri sağlık risklerine karşı onları güvence altına alan seyahat sağlık sigortası fiyatları firmalar bazında değişkenlik göstermektedir. Seyahat için yapılan sigorta geniş bir tanıma sahip olmakla birlikte, sağlık sigortası yalnızca sağlık risklerine karşı koruma sağlamaktadır. Bu sigortanın sağlık masraflarını karşılayabilmesi için sağlık sorununun meydana geldiği tarihin poliçenin geçerlilik tarihi kapsamında olması gerekir. Seyahat süresi dışında mevcut olan sağlık durumları için teminatlardan yararlanmak mümkün değildir. Seyahat sağlık sigortası ücretleri noktasında hizmet kapsamı da belirleyici unsur olmaktadır. Seyahat sigortası nedir? sorusunun cevabı pek çok kişi tarafından merak ediliyor. Özellikle çok kez seyahat yapmış ve yapmakta olanların anlaşmalı olduğu sigorta şirketleri bulunuyorken ilk kez bu hizmeti alacak olanlar sigortanın ne anlama geldiğini, sigorta kapsama alanında bulunan teminatları araştırıyor. Seyahat halinde meydana gelecek olumsuz durumlardan bedensel ya da maddi anlamda etkilenmemeniz açısından uygulanan sigorta, seyahatlerinizdeki riskleri de en aza indiriyor. Seyahat sigortası fiyat noktasında belirleyici unsur firmalar olurken, seyahat sigortasının sizlere sağladığı avantajlardan da bahsetmek gerekiyor. - Kaza sonucu vefat halinde lehtara tazminat ödemesi yapılması, - Sürekli sakatlık durumunda sakatlık derecesine göre tazminat ödemesi yapılması, - Tatil esnasında meydana gelen yaralanma ve rahatsızlanma durumlarında sağlık merkezlerine nakil giderleri, - Yurt dışı seyahatleri esnasında meydana gelen hastalık ve yaralanma durumlarında süre uzadığında meydana gelen fiyat artışı, - Sigortalının yanında bir yakını olması gerektiği sağlık durumlarında, aile üyelerinden yalnızca bir tanesine ait ulaşım giderleri, - Aile üyelerinden birinin vefatı sebebi ile geri dönüş sağlanmasında dönüş ücreti, - Evinde meydana gelen hasarlar sebebi ile acil eve dönüş ücreti, - Seyahat esnasında vefat olması durumunda sigortalının nakli, cenazeye eşlik edenlere ait yol masrafları, - Kayıp bagajların bulunması halinde sigortalının adresine teslimi bu avantajlar arasında yerini alır. Ancak sigorta şirketlerine göre bu kapsam değişkenlik göstermekle birlikte seyahat sigortası fiyatları da bu kapsama göre şekillenmektedir. ''Seyahat sigortası ne kadar?'' sorusuna cevap verdikten sonra sıra ''Seyahat sigortası zorunlu mu?'' sorusunun cevabına geliyor. Özel sağlık sigortası hizmetlerinden faydalanıyor iseniz, seyahatiniz için sigorta yaptırmanıza gerek olmamakla birlikte özellikle yurt dışına yapılan seyahatlerde vize alımları için bu sigorta çeşidi zorunlu tutulmaktadır. Ülkemizde de bu sigortanın yapılması elzemdir. Olası risklerin tazmin edilmesi ve iyileştirilmesi için aslında bu sigorta çeşidi bir zorunluluktan öte bir ihtiyaçtır. Çünkü sigortanın kapsama alanı oldukça geniştir. Yalnıza sizlerin değil, vefat halinde geride bıraktıklarınızın da mağdur olmaması açısından sigorta yaptırmanın önemi büyüktür. sigortaladim. com adresi üzerinden firma ile iletişime geçerek hemen formu doldurun, siz de seyahat anında ister yurt içinde ister yurt dışında karşılaşacağınız olumsuz durumlarda maddi hasarlarınızı minimum seviyeye indirin.


Doğanın güzelliği ve çeşitliliğine bir övgü. Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafçısı yarışmasından küçük bir seçki, bizi doğal peyzajın etkileyici anlarına götürüyor. Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafçısı yarışması, 2022 yılında dokuzuncu kez düzenlendi ve yine birbirinden güzel doğa manzaralarını bir araya topladı. Yarışmaya dünyanın dört bir yanından 3 bin 800'den fazla fotoğrafçı katıldı. Doğanın güzelliğine ve sergilediği çeşitliliğe bir övgü niteliğindeki yarışma ayrıca, jüriden en yüksek puanı alan 101 fotoğrafı her yıl özel bir kitapta bir araya getiriyor ve giderek büyüyen bir coğrafya arşivi oluşturuyor. Dağlar, ovalar, kıyılar, mağaralar, sulak ya da kurak köşeler, sıcak ya da soğuk bölgelere uzanan yarışma gezegenimizin coğrafi çeşitliliğini ve yaşamın zenginliğini gözler önüne seriyor... Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafçısı Ödülleri'nin jüri başkanı Peter Eastway, yarışmaya katılan fotoğrafları incelemenin kendilerini her zaman çok etkilediği söylüyor ve "fotoğrafçıların coğrafyada kat ettiği mesafelere her zaman hayran kalıyoruz" diyor. Jüri üyelerinden David Burnett ise "sonunda alınan puan ne olursa olsun yarışmaya katılmanın büyük bir kişisel anlamı var diyor ve devam ediyor: "Bu manzara fotoğrafları, bana katılımcılarımızın fotoğraf çekmeye ne kadar bağlı olduğunu gösteriyor. Mükemmel bir yer bulmak için yapılan ıslak, soğuk ve uzun yorucu yürüyüşler tüm fotoğrafların kalbine gömülü..." Bu yıl Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafçısı'nın jüri üyeleri arasında geçen yılın kazananı, Türkiye'den Aytek Çetin de bulunuyordu. 2021'de Aytek'in portfolyosunda Kapadokya'dan iki kareyle birlikte Niğde Aladağlar ve Gürcistan yer almıştı. Yılın En İyi Manzara Fotoğrafı ve Yılın En İyi Manzara Fotoğrafçısı belirleniyor, ayrıca beş fotoğrafçıya özel ödül veriliyor. 2022'de Yılın Manzara Fotoğrafçısı ödülünü Şili'den Benjamin Briones Grandi alırken, Yılın Manzara Fotoğrafı ödülünün sahibi ABD'den Martin Broen oldu. Çinli fotoğrafçı Tony Wang, ülkesinin iç kesimlerindeki Siçuan bölgesinde, doğanın gösterişli bir anını kayda geçirmiş. Ülkenin ekonomik açıdan en önemli bölgelerinden biri olan Siçuan, diğer yandan uçsuz bucaksız doğal peyzajlar da sergiliyor. Yeşil tepeler üzerinde beliren gökkuşağı, Wang'a portfolyosunun övgü toplayan bu karesini kazandırmış. Bulgaristan'da Balkan Dağları'nın eteklerindeki kar fırtınası nihayet dinmiş, geride beyaza kesmiş ağaçlar bırakmış. Ormanı dolduran beyaz sessizlik, bir yandan da bölgedeki kışların ne kadar çetin geçebileceğini gösteriyor. Arjantin'in Atlas Okyanusu kıyılarında uzanan kum tepeleri yükseklikleri ve kapladıkları alanla bu konuda dünyadaki sayılı örneklerden sayılıyor. "Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafçısı" unvanının yeni sahibi, Şilili fotoğrafçı Benjamin Briones Grandi'nin portfolyosu, uçsuz bucaksız kıyı kumullarının yabani ve ıssız karakterini başarıyla yansıtıyor. Bu alanlar bir yandan da nadir kumul bitkileriyle sürüngen, amfibi, böcek gibi canlı türlerini barındıran değerli habitatlar. Afrika'nın güneyindeki Namibya'da çöl kumları ve tek başına duran ağaç kalıntısının oluşturduğu manzara, yukarıdaki bulutlarla daha da etkileyici bir hal almış. İspanyol fotoğrafçı Jose D. Riquelme, ağacın tek başınalığına özellikle vurgu yapıyor ve fotoğrafına Yaşlı Ağaç adını veriyor. Namibya Çölü, dünyanın en eski kumul bölgelerinden biri. Kum, kızıl rengini içindeki demirden ve bunun yıllar içinde oksitlenmesinden alıyor. Hollandalı fotoğrafçı Max Rive, Arjantin ve Şili sınırında döne döne ilerleyen akarsuyu kadrajına alırken Patagonya'nın tüm güzelliğini de fotoğrafa sığdırmayı başarmış. Güney Amerika'daki Patagonya, dünyanın en bakir bölgelerinden biri ve dağları, ormanları, akarsuları, sahilleriyle doğal peyzajın en etkileyici unsurlarını barındırıyor. Avusturyalı fotoğrafçı Hans Gasser, Umman'da çektiği kareye Kum Denizi adını vermiş. Rubülhali Çölü'nün sarı tepeleri arasında kalmış düzlükler, gerçekten de sonsuz bir denizi andırıyor... Arap Yarımadası'nın güneyindeki devasa çöl, dünyada insan etkisinden en uzak yerlerden biri olarak biliniyor. Uçsuz bucaksız kumlar, gündüz güneş, geceyse soğuk burada hiçbir canlının yaşamasına izin vermiyor. Bu çarpıcı fotoğraf, yarışma kapsamında hazırlanan kitapta yerini alacak. ABD'li fotoğrafçı Martin Broen, kendisine "Uluslararası Yılın Manzara Fotoğrafı" ödülünü getiren bu kareyi, Meksika'nın ünlü Yucatan Yarımadası'nda çekmiş. Bölgede "cenote" adı verilen su dolu doğal çökme çukurları ve sualtı mağaralarıyla başka bir dünyayı andırıyor. Dalgıcın fenerinden çıkan ışık suyu maviye boyayarak, bu sualtı sistemini daha da gerçeküstü hale getiriyor. Tulum kenti yakınında bulunan ve kilometrelerce ilerleyen karanlık sulara dalmak sadece profesyonellerin yapabileceği bir iş. Broen'in ödüllü karesi, derinlerde bulunan bu benzersiz doğa varlığının narin güzelliğini belgelemesi bakımından da önem taşıyor. Kış, ağaçları neredeyse tanınmayacak hale gelene kadar örtmüş. Fotoğrafçı Koki Dote'nin bu kareyi yakaladığı Japonya'nın Fukuşima bölgesi, 2011'de yaşanan nükleer santral faciasıyla gündeme gelmişti. Fotoğraf bu yönüyle, doğanın döngüsünün güzelliğini ve inatçılığını vurguluyor. Avusturya'dan Mitja Kobal, ülkenin Tirol bölgesindeki Schlatenkees Buzulu'nda yakaladığı manzarayı, bir filin bedenindeki ayrıntılara benzetiyor ve iklim krizine de gönderme yaparak fotoğrafına şu adı veriyor: Alp Fillerinin Alacakaranlığı... Avusturya Alpler'indeki buzul, High Tauern Ulusal Parkı sınırları içinde yer alıyor.


Bisikletler artık konforlu bir ulaşım aracı olarak daha yoğun kabul görüyor. Üstelik onları güç harcamadan da kullanabiliriz. İşte elektrikli bisikletler hakkında bilmek istedikleriniz. Bisiklet, bir dönem popülaritesini yitirse de sağlıklı yaşam için ne kadar önemli olduğu anlaşıldıktan sonra bisiklete olan talep yeniden yükselmeye başladı. Eskiden bebek bisikleti veya kız çocuk oyuncakları gibi sadece çocuklar için bir oyun/eğlence aracı olarak görülen bisikletleri bugün artık yetişkinler de yoğun olarak kullanıyor. Ve hatta işine bisikletle gidip gelmeyi tercih eden yetişkinlerin sayısı da hızla artıyor. Bisiklet tercih ederken, artık elektrikli bisikletlerin de öne çıktığına da şahit oluyoruz. Elektrikli bisikletler, isterseniz hiç pedal çevirmeden sizi onlarca kilometre boyunca taşıyabilirken, isterseniz yorulduğunuz anlarda pedaldaki yükünüzü alıp daha kolay pedal çevirmenize de destek olabiliyor. Bir yokuşu bisikletle tırmanırken, yokuş tırmandığınızı hissetmeden kolayca yol alabiliyorsunuz. Üstelik artık çocuklar da bisiklet istediklerinde, elektrikli olması için diretiyorlar. Çocuklar için bisiklet alırken, ayrıca güvenlik ekipmalarına da büyük önem göstermeniz gerektiğini unutmayın çünkü yetişkinler bisikleti çoğu zaman keyif için ya da alışverişe gidip gelmek için ve özenle kullanırken çocukların hız yapmak/yarışmak gibi tehlikeli sürüş biçimlerine yöneldiklerini unutmayın. Dolayısıyla kask ve dizlikler dışında, çocuk elbiseleri arasında, çocukların düştüğünde yaralanmalarını zorlaştıracak, bedenlerini koruyacak kıyafetler de seçmeniz gerekebilir. Elektrikli bisiklet satın almak isteyenler için, birkaç önemli kıstası göz önünde bulundurmak önemli. Bisikletinizi hangi sıklıkla ve ne kadar uzun mesafelerde kullanmayı düşünüyorsunuz? Eğer sadece semt içinde, ev-çarşı arasında, günde birkaç kilometre git gel yapacaksanız, maksimum menzili 30 km olan, tek şarjla 30 km giden bisikletler işinizi görecektir. Ancak bisikletle uzun mesafe yolculuklarına çıkmayı planlıyorsunuz, 30-40-50 km uzaktaki işinize bisikletle gidip gelmeye niyetliyseniz, 90-100 km menzili olan modelleri düşünmenizi öneririz. Bisikletler, menzili tükettikten sonra, boşalan pillerini şarj etmek konusunda da 4-8 saat arası zaman isteyebiliyorlar. Bu zamanı da göz önünde bulundurarak menzil hesabınızı yapmalısınız. Elbette bisiklet seçerken, Türkiye'de yedek servisi, yedek parçası bulunan, pillerin ömrü bitince yenisini alabileceğiniz markaları tercih etmenizi de öneriyoruz. Aksi halde, pil ömrü bittiğinde değerli bisikletinizi kullanabilmek için yurt dışından yüksek maliyetlerle pil getirmek keyfinizi kaçırabilir. Ya da bir sorun yaşadığınızda yetkili servis bulamamak, çok can sıkıcı olacaktır. Tabi, elektrikli bisiklet de kullansanız, güvenlik önlemlerinizi mutlaka almalısınız. Bisiklet kaskı, eldiven, dizlikleriniz gibi sizi düşmeye karşı koruyacak tüm önlemleri tam olarak edinmeden lütfen bisikletle yola çıkmayın. Efsane Kasım ayına girmişken, heyecan verici indirimler ve kampanyaları da değerlendirerek alışveriş ihtiyacınızı tamamlayabilirsiniz. Hepsiburada'nın Efsane Cuma indirimlerinde Volta elektrikli bisiklet bulabileceğiniz gibi Dyson saç şekillendirici ya da elektrikli mutfak aletleri, beyaz eşya, mobilya, giyim... Tüm ihtiyaçlarınızı uygun fiyatlara bulabilirsiniz. İndirimleri kaçırmamak için Hepsiburada'yı takip etmenizi tavsiye ediyoruz.


Yolculukları hepimiz çok seviyoruz ancak çoğu zaman bu yolculukları uzun uzun müzik dinlemek için kullandığımızın farkında mısınız? Madem müzikten kopamıyoruz, o zaman bu beş detaya dikkat. Telefonlarımıza veya diğer dijital cihazlarımıza bağlayabileceğimiz, küçük tırnak boyutundaki bu minicik SD kartlar, onlarca GB veri saklama boyutlarıyla binlerce şarkılık arşivlere dönüşebiliyorlar. İnternete ulaşmanın zor olduğu yolculuklarda, uçakta, açık denizde, dağ başında çok faydalı bir seçenek olarak, sevdiğimiz şarkılardan oluşan bir mikrosd kart, hayatımızı çok kolaylaştıracaktır. Bu minik SD kartlardaki müzik arşivine, telefonunuz üzerinden ulaşabileceğiniz gibi eğer destekliyorsa akıllı saat, akıllı bileklik ve Bluetooth kulaklık kombinasyonuyla da kolayca dinleyebilirsiniz. Online müzik dinleme uygulamalarının en ünlüsü olsa da rakipleri de artık Spotify'a karşı önemli avantajlar kazandılar. Ancak yine de Spotify hala çok farklı ve zengin müzik listeleri oluşturabilen yapay zekasıyla beğeni toplamaya devam ediyor. Tabi, online olmadığınız durumlar için, sevdiğiniz listeleri offline dinleme için cihazlarınıza kaydetme imkanı da sunuyor. YouTube Premium servisi ile gelen YouTube'un müzik servisi, Spotify'dan farklı olarak, YouTube platformundaki çok zengin seçeneklere erişim sağlıyor. Yani sadece resmi olarak yüklenmiş şarkıların yanında, müzik severlerin yüklediği konser kayıtlarını veya bir barda, bir gece kulübünde çalan amatör bir grubun, bir dinleyici tarafından amatör olarak kayıt altına alınmış şarkılarına bile YouTube müzik üzerinden ulaşabilirsiniz. Üstelik, online olmadığınız zamanlar için offline kayıt özelliği de var. Sadece akıllı telefonunuzun veya müzik dinlediğiniz diğer cihazların dijital ses kalitesine teslim olmak yerine, online olarak erişiminizin olduğu dönemde mutlaka bir ekolayzır uygulaması indirmenizi ve müzik dinlerken tercih ettiğiniz ekolayzır ayarlarını kullanmanızı tavsiye ederiz. Müzik donanımları pek ucuz olmaz zira müzik için kullanılan donanımların üretiminde altın gibi değerli madenlere fazlasıyla ihtiyaç duyulur. Bu yüzden de fiyatları biraz tuzlu görülebilir. Ancak uygun fiyatlı veya indirimdeki ürünleri tespit edip ihtiyaçlarınıza ulaşabilmek için Hepsiburada'nın geniş ürün yelpazesini kullanabilirsiniz. Hem sadece müzik ürünleri değil karavan gezileriniz için eşyalara veya motor yağı ya da diğer otomobil aksesuarlarına da kolayca ulaşabilirsiniz. Üstelik, yaklaşan Anneler Günü için de hediye arayacak olursanız, Hepsiburda üzerinde Anneler Günü hediyesi araması yaparak zengin hediye çeşitlerini incelemenizi de tavsiye ediyoruz.


Evde kalmak dergi okumaya engel değil! Atlas'ı evinizden çıkmadan alıp okumak ve dünyanın dört bir yanına uzanmak çok kolay. Mayıs-Haziran sayımızı online kanallardan adresinize getirtebilir ya da bilgisayar, tablet veya telefon ekranlarınızdan evinizde dijital olarak okuyabilirsiniz.


26 Nisan, Çernobil Nükleer Santrali Kazası'nın yıl dönümü... Aradan 34 yıl geçti. O dönem Sovyetler Birliği'ne bağlı olan Ukrayna'nın başkenti Kiev'in 132 kilometre doğusundaki 49.360 nüfuslu Pripyat şehrinde bulunan santralda yapılan bir deney sırasında gerekli ve yeterli önlem alınamadığı için patlama meydana geldi. 100'den fazla radyoaktif madde atmosfere yayıldı. Radyoaktif maddeyle kirlenmiş bölgelerdeki yerli halktan 67 bin kişi, devlet emriyle tahliye edildi ve yasaklı bölge 30 kilometreye dek genişletildi. Kaza sonucu insanlar yaşamını yitirdi, yüzbinlerce insan süreç içerisinde çeşitli hastalıklara yakalandı ve sakat kaldı. Hava, toprak ve su zehirlendi, diğer canlılar etkilendiler. Kaza yalnız Rusya'yı değil, başka birçok ülkeyi de etkiledi. Türkiye'de de özellikle Karadeniz'de yaşayanlar ciddi şekilde zarar gördü. İnsan eliyle yaratılan bu facianın etkisi hala devam ediyor, daha uzun yıllar da devam edecek. Bunların yanı sıra, santraldeki patlamanın ardından bölgedeki bitki ve hayvanlarda birtakım mutasyonlar gözlemlenmeye başladı. Çernobil dışında 1957'den bu yana bir dizi nükleer kaza meydana geldi. Nisan sayımızda yer verdiğimiz, 2011'de yaşadığımız Fukuşima Nükleer Santral kazası en önemli olanlarından birisiydi. Sinan Çakmak'a ait fotoğrafta, Çernobil Nükleer Santrali'nin patlamasından 3 gün sonra boşaltılan Pripyat kentinin hastanesinde paslanmış bebek yatakları görünüyor.


Yılın ilk ayında Elazığ'ın Sivrice ilçesinde meydana gelen 6.8 büyüklüğündeki depremin haftasında, Malatya'nın Doğanyol ilçesi sınırlarındayız. Kerpiç evler büyük ölçüde yıkılmış. Kış şartları ağır. İnsanlar yine de hayata tutunmaya çalışıyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa'dan ekibimiz ile amacımız, Sivrice depreminin etkilerini incelemek ve fayı bulmak. Doğanyol-Malatya yolu üzerindeki Çermik Köyü'ne gidiyoruz. Burada çok az aksa da bir sıcak su kaynağı olduğunu öğreniyoruz. Bölgeye gittiğimizde, birçok yerden kaynayan bir çamur volkanıyla karşılaşıyoruz. Eski çeşmenin bulunduğu nokta kaynamaya devam ediyor. Burada artık debisi oldukça yüksek bir dere akıyor. Bu tür oluşumlar deprem sırasında veya sonrasında ortaya çıkabiliyor. Bunlar aynı zamanda fayların gerçek izleri. Sonraki günlerde Elazığ'ın Çevrimtaş Köyü'nde kırığı aramaya devam ediyoruz. Köyde fayın yanına ve dolgu üzerine kurulmuş tüm evler yerle bir olmuş, ama yamaca kurulu mahallede bazı evler hasar görmesine rağmen yıkılan ev yok. Üniversite ekibinden İsak Yılmaz, Göksel Dursun ve Memet Güngör gerekli ölçümleri yapmak için köyde kalıyor. Ben ve bize Malatya'dan katılan tarih öğretmeni Bayram Güngör ise yer yer gözüken çatlağı takip etmek için Doğanbağı Köyü'ne yürümeye başlıyoruz. Sıkı bir iniş ve ciddi bir tırmanıştan sonra köye ulaşan sırta çıkmayı başarıyoruz. İlerideki tepede bir kümbet çarpıyor gözümüze. Buraya tırmanmaya başladığımızda büyük bir ders alacağımız aklımıza gelmiyor tabii. Nereden baksanız 700 yıllık olan bu yapının, zarar görmek bir yana sıvaları bile dökülmemiş. Üstelik bu ilk gördüğü deprem de değil. En az beş büyük deprem atlatmış olmalı. O zamanlar böylesi sağlam yapılar yapan toplum ne oldu da çürük evler yapmaya başladı, anlaşılır gibi değil... Köyün çıkışına doğru ilerliyorum. Fay kırığı, baraj gölünün hemen kenarından geçiyor. 6.8 büyüklüğündeki Sivrice depremi, Türkiye'ye bir deprem ülkesi olduğunu yeniden hatırlattı. Atlas'tan Yıldırım Güngör'ün yer aldığı İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa ekibi, Elazığ ve Malatya'da fayı ararken bir çamur volkanıyla da karşılaştı. Doğanyol'da kerpiç evlerle kaplı ve neredeyse tümü yıkılmış bir sokakta dikkatlice yürüyorum. Aniden oluşacak bir artçı sorun yaratabilir. Aslında bu kalan duvarların yıkılması için artçıya bile gerek yok. Sola dönen sokağa girmeden devam ediyorum. Tam köşede yarısı yıkılmış bir kerpiç ev var. Evi incelerken arkamdan gelen sese dönüyorum. "Anası ile oğlu öldü orada. Tam çıkacaklarken başlarına çökmüş ev. Beni de şu pencereden çıkardılar. Az kalsın ben de evin altında kalıyordum." Ev sağlam gibi görünüyor ama pencereye yaklaşıp içeri bakınca tavanın çöktüğünü görüyorum. Geri dönüp çadıra yaklaşıyorum. Kadın birden telaşlanıyor. "Çok kötü zamanda geldiniz. Yiyecek bir şey de yok. Simit yer misiniz?" Bu haldeyken bile kapılarına gelen konuklara bir şey ikram etmeye çalışıyor Songül ve Cavit Dinç. İçinde durdukları çadır eski. Yeni verilen çadırı kuracak birilerini bekliyorlar. İki inekleri, bir danaları var. Tek keçileri enkaz altında kalmış. Sivrice depreminde kriz doğru yönetildi, ama artık krize değil risk yönetimine, önlem ve hazırlık çalışmalarına ağırlık vermemiz gerekiyor. Yoksa bir 20 yıl sonra da aynı sorunları yazmaya devam edeceğiz.


Japonya'da, 9 büyüklüğündeki depremin tetiklediği tsunaminin yol açtığı nükleer felaketin üzerinden dokuz yıl geçti. Bugün Fukuşima, mevcut teknolojinin yetersiz kaldığı bir dizi sorun, bir azalıp bir yükselen radyasyon seviyeleri ve tanklar dolusu radyoaktif suyla baş başa. Nükleer yakıtın reaktörden çıkarılabilmesi için en iyimser tahminler, 2040 ve 2050 yılları. Fukuşima Daiichi nükleer tesisine her gün 4 ila 5 bin kişi giriyor. Çoğu, Tokyo Elektrik Kurumu çalışanı ve taşeronları. İşçiler, yeni su tanklarının kurulumundan vinç sökümlerine kadar farklı alanlarda görev alıyor. Fukuşima Daiichi'de öncelikli iş, radyoaktif temizlik ve imha işlemi. Ama bu, yazıldığı kadar kolay değil elbette. "Sarı bölge" olarak sınıflandırılan kontrol odasına girerken, koruyucu kıyafet, üç çift eldiven, üç çift çorap, bot ve tüm yüz maskesi ile baret takmak gerekiyor. Bunların radyasyona karşı koruyucu etkisi yok, ama radyoaktif tozların vücuda girmesi ve kıyafetlere bulaşmasını kısıtlamak için bir önlem niteliğinde. Fukuşima'nın haki yeşili kontrol odası, izleyenlerin aklına hemen Çernobil dizisini getirecektir. 1970'lerden kalma ekipman, şu anda kullanılamaz halde. Teknisyenlerin kaza anındaki nafile çabalarının yazılı olduğu hesap kağıtları da kontrol odasının duvarlarında duruyor. Fukuşima'nın bazı reaktörleri kaza anında hidrojen patlaması sebebiyle tamamen yok oldu. Geriye kalanların tabanında ise erimiş nükleer yakıt bulunuyor. Bu ölümcül noktaya sadece robotla erişiliyor. Yakıtın tamamen çıkarılması aşırı hassas bir prosedür. 2021'e kadar test edilmesi bile beklenmiyor. 2040 ve 2050'ye ise iyimser tahminler olarak bakılıyor. Fukuşima'ya dair en büyük problemlerden biri, çevredeki dağlardan tesise sızan ve çok yüksek miktarda radyasyona maruz kalan kaynak suları. Bu suların akış yönünü değiştirmek için birkaç yıl önce yüksek maliyetli bir çözüm bulundu: Yeraltında, 1.5 km uzunluğunda, 1 metre kalınlığında ve 30 metre derinlikte bir buz duvarı örüldü. Toprağın dondurulmasıyla yaratılan bu pahalı duvar, kaynak sularının tesise girmesini bir ölçüde sınırlasa da sızıntılarla gündeme geliyor. Diğer yandan da nükleer reaktörleri soğutmak için suya ihtiyaç var. Günde 170 bin litre su, yüksek dozda radyasyona maruz kaldığı için kullanılmaz hale geliyor. Kontamine sular, ALPS adı verilen bir filtre sisteminden geçirilse de trityum bir türlü yok edilemiyor. Halihazırda tesiste 1 milyon ton kontamine su, yaklaşık bin tankta muhafaza ediliyor. Ancak depolar 2022'de tamamen dolmuş olacak. Çevre örgütü Greenpeace, daha ileri bir filtreleme teknolojisi bulunana dek bu tehlikeli suların depolanmaya devam etmesini savunuyor. Diğer seçenekler korkutucu: Suyun buharlaştırılması, ya da denize tahliye edilmesi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na göre bunlar uygulanabilir yöntemler. Balıkçılar ve çiftçiler ise bu seçeneklere şiddetle karşı çıkıyor. Temizlik kolay bitmeyecek. Greenpeace Japonya, Fukuşima eyaletinin bazı noktalarında önceki yıllardan daha yüksek seviyede radyasyon saptadı. Bu duruma neden olarak, 2019'da meydana gelen iki tayfunun dağlık bölgedeki radyoaktif sezyumu eyalete sürüklemesi gösteriliyor. No 19 ve 21 olarak adlandırılan iki tayfun, Japonya'ya çok miktarda yağmur yağmasına neden olmuştu. Şiddetli yağışlar dağlık ormanlardaki radyasyonu nehir yoluyla yayıyor. Greenpeace araştırması, Fukuşima'daki girişe kapalı alan ile kentte yaşamın devam ettiği bölgelerde, özellikle de radyasyon seviyesinin yüksek olduğu bilinen noktalarda gerçekleştirildi. Örgütün Japonya enerji sözcüsü Kazue Suzuki'ye göre araştırma, "Fukuşima'da normale döndük" mitinin gerçek olmadığını ortaya koyuyor.


Çankırı'nın yaran sohbetleri, Şanlıurfa'nın sıra gecesi, Ankara'nın ferfenesi, Konya'nın baranası ve daha nicesi... Anadolu'nun geleneksel toplantıları sohbete, tecrübeye, dostluğa değer verilen dönemlerden bir hatıra. Halkbilimci Osman Nuri Yüce, üç yıl boyunca sohbet toplantılarını araştırdı ve geleneğe en yakın hallerini görüntüledi. Üstteki fotoğraf: Çankırı yaran gecesinde yarenlerin selamlaşma anı. Yarenler, oturuş düzenine geçtikten sonra yaran gecesinin baş ağasını selamlar ve ardından sohbet başlar. Bir araya gelme, yardımlaşma, eğlenme, geleneği yaşatma... Anadolu'nun geleneksel sohbet toplantılarının sosyal hayatta oynadığı önemli roller var. İnsan ilişkilerinin yüz yüze, samimiyetle kurulduğu dönemlerden bir hatıra olan bu toplantılar, müzikten mutfağa yöresel zenginlikleri buluşturuyor. Türkiye'nin farklı yörelerinde, farklı isimlerle anılan geleneksel sohbet toplantıları, genellikle kış aylarında ve belli kurallar çerçevesinde gerçekleştiriliyor, sosyal dayanışmayı, eğlenceyi ve kültürel aktarımı amaçlıyor. İçinde oda oyunları, halk edebiyatı, halk müziği, halk tiyatrosu, geleneksel mutfak ve sözlü kültür ürünleri barındıran bu toplantılar UNESCO tarafından 2010 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'ne alındı. UNESCO Türkiye Milli Komisyonu'nun Türkiye'nin Somut Olmayan Kültürel Mirası'nın Fotoğraflanması projesi için başladığım çalışma yaklaşık üç yıl sürdü. Bu süre boyunca Anadolu'nun farklı yerlerinde birçok sohbet toplantısına katıldım. Gerek işlev, gerek uygulama açısından birbirine benzeyen bu sosyal faaliyetler, bazı noktalarda da birbirinden ayrılıyor. Ama hepsi bir arada olma, yardımlaşma ve geleneği yaşatma noktasında buluşuyor. Sohbet toplantılarında gençler, toplum içindeki davranış biçimlerini, gelenekleri, sosyalleşmeyi, saygıyı öğreniyor. Bölgenin kültürel, ekonomik sorunları buralarda konuşuluyor. Ortak ilgi alanları burada değerlendiriliyor. Düğün, sünnet, ölüm gibi geçiş dönemlerinde yardımlaşma bu toplantılarda gerçekleşiyor. Gerek esnaflıkta, gerekse toplantı mekanında usta-çırak ilişkisi bu sohbetlerle gelişiyor. Halk müziği ve sözlü kültür unsurları bu toplantılarda üretiliyor. Geleneğe dair daha birçok unsur bu sohbetlerde gelecek kuşaklara aktarılıyor. Bölgeden bölgeye farklı isimlerle anılan sohbet toplantıları, yer yer turistik bir hal alsa da hala varlığını sürdürmeye çalışıyor. Ancak araştırmamı gerçekleştirdiğim 2013-16 yıllarından sonra bile değiştiklerini ve zamana direnmekte zorlanmaya başladıklarını görebiliyorum. Günümüzde eğlence işlevi öne çıkan bir ritüele dönüşen bu geleneksel toplantıların sadece eski araştırmaların sayfalarında kalmamasını, insanların hep bir araya gelip bu geleneği yaşatmasını umut ediyorum. Çankırı Kültür Evi'nde gerçekleştirilen yaran sohbetlerine misafir olarak katılmak mümkün, ancak fotoğraf çekimi için büyük başağa ve diğer yaranlardan izin almak gerekiyor. İki aylık izin sürecinin sonunda üç toplantıya misafir olarak katıldım, dördüncüde ise yarenlerin fotoğraflarını çekebilme imkanı buldum. Çankırı yöresinin bu geleneksel toplantısı köklerini ahilik teşkilatından alıyor. Bu mecliste, diğer sohbet toplantılarından farklı olarak tek tip kıyafet giyiliyor. Müzik, halk tiyatrosu, oda oyunları, sözlü kültür ögeleri barındıran yaran sohbetleri genellikle 24 yarenden oluşuyor. Büyük başağa, küçük başağa, yaran üyeleri, çavuş, çalgıcılar ve misafirlerden oluşan sohbetler selamlaşma ritüeliyle başlar. Oturuşlar düzenlenir ve kahve ikramına geçilir. Daha sonra müzik başlar, türküler söylenir. Bu faslı, geleneksel usule göre yapılan yemek ve sofra muhabbeti izler, sofra eğitimi bu yemeklerde aktarılır. Sıra gecesi çoğunlukla kış aylarında gerçekleşiyor. Geleneksel biçimiyle, her meslekten arkadaş grubunun, haftanın bir günü sırayla birinin evinde sazlı, sözlü, yemekli sohbet toplantısı düzenlemesine dayanıyor. Erkeklerin kendi aralarında düzenlediği, halk müziği, geleneksel mutfak ve sözlü kültür unsurları barındıran sıra geceleri, benzerleri gibi toplumsal dayanışma, eğitim gibi işlevlere sahip bir sosyal organizasyon biçimi. Ayrıca sözlü kültüre ve müziğe de önemli katkıları var. Günümüzde hepimizin bildiği bazı türküler bu toplantılarda doğmuş. Sıra gecelerinde toplantıya geliş zamanından ayrılış zamanına kadar her şey planlı ve programlı. Katılımcılar mekana gelir ve selamlaşır, misafirler varsa tanıştırılır. Ardından hal hatır sorularak sohbete başlanır, o günün güncel konuları üzerine fikir alışverişi yapılır. Çiğ köfte ikramının ardından çeşitli oda oyunları oynanarak eğlence faslına geçilir. Bu oyunların başlıcaları yüzük oyunu ve tolakadır. Oyun sırasında yavaş yavaş müzik başlar. Bu noktada usta-çırak ilişkisi çok önemlidir. Gecenin sonuna doğru ise disiplin açısından sorunlu konular varsa gündeme getirilir ve çözüme kavuşturulur. Ardından da acı kahve mırra ikram edilerek toplantı sona erer. İç Anadolu'nun birçok yöresinde karşımıza çıkan ferfeneyi kimi yörelerde sadece kadınlar, kimi yörelerdeyse sadece erkekler düzenliyor. Ferfenede gelenekler kuşaktan kuşağa eğlenceli bir şekilde aktarılıyor ve kişi sayısı sınırı bulunmuyor. Yağmurdede Köyü'nde katılma şansı bulduğum ferfene, sadece kadınların katıldığı bir gün ve sadece erkeklerin katıldığı ayrı bir gün olarak yılda birer kez düzenleniyor. Ferfenede temel amaç, köyden göç etmiş olanlarla bağları koparmamak ve yörenin kültürünü koruyup genç kuşaklara aktarmak. Ferfenenin temelini sohbet ve oyunlar oluşturur. Günlük hayata dair konular gündeme getirilir ve sohbet başlar. Sohbet bittiğinde ise "söz biter, saz başlar". Ankara divan sazı, tef ve zilli maşa eşliğinde bozlaklar ve oyun havaları söylenir. Müziğe halk dansları da eşlik eder. Ferfenenin en yaşlı katılımcısı olan hanım ana, "oyun bilenler oynasın" der ve kadınlar en iyi bildikleri oyunlara başlar. Bunlar mor koyun, Ayaş yolları, pazarda kına, dınıt gibi oyunlardır. Saz bittiğinde ise yemek başlar. Ocakbaşının organize ettiği sofra düzenine uygun olarak sofraya oturulur ve yöreye ait yemekler hazırlanır. Hanım ananın çağırısıyla yemek faslına geçilir. Yemekten sonra belli başlı oda oyunları oynanır ardından tekrar saz başlar. Yöresel türkülerin hikayeleri anlatılır, uzun havalar söylenir. Saz bittiğindeyse şerbet ve çay ikramıyla toplantı sona erer. "Barana", Konya oturak alemlerindeki müzisyen grubuna verilen isim. Barana toplantıları da sosyal dayanışmayı sağlayan, temelde eğlenceye dayalı bir geleneksel sohbet toplantısı türü. Genelde 15-20 kişiden oluşan Konya baranasının diğer sohbet toplantılarından farkı, müzik icrasının belirgin şekilde ön planda olması. Baranadaki divan sazı, bağlama, kanun, cura, kaşık ve ritim çalgıları çalınıyor, oda oyunlarına pek yer verilmiyor. Mekan olarak da genellikle köylerdeki veya şehrin dışındaki "barana odaları" kullanılıyor. Hemen her hafta düzenlenen baranada gizlilik esas. Bu nedenle ne zaman ve nerede toplanılacağına son anda karar veriliyor. Müzik icrası sırasında konuşmak kesinlikle yasak. Konuşanlar veya başka bir şeyle uğraşanlar cezalandırılıyor. Türküler genelde doğaçlama icra ediliyor. Müzikten sonra yer sofrasında yemek yeniyor, çay ve meyve ikramıyla toplantı sona eriyor.


Babalar Günü için hediye seçme arayışındaysanız, gezgin bir baba için şu sıralar en heyecan verici hediyenin bir laptop olabileceğini hatırlatalım. İşte, çadırını sırtına alıp gezmeyi seven doğa tutkunu babanıza ya da eşinize yeni bir laptop hediye etmek için 5 önemli neden. Babalar Günü hediyeleri arayanlar çoğunlukla babalarına kravat, cüzdan veya benzeri klasik hediyeleri seçmek isteyebilir ama gerçekçi olalım eğer maceradan maceraya koşmayı seven, doğ tutkunu ve gezgin ruhlu bir babaya sahip şanslı insanlardan biriyseniz, onun en büyük ihtiyacının yollardayken hayatını planlamasını kolaylaştıracak bir laptop olduğunu unutmamalısınız. Mobil cihazlar artık dijital dünyaya erişimde pratik imkanlar sunuyor olsa da konu içerik tüketmek olunca, laptop'ların geniş ekranları rakipsiz durumda. İster oyun oynamak için, ister video seyretmek için, isterse dijital gazeteleri/dergileri okumak için, laptop ekranları çok daha konforludur. Babanız, gezilerinde çektiği videoları kesip kurgulamak, etkileyici videolar haline getirip anı olarak saklamak veya yayınlamak isterse, güçlü bir laptop çok işine yarayacaktır. Bu noktada Asus Laptop Gaming modelleri arasında bir araştırma yapabilirsiniz. Bu güçlü laptoplar babanızın dijital yayıncılık ihtiyaçlarına cevap verecektir. Ya da eğer daha da kullanışlı, hafif, şık ama güçlü bir laptop tercih etmek isterseniz, Apple laptop fiyatları arasında bir araştırma yapmanızı tavsiye ederiz. Yine mobil cihazlar üzerinden video konferans yapmak pratik bir çözüm olsa da, dosya paylaşmak, konferans sırasında verileri incelemek gibi profesyonel ihtiyaçlarda laptop uygulamaları öne çıkıyor. Gezgin babalar, aynı zamanda çok meşgul babalardır. Planlamalar, işler, evraklar, yazışmalar... Hepsini aynı anda ekranda, gözünün önünde tutacak bir laptop, gezgin babalar için kaçınılmaz olacaktır.


Bir zamanlar özgürce istediğimiz yere gidip konakladığımız, canımız çektikçe doğaya kaçıp kaybolduğumuz, işlerimizden, yoğunluğumuzdan kurtulup küçük gezilere, kafa dinleme tatillerine çıktığımız o özgür günleri hepimiz özledik, değil mi? Bu yaz aylarıyla beraber o özlediğimiz kaçamak gezileri de geri dönecek. Büyük ve kapsamlı yaz tatilleri bir yana, hafta sonları uçağa atlayıp Ege'ye, Akdeniz'e, hatta yurt dışında uçmanın keyfi bambaşka. 2020'nin tümü ve hatta 2021'in yarısı boyunca eve kapanmak zorunda kalınca, bir zamanlar çok da üzerinde durmadan, spontane gelişen hafta sonu gezilerinin ne kadar değerli olduğunu daha iyi anladık, öyle değil mi? Eşimizle, sevdiklerimizle, arkadaşlarımızla, çat diye uçak bileti alıp otel revzervasyonları yapıp Cuma akşamlarından çıkıp Pazar geceleri veya Pazartesi sabahları yine uçakla döndüğümüz tatlı hafta sonu tatillerini hepimiz özledik. Ama içinizi ferah tutun, o günler geri geliyor. Bu yaz aylarıyla beraber, tekrar hafta sonu tatillerimize kavuşabileceğiz. Elbette hafta sonu tatillerinin olmazsa olmazı da, hafta boyu ince ince, küçük küçük o hafta sonu planının detaylarını oluşturmak... Bazen küçük bir fikirle başlayan, bazen hadi diye girişip aldığımız biletlerle oluşuveren ani planlar, meğer hayatımızın ne kadar güzel detaylarıymış. Neyse ki, yaz aylarıyla beraber artık hafta sonu kaçamaklarımızı da planlamaya başlayabiliyoruz ve artık sadece otomobillere kaçabileceğimiz mesafeleri değil uçak yolculuklarını da planlarımıza yeniden katmaya başladık. Tüm dünyada uçaklar yeniden yolcularla dolarken, aradığımız tatili bulduğumuzda, bizi oraya götürecek uçağımızın da bizi beklediğiniz bilmek, şimdiden insanı mutlu ediyor. Bu yaz için, tatil planlayanlara küçük bir tavsiyede bulunalım. Güneş çıkıp da insanlar tatile özlemini hatırlayınca, tatil yörelerindeki kapasitelerin hızlıca dolacağından emin olabilirsiniz. Dolayısıyla "yer yok" cevabıyla karşılaşmadan önce tatili erkenden planlamak bu yıl için bir olmazsa olmaz gibi görünüyor. Ayrıca dünyada bizim gibi, milyarlarca insanın da özlediği gezilere yeniden çıkma heyecanıyla, kültür turizmi için de hücum edeceğini, yurt dışındaki önemli turizm merkezlerinde boş yer bulmanın zorlaşacağını unutmamak gerekiyor. Elbette, tatil planlamak aynı zamanda uçuşları da planlamak demek ve bu noktada Hepsifly karşımıza çıkıyor. Son derece hızlı alt yapısı ve temiz arayüzü ile hem mobil cihazlardan hem de masa üstü cihazlardan kolayca uçak bileti seçmemize imkan veren Hepsifly, bu alanda hepimizin beğenisini toplamayı başardı. Hatta, dünyada gitmek istediğiniz başka herhangi bir lokasyon için, tüm uçak biletleri artık Hepsifly güvencesiyle dakikalar içinde rezerve edilip satın alınabiliyor. Bu yıl tatilinizi planlarken, bu başarılı hizmeti de kullanarak hayatınızı ve seyahatlerinizi çok pratik hale dönüştürebilirsiniz. Uçmaya artık eskisinden çok daha hazırız.


Akıllı saatler, özellikler gezginler için hayati asistan hizmetleri sunuyorlar ve bugüne kadar bu teknolojiden uzakta kalanları ikna edebilecek 5 önemli sebebimiz var. Doğa tutkunu insanlar için kalp ritmi, nabız verileri, saturasyon değerleri her zaman hayatidir. Bu verileri düzenli kontrol ederek sağlıklı bir yürüyüş gerçekleştirebilirsiniz. Akıllı saatlerin gelişmiş modelleri bu verileri çok sağlıklı şekilde ölçebilen hassas tıbbi sensörlere sahip. Dolayısıyla, özellikle de yüksek rakımlarda gezmeyi, efor harcamayı seven doğa tutkunları ve sporcular için artık akıllı saatler olmazsa olmaz konumuna yükseldiler. Elbette akıllı bir saati sağlıklı kullanabilmek için onunla uyumlu bir akıllı telefonla da desteklenmesi gerekiyor. Bu noktada, en gelişmiş saat modellerinden olan Apple Watch serisini tercih edeceksiniz, iPhone modeli telefonlara da sahip olmanızı öneririz. Yeni bir iPhone XR veya iPhone 13 modeli, akıllı telefon ihtiyacınızı önümüzdeki 5-6 yıl boyunca rahatça karşılayacaktır. Hazır Sevgililer günü yaklaşırken ve sevgiliye hediye arayışları da zirveye yükselmişken, bu tür cihazları belki hediye olarak da düşünebilirsiniz. Dijital dünyaya bağlanmak için artık laptop veya masa üstü bilgisayarınızdaki monitör çok hantal kalıyorlar. Evet iş dünyası veya yayıncılık için bu cihazlar hala önemli ama bir gezgin olarak, mobil cihazlara ihtiyacınız da çok fazla olacak ve akıllı saatler de mobilitenin uç noktası. Merak ettiğiniz her şeyi artık yapay zekalı dijital asistanlara sorabiliyoruz. Gideceğimiz adres için rota, günün hava durumu, döviz'in fiyatı, borsanın durumu, TV'deki dizinin yayın saati, sevdiğimiz sanatçının son şarkısı... Ne bilmek, ne duymak istiyorsanız, dijital asistanlar size o bilgileri bulup getiriyor. Ve tahmin ettiğiniz gibi, dijital asistanlar en pratik şekilde, akıllı saatlerde çalışıyor. Spor yaparken, koşarken hatta yüzerken, gezerken, otomobil sürerken müzik dinlemek için ideal bir müzik çalardır. Su geçirmez bir çift Bluetooth kulaklığınız da varsa, son nesil su geçirmez Apple Watch modelleriyle hem yüzüp hem müzik dinleyebilir, üstelik yüzme hızınızı, kalp ritminizi, performansınızı da ölçebilirsiniz. Dahası, bu verileri Runtastic gibi spor uygulamalarında ve sosyal medya hesaplarınızda da paylaşabilir, süksenin zirvesine tırmanabilirsiniz. Yetmedi mi? Daha da iyi bir sebep verelim. Dünyanın diğer ucundaki arkadaşlarınızla, yüzme yarışı yapabilirsiniz. Runtastic ve benzeri uygulamalarda birbirinizi arkadaş olarak ekledikten sonra, yüzme derecelerinizi birbirinizle yarıştırıp, dijital yüzme yarışları düzenleyebilirsiniz. Ancak elbette saatinizin üreticisinin yaptığı su geçirmezlik uyarılarını dikkate almanızı tavsiye ederiz. Telefonla konuşmak için artık çoğumuzun telefonu elimizde tutmaya ihtiyacı yok. Cebimizde veya çantamızda duran telefonu kablosuz bir kulaklıkla eşleştirip görüşmelerimizi telefonlarımız çantamızdayken de yapabiliyoruz. Ancak akıllı saatler bu fanteziyi bir adım daha ileri taşıyor. Kolumuzdaki saat telefonla eşleşmişken telefon veya WhatsApp gibi uygulamalar üzerinden gelen görüşme çağrılarını direkt saat üzerinden cevaplayabiliyoruz ve hatta bileğimizdeki saate arama komutları verebiliyoruz. Evet, garip ama gerçek, dijital bir saat eskiden insanın kolunda teknolojik bir kirlilik gibi görünebilirdi ama bugün akıllı saatler üzerlerine dijital olarak eklenebilen farklı skin'lerle, tarzımızı güçlendiren bir aksesuara dönüşüyor. Kıyafetimize, aksesuarlarımıza, tarzımıza uygun renk ve motiflerden oluşan bir skini seçip, kolumuzdaki dijital asistanı çok çekçi bir aksesuara dönüştürebiliyoruz. Akıllı saat seçeneklerini araştırırken hepsiburada. com'un zengin içeriklerini mutlaka incelemenizi tavsiye ediyoruz. Ayrıca Babalar Günü de yaklaşıyorken, Babalar Günü hediyesi için hepsiburada. com'daki sayısız hediye seçeneklerinden yararlanabilirsiniz.


Şehrin gürültüsünden ve betonundan kaçıp kendimizi doğaya teslim ederken yanımızda teknolojiyi de götürmememiz gerektiğini düşünüyor olabiliriz ancak bazı teknolojiler var ki, gezilerin tadını katlayacak olanaklar sunuyorlar. Barometre, pusula, navigasyon, nabız ölçüm veya müzik çalar özellikleriyle akıllı saatler doğayı keşfetmeyi seven bir sporcunun vazgeçilmezleri arasına çoktan girdi. Ne yazık ki bu cihazlar iletişim olanaklarını kullanmak için hala telefonlara ihtiyaç duyuyorlar ve kullanıcısının yanında bir de akıllı telefon bulundurması gerekiyor. Uygun fiyatlı ancak güçlü donanımlara sahip yeni nesil akıllı telefonların da gezginlere önemli avantajlar sağladığını unutmamak gerekiyor. Yürüyüş esnasında yönünüzü pratik olarak tespit etmek için kol saati kullanışlı bir araç ancak sonuçta küçük bir saat ekranından harita incelemek de kolay değil ve büyük haritayı görmek istediğinizde büyük ekranlı bir telefona ihtiyaç duyacaksınız. Bu noktada, güçlü donanımlara sahip ancak uygun fiyatlarıyla da dikkat çeken Android telefonları tavsiye ederiz. Örneğin, POCO cep telefonları ya da son dönemlerde tüketicinin yoğun ilgi gösterdiği HONOR cep telefonları veya TCL cep telefonları doğa gezileriniz sırasında sizi desteklemek için doğru telefonlar olabilir. Dijital cihazlarınızı şarj etmek için kullanabileceğiniz, katlandığında kolayca çantanıza sığan ama açıldığında da güneş enerjisiyle dijital cihazlarınızı şarj eden minik panelleri yanınızdan ayırmak istemeyebilirsiniz. Güneş panelleri gündüz cihazlarınızı şarj etti ama akşamları veya kapalı soğuk havalarda enerji ihtiyacınızı karşılayacak pratik bir teknoloji daha var. Kamp ateşindeki ısıyı elektriğe dönüştüren sistemler, akşam boyunca yanan kamp ateşinde bütün pillerinizi, powebank'lerinizi şarj edebilecek seviyede enerji sağlayabiliyor. Şehir alanlarında yaşarken GSM sistemlerinin kapsama alanında bulunmaya alışık olabilirsiniz ama doğaya kaçtığınızda bu güvenli iletişim bölgelerinden de çıkmış oluyorsunuz. İki yollu uydu iletişim cihazları, uydu üzerinden sosyal medya hesaplarınıza veya tanıdıklarınız SMS mesajları gönderip almanızı, lokasyonunuzu bildirmenizi sağlıyor. Böylece, özellikle acil durumlarda yardım istemek için güvenli bir seçeneğe sahip oluyorsunuz.


Bugüne kadar farklı STK'larla farklı çalışmalara imza atan Umuda Pedal ekibi, pedallarını bu sefer de TEGV çocukları için çevirdi. Ekip, temmuz ayının ilk haftasında Göteburg-Hamburg arasında bisiklet sürerek "maker" laboratuvarı yapılabilmesi için bağış topladı. Bisikleti seven, onu bir yaşam biçimi olarak benimseyen, sosyal sorumluluk projelerine destek için pedal çeviren doktor ve iş insanlarının iki yıl önce oluşturduğu Umuda Pedal ekibi, bu kez de TEGV için çalıştı. Ekipten 33 kişi, Maker İle Yapabilirim! projesi kapsamında TEGV'in Bakırköy'de bulunan Ferit Aysan Eğitim Parkı'nda kurulacak "maker" laboratuvarı için kaynak yaratmak hedefiyle Göteburg'tan Hamburg'a uzanan bir rotayı bisikletle kat etti. Farklı STK'lara destek vermek için 400'den fazla kişinin katıldığı, 1 Temmuz'da başlayan GBI Europe etkinliği 8 Temmuz'da sona erdi. Bu süre zarfında yaklaşık 800 kilometre gidilirken, proje için fon oluşturuldu. 8 Temmuz Pazar günü tamamlanan turun ilk gününde Göteburg-Varberg arasındaki rota izlendi. Deniz kıyısından devam edildikten sonra Halmstad'a doğru yola çıkıldı. Halmstad'a varmaya yakın Tylösand sahili, sürücülerin rahatlamasını sağladı. 3 Temmuz'da, ünlü Kattegattleden bisiklet rotası izlenerek feribot ile Danimarka'nın Helsingor şehrine doğru yola çıkıldı. 26. kilometrede İsveç'in en uzun kumlu sahilinin bulunduğu Mellbystrand'e ulaşıldı. Helsingor'a varmadan yol üzerindeki, Shakespeare'in Hamlet oyununda Elsinore Kalesi olarak ölümsüzleşen, Kronborg Kalesi dikkat çekiciydi. 4. günün finali ise Koge'ydi. Helsingor'dan 40 kilometre gittikten sonra Kopenhag'a, Danimarka'nın başkentine, ulaşıldı. Bisiklet kullanımı için son derece uygun olan ve güzel bir bisiklet kültürü olan kentten sonraki hedef, buradan 40 kilometre sonraki Koge'ydi. 5. gün Danimarka adaları arasındaki köprülerden ilerlenerek Lolland Adası'na gidildi. Soğuk hava ve özellikle de Storstrom Köprüsü'nde karşıdan esen sert rüzgar sebebiyle bisikletçiler zor anlar yaşadı. Buna rağmen 150 kilometrelik yolu yaklaşık 10 saatte tamamlayan bisikletçiler Maribo'ya vardılar. Adanın merkezindeki Maribo, o günün varış noktasıydı. 6 Temmuz'da erkenden yola çıkıldı Rodbyhavn Limanı'ndan 45 dakikalık bir feribot yolculuğu sonrası Almanya'daki Puttgarden'a varıldı. Holstein, Oldenburg'de yemek yendikten sonraki hedef Lübeck'ti. Bisikletçiler, 15'er kilometrelik gruplarla bisiklet sürdükten sonra tur Hamburg'un kuzeyinde sona erdi. Hem mesafe hem de hava koşulları sebebiyle turun en zorlu günü olması beklenirken feribot ve tercihe bağlı olarak tren yolculuğu sayesinde bazı bisikletçiler için gün beklenilenden keyifliydi. Bir grup 120 kilometre pedal çevirirken, bir diğer grup 160 kilometre pedal çevirerek rotayı 10 saatte tamamladı. Ve son gün, tur bitiminde her bir bisikletçi yaklaşık olarak 850 kilometre pedal çevirerek rotayı tamamladı. Geleneksel hoş geldin partisinde 2019'da gerçekleşecek olan GBI Avrupa duyurusu yapıldı.


Baharın gelişi birçok yaban hayvanı için aktivasyon zamanının da başlaması anlamına geliyor. Yabani hayvanlar kış şartlarına karşı birçok uyum yöntemi geliştirmiştir. Bunların başında kış uykusu gelir; birçok memeli türü, sürüngen ve çift yaşamlılar kış uykusuna yatar. Sürüngen ve çift yaşamlıların, vücut sıcaklıklarını dış ortama göre belirledikleri için kış uykusuna girmeleri tamamen coğrafi koşullarla ilişkili. Dış ortam sıcaklığı, yaşamsal fonksiyonlarını devam ettirebilecekleri değerin altına düştüğünde yeraltındaki inlerde kış uykusuna yatarlar. Bu inlerdeki sıcaklık 10 derecenin altına düşmediği için asgari yaşamsal fonksiyonlarını sağlamaya yeter. Bu süreçte, sonbaharda edindikleri yağ stoklarını harcarlar. Nisan ayında tıpkı İstanbul kertenkelesi gibi birçok sürüngen türü aktif hale gelir. Birçok kertenkele türü direkt güneş ışığıyla ısınamaz. Isıyı taş ve kütük gibi yüzeylerden alırlar. Güneşli günlerde onları etrafta ısınırken görebiliriz. Nisan ayı, gerçek anlamda kış uykusuna yatan birkaç memeli türünden biri olan kirpinin de uyanma dönemidir. Kirpinin ana besinini oluşturan solucan, kurtçuk ve böceklerin kışın bulunmasının zorlaşması, onu enerji kullanımını azaltmak için kış uykusuna yatmaya zorlar. Kirpinin kış uykusu sırasında kalp atımı 190'dan 20'ye, vücut sıcaklığı -normal değeri olan- 35 dereceden 10 dereceye ve solunumu dakikada bire kadar düşer. Vücut sıcaklığını dış ortamla uyumlu olarak düşürmesi ve metabolizmasını yavaşlatması, kirpiye enerji tasarrufu sağlar. Nisan ayında kemirgen türleri için de kış uykusu sonlanır. Kemirgenler kış uykusuna yatarken yeraltındaki yuvalarında yiyecek depolar ve uyku sırasında belli aralıklarla uyanıp bu yiyecekleri tüketirler. Bu uyanma ve tekrar uyuma süreçlerinde vücut sıcaklıklarını normal değeri olan 37 dereceden uyuduğu inin sıcaklığının birkaç derece üzerine, yani altı dereceye kadar düşürür. Bunu kış süresince birçok kez tekrarlar. Yediuyurun kış uykusu kasımdan nisana kadar sürüyor. Kirpi de kışı uyuyarak geçiren türlerden. Kulaklı orman baykuşunun yavruları ise nisanda yumurtadan çıkıyor. Nisan ayında, alaca baykuş ve kulaklı orman baykuşu gibi türlerin yavruları da yumurtadan çıkar. Hatta erken yuva kuran bazı baykuşların yavrularını yuvadan ayrılmış halde görmek bile mümkündür. Baykuşlar kuluçka dönemlerini avlarına göre zamanlar. Ana besinlerini oluşturan kemirgenlerin kış uykusundan çıktığı dönemler ile baykuş yavrularının yumurtadan çıktığı dönem çakışır. Baykuşlar yuva olarak genellikle başka hayvanlarca terk edilmiş oyuk ve kovukları kullanır. Türlere göre ağaç kovuklarından çatı aralarına kadar birçok farklı yerde yuvalanabilirler. Baykuşlar yuva alanlarını korumada son derece saldırgan davranabilir, dikkatli olmak gerekir. Yuvadan düşmüş bir baykuş gördüğümüzde, bu her zaman onun yardıma ihtiyacı olduğu anlamına gelmeyebilir. Kuşun yaralı olup olmadığını anlamak için ayakta durup duramadığına, size karşı kendini savunup savunamadığına ve kanatlarında bir sarkıklık olup olmadığına bakın. Sağlıklı görünüyorsa olduğu yerde bırakın. Eğer etrafta ona zarar verebilecek etkenler varsa yakınlardaki yuvasını bulup yerleştirebilirsiniz.


Bir soygun sonucu ortaya çıkarıldı. Uzun süre Milas'ın kalbinde üzerinde karot matkaplarla delikler açıldı. Atlas, vaktiyle hoyratça tahrip edilen ve günümüzde özenle korunan Hekatomnos'un anıt mezarına özel izinle girdi. Muğla'nın Milas ilçesinde her yıl leylekler uzun yollardan gelip asırlık bir sütunu mesken tutar. Kentlilerce güzel havaların geleceğini müjdeleyen, kentin uğuru sayılıp yolu gözlenen bu leylekler, onca yolu aşıp baharda Milas'ın tam kalbine tünerler. Leyleklere ithafen Uzunyuva olarak anılır burası ve gerçekten de Milas'ın asırlardır atan yüreğinin sesini buradan duymak mümkündür. Uzunyuva Kutsal Alanı'nın bir ucunda yer alan Roma sütunu, antik Yunan'ın komedya yazarı Menandros'a adanmıştır ve ne zamandır bilinmez tepesindeki heykelin yokluğunu adeta bu göçmen kuşlarla giderir. Uzunyuva'nın derinliklerine uzanıp tarihin katmanlarında milattan öncesine gittiğimiz zaman karşımıza, o zamanki ismiyle Mylasa kenti ve bu kentin başkentlik yaptığı Karya coğrafyası çıkar. Burası Aydın, Muğla ve Denizli'nin batısını kaplayan, Büyük Menderes ve Dalaman çayları arasında kalan bir bölgedir. Karya, Mylasalı Hekatomnid hanedanının satraplık yaptığı İÖ 4'ncü yüzyılda planlı ve sistemli bir imar programına, kentleşme atılımlarıyla birlikte yoğun inşa faaliyetlerine tanık olur. Dağlık bir alan olan Karya'nın tepe yerleşimlerinin arasında bir birlik kurulur. Hatta antik dünyanın yedi harikasından biri olan Halikarnas Mozolesi bu dönemde yapılır. Dünyaya "mozole" kelimesini kazandıran bu yapıyı inşa eden Karya satrabı Mausolos'tur. Milas'ta 2010 yılında arkeolojik alandaki bir keşif, işte bu görkemli anıtla yakından bağlantılıdır ve Anadolu'nun Geç Klasik Dönemi'ne ışık tutar. 2010'da tespit edilen bir mezar odası, Mausolos'un babası Hekatomnos'a aittir ve bugün geride pek bir şey kalmayan Halikarnas Mozolesi'nin Milas'taki öncülü olduğu düşünülür. Hekatomnos'un ani ölümünden sonra oğlu Mausollos tarafından inşa edildiği, fakat başkentin Mylasa'dan Halikarnassos'a taşınmasıyla yarım kaldığı, üst yapısına hiç başlanmadığı öne sürülür. Hekatomnos'un mezar odasının keşfi sadece Milas için değil, tüm arkeoloji dünyası için büyük önem taşır ve bu mezar da leyleklerin mesken tuttuğu Milas'ın gerçekten kalbinde, Uzunyuva Kutsal Alanı'nın altında yer alır. Prof. Dr. Fahri Işık, "Hekatomnos Lahdi" makalesinde Uzunyuva Kutsal Alanı'nın, 2000'li yılların başına dek elinde taşıdığı çift taraflı baltayla bilinen Anadolu tanrısı Zeus Karios'a adanmış bir tapınak tabanı olarak düşünüldüğünden bahseder. Frank Rumscheid, 2006'da soygundan bir yıl önce Oxford'da sunduğu bir sempozyum bildirisinde buranın altında Karya satrap hanedanına ait bir yeraltı kral mezarının olabileceğinden söyler. Hekatemnoion'un 32.60x39.20 metre olan taban ölçüleri, Mausolleion taban alanının 32.50x38.50 metre olan ölçüsüyle hemen hemen aynıdır. Fahri Işık, Rumscheid'ın mezar anıtının Mausollos'un kendisi için yaptırdığı görüşüne karşı çıkar. Lahit üzerindeki kabartma resimlerden, akroterdeki heykellerin mezar sahibi olarak Hekatomnos'u işaret ettiğini ve yapının klasik çağdaşlarından olan İskender Lahdi ile boy ölçüşebilecek boyut ve görkemde olduğunu belirtir. "Tapınak tipli bir Hekatomneion, görkemine erişemeden yarım bırakılmış anıtsal bir yapı için aslolan çekirdek, mezar odası, mükemmel işçiliğiyle ve özellikle tavanda sergilenen öncülüğüyle yaratıcı bir usta ürünüdür" der. Lahdin uzunluğuna yakın genişliğinin de lahdin karı-koca olarak iki kişi için hazırlanmış olabileceğini akıllara getirdiğini, lahit kapağının kolayca açılabilir şekilde tasarlanmasının da bu ihtimali güçlendirdiğini söyler. Mezar odası 2.90 metre boyunda, 2.28 metre eninde ve 1.54 metre yüksekliğinde bir lahdi barındırır. Fahri Işık köşelerdeki metal çengelin varlığından yola çıkarak oraya nakışlı bir kumaş gerilmiş olabileceğini söyler. Böylece mezar, orada yatan çift için bir ev/oda atmosferi yaratır. Bu heyecan verici keşfin trajik bir yanı da vardır. Çünkü bir soygun sonucunda ortaya çıkarılır. Kutsal alanın üzerinde kiralanan bir baraka, tarihi eser kaçakçılarının faaliyetlerine barınak olur ve uzun süre Milas'ın kalbinde karot matkaplarla delikler açılır. Hırsızların Hekatomnos'un mezarına ulaşıp mezarı yağmalamalarının ardından internette yaptıkları bir satış aracılığıyla bu organize çeteden bazı kişiler ele geçirilip kaçak faaliyetler öğrenilir ve hoyratça tahribata maruz kalmış mezar odası arkeoloji dünyasının gündemine oturur. Mermer üzerinde yapılmış resimli duvarları ve dört yanı kabartma heykellerden oluşan kompozisyonlarla süslenmiş lahitten oluşan bu mezar odası, in-situ halinde bugüne kadar ulaşmış ender mezar odalarındandır. Bundan dolayı 2010 yılı Milas arkeolojisinde bir miladı gösterir. Milas'ın kalbinde yıllarca süren hazin bir soygunun ortaya çıkarılmasıyla başlayan bu süreç neyse ki antik dünya arkeolojisine katkı sunacak bir yere doğru evrilir. Ve Hekatomnos'un mezarı sonunda bir rahat yüzü görerek büyük bir titizlikle koruma altına alınır, anıtın yaraları sarılır. 2012'de Hekatomnos Anıt Mezarı ve Kutsal Alanı, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınır.


Doğa severler için laptoplar bazen taşıması zor bir yükse dönüşebiliyor. Sırt çantasında, araçta, karavanda, bisiklet üzerinde önemli bir ağırlık ve hacim oluşturabilen laptopların hafif ama yüksek performanslı modelleri ise biz doğa severler için büyük nimet. Sizin için, bu laptoplardan bazılarını inceledik. MateBook D, gayet şık bir laptop. Elimizde uzay grisi rengiyle bulunan laptop, fazlasıyla sade görünüyor ve bu anlamda bilhassa minimal tarzı benimseyen kullanıcılara hitap ediyor. Şık olmasının yanında öte yandan mobil kullanıma uygun tasarım hatlarıyla da gayet kompakt bir cihaz oluyor MateBook D. Laptop'ın kalınlığı 16 mm, ağırlığı ise yalnızca 1,5 kilogram. Bu anlamda ister çantanızda, ister elinizde rahatça taşımanız mümkün. Huawei MateBook D 15, 15.6 inç boyutunda FullView ekrana sahip. İnce kenar çerçeveleriyle beraber geniş görüntü sağlayan ekran, böylece kullanım alanını zenginleştirirken, zengin multimedya seçeneği de sunuyor bizlere. MateBook D'de 8 GB kapasitesinde DDR4 RAM kullanılırken, depolama birimi de elbette NVMe SSD şeklinde karşımıza çıkıyor. Diskin 256 GB kapasitesinde olduğunu da belirtelim. Ayrıca satın alım noktasında dilerseniz SSD ve HDD şeklinde ek depolama alanı ihtiyacına yönelik farklı seçenekleri de bulabiliyorsunuz ancak yüksek performans ve geziler sırasında sarsıntıya dayanıklılık açısından SSD daha doğru bir karar olacaktır. Laptop, USB-C portu üzerinden şarj oluyor ve şarj süresi de oldukça hızlı. Akıllı telefonlarında olduğu gibi USB-C'nin tüm avantajından burada da faydalanan Huawei, 65W USB-C şarj cihazı ile 30 dakika içinde MateBook D'nin yüzde 54'ünü şarj edebilme olanağı tanımış. Böylece laptop'ın şarjı hiç olmadık zamanda bitse bile, kısa bir şarjla hızlı şekilde kullanmaya geri dönebiliyorsunuz. Lenovo'nın compact laptop ailesi Ideapad, yanınızda rahatça taşıyabileceğiniz, güvenilir ve yüksek performanslı laptoplar sunuyor. Ideapad ailesinde ihtiyaçlarınıza uygun olabilecek farklı modeller bulunuyor. Laptop üretim teknolojisini IBM'den devralan Lenovo'nun bu ürünlerdeki başarısı, hem yüksek performanslı hem de uygun fiyatlı laptoplar üretmesiyle daha da perçinlendi. Eğer, gezilerinizde mobil olarak kullanışlı, hafif ama performansı yüksek laptoplar arıyorsanız, çektiğiniz fotoğraf ve videoları hızla işlemek ve bulunduğunuz yerden yayınlamak gibi hobileriniz de varsa, Lenova Ideapad modellerini incelemenizi tavsiye ediyoruz. Apple'ın popüler laptop serisi Macbook'lar, farklı model isimleriyle, farklı kapasitelerde laptoplar sunuyor ancak hepsinin ortak özelliği, çok güçlü performansa sahip olmasının yanında, çok kullanışlı cihazlar olması. Alışılmış Apple tasarımıyla laptop sahiplerine kullanım kolaylığı sağlayan Apple Macbook laptopları, özellikle iPhone sahipleri için iOS ve MacOS sistemlerinin uyumu sayesinde, gezilerde hızlı şekilde veri paylaşmayı ve verileri işlemeyi kolaylaştırıyor. Yeni bir laptop almak için seçim yapmadan yüksek kaliteli laptop ekranları ve güçlü donanımlarıyla da dikkat çeken Macbook'ları da incelemenizi tavsiye ediyoruz.


21Korona zamanlarının en belirgin ve mecburiyetten "popüler" objesi, maske. Bu uzun bir hikayenin küçük bir kesiti aslında. Dostça sarılmanın, öpmenin netameli olduğu şu zamanlarda, maskenin daha çok koruyucu ve tıbbi yanıyla yüz yüzeyiz. Diğer tarafta, yüzyılların tezgahından geçip gelen maskelerin antropolojik ve sosyolojik açılımları var. En iyisi, bu hikayeyi anlatmaya maskenin tüm işlevlerinin iç içe geçtiği zamanlardan, Avrupa'nın "kara ölüm" denen veba günlerinden başlamak olacaktır. Bu veba türü, sıçanlarda konaklayan pirelerin insanları ısırmasıyla ortaya çıkmıştı. Ama o dönemde insanların yüzlerine bez dolamalarının sebebi, veba gibi hastalıkların çöplükler ve bataklıklardan kaynaklandığını ve "miasma" adı verilen pis havayla yayıldığını düşünmeleriydi. Veba hekimleri, genellikle "sisli" olarak tarif edilen bu "kötü hava"dan kaynaklandığını düşündükleri hastalıklardan etkilenmemek için, kuş gagası formunda geliştirilen maskeler takmaya başladılar. İleride bu maskelerin diğer bir adı, eserlerinde çokça kullanarak alegori yaptığı için "Hieronymus Bosch maskesi" olacaktı. Hekimler, uzun gagaların içine kuru çiçekler, otlar ve baharatlar doldurarak kötü kokuya karşı önlemlerini de alıyordu. Tıp tarihçileri, veba doktoru kıyafetini, başta XIII. Louis ve İtalya'da Medici ailesi olmak üzere 17'nci yüzyıl Avrupa'sında pek çok saraylıya hizmet vermiş Charles de Lorme adlı bir Fransız hekime atfediyorlar. De Lorme, kuş maskesinin yanı sıra kokulu balmumu ile kaplı bir ceket, botlara bağlı pantolonlar, gömlekler, keçi derisinden şapka ve eldiven ile baştan aşağı koruma sağladığı düşünülen bir kıyafet yarattı. Veba hekimleri, hastaları dürtmelerine veya savuşturmalarına yarayan bir çubuk da taşıyordu. 1870'lerin sonlarına doğru bakterilerin keşfi ve modern mikrobiyolojinin doğumuyla, miasma miti de sis bulutunun içinde gözden yok oldu. Maskenin kültür ve toplumlardaki yerine odaklanacağımız gezintimizin ilk durağı bugünkü ABD'nin güneybatısında, Pueblo yerlilerinin mitolojisi. Anlatı, "atalar zamanındaki göçler döneminde bir ırmakta feci şekilde boğulan ilk yerli çocukların ruhları" diye başlıyor. Oradan oraya göçerken ölen çocuklar, yerleşiklikten sonra da halkın belleğinde kalıyor. Onlar, o halkın atalarıdır ve "çocuk ruhları her sene yeraltından köyleri ziyarete gelir, giderken de çocuklardan birkaçını götürür." Halk bunlara "Kaçinalar" der. Çocuklarını kaybetmekten bitap düşen yerliler, Kaçinalara "biz, sizi maskelerle, danslarla köylerde temsil edelim. Siz ta öbür dünyadan buraya gelmeyin" diyebilmek için her yılın belli zamanlarında bu ruhları temsil eden maskelerle ritüeller geliştirir. Bu olağanüstü mitosları modern zamanlara taşıyan antropolojinin üstatlarından Claude Levi-Strauss, bunların tarihin ilk maskeleri olduğunu söylemez, ancak bu oyunun günümüzdeki Noel Baba'nın kök öyküsü olduğuna dikkat çeker. Maskeli yetişkinlerle çocuklar arasındaki bağlantının bir toplumda "kabul edilme" ve "eğitim" biçimi olduğunu bize, Arizona'daki Navaho kabilesinin gelenekleri başka bir biçimde anlatıyor: Bu toplumlarda çocukluk ayrı bir dünyadır. Çocuklar, ergenlik ve adet görme gibi geçiş törenlerine alınmaz. Çocukların belli dini figürleri gösterişli maskeleri olmadan görmelerine izin verilmez, böylece onları birer ruh sanmaları sağlanır. Maskenin tam ne zaman, nasıl doğduğu bilinmemekle birlikte, bilinen en eski örnekler neolitik çağa tarihleniyor. 1980'lerde Yehuda Çölü'nde bulunan 9 bin yaşındaki taş maskelerin, dönemin önemli insanlarının yüzleri olduğu sanılıyor. "Maskeli balo ve onun sahte yüzleri" diye başlayan şarkılara, "maskesiz sevebilir misin yarim", ya da "maskeli ruhlarınız beni hoyratça kandırdı" eklenirken, Guy Fawkes ve Joker maskeleriyle siyasi sulara da açıldı popüler kültürde. Ressam Jean-Michel Basquiat ise Manhattan'ın, New York'un suç ve karmaşa dolu cadde ve sokaklarında dolaşarak yarattığı maskeli tablolarıyla, salt yüzleri esir alan yapaylıklara başkaldırmıyor; "ticari her tabela, bir yetkiliyle bizi ayıran her cam bölme, bize günün her anında maskelerle yaşadığımızı düşündürmeli" diyor. Afrika halklarında maskeler, göçüp giden bir atanın sadece yüzünü değil, bütün huyunu suyunu yaşatmak üzerine şekillenir. Ve her tanrının bir şahsiyeti, adı, mekanı vardır; çünkü her tanrı "ölümde yaşayan bilge bir ata"dır. Bu nedenle maskeleri şekillendiren sanatkarlara da kutsallıklar atfedilir; çünkü ancak gerçeküstüne, düşgücüne sahipse, ruhlarla sohbeti varsa, yerin derininden, göğün bilinmezlerinden haber alabiliyorsa maskelere ruhlarını kazandırabileceklerine inanılır. Tibet'in maskları sihirdir; tanrılarla, cinlerle örülüdür. Cava'da masal hayvanları konuşur masklar aracılığıyla. Japon maskları düşüncedeki gerçekçiliklerle şekillenir, boyanır. Okyanusya halklarının renklerinde yaradılışın evrelerini de okuyabiliriz. Roma'da soylu ailelerde ataların balmumundan yapılmış maskelerini saklama geleneği vardır. Antalya'nın Demre ilçesindeki Myra antik kenti ve yaklaşık 11 bin kişilik Roma devri tiyatrosu bir masklar müzesidir. Pek çok kaynak, Anadolu'ya tiyatro maskının gelmesini şarabın ve tiyatronun tanrısı Dionysos'a bağlar. Türk kültüründe maskenin belki de ilk görünümlerinden birine, Yenisey Yazıtları'ndaki 158 korugandan biri olan, Kanmııldıg-Hovu Yazıtı'nın okunuşlarındaki tartışmalarda rastlıyoruz. Okunuştaki "bayrak/örtü", ya da "yüz/sima" farkları bir yana, yazıt halk arasında da "yüzü örtülü baba" olarak anılıyor. Dahası, Güney Sibirya'daki Türk boylarına, Yenisey Kırgızlarına ait mezarlıklara öleni temsilen koyulan mankenin/tulunların yüzüne alçıdan şekillendirilmiş maskeler yerleştirildiği biliniyor. Bu mezar taşları bazı sınıf farklarını da ortaya koyar. Örneğin maskesiz mezarlar yoksullara aittir ve halk onlara "yüzü yalın" der. Maskeler arasındaki yolculuğumuzun bu kısmını, maskesiz zamanların özlemine, bu dünyada "yalın yüz" olmak dileğine katılarak bitirelim. İlk defa 1900'lerin başında basit bir mendile benzeyen formuyla doktorların ameliyatlar sırasında kullandığı maske, teknolojinin ilerlemesiyle evrim geçirdi. Modern tıbbın ve salgınlar sırasında dayanışmanın simgesi oldu. Korona zamanlarının en belirgin ve mecburiyetten "popüler" objesi açık ara farkla maske. Türkiye'de de 7 Nisan'dan itibaren toplu halde bulunulan alanlarda zorunlu hale getirildikten sonra, maske "en çok arananlar" listesine girdi. John L. Spooner'ın "Cerrahi Yüz Maskeleri Tarihi" isimli kitabına göre, yüz maskeleri ilk olarak 19'uncu yüzyılın sonunda yapılan ameliyatlarda kullanıldı. Amaç, doktorların hastalardan, hastaların da doktorlardan gelebilecek bakteri, tükürük, kan ve benzerlerinden korunmasıydı. Ancak bu maske, yüze modifiye edilmiş birer mendilden fazlası değildi. 1910 sonbaharında, bugünkü Çin sınırlarında yer alan, o dönemde Çin, Rusya ve Japonya arasında hakimiyet savaşlarına sahne olan Mançurya'da patlak veren veba, maske tarihinde önemli dönüm noktalarından biri oldu. 20'nci yüzyılın en büyük veba salgınında toplam 60 bin kişi öldü. En korkuncu, enfekte olanların ölüm oranı yüzde 100 olduğu için iyileşen kimse olmamasıydı. Bulaştığı kişileri, ilk belirtileri izleyen 24 ila 48 saat içinde öldüren salgına neyin yol açtığını bulmak ve durdurmak için ülkeler arasında bilimsel bir yarış başladı. Çin, salgın bölgesine Wu Lien-Teh adlı bir hekim gönderdi. Cambridge Üniversitsi'nde tıp okuyan ve aslen Malezya doğumlu olan genç hekim, o sıralarda tanınmayan biriydi. Ancak kurbanlardan birinde otopsi yaptıktan sonra Doktor Wu, vebanın pire değil, hava yoluyla yayıldığını belirledi. Batıda gördüğü ameliyat maskelerini geliştirdi, gazlı bez ve pamuktan, yüze sıkı bir şekilde sarılmış ve havadaki damlacıkları filtrelemek için birkaç kat bez eklenmiş daha kalın bir maske geliştirdi. Doktor Wu'nun maskesi, ucuz ve kolay tedarik edilen malzemelerle elle yapılabildiği için kitlelere yayılan bir tasarım oldu. Bu, sadece vebanın yayılmasını önlemeye yardımcı olmakla kalmadı; maskeler modern tıbbın birer sembolü olarak kaldı. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları boyunca bilim insanları, hava kaynağını temizlemek için kafatasını tümüyle saran hava filtreleme fonksiyonlu gaz maskelerini geliştirdiler. Fiberglas filtrelerle yüklü maskeler, madencilikte de kullanılmaya başlandı. Bu ekipman hayat kurtarıcıydı, fakat fiberglas filtrelerle nefes almak çok zordu ve maskeler kafayı sardığı için de sıcaklık artıyordu. 1950'lerde asbest teneffüs etmenin tehlikeleri anlaşılmaya başladığında bile, bu alanda çalışanlar onları hantallaştıran solunum maskelerini takmamayı seçti. Bu sıralarda, House Beautiful dergisinin eski editörü Sara Little Turnbull, meşhur 3M firmasına danışmanlık vermeye başlamıştı. Nonwoven" denilen, o dönem için çok yeni bir teknolojiyle kumaş üretimi, Turnbull'un bu alandaki büyük potansiyeli fark etmesini sağladı. Omuz vatkaları için bu malzeme ile deneyler yapmaya başladı. Daha sonra 100'den fazla ürün fikri sunduğu 3M tarafından sutyen tasarlamakla görevlendirildi. Ancak o dönem Turnbull'un ailevi sebeplerle hastanede fazlaca vakit geçirmesi, 3M'in, ilhamını bir sutyen kalıbından alan ve 1961'de piyasaya sürdüğü balon şekilli cerrahi maskeyle sonuçlandı. Ancak bu maske patojenleri engelleyemediği için "toz maskesi" kategorisine alındı. 1970'lerde, ABD Madencilik Bürosu ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü, tek kullanımlık solunum maskeleriyle ilgili ilk kriterleri oluşturdu. İlk tek kullanımlık toz maskesi olan N95, yine 3M tarafından geliştirildi ve 1972'de onaylandı. N95 gibi respiratörler, 1990'larda ilaca dirençli tüberküloz vakalarının artmasıyla yeniden oluşan ihtiyaçtan uzun yıllar önce endüstriyel uygulamalarda kullanıldı. Hatta bugüne dek hastanelerde bile nadiren kullanılmaktaydı, çünkü sadece Covid-19 gibi salgınlar bu derece koruma gerektiriyor. Maskeler Çin'de önemini hiçbir zaman yitirmedi. Yakın zamanda, SARS salgını sırasında, ya da Pekin gibi büyük şehirlerde baş gösteren hava kirliliği sebebiyle Çinlilerin dışarıda yüz maskeleriyle dolaştığını hepimiz hatırlıyoruz. Bugüne dek belki bize uzak görünen bu uygulama, şimdilerde günlük rutinimize dönüştü. Covid-19 ile maskenin tarihi yazılmaya devam ediyor.


- SICAKLIK NASIL DEĞİŞECEK? - YAĞIŞ NASIL ETKİLENECEK? - TÜRKİYE KURAKLAŞIRSA NE OLUR? - MEYVELERDE VERİM KAYBI - 700 ÇİFTÇİYE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SORULDU: "İklim değişikliği nedir, biliyor musunuz?" - TEK ÇARE, DOĞA TEMELLİ ONARICI TARIM - PEKİ, NE YAPMALI? Küresel iklim krizi kapımızda değil, çoktan eşiği aşıp içeri girdi. Krizin ilk dalgaları Anadolu'ya yayılmaya başladı. Çiftçi, havasındaki, toprağındaki, verimdeki değişimin farkında. Boğaziçi Üniversitesi'nin tarım raporu dramatik sonuçlar içeriyor, karar alıcılara ve biz sade vatandaşlara sorumluluklarımızı hatırlatıyor. Gereken önlemler şimdiden alınmazsa, ülkemizde bunun en dramatik yansımalarından birine tarım ve gıda sektöründe şahit olacağız. Çünkü rapora göre, Türkiye'nin tüm bölgelerinde iklim değişecek. Bölgesel iklim modeli sonuçlarına göre, Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü batı ve güney bölgelerde yağışlarda belirgin düşüş beklenirken, ılımlı bir orta enlem ikliminin görüldüğü Karadeniz'de yağışlar artacak. Sıcaklık ve azalan yağış, özellikle İç Anadolu, İç Ege ve Güneydoğu Anadolu'da kuraklığın şiddet, sıklık ve süresini artıracak. Türkiye'de aşırı sıcak günlerin sayısında ve sıcak dalgalarının görülme sıklığı ve sürekliliğinde artış bekleniyor. Güneyden kuzeye doğru sıcak hava dalgaları görülebilir. Yüksek olasılıklı senaryoya göre, yaz sıcaklıkları 4.5 derece, kış sıcaklıkları 3.5 derece yükselecek. Karamsar senaryoya göre ise bu dereceler yazın 7, kışın 4.5 olabilir. 2016 ile 2040 arası: Batı Akdeniz'de kışın yağışlarda artış beklenirken, aynı dönemde Doğu Akdeniz'de ve yazın Batı Karadeniz'de azalış öngörülüyor. 2041 ile 2070 arası: Doğu Akdeniz'de yağışlarda yüzde 20'lik düşüş öngörülüyor. 2050'den sonra: Doğu Karadeniz hariç yağışlarda ortalama 250-300 mm'ye varan azalmalar bekleniyor. 2050'den sonra Türkiye'nin güneybatısında yağışların yüzde 40 azalması öngörülüyor. Artan sıcaklık ve azalan yağış, kuraklık olaylarının şiddet, sıklık ve süresini artırabilir. Nehirlerin su seviyesi de düşebilir. Peki, su yetmeyince ne olacak? Cevap net: "Yakın gelecekte verimlilik kaybı, tarımsal gelirlerin azalması ve biyoçeşitlilik kaybı gibi birçok sorunun şiddeti artacak." Peki, ne yapılmalı? "Önümüzdeki 10 ve 20 senenin tarım politikaları belirlenirken, 2-3 derece sıcaklık artışı ve derinleşen su yetersizliği varsayım senaryosu olarak ele alınmalı ve politika planları bu çerçevede yapılmalı." Türkiye, iklim değişikliğinin ve aşırı iklim olaylarının tarım ve bağlı sektörlere etkisi bakımından "dünyanın en hassas ve kırılgan bölgelerinden biri"nde bulunuyor. Yani topraklarımızın verimliliği bu risklerin tehdidi altında. "Küresel ortalama sıcaklıktaki her bir santigrat derece artışın, küresel ortalama arazi verimlerini buğdayda yüzde 6, mısırda yüzde 7.4, pirinçte yüzde 3.2 ve soya fasulyesinde yüzde 3.1 azaltacağı öngörülüyor. Raporladığımız model sonuçları, 3 derecelik artışla (2050 yılı civarında) yüzde 25-50 verim kaybı öngörüyor" diyor Karapınar. Peki, ya Türkiye daha kurak hale gelirse? Bu tahmine dayalı bitki su modeli çalışmaları da yapılıyor. Ancak "iyimser iklim değişikliği senaryoları dahi tarımsal ekonomide gözlenecek makro seviyedeki ekonomik kayıpların yüzde 10 civarında olacağını gösteriyor." Tabii işin ekonomi ve gıda güvenliği boyutu da var. Rapor bu noktaya da değiniyor. İklim modellerinden alınan sonuçları baz alan ekonomik modeller, iklim değişikliğine bağlı fiyat artışlarının ürün bazında yüzde 84'ü bulacağını gösteriyor. "Gıda fiyatlarındaki artışlar, iklim stresinin yokluğunda bile hem kırsal, hem kentsel alanda önemli ölçüde yoksullaştırıcı etkiler yaratıyor ve yerel düzeyde gıdaya erişimde güvensizliğine neden oluyor. Gıda harcamaları yoksul hanelerin en önemli gider kalemi olduğu için, fiyat artışı bu haneleri daha da yoksullaştırıyor. 30 yıl öngörüleri iç açıcı bir tablo ortaya koymuyor. Kayısıda 2021-50 dönemi verim kaybı tahmini %40. Üzümde 2021-50 dönemi verim kaybı tahmini %20. Fındıkta 2021-50 dönemi verim kaybı tahmini %10. Boğaziçi Üniversitesi'nin bu yazıya konu olan iklim raporunun yazarları, 2016 yılında Ankara, Kırklareli ve Adana'da dokuz ilçe ve 122 köyde rastgele seçilen toplam 700 çiftiyle yüz yüze görüşüp anket yaptı. Çiftçilerin yüzde 96'sı yukarıdaki soruya "evet" yanıtı verdi. VERİM DÜŞTÜ MÜ? İklimdeki değişimlere dair gözlemleri sorulan çiftçilerin yüzde 74'ü kuraklığın sıklaştığını, yüzde 45'i yağış miktarında, yüzde 28'i yağmur zamanında değişiklik olduğunu, yüzde 25'i de sıcaklıkların arttığını belirtti. Çiftçilerin yüzde 97'si iklim olaylarından dolayı hasat ve verimde düşüş yaşadıklarını belirtti. YARDIM/EĞİTİM ALDINIZ MI? "Yaşanan doğa olayları sonrasında yardım, ya da maddi destek aldınız mı?" sorusuna çiftçilerin yüzde 89'u "hayır" yanıtını verdi. Olumsuz iklim etkilerini azaltmaya yönelik herhangi bir eğitim alan, ya da bilgilendirme toplantısına katılanların sayısı ise sadece yüzde 8'de kaldı. Çiftçilere son 12 ayda iklim değişikliği konusunda kimlerle görüştükleri sorulduğunda yüzde 25 ilçe ziraat müdürlüğü, yüzde 35 ziraat mühendisi, yüzde 41 tohum şirketi/zirai ilaç şirketi, yüzde 4 üniversiteden akademisyenler yanıtını verdi. KENDİNİZ NE GİBİ ÖNLEMLER ALIYORSUNUZ? Anket çalışması, çiftçilerin yüzde 87'sinin iklim değişikliğine uyum için kendi çabalarıyla önemli adımlar attığını ortaya koydu. Buna göre, tohum ve gübre bileşimi ve türünde değişiklik yapanların oranı yüzde 71 iken, ekim ve hasat zamanında değişime gidenlerin oranı yüzde 64, doğrudan ekim, damla sulama tekniklerine geçenlerin oranı yüzde 47 ve ürün ve gelir çeşitlendirmesine gidenlerin oranı ise yüzde 43. DEĞİŞİKLİK VERİMİ ARTIRDI MI? Rapora göre, evet. Çiftçilerin uyum çalışmaları, verim kayıplarını önemli derecede azalttığı gibi, Özellikle tohum çeşidi değişikliği buğday verimini yüzde 30 artırdı. Permakültür uygulamaları, ata tohumları, organik tarıma geçiş... Son dönemde öne çıkan doğal üretim biçimleri iklim değişikliği etkilerini azaltabilir mi? Barış Karapınar, küresel ve yerel ölçekte gıda sistemlerinin hızla dönüştürülmesine ereksinim olduğunu, bu dönüşümün parçası olarak da doğa temelli onarıcı tarım, organik tarım ve diğer doğa dostu tarımsal yöntemlerin bir gereklilik olduğunu söylüyor. 1. Tarımda iklim değişikliğine uyum seferberliğine geçilmeli. 2. İklim değişikliğine uyum fonu kurulmalı. 3. Tarımda İklim Değişikliği Araştırma ve Uygulama Enstitüsü kurulmalı. 4. Düşük gelirli çiftçi ve ihracat merkezli iklime uyum destekleri sağlanmalı. 5. Organik tarım ve diğer doğa dostu yöntemlerin tüm tarım topraklarının yüzde 10 ve üzerinde uygulanması hedefi konulmalı. 6. Yüzde 100 basınçlı sulamaya geçilmeli. 7. İklim bazlı dinamik tarımsal sigorta yaygınlaştırılmalı. 8. Risk-yönetim odaklı uluslararası ticaret politikaları geliştirilmeli. 9. Çiftçiler, çocuklar ve gençler kısa ve uzun soluklu eğitimlerle desteklenmeli.


Prof. İlber Ortaylı, milli mücadelenin başlangıç aşamasında Mustafa Kemal'in işgal İstanbul'unda ve Samsun'a çıkışındaki hedeflerini ve Anadolu'daki faaliyetlerini Atlas Tarih Mayıs 2019 Özel sayısında anlatmıştı. Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Mustafa Kemal ne düşünüyordu? Anadolu'ya geçtiğinde nasıl bir gelecek öngörüyordu? Amasya Tamimi'nden sonra İstanbul ile bağını kesişi ve Büyük Millet Meclisi'yle başlayan süreçte direnişi nasıl ayakta tuttu? Düzenli orduya geçişten lider kimliğine dek Prof. İlber Ortaylı, Mustafa Kemal'i ve milli mücadeleki önemini satır başlarıyla aktardı. Gayet açık. Ordunun darbeci geleneğine karşı idi. İttihat ve Terakki'nin, kendisinin tasvip etmediği gelişmeler sonucunda ortaya çıkan hazin akıbeti ortadaydı. Fakat bilhassa Balkan Savaşı sırasında haklı olarak reddettiği ordunun siyasete karışmasını ve darbeci tutumunu acaba kendi de mi benimsemişti? Buradaki darbeciler oraya benzemiyor, bu tip bir teşkilatlanması yok. Harbiye nazırlığını mütarekenin şartları içinde istemesi anlaşılır bir vaka. Henüz planın ikinci yüzü ortada yok. İstanbul'da kalarak ve mevcut kadrolarla temas kurarak harekete geçmeyi düşünüyor olmalı. Sultan Vahdettin ile savaşın son yılında Berlin ve Viyana'ya yapılan ziyaretteki yaverliği sırasında yakınlaşmıştır. Aralarında bir anlaşma da oluşmuş. Politikada anlaşmalar şartlara göre var olur, güçlenir ve parçalanır. Mütarekenin o günü içinde, bunu gerçekleştireceğini ve bundan bir yarar sağlanabileceğini düşündü. Ama bu plan yürümedi. Çünkü padişah Vahdettin gerçekten çekiniyor, Cihan Harbi sırasındaki ağır hatalar nedeniyle artık hiçbir şey yapılamayacağına ve İtilaf devletleriyle savaş sonrasında doğan şartlardan istifadeye, yani politika ile bazı şeylerin kurtarılacağına inanıyordu. Kuşkusuz yanlış. Mütareke döneminde İtilaf devletlerinin en çok Türklere kinlendiğini ve bu unsurun Anadolu coğrafyasının içlerine kadar itilmesi, bunun için her şeyin yapılması gerektiğini istediklerini ilk anda fark etmediklerini görüyoruz. Bunu zamanla anlayacaklar. Sadece bir misal vermek gerekir: İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Almanya'ya karşı, böyle yok etme, bünyesini değiştirme, coğrafyasını altüst etme eğilimi vardı. Roosevelt bu düşüncenin ve politikanın başını çekiyordu. Churchill, "olursa hiç de fena olmaz" tavrındaydı. Şaşılacak şey; sadece Stalin, Tahran Konferansı'nda Almanya'nın varlığının devamını açıkça arzuladığını beyan etmiştir. Samsun'a çıkmadan evvel bilhassa Karadeniz bölgesindeki iç etnik çatışmaların büyümesi dolayısıyla Osmanlı ananesinden gelen, fevkalade yetkili bir müfettiş paşa olarak kendisinin gönderilmesini o da derhal benimsedi. Ve planın asıl önemli safhasına geçiş burada başlıyor. Peki aklında meclisi kurmak var mıydı, cumhuriyet var mıydı? Bunlar Türkiye'de tarihçiliğin sonradan tespit ettiği, ikili görüşme ve samimi kayıtlara dayanarak -Mazhar Müfit Bey'in notları gibi- ileri sürdüğü gerçeklerdir. Ama Mustafa Kemal Paşa'nın bir teşkilatlanma istediği çok açık. Anadolu'ya gidip gelmekten ibaret bir görevin içine girmediği çok belli. Ne o, ne de etrafındaki, ne de karargahındaki yakın dostları -mesela Refik Saydam Bey- Anadolu'ya gidileceğini, ama dönülmeyeceğini biliyorlardı. İlk anda Samsun'da bir şey yapılmıyor. Çünkü bırakın teşkilatlanma hareketini, açıkça konuşmanın bile pek akıllıca olmayacağı bir nokta. Ama Havza'ya çıkıldığı zaman faaliyet başlamış. Amasya'da zaten tamim yayınlandı. Artık hedefte dağınık olarak harekete geçen bir takım mahalli cemiyetlerin, grupların bir araya getirileceği, kongre yapılacağı, bir meclis-i millinin olduğu açık. İfade edilmediği halde oluşmuş. Amasya Tamimi'ni yayımlayan politikanın orada kalamayacağı, bir yere gideceği bellidir. Kurulan meclis bir konvansiyonel meclistir. Örnek belli. Fransız İhtilali'nden beri ve hemen gözünün önündeki Sovyet sisteminden nasıl bir işleyişin olacağı açık. Kuvvetler birliğinin toplandığı bir organ ve organın başında dizginleri ele geçirenler var. Orada bir komutanın yürütme erkinin başında bulunacağı açık. Yalnız bu konvansiyonel işlerin diğerlerinden bir farkı var. İster istemez farklı fikir ve zümrelerin temsili söz konusu; asgari müşterek memleketin mütareke şartlarından ve mütarekenin getireceği olumsuz baskı ve intikam zincirinden kaçınmak. Unutmayalım Büyük Millet Meclisi açılmadan evvel, Dörtyol'da, Maraş'ta ve Antep'te direniş başlamıştı. Ahali Fransa'nın yerli Ermenilerle işbirliğinden korktu. İzmir'in işgali, bu işgalin kanuna ve hiç değilse kısmi bir adalete dayalı gerçekleşmediğini ve Britanya'nın adil bir kuvvet olma vasfını Türklere göstermekten uzaklaştığını herkese açıkça anlatıyordu. Mustafa Kemal Paşa bunu Çanakkale'de fazlasıyla anlamış, Filistin Cephesi'nde görmüş; şimdi geniş kitleler de bunu çok çabuk kavramaya başlamıştı. Bununla birlikte 1918'deki bir işgal, şayet muvaffak olsaydı 1915'te olması muhtemel bir işgale benzemiyordu. İngiltere yorgundu, Fransa daha da fazla yorgundu ve müttefikinden nefret etmeye başlamıştı. Mustafa Kemal Filistin Cephesi'ndeki ordular grubu komutanlığının nihayete ermesinden sonra 1918 Kasım'ında İstanbul'da "geldikleri gibi giderler" derken savunma planını hazırladığını gösteriyordu. Bütün iş teşkilatlanmaya bağlıydı. Bu teşkilatlanmaya kendisi ve çok yakınları itimat ediyordu. Ama emin olan başkaları da vardı. Bunların başında geleceğin General Metaksas'ı da yer alıyordu. Venizelos'un Küçük Asya çıkarması başkomutanlığı teklifini reddetti. "O adamların bu hallerine bakmayın. Bir sabah karşınıza ordu çıkar, Küçük Asya macerasından vazgeçin" dedi. İyi bir komutandı. Bilgili ve zeki bir kurmay olduğu bir kere daha anlaşılıyor. General Metaksas şu anda çağdaş Yunanistan tarihinin en ilginç portrelerinden biri olarak araştırılıyor. Prof. İlber Ortaylı, Kronik Yayınları tarafından geçen yıl yayımlanan "Gazi Mustafa Kemal Atatürk" adlı kitabında Kurtuluş Savaşı sürerken BMM tarafından kabul edilen 1921 Anayasası'nı şöyle anlatıyor: "21 Ocak 1921 tarihinde modern Türkiye'nin ilk anayasası kaleme alındı, kabul edildi ve Ankara'daki BMM tarafından yürürlüğe sokuldu. Nadir ve o derece garip bir uzlaşı ile 1293 Aralık (Miladi 1876) tarihli imparatorluk anayasası ile bir arada yürürlükte olacaktı. Uygulamaya bakıldığında meşruti monarşinin temel kanunu olan 1876 Kanun-ı Esasisi'ne riayet artık mümkün değildi. Bu daha ziyade manevi bir bağlılığı iade ediyordu. Bunlar asker. Düzenli ordusuz hiçbir iş yapamazlar. Düzenli orduya kadar mevcut her imkan, her vasıta denenir. Ama o olmadığı taktirde hiçbir iş yürümez. Bu çok açık. Zaten düzenli ordu da meclisin teşekkülünden sonra, bir yıl geçmeden ortaya çıkarıldı. İnönü Savaşı'nın ne derecede başarılı olduğu, zaferin kesinliği halen tartışılıyor. Mühim olan bu değil. Mühim olan Yunan işgal ordusunun karşısına Ankara hükümetinin düzenli bir kuvvet olarak çıkması ve bu düzenlemenin arkasının geleceğinin açığa kavuşmasıdır. Yunan ordusunun ilerleyişinin oradaki kısmi durduruluşu, veya ilk defa ciddi ve düzenli bir mukavemetle karşılanması makus talihin değiştirilmesi olarak önemlidir. Zira Kuva-yi Milliye hareketi artık devletleşmekte ve merkezileşmekte ve askeri vasfına dönmektedir. Savunma herkesin meşru hakkıdır. Muvaffak olursan meşruiyeti de tartışılmaz. Ama muvaffak olamazsan bir hak değil, lüzumsuz direnme olarak nitelendirilir. Milletler topluluğundan kimse senin bu hakkını 1918-1919 şartlarında tanıma durumunda değildir. İşin garibi 1922'de bile hazmettikleri söylenemez. Lozan'daki kapitülasyon kavgası sırasında Lord Curzon, Mondros Mütarekesi'nde savaşa girilirken kaldırılan, lağvedilen kapitülasyonların yeniden düzenleneceği, tartışılacağı üzerinde yapılan talep ve yenik tarafın verdiği sözü hatırlattığında İsmet Paşa "ben buraya Mudanya'dan geldim" diyor. Curzon bu konuşmaya tahammül edemiyor ve bunlar artık konuşulamaz der gibi orayı terk ediyor. Bu çok açık bir tutum. Kimsenin hakkının tanınacağı gibi bir durum yok. Sen o hakkı tanıtacak durumda olacaksın. Mustafa Kemal sessiz bir komutandı. 1918'in şartları içinde tarafların hiçbiriyle kesin bir mücadelenin içinde değildi. Ne "mütarekenin şartlarına uyalım" diyen büyük çoğunluğun içindeydi. Ne de "bu iş böyle yürümez" diye açıkça bağıran biriydi. Çıkarttığı yayın organının bile devam edemeyişi bir şeyi gösteriyor. Çok açık bir söylem ortaya koymamış. Zaten koysa, gazete yaşayacak olsa bile, yaşatmazlar. Ama artık kafasında şemalar oluşuyor. İnancı tam. Yapacağını biliyor. İnatçı ve güvendiği kitleyi de olumlu ve olumsuz taraflarıyla iyi tanıdığı görülüyor. Önü açılmış bir lider. Onun liderliği artık ortaya çıkmış vaziyette. Bu bakımdan ben cumhuriyetin ilk neslinin Bandırma vapuru olayını ele alış biçimini çok doğru buluyorum. Çünkü liderin ortaya çıkışı, bir yerde şekillendirilmek zorunda anlayabilmek için. 19 Mayıs'a giden yol da bu. 23 Nisan ile de şekil tamamlanıyor 11 ay sonra. Ve ondan sonra bir meclis hükümeti var ve o hükümetin tanınması söz konusu, teşkilatı devralması söz konusu. Osmanlı İmparatorluğu'nun Küçük Asya'daki son eyaletleri teşkilatlanmanın içinde ve devam ettiriyor. Ordular ve komutanları kısmen Küçük Asya'da, Karabekir ve Ali Fuat Paşa gibi komutanlar, kısmen de İstanbul'da mütareke şartları içinde yavaş yavaş bu tarafa geçecekler. Artık yol belli. Vatansever, yetenekli ve mücadele taraftarı tek kumandan elbette ki Mustafa Kemal değildi. Ona bu mücadelede yardımcı olan kumandanlar vardı. Ancak onu diğerlerinden ayıran en önemli farklılığı elbette ki dehasıdır. En akıllı, önde gelen generallerimiz bile, "Bursa'yı, Antalya'yı, İzmir'i kurtarmakla uğraşmayın, olacak şey değil, tükeniriz, elimizdekini de kaçırırız" diyorlar, Anadolu ve Doğu Anadolu ile yetinilmesi gerektiğini söylüyorlardı, ki bu "ilk hedefiniz Akdeniz'dir" düşüncesine muvafık değildi. Atatürk'ün kafasındaki geleceğe ait savaş hedefi çok daha farklı ve doğru olanıydı. Herkes vatanı seviyor ve kurtarmaya çalışıyordu, ama Mustafa Kemal Paşa lider nitelikleriyle halkı ve taşra ileri gelenlerini ikna edip bir araya getirmeyi başardı. 30 Ağustos'ta kesinleşen zafere bir günde gelinmediği açık. Milli mücadele, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne dek ilmek ilmek örülmüştür. Başkumandan herkesin bildiği gibi ve tartışmasız kabul etmesi gerektiği üzere Türk milletinin büyük adamlarından biridir. Büyük adamların üzerinde tetkik yapılır, farklı yorumlar yapılır, defalarca tetkikat yapılır, sorular ortaya atılır, cevabı aranır.


İstanbul Üniversitesi, 1928-1942 yıllarında çıkan gazetelerin yer aldığı arşivini paylaşıma açtı. Koleksiyonda 18422 adet cilt gazete yer alıyor. Arşivde Osmanlıca, Rumca, Bulgarca, Fransızca, Almanca, İngilizce, Türkçe ve başka dillerde yayınlanmış gazeteler yer alıyor. İstanbul Üniversitesi, 1928-1942 yılları arasında çıkan 18422 adet cilt gazeteyi içeren arşivini paylaşıma açtı. İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı, Merkez Kütüphane koleksiyonunda bulunan gazetelerin Türkçe, Osmanlıca, Rumca, Bulgarca, Fransızca, Almanca, İngilizce ve çeşitli dillerde yayımlanmış olduğu görülüyor. Gazeteden Tarihe Bakış Projesi adlı bu çalışma, söz konusu dönemin tarihine ışık tutuyor. Binlerce gazete cildini içeren arşiv araştırmacıların faydalanması için paylaşıma sunulmuş olsa da, o dönemin havasını solumak isteyenler için kaçırılmayacak bir fırsat. Gazeteden Tarihe Bakış Projesi'nde günlük erişilebilir şekilde 581196 sayfa görüntü yer alıyor. Koleksiyonda yer alan gazeteler alfabetik sırayla şu şekilde: Açık Söz, Akşam, Anadolu, Aydın, Beyoğlu, Bugün, Cumhuriyet, Doğu, En Son Havadis, Haber, Hakikat, Hakimiyeti Milliye, Halkın Dili, Halkın Sesi, İkdam, İkdam, İkdam, Kurun, Milliyet, Munakaşa, Son Posta, Son Telgraf, Son Saat, Tan, Tasviri Efkar, Türk Sözü, Türk Dili, Ulus, Vakit, Vatan, Yeni Asır, Yeni Sabah.


İstanbul'a kar yağacak mı? Yağışlı havalar ne zaman geliyor? soruları son dönemin yanıtı en çok merak edilen soruları arasında. Türkiye susuzluk haritası büyük bir hızla kırmızıya dönmeye devam ederken büyük şehirlerdeki barajlarda suyu azalması ile alarm verilmişti. MGM tarafından açıklanan hava durumu tahmini raporuna göre 7- 13 Ocak tarihleri arasında hava sıcaklıkları ülke genelinde mevsim normallerinin 4 ila 10 derece üzerinde seyredecek. NTV Meteoroloji Editörü Dilek Çalışkan, dört gözle beklenen yağışlı ve soğuk havaların ayın 13'ünden sonra gelebileceğini ancak kesin durumunun önümüzdeki günlerde belli olacağını söylüyor. Son tahminlere göre hafta sonu ülkenin batı kesimlerinde yer yer yağışlı hava görülecek. Pazar günü ülkenin Batı kesimi ve Karadeniz Bölgesi'nde; salı günü ise ülkenin batı, orta kesimleri ve Karadeniz'in tamamında yağış olabileceği tahmin ediliyor. Ayın 15'inden itibaren, ocak ayının ikinci yarısından itibaren soğuk dalgalar görünüyor ama dün ve önceki günkü verilere göre kar ihtimali biraz daha zayıflamış durumda. Kar olasılığı yüzde 35'lerin üzerine çıkamadı, yüzde 50'leri bile bulamadı ihtimal.


Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 5 günlük hava tahminlerini yayınladı. 11-17 Ocak için hazırlanan tahminlere göre "Hava sıcaklığının Pazartesi ve Salı günleri kuzey, iç ve batı kesimlerde artarak mevsim normallerinin 6 ila 12 derece üzerine çıkması ancak Çarşamba gününden itibaren batı kesimlerden başlayarak hızla azalması ve hafta sonuna doğru mevsim normalleri civarına iç ve batı kesimlerde yer yer altına inmesi" beklenir. Rapora göre yurdun büyük bölümünde sağanak, bazı illerde ise kar yağışları görülecek. Tahminlere göre özellikle perşembe gününden itibaren yurdun pek çok bölgesinde karla karışık yağmur ve kar yağışı görülebilir.