msahin 14 Ocak 2012 Atlas Dergisi Atlas Tarih'ten: Cumhuriyetin Bir Asrı Paşalimanı Adası Marmara'nın son oksijen deposu Cumhuriyetin 100. yılında Atlas Tarih buluşmaları Atlas Dergisi Atlas artık yüzde 100 geri dönüşümlü kağıtta! Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Atlas RotalarıGenel Amsterdam: Uyuşturucu için gelmeyin "Zeytini kuşlar diker" Türkiye'de yaz kampları için en güzel beş rota Atlas TarihGündem LİKYA TİPİ ARI KOVANLIKLARI: SERENLER COĞRAFYASI ARTVİN: Yusufeli'ye veda Afrika'daki kaşif paşa Kaplanların direnişi 0 yorum En yaşlı deniz sürüngeni 0 yorum Çin'den beklenen COVID-19 verileri 0 yorum Arıların mührü 0 yorum Dünyanın en eski beyni 0 yorum Tutankhamun: FİRAVUNUN 100 YILI 0 yorum SİS VE BUZ GEZEGENİ 1 yorum Doğru ayakkabı doğada fark yaratır 0 yorum Yamaç Paraşütü mevsimi için hazırız 0 yorum Türkiye'nin yaban arıları 0 yorum NUTSUBİDZE PLATOSU/TİFLİS: Sovyet zaman tüneli 0 yorum Doğa enkaz altında 0 yorum GÜNDEM Paşalimanı Adası Marmara'nın son oksijen deposu Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar "Zeytini kuşlar diker" Türkiye'de yaz kampları için en güzel beş rota LİKYA TİPİ ARI KOVANLIKLARI: SERENLER COĞRAFYASI PANORAMA Portreler yarıştı: Dünyanın yüzleri DÜNYA BASIN FOTOĞRAFI ÖDÜLLERİ: Dünya hali Vahşi yaşam sanatı Bugüne kadar bulunan en eski mumyalar olabilirler GEZİ NIAGARA'NIN YÜZYILLIK TÜNELİ AÇILDI Gemiyle Yunanistan: EGE'DE SEYİR DEFTERİ AKDENİZ'İN ZAMAN SIĞINAĞI: Sardinya Likya Yolu'na ek güvenlik Bozcaada Caz Festivali, "Şifa" temasıyla müzikseverlerle buluşuyor DOĞA / COĞRAFYA Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Kaplanların direnişi Arıların mührü ARKEOLOJİ 20 bin yıllık bilmece çözüldü Bir şehir efsanesi: GAZİANTEP KALESİ TÜNELLERİ Fransız askerleri 107 yıl sonra toprağa verildi Notre Dame'in altındaki lahit En Eski Mağara Resmi KÜLTÜR Cumhuriyetin 100. yılında Atlas Tarih buluşmaları Afrika'daki kaşif paşa NUTSUBİDZE PLATOSU/TİFLİS: Sovyet zaman tüneli Geleneksel sohbet toplantıları BİLİM Hawaii volkanları: Ateşten doğan adalar Dünya'da olmayan iki yeni mineral Kaplanların direnişi Dünyanın en eski beyni GPS SİSTEMLERİ: YOLUNU UZAYA SOR!


New York'un kendisi kadar ünlü logosu değiştirildi. 2020'de hayatını kaybeden efsanevi grafik tasarımcı Milton Glaser'ın New York'a armağan ettiği ve ona öykünen tüm şehirlerin taklit ettiği logosu ölümsüzlüğe erişmişti. Yeni logonun şu ana dek büyük beğeni topladığı söylenemez. 1977 yılında suç oranları ve mali sorunlarla başı belada olan New York eyaleti, imajını parlatacak bir tanıtım kampanyası hazırlığı içindeydi. Bu kampanyanın odağını, ziyaretçilerin şehirle bağını güçlendirecek yaratıcı bir söz ve görsel oluşturmalıydı. Bu çözüm hem basit olmalı, hem de yaratıcılığın sınırlarında dolaşmalıydı. Bu zor işin üstesinden grafik tasarımcı Milton Glaser geldi. İlham bir taksi yolculuğu sırasında geldi. Elindeki zarfın arkasını çevirdi Glaser ve üzerine kırmızı pastelle logonun ilk taslağını karaladı. Dünyanın en basit, ama en etkili cümlesini doğup büyüdüğü şehre yöneltmişti: "New York'u seviyorum" . Ama logoda, "sevmek" fiiline karşılık gelen "love" kelimesinin yerine kıpkırmızı bir kalp kondurmuştu. Yeni logoda "New York'u seviyorum" mesajı "New York'u seviyoruz" olarak değiştirildi, ayrıca Glaser'ın kullandığı font ve kalp ikonu da değiştirildi. Logonun değişimine gerekçe olarak, pandemiden ciddi ölçüde etkilenen metropolün koronavirüsün yarattığı olumsuzlukları geride bırakması gibi çok da anlamlı görünmeyen gerekçeler sunuldu. Sosyal medyada yeni logoyu acımasızca eleştirenler, Glaser'ın şehrine basit ama zarif ve incelikli dokunuşunun özleneceğini gösteriyor.


Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te Nutsubidze Platosu'ndaki Sovyet blokları zamanda donup kalmış, hem uzak hem yakın bir anı temsil ediyor. Yapıldığı dönemde mutlu, kolektif bir yaşam idealini yansıtan bloklar, günümüzde şehrin en çok ziyaret edilen köşelerinden birine dönüştü. Köprü ve asansörlerin birbirine bağladığı bloklardaki günlük yaşama konuk olduk. Üstteki fotoğraf: Çevre sakinlerinin ifadesiyle "Gökyüzü Köprüsü'', Nutsubidze Platosu'nu aşağıdaki Nutsubidze Caddesi'ne bağlayan en kısa yol. Bina sakinleri gün içinde köprüden defalarca geçiyor. Nutsubidze Platosu'na akşam karanlığı çökmüş, tipi şeklinde yağan karın da etkisiyle tüm Tiflis sanki başka bir zamana aitmiş gibi duruyor. Bir süre etrafımdaki ışıkları birer birer yanan dev apartmanları izliyorum. Kimi dairelerin sakinleri pencere önündeki iplere çamaşır asıyor, kimi balkonunda uzaklara doğru dalmış sigarasını içiyor. Yüksek bloklar ve onları birbirine bağlayan köprüler, şehrin bu bölgesinin kapsamlı bir panoramasını sunuyor; karlar içindeki Tiflis'te farklı dönemler, farklı mimari tarzlar, farklı hikayeler birbirine karışıyor. Saburtalo ilçesinin büyük mahallelerinden Nutsubidze Platosu ise yüksek beton kütleleriyle tüm bunların içinde aslında yakın, ama çok hızlı eskimiş bir dönemin izlerini yaşatıyor. Kura Nehri'nin iki yakasında kurulmuş Tiflis, bir buçuk milyona yaklaşan nüfusuyla Gürcistan'ın en kalabalık şehri. Tıpkı İstanbul gibi çok katmanlı bir kent dokusuna sahip. Avrupa ile Asya arasında kavşak noktasında yer alıyor. İpek Yolu'na yakınlığı nedeniyle tarih boyunca çeşitli güçler arasında bir çekişme noktası olmuş Tiflis. Gürcistan Krallığı'ndan sonra Moğol, Pers ve Osmanlı imparatorluklarının hakimiyetine girmiş. Gürcistan bir süreliğine bağımsız olsa da 1921 yılında bu defa Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne katılıyor. Kentte günümüzde tüm bu kültürlerin getirdiği zengin dokuyu izlemek mümkün. Tiflis tarihi ortaçağ, neoklasik, art nouveau, Stalinist ve modernizmin karışımı olan çok katmanlı mimarisine de yansıyor. Şehir merkezinden metroyla birkaç durak uzaklaştıkça Sovyetler Birliği dönemine ait sosyal konutların sayısı artmaya başlıyor. Sovyet mimarisinin tipik brütalist üslubunda sıra sıra yükselen bu çok katlı beton bloklar 1970'lerde mutlu bir kolektif yaşam ideali üzerine inşa edilmişti. Sovyet mimarisi genellikle brüt betonun kullanıldığı sert çizgili brütalist tarzıyla bilinir. Çıplak betondan yapılan bu yapıların bazısı akıl almayacak ölçüde büyük, bazısı fütüristtir ama hepsi de tek bir mesaj göz önünde bulundurularak inşa edilmiştir: Herkes için aynı yaşam standardını sağlamak. Günümüzde şehir nüfusunun büyük kısmı buralarda yaşıyor. Gürcistan, özellikle de Tiflis, Sovyet mimarisinin yoğun şekilde izlenebileceği yerlerden biri. Sayıları her geçen gün azalsa da şehirde Sovyet modernizmi ve Sovyet brütalist mimarisine ait pek çok sıra dışı örnekle karşılaşmak mümkün. Sosyal konutların hemen hemen hepsi kullanılabilir durumdayken, eski kamu binalarının çoğu ya terk edilmiş ya da yıkılmış. Restore edilerek başka bir fonksiyon kazandırılan kimi yapılar ise radikal bir müdahale olmaksızın bu binalara yeni bir soluk getirmenin mümkün olduğunu kanıtlıyor. Bunun Tiflis'teki en iyi örneklerinden biri olan Fabrika Hostel, Sovyet döneminde inşa edilmiş eski bir dikiş fabrikasıydı, bir dönem atıl durumda bekleyen yapı sonunda kültür merkezi ve konaklama tesisine dönüştürüldü. Yine Sovyet döneminden kalma bir matbaa da günümüzde dikkat çekici tasarımıyla Stamba Hotel olarak hizmet veriyor. Şimdi metrodan inip Tiflis'in arka mahallelerinde dolaşmaya devam edelim. Çok katlı konutların sayısı merkezin dışındaki bu bölgelerde artıyor. Çoğu sanki tek bir mimarın ürünü gibi gözüken, gri tonların baskın olduğu bloklardan üçü ise sadece benim değil, yakınlarından geçen herkesin bakışlarını üstüne çekiyor. Tiflis'in turistik cazibesinin artması ve sosyal medyanın da etkisiyle pek çok kişinin özellikle görmek istediği Nutsubidze Platosu 1 Numara'da bulunan konutlar bunlar. Onlara yöneliyorum. Bu mahallenin 1 numaralı bölgesinde 1974-78 arasında Gürcü mimarlar Otar Kalandarişvili ve Gizo Potskhişvili tarafından inşa edilen sosyal konutlar diğerlerinden farklı özellikler taşıyor. Bilim insanı Şalva Nutsubidze'nin adının verildiği platonun üst kısımlarından dik yamaçları geçip aşağıdaki Nutsubidze Caddesi'ne inmek ciddi bir zaman ve çaba gerektiriyor. İşte bunu kolaylaştırmak için dönemin mimarları her biri 16 katlı binaların birbirlerine denk gelen 14'üncü, 12'nci ve 10'uncu katlarına çelik köprüler inşa etmiş ve blokları bu köprülerle birbirilerine bağlamış. Çelik köprülere plato tarafından giriliyor. Bina sakinlerinin dairelerine giden merdiven veya asansörlere ulaşmak için bu köprüleri geçmesi gerekiyor. Platonun bittiği Nutsubidze Caddesi'ne giden büyük asansör için yine bu köprüler kullanılıyor. Bu eski ama muntazam işleyen asansör sistemiyse ülkenin en küçük para birimiyle (10 ila 20 tetri) çalışıyor. Aslında bu köprü ve asansörleri sadece blok sakinleri değil, yolu buraya düşen ve bir an evvel caddeye çıkmak isteyen herkes kullanıyor. 18 yaşındaki Luka Mirzaşvili, Tiflis'te özel bir üniversitede okuyor, Nutsubidze Platosu 1 Numara'da değil, yanındaki başka bir blokta yaşıyor ve her gün bu asansörleri kullanarak okuluna gidiyor. Üzerimde asansörü çalıştıracak 20 tetri olmadığını anlayan Luka, benim için de makineye 20 tetri atıyor. Bu özellikli binaları görmek için dünyanın dört bir tarafından ziyaretçilerin geldiğini anlatan Luka buraya turlar düzenlendiğini, hatta bazı Gürcü ve Rus rock ve hip hop gruplarının müzik videoları çektiğini söylüyor.


Atlas fotoğrafçısı Tolga İldun, Türkiye Foto Muhabirleri Derneği Yılın Basın Fotoğrafları Yarışması'nda "Çevre ve Doğa" kategorisinde ikincilik ödülü kazandı. Tolga'ya ödüllü fotoğrafının öyküsünü sorduk. Atlas editörü Tevfik Taş'la birlikte İstanbul'un su mirasını çalışmaya karar vermemizin ardından, sahadaki ilk fotoğraflardan biri oldu bu kare. Aklımda, Sultangazi, Cebeci'deki bir yangın kulesinden çekim yapma fikri vardı. Güzelce Kemeri için en iyi açılardan biri olacağını düşünüyordum. Serin bir kasım sabahında, o yangın kulesiyle birlikte bizi muhteşem bir manzaranın beklediği, yeni dikilmiş fakat tesisatı bağlanmamış bir anten kulesi çıktı karşımıza. Fotoğrafçı şansı. Gündoğumuna az kalmıştı. Zorlu bir tırmanışla en üstteki açıya ulaşıp çekimleri tamamladık. Bu çekimde Canon 6D gövde ile 24-70 f:2.8 zoom lens en iyi seçimdi. Kule rüzgardan sallandığı için tripod kullanmak anlamsızdı. Lensin tripodsuz bir manzara çekimi için düşük ışıktaki en net değeri f:7.1 diyafram, ISO 1250 ve 1/200 perde hızında çektim.


Fındıklık koskoca bir dünyanın adıdır Karadeniz'de. Her şey onun etrafında döner. Hayatlar değişir, insanlar değişir, hayat tarzları değişir; fındıklık hep oradadır. Fındık denilince sadece Türkiye'de değil, dünyada da akla önce Giresun ve "tombul"u gelir. Fındıklık deyince burada bir nefes almak gerek. Çünkü fındıklık koskoca bir dünyanın adıdır Karadeniz'de. Her şey onun etrafında döner: Günlük hayat, çocukluk, sünnet, düğün; velhasıl yaşamın tüm milatları onun etrafında akar. Hayatlar değişir, insanlar değişir, hayat tarzları değişir; fındıklık hep oradadır. Sadece insanları ve hayvanları değil; rüyaları, özlemleri ve hatıraları da fındıklık besler. Özellikle de hatıraları. Birçok gurbetçi Karadenizlinin, aylar veya yıllar sonra köye ve fındıklığa adımını atması, çocukluğuna yeniden adım atmasıdır aslında. O masumiyet çağı, fındıklığın o hiçbir şeye benzemeyen kokusunun duyulmasıyla yeniden hatırlanır. Birbiri ardına sökün eder anılar. O kokuyla başlar her şey. Aslında çoğu Doğu Karadenizlinin hatırasını süsleyen bu koku binlerce yıldır burada. Binlerce yıl boyunca kavimler, kültürler, savaşlar, acılar, yok oluşlar geldi geçti, ama o koku hep buradaydı. Nereden biliyoruz bunu? Her şeyden önce "fındık" kelimesinin etimolojisinden. Etimoloji, fındık sözcüğünün, başta Türkçe olmak üzere birçok dile, antik dönemde deniz anlamına gelen "pontos"tan türetilen "pontik" kelimesinden geçtiğini gösteriyor bize. Örneğin Farsçaya "fonduk", Arapçaya da "bunduk" olarak geçmiş "pontik" kelimesi. Hint-Avrupa dillerinde fındık anlamına gelen "hazel/hasel" kelimesinin kökeni ise proto Hint-Avrupa dilindeki "koselo" kelimesine dayanır. Fındığın Latincedeki karşılığı olan "corylus" sözcüğü de bu kelimeden türetilmiştir. Burada önemli bir yol ayrımına gelmiş bulunuyoruz. Çünkü Hint-Avrupa dillerinde fındık sözcüğünün ayrı bir köke sahip olması, bu dilleri konuşan coğrafyalarda fındığın bir kültür bitkisi olarak binlerce yıl önce var olduğunu gösteriyor bize. Nitekim Britanya'da Staffin Körfezi'nde çalışan Higlands&Islands Üniversitesi'nden bir ekip, İÖ 6 binlerde Britanya'da yaşayan bazı avcı-toplayıcı toplulukların fındık yediğini ortaya koydu. Bu nedenle Kelt mitolojisinde ve onların ruhani sınıfını oluşturan Druid inançlarında fındık önemli bir yere sahip. Örneğin Keltlerin geleneksel coğrafyası İrlanda mitolojisine göre ada üçe bölünmüştü ve her bölüm üç tanrı tarafından yönetiliyordu: Fındığın oğlu MacCuill, sabanın oğlu MacCecht ve güneşin oğlu MacGreine. Türkiye'de yürütülen arkeolojik araştırmalar da Anadolu'da yaşamış antik toplulukların fındıktan bir kültür bitkisi olarak yararlandıklarına işaret ediyor. Örneğin Kültepe'de elde edilen bulgulara göre, Asurlu tüccarlar ve bölgede yaşayan topluluklar, İÖ 2 binli yıllarda fındık tüketiyorlardı. Keza Hititlerin kutsal kenti Neri'de de üç bin yıllık fındık kabukları bulundu. Demek oluyor ki, fındığın dünyadaki bilinen öyküsü sekiz bin yıl, Anadolu ve Karadeniz'deki hikayesi ise dört bin yıl öncesine kadar uzanıyor. Belki yeni araştırmalar, fındığın Anadolu'daki öyküsünü daha da eskilere götürecek. Fındık, yüksek besleyici değerinden ötürü ticareti de yapılan bir ürün olageldi. Her ne kadar buna dair bilgilerimiz oldukça cılız da olsa, Doğu Roma döneminde bu ticaretin önemli kalemlerden biri olduğunu biliyoruz. Örneğin 13'üncü yüzyılda, Doğu Karadeniz'den Konstantinopolis'e, yani İstanbul'a gemilerle fındık ihraç edildiğini gösteren kayıtlar var elimizde. Fındık ticaretinin Osmanlı döneminde de sürdüğü anlaşılıyor. Osmanlı arşivindeki nice belgeye göre fındık Karadeniz'den gemilerle İstanbul'a getirtiliyor, burada çarşılarda satılıyordu. Hatta İstanbul'dan imparatorluğun Karadeniz'in kuzeyindeki başka limanlarına da ihraç ediliyordu. Burada fındığın II. Mehmet döneminden itibaren Osmanlı sarayında da rağbet gördüğünü hatırlamalıyız. Öyleyse soru şudur: Antik dönemden itibaren önemi ve gücü sürekli artan İstanbul'a fındık Karadeniz'in neresinden getiriliyordu? Özellikle de Osmanlı döneminde? Osmanlı arşivleri sorunun yanıtının Giresun olduğunu söylüyor bize. Ayrıntılarına burada girmeye gerek yok elbette; 1681 tarihli ihtisap defterinde, fındığın devlete ait gemilerle Giresun'dan İstanbul'a getirildiğine dair bir kayıt var örneğin. Tarihe biraz meraklı okur, Giresun kazasının eskiden Trabzon vilayetine bağlı olduğundan hareketle, belgelerde Trabzon yerine Giresun ismi geçmesinin, fındık konusunda Giresun'un payitahtta ne kadar şöhret sahibi olduğunu hemen kavrayacaktır. Gerçekten de fındık denilince sadece Türkiye'de değil, dünyada da akla gelen ilk yer Giresun oldu bugüne dek. Bunun çok basit bir nedeni var: Dünyanın en lezzetli fındığının adı Giresun'la birlikte anılıyor: Giresun Tombulu bu fındığın adı. Fazlası da var; bugün tüm dünyada en yüksek kalite fındık da Giresun patentini taşıyor. Uluslararası fındık piyasasında en kaliteli fındık "Giresun Kalite" olarak adlandırılıyor. Onu "Levant Kalite" izliyor.


Plastik "zırh"ların, buhar içinde kalan koruyucu gözlüklerin içinde, soluksuz pandemi maratonuna yakından baktık. Sabah saat 07.45... İstanbul'da, pandemi hastanesine çevrilen özel bir hastanenin girişindeyim. Atmosfer bu defa çok farklı. Ortama, tüm dünyayı saran Covid-19 salgınının yarattığı sessizlik hakim. Yüzümde cerrahi tipte bir maskeyle içeri giriyorum. Güvenliği geçer geçmez, bir sağlık personeli temassız ateşölçer ile ateşimi kontrol ediyor. Bir refakatçi eşliğinde, yoğun bakım katına çıkıyorum. Bu katın girişinde plastik tulum giyip, koruyucu gözlük, bone ve maskemin üstüne ikinci bir cerrahi maske takıyorum. Son olarak, ayakkabılarıma da bir kılıf geçiriyor ve Covid-19 hastalarının tutulduğu ana yoğun bakıma giriyorum. Sanki bir bilimkurgu filmi setine düşmüş gibiyim. Herkes tam korumalı kıyafetleri içinde. Gece vardiyasını bitiren yorgun doktor ve hemşireler, tek tek hastaları dolaşıp durumlarını meslektaşlarıyla paylaşarak görevi devrediyorlar. Ancak mesaisi bitenlerden çoğu buradan evlerine değil, kaldıkları misafirhane veya otele gidecekler. "En büyük endişemiz virüsü eve götürmek; dedemize, annemize, çocuğumuza bulaştırmak" diyor Hemşirelik Hizmetleri Müdürü Meltem Altay. Personelin otel, misafirhane ve hastane arasında mekik dokuduğunu söyleyen Acıbadem Bakırköy Başhekimi Mustafa Engin Çakmakçı, "Buradan çıktıklarında gördükleri, boş bir oda... İzolasyon..." diyor. Personel psikolojisini sağlam tutmak için sağlık ekibine psikolojik destek veriliyor. Yoğun bakımda koronavirüs hastalarının bağlı olduğu solunum cihazlarının sesleri, çalışanların seslerine karışıyor. Hastalar, boydan boya şeffaf plastik örtülerle çevrili alanların içinde yatıyor. Bu alanlardaki hastalara müdahale edileceği, ya da örneğin oksijen cihazı hortumları değiştirileceği vakit, personel maksimum güvenlik tedbiri alarak, mevcut maskelerine ek olarak siperlik maskelerini ve gözlüklerini de takıyor. Sağlık personeli salgının dünyada yarattığı ilk şok etkisini atlatmış, hatta duruma adapte olmuş. Yorgunluk ve strese rağmen aralarındaki enerjik diyaloglar dikkatimi çekiyor. Bu durumda, yoğun bakımda nispeten iyi bir hafta geçirilmesinin de etkisi olabilir; yatakların neredeyse yarısı boşalmış. Buradaki tedavileri biten hastalar, ara yoğun bakıma alınıyor, benzer tedbirlerle, ama biraz daha hafifletilmiş bir tedavi görüyorlar. Hastaların geneli 50 yaş üzerinde. Pandemi servisinde hastalara ayrı odalarda bakılıyor. Yeni gelen vakalar ve ara yoğun bakımdan çıkanlar burada gözlem altında tutuluyor. Yoğun bakımda görülen entübasyon durumu burada yok; onun yerine hastalar maskeli solunum cihazına bağlı. Odalara giren ve çıkan herkes, her defasında giysilerini değiştiriyor. Buraya da ziyaretçi girişi söz konusu değil. Başta da dediğim gibi; hastaneye gelmek isteyen hastalar, endişelenip gelmiyorlar. Öyle ki, koronavirüs haricinde ciddi sağlık sorunu olanlar bile hastaneye gitmeyi öteliyor. Bu da, acil servislere başvuranların sayısını artırıyor, hatta ölümlere bile yol açabiliyor. Özellikle de kardiyoloji gibi hayati bir alanda... Acıbadem Bakırköy Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Rıza Türköz, "Hayatımızda virüs olsa da acil ameliyatlar devam etmek zorunda. Koronavirüs ortamında daha farklı bir zırha bürünerek ameliyatlara devam ediyoruz" diyor.


Pandeminin ilk günlerinden itibaren, internet ve sosyal medya üzerinden, dünya halkları birbiriyle yoğun şekilde bilgi paylaşmaya başladı. Sadece doktorlar ve bilim insanları değil, evinde endişeli şekilde ne yapması gerektiğini araştıran sıradan insanlar bile çok kolay şekilde, maske takmanın, dezenfektan kullanmanın virüsün bulaş riskini çok düşürdüğünü öğrendi ve uygulamaya başladı. Dünya pandmiye hazırlıksız yakalanmıştı ve en son 100 sene önce yaşanan pandemiden sonra n95 maske gibi tıbbi önlem araçlarına global çapta büyük talepler duyacağımızı düşünmüyorduk. Dolayısıyla ilk günlerde yaşanan "maske paniği" yerini kısa sürede bir üretim kampanyasına bıraktı. Şimdi dünya maske ve dezenfaktan üretmeye de alışmışken ve bunlar çok kolay ve ucuz şekilde elde edilebilen ürünlere dönüşmüşken, mevsimel grip salgınlarına karşı bile kitlelerin daha bilinçli ve maskeli önlemler alacağını tahmin etmek zor değil. Zira grip virüsü de, dikkat edilmezse insanı zatürreye kadar götürebilen ölümcül bir soruna dönüşebiliyor. Pandemi sayesinde edindiğimiz önemli dersler de oldu. Kısa sürede, dünyanın pek çok ülkesi, sanayi kuruluşlarını hızlı şekilde maske üretebilecek konumda güncellemeyi başardı. Bugün bakınca, çok olağan ve sıradan bir endüstriyel planlama operasyonu gibi görünen bu başarı aslında insanoğlunun son yüzyılda kazandığı bilincin ve disiplinin de örneği olarak okunabilir. Zira, hayatta kalma refleksimiz devreye girince, çok kısa sürede global çapta bir üretim hamlesiyle, her gün milyarlarca insana yeni maskeler temin edebilecek dev bir üretim kapasitesini oluşturmayı başardı. Bu hiç de hafife alınabilecek bir başarı değil. Pandemi elbette çok üzücü ve korkutucu bir kavram. Ancak insanoğluna önemli bir ders verdiğini de gördük. Dünyada hiç kimse, komşusundan veya dünyanın diğer ucundaki bir devletin sorunlarından ayrı bir yaşam süremez. Bir yerde yaşanan sorunlar, tüm dünyayı kısa sürede etkisi altına alabilir, tüm insanlığı olumsuz şekilde etkileyebilir. Bu nedenle artık insanoğlunun tüm gezegeni bir bütün olarak düşünüp dünyanın sorunlarına global olarak yaklaşacağı bir bakış açısı kazanmamız gerekiyor.


Güneş'e çok yakın geçişler yapıp neredeyse dokunacak kadar yaklaşan Parker Güneş Aracı, yıllardır merak edilen sorulara yanıtlar getiriyor. Parker Güneş Aracı'nın bir yıldır gönderdiği verilerle ulaşılan ilk sonuçlar, Nature'da yayınlanan dört makale ile duyuruldu. Araç hakkındaki detaylara geçen yıl Atlas'ın Ağustos sayısında değinmiştik. NASA Goddard Uzay Merkezi'nin yayınladığı basın bildirisinden, bu imkansız görünen Güneş yolculuğunun ilk sonuçlarından bahsedeceğim. Güneş'in de Dünya gibi katmanları olan bir atmosferi vardır. Işıkküre adı verilen Güneş yüzeyi 5 bin 505 derece gibi gayet soğuk denecek bir sıcaklığa sahiptir. Ancak yüzeyden 2 bin 100 kilometre yukarıdan itibaren birkaç yüz kilometre içerisinde bir geçiş bölgesiyle beraber korona adlı katmanda sıcaklık hızla 1-2 milyon dereceye kadar yükselir. Aracın gönderilme amacı, bu ani sıcaklık yükselmesine nelerin sebep olduğu ve Güneş'ten çıkan fırtınaları ilk çıkış anında yakalayıp Güneş'in atmosferi, yapısı ve bu fırtınaların Dünya ile diğer gezegenleri nasıl etkilediği sorularına yanıt getirmekti. Çünkü Güneş fırtınalarını önceden tespit etmek, uzaydaki uyduların yüksek enerjili parçacıklardan en az seviyede etkilenmesi için tedbir alınmasına yardımcı oluyor. yörüngesini gittikçe küçültecek, sonuncusu 14 Haziran 2025'de olmak üzere 24 kez yakın geçiş yapacak. En yakın geçişinde de Güneş'in yüzeyine yaklaşık 6 milyon kilometre kadar yaklaşacak. Parker'ın elde ettiği sonuçları okurken, onun yüksek sıcaklıktaki fırın içinde gözlem yapmaya çalışan bir araç olduğunu unutmamamak gerek. Güneş fırtınalarıyla Güneş'ten ayrılan iyonize maddeler gaz halinde bütün Güneş Sistemi boyunca neredeyse 16 milyar kilometre uzaklara yayılır. Bu uzaklık Voyager'ların Güneş Sistemi dışına olan yolculuğu sonrasında kaydedilmişti. Parker Güneş Aracı, Güneş atmosferine girdiğinde bu rüzgarların bildiklerimizden çok farklı, daha aktif ve karmaşık bir sisteme sahip olduğunu saptadı. İlk geçişlerinde Güneş yüzeyine yaklaşık 24 milyon kilometre yakından geçtiğinde Güneş rüzgarlarının Dünya çevresinde görüldüğünden daha impulsif ve düzensiz olduğu bulundu. Güneş rüzgarları da aynı Güneş'in yapısı gibi negatif yüklü elektronların pozitif yüklü iyonlardan ayrıldığı bir parçacık çorbası gibi plazma halindedir ve elektrik ve manyetik alanlar da bu parçacıklar tarafından taşınır. Plazmadaki değişimler de bu elektrik ve manyetik alan üzerinde izler bırakır. Parker Güneş Aracı'nın FIELDS isimli bilim enstrümanı, araç koronada hareket ederken bu Güneş rüzgarlarının zaman içerisindeki hareketini gözlemleyebildi. İlginç olan sonuçlardan birisi, önceden rüzgarların Güneş'ten çıkıp doğrudan yayıldığı düşünülürken (çünkü biz 150 milyon kilometre ötede sadece doğrusal bir rüzgar görüyoruz), aslında Güneş'ten çıktıktan sonra sanki Indiana Jones kamçısı gibi ileri-geri hareket yaptığı bulundu. Switchback diye adlandırdıkları bu hareketin Güneş'in kendi ekseni etrafında dönerken, dışarı yayılan rüzgarların da dönerek yayılmasından kaynaklandığı düşünülüyor. Daha yakın geçişlerde büyük ihtimalle daha karmaşık hareketlere sahip rüzgarların görülmesi bekleniyor. bunların çok fazla olduğunu tahmin etsek de uzay yolculuklarında ciddi bir kazaya yol açacak derecede büyük bir meteoroide henüz rastlamadık. Bu toz parçalarının Güneş'e yakın taraflarda olanlarının yüksek sıcaklıkta kavrulmalarından dolayı çözünüp gaz haline geleceği uzun yıllardır tahmin ediliyordu, ancak hiç gözlenmemişti. Parker Güneş Aracı'ndaki WISPR isimli kameradan gelen veriler, Güneş'e 11 milyon kilometre yaklaştıkça toz tabakasının incelmeye başladığını saptadı. Şimdilik kameranın limiti 6.5 milyon kilometre olduğundan tamamen tozdan arınmış bölge gözlenemedi. Ama 3-5 milyon kilometreden itibaren tozsuz bölge bulunabileceği tahmin ediliyor. Bu arada kamera doğrudan Güneş'e çevrili; ancak tam yüzeyine bakmadan, hemen kenarından itibaren atmosferini inceliyor. Parker Güneş Aracı, günlük hayatımızı etkileyen pratik soruların da cevaplarını buluyor. Güneş'ten çıkan küçük parçacıklar, elektron ve iyonlar bir anda ivmelenerek yarım saate kalmadan Dünya'ya ulaşır. Burada küçük bir not: Güneş'ten gelen ışık bize 8,3 dakikada ulaşır, yani bu parçacıklar neredeyse ışık hızına yakın bir hızda hareket ederek bize gelir. Dolayısıyla çok yüksek enerji atımları gibi güneş fırtınalarından korunmamız için sadece yarım saatimiz var. O nedenle aynen Dünya'da hava durumunu önceden tespit ettiğimiz gibi, Güneş'te de bu fırtınaları daha oluşmadan tespit edersek, bu fırtınalara karşı daha hazırlıklı oluruz. Özellikle uzaydaki uyduların korunması ve Ay'a, hatta Mars'a gidecek astronotları bu fırtınaların etkilerinden korumak onların hayatta kalabilmeleri için çok önemli. Parker Güneş Aracı'nın ISIS enstrümanı yakın geçiş yaparken birkaç yüksek enerjili patlama tespit etti. Ancak bu kısa dönemli patlamaların izleri daha Dünya'dan fark edilemeden görünmez olmuşlardı. Dolayısıyla bu tür patlamaların da beklenenden çok daha fazla gerçekleşebileceği tahmin ediliyor. Belki de bu küçük patlamaların ardından büyük fırtınalar oluşuyordur, bunu tam anladığımızda da önceden önlemin önünü açmış olacağız. Sadece üç yakın geçişten elde edilen bilgiler bu kadar çok keşif sağladı. Önümüzde verileri analiz edilecek 21 tane daha yakın geçiş var. Araç, her seferinde Güneş'e daha da yakın geçeceği için bugüne kadar çözülememiş çok fazla soruya cevap bulacağına eminiz.


Akdeniz'e özgü Posidonia oceanica çayırlarının kuzey sularımızda erişebildiği son nokta, Marmara Denizi. Bugüne kadar Marmara'da sadece Paşalimanı Adası civarında yaşadıkları düşünülen Posidonia çayırları, Kapıdağ Yarımadası Narlı Köyü çevresinde de görüldü. Bu, çok iyi bir haber. Bir iyi haber de TÜDAV ve İş Bankası'ndan geldi. Ancak Türkiye nüfusunun yüzde 20'sinin yaşadığı İstanbul ile sayısız sanayi ve turizm tesisiyle çevrili olan bu küçük iç deniz, kronik kirlenme etkilerini yaşıyor. Üç koldan yoğun biçimde kirletiliyor Marmara: Evsel kirlilik, endüstriyel kirlilik ve gemi kökenli kirlilik. Denizin alan olarak küçük olması da kirliliğin etkilerini derinleştiriyor. Marmara'nın akciğeri olan son Posidonia oceanica deniz çayırlarının haritalanmasını hedefleyen ve iki yıl sürmesi planlanan proje kapsamında, öncelikle bu alanların sınırları belirlenecek, beraberinde temizlik ve koruma çalışmaları yapılacak. Projeye, Balıkesir'in Erdek ilçesine bağlı Paşalimanı Adası'nda başlandı. Çayırlara yapılacak dalışlarda balıkçıların deniz dibindeki kayalıklara takıldığı için denize bıraktığı hayalet ağlar temizlenecek, ayrıca deniz salyangozu gibi istilacı ve yabancı türler toplanacak, temizlenen bölge ekosistemin yerli sahiplerine bırakılacak. Korumanın bir adımı da farkındalık. Çünkü konu kirlilikle bitmiyor; yoğun kıyı kullanımı sonucu tahribat, zemin tarayıcı yöntemlerle avcılık, gemilerin ve teknelerin attıkları çıpalar, yetiştiricilik faaliyetleri, turizm ve günlük turistik hareketlilik tüm deniz canlıları gibi deniz çayırlarını da tehdit ediyor. Bu kapsamda, deniz çayırlarının bulunduğu alanların tanınması ve fark edilmesi için şamandıralama ve mapa için fizibilite çalışmaları yapılacak. Ayrıca ilk ve orta öğretim seviyesinde 30 okulda farkındalık eğitimleri verilecek. TÜDAV ve İş Bankası işbirliğiyle başlatılan "Denizlerin Geleceği: Deniz Çayırları" projesi çerçevesinde Posidonia oceanica deniz çayırları haritalandırılacak. Ayrıca hayalet ağların temizlenmesi, istilacı ve yabancı türlerin toplanması gibi çalışmalar gerçekleştirilecek. "Marmara'nın son oksijen deposu" başlıklı bu bölüm, İş Bankası'nın katkılarıyla hazırlanmıştır. İş Bankası, daha önce TÜDAV'ın Marmara Denizi 2022 Sempozyumu'na ev sahipliği yaptı, "Bir Umut Marmara" ve "Sudaki İzler Masmavi" belgesellerinin hazırlanmasına destek verdi, atıklara karşı Denizleri Koruyalım Kredisi'ni hazırladı ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü işbirliğiyle Türkiye'de ilk kez kullanılan insansız su altı planörü glider cihazı Deniz Kaşifi'nin kullanıma girmesini sağladı.


Bu yıl 12 Şubat'ta Patara Yılı ilan edildi. Bir ay sonra ise pandemi kısıtlamaları başladı. Ancak yıl biterken Patara kazı ekibi hüsran değil, aksine antik kentte yeni başladıkları ve bitirdikleri restorasyonların sevincini yaşıyor. - Pandemiye rağmen ziyaretçi sayısı yüksekti. (Yıl sonuna kadar 300 bini aşması bekleniyor). - Restorasyon anlamında büyük bir dinamizm geldi. Deniz feneri projesine başlandı, kent kapısı restore edildi, sütunlu cadde tamamlandı. - Karşılama merkezi yapıldı. Otopark büyütüldü. Çevre düzeni, yürüme yolları, kamera sistemleri yenilendi. - Tiyatro kazı, düzenleme ve statik güçlendirme yapılarak kültür-sanat aktivitelerine hazır hale getirildi - Tüm ören yerinde aydınlatma projesi uygulandı. - Osmanlı'nın ilk telsiz telgraf istasyonunun proje çalışmaları yürütüldü, restorasyon da yakında. Arkeoloji kazıları müthiş bir emek, hassasiyet ve zaman gerektiren, maliyeti yüksek çalışmalar. Patara kazıları da 2016 yılından bu yana Türkiye İş Bankası ve iştirakleri TSKB ve Şişecam tarafından destekleniyor. Patara antik şehri kazı arşivinden en son fotoğraflar ve antik kente dönük en yeni projelerle Atlas'ın Aralık sayısında!


"Yeni Cumhuriyet'in ekonomisi Türkiye'nin tarihi, toplumsal ve iktisadi koşullarının yanı sıra değişen dünya koşulları ve dünya koşullarının sağladığı imkanlar iyi tahlil edilerek oluşturuldu." Prof. Dr. Şevket Pamuk, Atatürk ve Yeni Cumhuriyet'in iktisat politikasını Atlas Tarih Mayıs 2020, "Gazi Mustafa Kemal" özel sayısında değerlendirdi. Cumhuriyet Türkiye'si Osmanlı İmparatorluğu'ndan nasıl bir ekonomik durum devraldı? Yeni Türkiye'nin ilk mali politikaları ne oldu? İzmir İktisat Kongresi'nin önemi neydi? Atatürk döneminde ekonomik anlamda hangi değişiklikler yaşındı. Bu soruları Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şevket Pamuk'a sorduk. 19'uncu yüzyıl bir serbest ticaret ve küreselleşme çağıydı. Sanayi Devrimi Batı Avrupa ülkelerini güçlendirmiş, dünya ekonomisinde öncü konuma getirmişti. Ucuza ürettikleri pamuklu tekstil ve diğer mamul mallarını satacak yeni pazarlar arıyorlardı. Osmanlılar için ise 19'uncu yüzyıl imparatorluğu bir arada tutabilmek için bir reform çağıydı. 19'uncu yüzyıldaki reformlar bir çok alanda Cumhuriyetin çağdaşlaşma hamlesinin temelini oluşturur. Mustafa Kemal'in de bu reform sürecinde kurulan yeni okullarda yetiştiğini unutmayalım. 19'uncu yüzyılın başlarında Osmanlı devleti, İngiltere'nin ve diğer Avrupa devletlerinin siyasi desteğini alabilmek için onlarla serbest ticaret anlaşmaları imzaladı. Bir kez imzaladıktan sonra, Osmanlı Devleti'nin bu anlaşmaları iptal edebilme gücü yoktu. Ayrıca daha önceki yüzyıllarda verilmiş kapitülasyonlar Osmanlı Devleti sınırları içindeki Avrupalılara önemli ayrıcalıklar sağlıyordu. Böylece 19'uncu yüzyıl boyunca açık ekonomi koşullarında ve ithalatın baskısı altında, zanaatlar gerilerken, tarımda uzmanlaşma güçlendi. Osmanlı limanları Batı Avrupa limanlarına bağlandı, ekonominin iç bağlantıları zayıfladı. Dünya pazarlarına yönelen tarım ekonomisi gelişiyordu, ama tarıma dayalı modelin potansiyeli sınırlıydı. Yüzyılın sonlarına gelindiğinde, iktisadi kalkınmanın yolunun sanayileşmeden geçtiğini görülüyordu, ama serbest ticaret anlaşmaları buna izin vermiyordu. Sadece dokuma gibi mamul mallarda ve makine ve teçhizatta değil, pek çok gıda malında da yerli tüketimin önemli bir bölümü ithal edilmekteydi. Cumhuriyeti kuran kadrolar için Osmanlı ekonomik mirasının önemli ve olumsuz bir diğer boyutu da dış borçlar ve enflasyondu. 19'uncu yüzyılda Osmanlı devletinin harcamaları vergi gelirlerinin üzerinde seyrediyor, bütçe açıkları dış borç alınarak kapatılıyordu. Biriken büyük borç yükü borç verenlerin denetiminde Düyun-u Umumiye İdaresi'nin kurulmasına yol açtığı gibi, hemen her yıl yeni dış borç bulma baskısı, özellikle dış politikada büyük bağımlılıklar yaratmıştı. Ayrıca Osmanlı devletinin yeterince vergi toplayamaması nedeniyle, Birinci Dünya Savaşı sırasında basılan büyük miktarda kağıt para büyük bir enflasyon dalgası yaratmıştı. İttihat ve Terakki kadrolarının ekonomi anlayışı geleneksel Osmanlı yaklaşımından bir hayli farklıydı. İttihat ve Terakki kadroları ulusal bir ekonomi kurmayı ve sanayileşmeye ağırlık vermeyi hedefliyorlardı. Ancak Osmanlı devletinin imzalamış olduğu anlaşmalar, özellikle de ticaret anlaşmaları, Birinci Dünya Savaşı başlayana kadar farklı iktisat politikalarının uygulanmasına izin vermedi. Dünya Savaşı başladıktan sonra daha farklı politikalar izlendi ama savaşın ağır mali yükü ve yarattığı tahribat nedeniyle olumlu sonuç alınması mümkün değildi. Türkiye'nin nüfusu 16,5 milyona ulaşmıştı. 1927 yılında yapılan ilk sayımda nüfusun yüzde 20 kadar gerileyerek 13,5 milyona düştüğü anlaşıldı. Kişi başına gelir de yüzde 40 kadar gerilemişti. Savaşlar ve nüfus kayıpları sonrasında özel sektör daha da zayıfladı. Hem tarımda hem de kent ekonomisinde ağırlık zaten küçük ölçekli işletmelerdeydi. ekonomide bağımsızlığını kazanmaya başladı. Lozan'da uzun pazarlıklar sonucunda Osmanlı Devleti'nin dış borçları yeniden düzenlendi. Borçlar Türkiye ve Osmanlı Devleti'ni izleyen diğer devletler arasında paylaşıldı ve yeniden yapılandırıldı. Osmanlı Devleti sınırları içindeki yabancılara ayrıcalıklar sağlayan kapitülasyonlar kaldırıldı. Yine Lozan'da Türkiye, 1929 yılından itibaren kendi gümrük tarifelerini kendisi belirleme hakkına kavuştu. Bunlar yeni devletin ekonomisinin sağlıklı temeller üzerinde inşa edilebilmesi için, dış dünya ile ilişkilerini yeniden düzenleyen, çok önemli adımlardı. 1923 yılının başlarında toplanan İzmir İktisat Kongresi, özel sektöre dayalı bir ekonomi kurulacağının işaretlerini vermişti. 1924 yılında kurulan İş Bankası yeni yeni oluşmaya başlayan özel sektörü desteklemeyi hedefliyordu. Nüfusun yaklaşık yüzde 80'ini oluşturan tarımsal üreticiler 1912 de başlayan ve yaklaşık 10 yıl süren savaşlar döneminden çok ağır nüfus kayıplarıyla ve bitkin halde çıkmışlardı. Bu nedenle Cumhuriyet yönetiminin ilk girişimlerinden biri tarımsal üreticiler için büyük yük oluşturan ve devletin zaten toplamakta zorlandığı aşar vergisinden vazgeçerek kırsal nüfusun ve tarım ekonomisinin toparlanmasını sağlamaya çalışmak oldu. İkinci Dünya Savaşına kadar geçen sürede, olumlu hava koşullarının da desteğiyle, tarımsal üretim, özellikle de buğday üretimi nüfustan daha hızlı arttı, 1930'lu yılların sonunda Türkiye buğday ihraç eden bir ülke konumuna geldi. Bence yeni devletin iktisat politikalarının değişmesinin birinci nedeni değişen dünya koşullarıdır. 1923 yılında, İzmir İktisat Kongresinde özel sektöre dayalı bir ekonomi kurulacağı belirtilmişti. Ancak değişen dünya koşullarıyla birlikte iktisat politikalarında da değişiklikler yapıldı. 1929 yılında başlayan Dünya Ekonomik Buhranı dünya piyasalarında tarımsal mallara ve hammaddelere olan talebi azalttı. Bu malların fiyatları hızla düşerken ekonomide durgunluk yayıldı. Bunalımın sürmesinin de etkisiyle, korumacılığa ek olarak sanayileşmede devletin öncülük yapmasına karar verildi. Bir yandan gümrük tarifeleri yükseltilirken bir yandan da sanayi, bankacılık ve ulaştırmada devletin büyük ölçekli işletmeler kurması ilkesi benimsendi. Böylece İş Bankası'nın yanına yeni stratejinin sembolleri Sümerbank ve Etibank eklendi. Korumacılık ve devletçilik sayesinde Dünya Bunalımı koşullarına karşın, sanayi ve tarım toparlanmaya, ekonomi güçlenmeye başladı. Yeni Cumhuriyet, Osmanlı döneminden farklı olarak ülke-içi iktisadi bağların güçlenmesine büyük önem verdi. Ülkenin farklı köşelerini birbirine bağlamayı hedefleyen demiryolları iç tasarruflarla inşa edildi. Demiryolları sayesinde Sivas'ın, Erzurum'un buğdayını İzmir'e ulaştırmak; Malatya'da, Kayseri'de üretilen pamuklu bezi Eskişehir'de satmak mümkün oldu. 1930'lu yılların sonlarına gelindiğinde Dünya Bunalımına karşın tarımda büyük bir toparlanma gerçekleşmişti. Ancak yeni devletin gücü iktisadi ve toplumsal kalkınmayı daha güçlü şekilde kırlara taşımaya yetmiyordu. Buna karşılık kentlerde sanayileşme hız kazandı. Birinci Dünya Savaşı öncesinde "Üç Beyazlar" adı verilen buğday, şeker ve pamuklu dokumada iç tüketimin büyük bölümü ithalat ile karşılanırken 1930'lu yılların sonunda Türkiye "Üç Beyazlar"da büyük ölçüde kendi kendine yeterli hale geldi. Dünya Bunalımı koşullarında dışarıdan borç almak, ekonomiyi hareketlendirmek için para basmak başka ülkele devletlerinin sık sık başvurduğu yöntemlerdi. Ancak Osmanlı'nın borç ve enflasyon deneyimlerini çok yakından yaşamış olan Atatürk ve arkadaşları, yeni dönemde dış borç almaktan kaçındılar. Bütçeyi denk tutmaya büyük önem verdiler. Yeni Cumhuriyet 1930'ların sonlarına kadar yeni para basmadı. "Denk bütçe, sağlam para", bu dönemde iktisat politikalarına yol gösteren slogan oldu. Dünya ekonomisinin kuralları her dönemde farklı gelişiyor. Bu kurallar gelişen ülke ekonomilerine her zaman aynı fırsatları sunmuyor. 19'uncu yüzyılda Osmanlı Devleti ve diğer gelişen ekonomiler gümrük tarifelerini düşük tutmak ve pazarlarını Avrupa ülkelerinin mamul mallarına açmak zorunda kaldılar. Birinci Dünya Savaşı'ndan Batı Avrupa devletlerinin güçlerini kaybederek çıkmaları ve iki dünya savaşı arasında oluşan yeni koşullar, bağımsızlığını koruyabilen ülkelere yeni olanaklar sağladı. Atatürk önderliğindeki yeni devlet dünyada oluşan bu dengeleri ve fırsatları iyi değerlendirmiştir. 19'uncu yüzyıldaki bugün "Küreselleşme Çağı" olarak anılan dönem, Birinci Dünya Savaşı ile sona erdi. Savaş sonrasında Osmanlı Devleti topraklarının bir bölümü sömürge imparatorlukları arasında paylaşıldı. İstiklal Savaşı'nın kazanılması sayesinde yeni Türkiye Devleti bağımsızlığını koruyabildi. Atatürk'ün önderliğindeki kadroların önemli başarılarından biri de, son derece güç dış ve iç koşullar altında, yeni bir ekonomi inşa etmek olmuştur. Yeni Cumhuriyet'in ekonomisi Türkiye'nin tarihi, toplumsal ve iktisadi koşullarının yanı sıra değişen dünya koşulları ve dünya koşullarının sağladığı imkanlar iyi tahlil edilerek oluşturuldu.


Modern dünya bizi sürekli otomobilimize atlayıp veya asansöre binip en küçük mesafelerde bile mekanik motor gücünü kullanarak hareket etmekten imtina etmeye teşvik etse de, size ilginç bir haberimiz var, yürümekten kaçındığımız sürece daha hızlı yaşlanıp hayat kalitemizi hızla düşürüyoruz. Yürümek sağlığın e önemli dostu. Dünyanın bir numaralı belası haline gelen obeziteye ve beraberinde yaşadığımız kalp dama problemlerine karşı günlük yürüyüşler büyük önem taşıyor. Ayrıca, 40 ve 50 yaşlarla beraber, bacaklarımızdaki kas kütlesi giderek eriyor ve 10-20 sene içinde bastonsuz, desteksiz ayakta duramayacak, bakıma muhtaç insanlara dönüşüyoruz. Çok ironik bir şekilde, modern dünya bizi bu sona hızla ulaşmamız için teşvik ediyor. İki sokak öteye gitmek için bile otomobil kullanıyoruz, apartmanlarda merdiven görünce kaçacak delik arıyor, bacaklarımız yorulmasın diye asansör sırası beklemek için onlarca dakika sıra bekleyebiliyoruz. Günlük rutin haline dönüşen bu hatalarımız da vücudumuzdan kas eksilmesini hızlandırıyor. Bacak baldır bölgemizde yer alan kas kütlesi, insanın en büyük kas kütlesini oluşturuyor. Bu kasları hareket ettirmek için harcadığımız enerji, vücudun diğer kaslarını hareket ettirmek için gereken enerjiden kat kat fazla. Dolayısıyla, bir adım atmak için harcadığımız enerji, vücudumuzun diğer kaslarını çalıştırmak için harcadığımız enerjiden çok daha fazla. Bu da kilo vermek, yağ yakmak, fit kalmak için hareket ederken bize önemli bir avantaj kazandırıyor. Vücudumuzda yağ birikimini engelledikçe de daha sağlıklı bir hayat sürmek mümkün oluyor. Diyabet ve obezite gibi sağlık risklerine karşı büyük önem taşıyan yürüyüşler, psikolojimizi güçlü tutmak için de çok değerli aktiviteler. Yürüyüş sırasında rahatlayan insan zihni, yeniden sağlıklı düşünebilmek için mola verme imkanı kazanıyor. Eğer önemli kararların eşiğindeyseniz, hayatınızda ciddi değişiklikler yapmaya hazırlanıyorsanız, önemli yatırım kararları alacaksınız, uzun vadeli planlar yapıyorsanız, öncelikle uzun yürüyüşlerle zihninizi boşaltmanın ve plan yapmaya bu şekilde başlamanın olumlu etkileri olabileceğini de unutmamalısınız. Yanınıza alabileceğiniz küçük bir sırt çantası ile evinizin çevresinde kısa ve sakin yürüyüşlere çıkarak bu alışkanlığı edinmeye başlayabilirsiniz. Ayak sağlığı da vücudun önemli bir parçası. Ağrıyan, acı çeken, biçimsiz ayakkabılar nedeniyle sağlığını kaybeden ayaklar hayatı kısa sürede kabusa dönüştürebiliyor. Herkesin hayatında belki bir dönem, "ayağına vuran ayakkabılar" nedeniyle zor bir dönem geçirdiği olmuştur. İnsanın yürüme kabiliyetini geçici de olsa önemli ölçüde kısıtlayan bu sıkıntılı durum, aynı zamanda yürümenin ne kadar büyük bir özgürlük olduğunu anlamamıza da faydası olduğunu hatırlamak lazım. Yürüyüş denildiğinde elbette ayakkabı konusu da çok önemli. Yanlış ayakkabılarla uzun yürüyüşler çıkmak ayak sağlığınız için pek hayırlı olmaz. Her spor dalı için farklı bir spor ayakkabısı bulunduğu gibi, yürümek için de özel tasarlanmış yürüyüş ayakkabısı modelleri arasından seçim yapmalısınız. Kış aylarına girmek üzereyken erkek ayakkabı modelleri ve kadın bot modelleri içinde inceleme yapmanızı tavsiye ederiz. Erkek ayakkabı modelleri, erkeğin ağırlığına, duruşuna, ayağını basış açısına göre farklı şekilde dizayn edilmişken, kadınların ayaklarındaki dinamik farklı olduğu için kadınlar için farklı tasarımlar kullanılır. Ayrıca her spor dalı için de farklı farklı ayakkabı tasarımları vardır. Dolayısıyla, yürümek için üretilmiş ayakkabılardan seçim yapmak çok önemlidir. Bunun önemini şöyle bir örnekle anlatmak belki daha kolay olabilir. Futbol oynamak için üretilen ayakkabıların, yan daha yaygın bilinen ismiyle "kramponların" tabanlarında toprağı daha iyi kavraması için çivileri varken, topa daha sert ve isabetli vurabilmek için de ayakkabının ucu özel olarak sertleştirilmiştir. Aynı şekilde, dağcılıkla uğraşan sporcular için, kaya tırmanışlarında ayağı oyuğa sokan bir sporcuya alttan destek olması için kalın metal plakalar kullanılabilir. Böylece ayakkabının aşağı doğru kıvrılarak kaymasının önüne geçilmiş olur. İşte yürüyüş ayakkabıları da, yürüyüşü daha sağlıklı kılacak teknolojilerle donanmıştır. Günlük spor ayakkabısı modellerinde de kullanılan bu teknolojiler, ayağın yere bastığında yerden alacağı tepkiyi emerek bacak ve ayak kemikleriyle eklemlerine daha az karşı kuvvet uygulanmasını sağlar. Yani ayak kemiklerini korur. Bunun önemini genç yaşta fark edemeyebilirsiniz ama ileri yaştaki bireylerin, dizlerine takılı koruma bantlarıyla sekerek yürüdüğüne sık şahit olabilirsiniz. Bu sorun çoğu zaman, yıllar içinde kemiklerini ve eklemlerini bu tepkilerden koruyamayan bireylerde gelişen menüsküs gibi sorunların sonucudur. Kısacası, yürüyüş insanı sağlıklı tutar, doğru ayakkabı da insanın çok daha uzun yıllar boyunca, ayaklarının yürümeye devam etmesine destek olur. Bu küçük kuralı aklımızdan çıkarmadan yürüyelim ve uzun yıllar sağlıklı, dinç, fit bir hayat sürelim.


- Sırt Çantası Doğa sever bir insana verilebilecek en güzel hediyelerden biri sırt çantası olacaktır. Çünkü doğada çanta ihtiyacı bitmez. En güvendiğiniz çanta bile zamanla yıpranabilir, beklenmedik bir anda hasar alabilir, yırtılabilir. Tamir etmek mümkün olsa da o tamirdeyken yeni bir geziye çıkmak için ikinci bir çantaya ihtiyaç duyulabilir. Dolayısıyla, sırt çantası seçeneklerini incelemenizi mutlaka tavsiye ediyoruz. - Çizme Eğer bir kadına hediye seçiyorsanız, kış şartlarında hem doğada hem de şehirde giyebileceği, ayağını kuru ve sıcak tutacak bir çizme çok güzel bir hediye olacaktır. Kadınların, erkeklere oranla, ayaklarının soğuğa karşı daha hassas olduğunu da unutmamalısınız. Dolayısıyla hediye olarak kaliteli bir çizme alıp da sevinmeyecek kadın bulmak kolay değil. - Dijital ihtiyaçları unutmayın Doğa sever bir insana hediye seçerken, sevgililer günü hediyeleri arasında, dijital ihtiyaçlar da anlamlı bir yer tutar. Dağlık, ormanlık bir alanda, elektrik bulmak imkansızken, telefonları, tabletleri, laptopları, fotoğraf makinelerini, drone'ları çalıştırmak için yedek aküler, powerbank'lar, güneş enerjisi panelleri, kamp ateşinden elektrik üreten adaptörler... Bunlara ihtiyaç asla bitmez. - Tarzına uygun bir kazak Soğuk kış gezilerinde en çok ihtiyaç duyulan detaylardan biri de, sıcacık kazaklar ve polarlar olacaktır. Gezi uzadıkça ıslanan, kirlenen, ter nedeniyle kirli poşetine yerleştirilen kazakların yerine yenisine her zaman ihtiyaç duyulur. Bu seçeneği de tercih edebilirsiniz. - Tozluk Doğa gezilerine yeni başlayan, henüz yolun başında olan bir sevdiğiniz için faydalı bir hediye seçmek istersen, henüz anlamını ve yararını tam çözemediği bir çift tozluk da tercih edebilirsiniz. Özellikle yeni başlayanlar, kar yürüyüşlerinde ayaklarına tozluk takmanın önemini, ayakkabıları kar sularıyla dolmadan önce anlayamazlar. Ayakkabının üzerinde biriken kar kısa sürede eriyip ayakkabının içine sızdıkça, buz gibi kar suyu ile ıslanan çoraplar ve donmaya başlayan ayaklar, doğru şekilde bağlanmış bir tozluğun ne kadar hayati bir aksesuar olduğunu hızla idrak etmelerini sağlar.


Doğa tutkunları için dijital dünya hem önemli bir yardımcıdır hem de bazen kaçmak istediğimiz bir olgudur. Ama bu Sevgililer Günü'nde dijital gelişmelere bir şan verebiliriz. Bir doğa tutkunu için zamanını ekran karşısında video oyunu oynayarak geçirmek kötü bir seçenek gibi görülebilir ama video oyunlarının aynı zamanda eğitici bir misyonu olduğunu unutmayın. Yelkenli tekneleri kullanmayı öğrenmekten, karlı tepelerden kaymaya, kış şartlarında doğada hayatta kalmaya kadar pek çok öğretici içerik aslında video oyunu kılıfı içinde kendini saklıyor. Dolayısıyla, hazır sevgiliye hediye de araştırıyorken, doğa temalı oyunları birlikte keşfetmek için bir PS5 düşünebilirsiniz. Akıllı telefonların dijital asistan olarak her yolculukta üstlendiği misyondan artık kimse vazgeçmek istemiyor. İlk aşamada büyük dirençle karşılaşan ve doğa tutkunlarının varlığını kabul etmek istemediği iPhone 13 gibi akıllı telefonlar bugün artık navigasyondan iletişime, hayati sağlık verilerini takip etmekten gezilerinizi ölümsüzleştirecek profesyonel kalitede fotoğraflara kadar, her alanda doğa tutkunlarının vazgeçilmezi. Güneş enerjisi, rüzgar enerjisi, hatta yakınlarında kamp yapacağınız bir derenin bitmek bilmeyen debisi veya kamp ateşinizin yaydığı ısı bile artık elektriğe dönüşüyor ve dijital cihazlarınızı şarj ediyor. İhtiyacınıza uygun şarj sistemlerini bulmak içinse kapsamlı bir araştırma yapmak isteyebilirsiniz çünkü seçenekler çok fazla. Sosyal medya servislerine kolayca her türlü görseli ve duyuruyu yüklerken, birlikte hareket ettiğiniz ekiplerinizle organize olmak için bu imkanlar yeterli görünüyor olabilir ama gezi/keşif grubunuz için özel bir web sitesi neden olması ve tüm ekip arkadaşlarınız bu sitedeki duyurulardan, tartışma platformlarından faydalanarak çok daha kolay şekilde niçin organize olmasın? Bu konuda bilginiz yoksa endişe etmeyin, birkaç saatlik küçük bir kurs ile kendi amatör web sitenizi oluşturup yayına başlayabilirsiniz.


Rus Arktik için sıcaklık derecesinin rekor seviyeye yükselişi hızlı bir artıştan çok daha fazlası. Burada aşırı sıcakların tehlikeli sonuçları aylarca sürebilir. Kuzey Kutbu'nda aylardır en yüksek ısı dalgası görülüyor. Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyinde yer alan Verkhoyansk kasabasında sıcaklık, 20 Haziran'da 100.4 F'ye (38 santigrat) çıktı. Bilim insanları, bu rekor sıcaklığın hızlı ve sürekli olarak ısınan bir gezegenin işareti olduğunu ve Arktik ısınmanın gelecekte nasıl devam edeceğini gösteren bir önizleme olduğunu söylüyor. NationalGeographic'in haberine göre Danimarka Meteoroloji Enstitüsü'nün iklim bilimcisi Ruth Mottram, güçlü ısı dalgalarının daha uç noktalara gideceğini söyledi. "İzdüşümler düşündüğümüzden daha erken gerçekleşiyor" dedi. Cumartesi günkü ani yükseklik yalnızca Rus Arktiki'ndeki normal yaz sıcaklıklarına dönmenin bir belirtisi değildi. Bu sıcaklığın arkasındaki dalganın en az bir hafta daha sürmesi bekleniyor. Bu, şehirde 1885 yılından beri tutulan kayıtlarda ölçülmüş en yüksek sıcaklıktı. Sıcak yaz günleri Kuzey Kutbu'nda daha önce duyulmamış şey değil. Okyanus iklimli kıyılar daha serin olma eğiliminde ama iç kısımlarda sıcaklıklar yükselebiliyor. Fort Yukon Alaska'da Arktik çemberinin kuzeyindeki tarihteki ilk 37.7 derece sıcaklık 1915te kaydedildi. Verkhoyansk'ta ise 1988'de 37.3 derece görüldü. Ulusal Kar ve Buz Veri Merkezi'nin iklim bilimcisi Walt Meier "Yılın bu zamanında, yaz gündönümü çevresinde, 24 saat güneş ışığı alıyorsunuz. Çok fazla güneş enerjisi geliyor. Bu yüksek enlem bölgelerinde duyulmayan sıcaklıklar." diyor. Kuzey Kutbu, gezegenin geri kalanından iki kat daha hızlı ısınıyor. Yüksek Kuzey Kutbu'ndaki taban çizgisi sıcaklığı, son yüz yıl boyunca 2 ila 3 C (3,6 ila 5,4 F) arasında arttı. Bunun yaklaşık 0.75 C'si yalnızca son on yılda meydana geldi. Bu, bölgeye çarpan ısı dalgalarının ekstra ısınma ile güçlendirildiği anlamına gelir. Böylece bir yazın ortalama sıcaklığı artar ve aşırı uçlara gelir. İlk olarak, iklim değişikliği temel sıcaklıkları arttırdı. AB'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi'ndeki iklim bilimcilerine göre, batı Sibirya en sıcak bahar mevsimlerinden birini yaşadı. Aralık ayından bu yana, bölgedeki hava sıcaklıklarının ortalama 1979 ile 2019 yılları arasında ortalama 6 C'nin (11 F) üzerine çıktığı görülüyor. Ilık kış nedeni ile yerin büyük bir kısmında zemini örten karın normalden yaklaşık bir ay önce eridiği ifade edildi. Parlak beyaz kar, güneşin gelen ısısını yansıtarak Kuzey Kutbu'ndaki kısımları serin tutmada önemli bir rol oynuyor. Bir kez yok olduktan sonra, bitkiler kolayca ısıyı emiyor. Kutuplar, "polar amplifikasyon" adı verilen bir olgu nedeniyle Dünya'nın geri kalanından daha hızlı ısınıyor. Sibirya'da gelen güneş ışınımını yansıtan kar gibi, buz da güneşin sıcaklığını uzaya doğru geri döndürdü. Ancak Dünya'nın ısınmasıyla, Arktik Okyanusu'nu örten daha az ısı emen karanlık suların ardında daha az deniz buzu var. Deniz buzu sıcak suda daha az kolay oluşur ve suyun daha fazla güneş ısısını emmesine neden olur ve sistem kendi kendini güçlendiren bir döngüye girer. Araştırmacılar, insan kaynaklı iklim değişikliğinin parmak izlerini, geçen yaz Grönland'da ve kuzey Avrupa'da aşırı erimeye neden olan sıcak dalgası üzerinde buldular. Fransa'da sıcaklıkların 45 C'nin (113 F) üzerine çıkmasına neden olan 2019 Haziran ayı sıcaklığı, insan etkileri nedeniyle en az beş kat daha fazla gerçekleşti. Bilim insanları, 2016'daki aşırı Kuzey Kutbu sıcaklığının yaklaşık yüzde 60'ının insan kaynaklı iklim değişikliğine atfedilebileceğini söyledi. Bu mevsiminin yüksek sıcaklıklarının sonuçları var. Yerin altında, Rus arktikinin çoğu permafrostla, yani karbon açısından zengin ve bütün sene donuk kalan bir buz tabakası içeren turba toprağıyla kaplı. Ancak yüksek sıcaklıklar donuk yüzeyin dengesini bozarak düzeltilmesi imkansız sonuçlara yol açıyor. Rusya orman servislerine göre, aşırı ısınma baharı hem toprakları hem de bitki örtüsünü kuruttu. Haziran ayının başından itibaren 12 milyondan fazla dönüm yandı.


Amerikan görsel sanatlar dergisi Artnews, son 10 yılın en önemli arkeolojik keşiflerini 9 arkeolog ve bilim insanına sordu. Ege Üniversitesi'nden Doç. Dr. Haluk Sağlamtimur'un başkanlığını yaptığı ekibin Siirt Başur Höyük'teki Siirt kazıları keşfi, son on yılın en önemli arkeolojik bulguları arasında yer aldı. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Haluk Sağlamtimur'un başkanlığını yaptığı ekibin, Siirt Başur Höyük'te, yaklaşık 5 bin yıl önce, Erken Tunç Çağı'nda kurban edilmiş çocukların kalıntılarını bulduğu kazı, Artnews'in son 10 yılın en önemli arkeolojik keşifler arasında yer aldı. Artnews'de yer alan makalede Doç. Dr. Lorenzo d'Alfonso, Sağlamtimur liderliğindeki ekibin Sirt Başur Höyük'te MÖ 3.100-2.900 tarihli, metal nesneler, mücevherler ve diğer mezar mallarının yer aldığı zengin bir envantere sahip 17 adet mezar bulduğunu belirtti. "Güne güzel bir haberle başladım. Siirt #BaşurHöyük kazıları #ArtNews tarafından son 10 yılda gerçekleştirilmiş dokuz önemli projeden biri olarak seçilmiş. Güne güzel bir haberle başladım. Siirt #BaşurHöyük kazıları #ArtNews tarafından son 10 yılda gerçekleştirilmiş dokuz önemli projeden biri olarak seçilmiş. Haberi Ege Üniversitesi'nde kazıları ekibiyle gerçekleştiren #HalukSağlamtimur verdi. Geçen yıl Batman Müzesinde gördüğüm muhteşem eserleri mutlaka görmelisiniz. Satrancın atası sayılabilecek dünyanın en eski figüratif oyun seti, mezar hediyeleri, tunç eşyalar benzersiz tasarımlarıyla hayrete düşürüyor. Haluk Hoca, kazıları definecilerden korumak için sabahlara kadar jeneratör eşliğinde çalıştıklarını gösteren fotoğrafı da benimle paylaştı. Ben de sizlerle paylaşmak istedim. Devamı #Batman ve #Hasankeyf Müzelerinde.


Spor, hem bir sosyalleşme aracı hem de sağlığımız için hayati öneme sahip bir aktivite. Kaslarımızın hareket halinde olması, vücudumuzun enerji yakarak sağlıksız yağlanmasını engellemek için çok önemli. Ancak insanoğlu nankör. Ona sağlık veren her aktiviteyi reddedip tercihini şekerli, unlu, karbonhidratlı gıdaları tüketmekten yanına kullanmak istiyor. Oysa vücudumuzun genç kalabilmesi, yağ yakabilmesi, daha aktif, dinç, sağlıklı bir yaşam sürebilmesi için spora zaman ayırarak, sporu hayatımıza katarak bir yaşam sürmemiz gerekiyor. Sonbahar ve kış aylarında belki ikinci bir virüs dalgası nedeniyle spor salonlarında spor yapabilme imkanını yine kaybedeceğiz gibi görünüyor. Oysa, fit kalmak ve aynı zamanda bağışıklığımızı güçlendirmek için de spora ihtiyacımız var. Evet, spor yapmak, vücudumuza aynı zamanda güçlü bir bağışıklık sistemi kazandırmak için de güzel bir yöntem. İkinci dalga endişesi yükselirken, şimdi kalabalıklardan uzak şekilde, yürüyeceğimiz, koşacağımız ve mümkünse direnç kazanacağımız antrenmanlara odaklanacağız. Spor ile yaşamayı tercih ettiğinizde ilk dikkat etmeniz gereken detay spor ayakkabı olmalıdır. Her spor dalının kendine has üretilen özel ayakkabıları olduğunu unutmayalım. Basketbol için tasarlanmış ayakkabı ile futbol oynayamazsınız, dağcılık için üretilmiş ayakkabılar ile sağlıklı koşu yapamazsınız. Dolayısıyla, yapacağınız spora uygun bir ayakkabı edinmek zorunda olduğunuzu hatırlamalısınız. Hem şık, hem de yüksek kalitesiyle ayağınızı koruyacak spor ayakkabılar ararken Bonprix modellerini incelemenizi de tavsiye ederiz. Koşmak için de doğru koşu ayakkabısı edinmek çok önemli. Doğru koşu ayakkabısı, ayaklarınızı saran, burkulmaları önleyecek, yer bastığınızda ağırlığınızla yere basma şiddetinizi yumuşatan ve topuklarınızdan dizinize ulaşacak geri tepkiyi emebilen ayakkabı olmalıdır. Böylece yaşlandığınızda dizlerinizin ağrılar oluşmasını erkenden önlemiş olacaksınız. Koşmak, her adımda tüm vücut ağırlığını dizlere vurmak gibi bir etki yaratır. Dolayısıyla ileri yaşlarda diz sorunlarının yaşanmasını önlemek için yere önce ayak uçlarıyla basmak ve koşu ayakkabılarıyla koşmak çok önemlidir. Hem koşu ayakkabılarınız için hem de diğer sporları yaparken bir seçeneğiniz de Adidas ayakkabı modelleri olabilir. İncelemenizi tavsiye ederiz. Spor ayakkabı alırken, 2. dalga nedeniyle evde kalma kampanyalarının başlayabileceğini düşünerek, evinizde minik bir spor salonu kurmanıza yardımcı olarak malzemeleri de siparişlerinize eklemenizi tavsiye ederiz. Bunlar minik dambıllar olabilir, direnç yayları olabilir, kaslarınızı çalıştırmak için farklı araçlar olabilir. Özellikle bacak kaslarınızı çalıştıracak pratik spor malzemeleri edinmenizi de şiddetle öneriyoruz. Çünkü bacak kaslarımız vücudumuzdaki en büyük kas kütlesi ve birkaç dakika boyunca bacak kaslarımızı çalıştırdığımızda vücudumuz büyük miktarda enerji tüketiyor. Bu da evde kaldığımız dönemlerde hareketsizlik nedeniyle biriken yağların pratik şekilde yakılmasına destek oluyor. Ayrıca oturduğunuz yerden spor yapmanızı kolaylaştıracak fitness bisikletleri gibi araçları da güzel bir spor yatırımı olabilir. Evinizde büyükçe bir fitness bisikleti koymak için yeriniz yoksa, koltuğunuzun önüne, halının üstüne yerleştirilebilecek ve siz koltukta otururken bisiklet sürmenize imkan verecek mini fitness bisikletlerine de göz atmanız faydalı olabilir.


İstanbul'un deniz koruma alanı Tavşan Adası çevresinde mercan aşılama çalışmaları devam ediyor. Özellikle yumuşak mercan türü sarı gorgon için büyük önem taşıyan Marmara'nın geleceği, bugün atacağımız adımlara bağlı. Üzerinde martıların döndüğü küçük ve taşlık Tavşan Adası'nın biraz açığındaki tekne dalgalarla birlikte hafif hafif kımıldanıyor. Marmara'nın yakın bir noktası burası, Tavşan Adası'nın biraz gerisinde Büyükada var, arkasında diğer Prens Adaları sıralanıyor, en geride ise gri sarı bir pusun içinde İstanbul'un beton blokları göze çarpıyor. Şehrin bu kadar yakınında, denizin bu işlek bölgesinde Marmara'nın en önemli doğa hazinelerinden birinin yattığına inanmak güç. Ama şu an İstanbul'un ilk deniz koruma alanındayız. Tavşan, diğer adıyla Neandros Adası ve çevresi, Nisan 2021'den beri "kesin korunacak hassas alan" statüsüne sahip. Büyükada'nın 2 kilometre güneyindeki Tavşan Adası 90 metrelik, deniz kuşlarından başka sakini olmayan bakir bir kayalık. Onu çevreleyen sularsa kalkan, orkinos, lüfer gibi giderek daha az rastlanan balık türlerinin üreme ve geçiş alanı. Bu sular ayrıca Marmara'nın az bilinen bir özelliğine, nadir mercanlara ev sahipliği yapıyor. Marmara'nın özel koşulları sayesinde, Akdeniz'de çok daha diplerde görülebilen mercanlar burada yüzeyin daha yakınında karşımıza çıkıyor. İtalya ve İspanya'da Akdeniz mercanlarını araştıran meslektaşlarımız Marmara'ya gıpta ediyor.


Türkiye çöl çekirgelerinin olası istila sınırları içinde olduğundan maalesef bu risk var. Tarihi kayıtlarda ülkemizde de çöl çekirgesi istilalarının yaşandığı biliniyor. Çöl çekirgesi 'nin yaşam alanı Kuzey Afrika ve Güney Batı Asya. Subtropikal kuşağa özgü bir tür olduğundan ülkemizde yerli tür değil. Bu istilalar tarih boyunca karşılaşılan bir durum. Hatta medeniyetlerin yok olmasına neden olduğu bile biliniyor. Ancak tabi iklim değişikliğinin etkisiyle oluşan elverişli ortam çekirgelerin üreme şansını artırıyor. Dolayısıyla daha büyük sürülerin daha uzak alanlara ulaşmalarını sağlıyor. Hem sürülerin büyüklüğü, yayıldıkları alanların büyüklüğü hem de yayılma hızlarındaki artış bu yılki istilayı daha fazla gündeme getirdi. Çöl çekirgeleri yumurta, nimf aşamaları ve yetişkin aşamasından oluşan bir yaşam döngüsüne sahiptirler. Çöl çekirgeleri yalnız yaşayan canlılardır ve bu haldeyken de oldukça zararsızlardır. Ancak beslendikleri bitkiler azaldığında bu yalnız bireyler son kalan beslenme alanlarında bir araya gelirler. Çekirgeler arasındaki görsel ve fiziksel temas ve salgıladıkları kokular hem davranışsal hem de fiziksel değişimlere neden olur. Bu değişim yaşam döngüsünün herhangi bir aşamasında gerçekleşebilir ve bir sonraki nesile aktarılabilir. Yalnız bireyler yavaş hareket eder ve uçamazken sürü halinde bireyler hem hızlı hareket etme hem de uçma yeteneği kazanırlar. Sürü halindeyken saatte 20 km'ye varan hıza ulaşabilir ve günde 150 km mesafe katedebilirler. Her gün kendi ağırlıkları kadar yani 2 gram gıda tüketebilirler. Bu miktarı milyonlarca olan sayılarıyla çarptığımızda devasa bir miktar ortaya çıkar. Yetişkin bireyler 7-8 cm boyunda ve 2 gr ağırlığındadırlar. Dişiler yumurta bırakmak için nemli topraklara ihtiyaç duyar. Sürü halindeyken dişiler tek seferde 80 civarı yumurta bırakabilir. Olgun dişiler birer hafta arayla üç kez yumurta bırakabilirler. Toplamda 3-5 aylık yaşam süresine sahiptirler. Ancak yaşam süreleri iklim şartlarına bağlı olarak oldukça değişkendir. Çekirge istilasının olduğu alanlarda gıda azlığı alternatif olarak insanları çekirge yemeye yöneltebilir. Çekirgeler yüksek protein ihtiva eder ve insanlar için zararlı olabilecek hastalık etkenleri taşımadığından besin olarak tüketilebilir. Bu istilaların sık yaşandığı bölgelerde çekirge yeme kültürü de oluşmuş. Birçok farklı şekilde çekirgeler pişirilerek tüketiliyor. Çekirge istilasıyla mücadelenin en etkili ve başarılı yöntemi meteorolojik tahminler ışığında çekirgelerin hangi bölgelere ne zaman ulaşacağını tahmin etmek ve bu alanları istila öncesi ilaçlamaktır. Çekirgelerin hareketleri yağış, rüzgar ve sıcaklık değerleriyle yakında ilgilidir. İklim değişikliğinin etkisiyle rüzgar hızı ve sıcaklık artışları çekirgelerin ulaşabileceği alanların genişlemesine neden olmaktadır. Ne yazık ki biyolojik mücadele yöntemleri kimyasal ilaçlama yöntemleri kadar etkili kullanılamamaktadır.


Birleşmiş Milletler açıkladı: Akdeniz ve Karadeniz, dünyanın aşırı avlanmaya en çok maruz kalan denizleri. İleri teknolojiyle donatılmış dev filolar, tek seferde binlerce ton balığı ağlarına doldurup denizleri silip süpürüyor. Çölleşen denizlerin, yok olmaya yüz tutan türlerin ilacı uzakta değil. Kıyı balıkçılarına ve geleneksel yöntemlerine bakmak yeter. Aldığımız her nefes, içtiğimiz her damla su ile denizlere, okyanuslara bağımlı olduğumuzu biliyor muyuz? Ya da bunu hatırlıyor muyuz? Ne yazık ki insanlık olarak pek çok şey gibi bunu da unutmuş durumdayız. Yeryüzünün yüzde 80'ini kaplayan bu değerli yaşam kaynağını hızla yok ediyoruz. Denizler ve okyanuslar bize oksijen, su, gıda, keyif, enerji sağlamanın dışında iklim dengesini de ayarlar. Avlanma ve deniz ürünlerini tüketme şeklimizle denizlerin korunmasına katkıda bulunabilir, ya da tersine durumun vehametini küçümseyerek yok oluşa doğru hızla ilerlemeye devam edebiliriz. Sağlıklı denizler sağlıklı insanlık anlamına gelir. Çünkü sağlıklı denizler, hızla değişen çevresel faktörler içinde artan insan nüfusunu beslemek için yaşamsal önemdedir. İşte, "Denizin Tanıkları" projesi tam da bu nedenle Greenpeace Akdeniz tarafından yapılmıştı. Türkiye'de kıyı balıkçılığı geçmişi olan yerleşimlerdeki balıkçılarla sohbet ederek, değişimi onların gözünden anlamaya çalışmıştık. Türkiye'yi çevreleyen denizler yüzyıllar boyunca yüzlerce türe ev sahipliği yapmış. Deniz ürünleri özellikle kıyı bölgelerinde yaşamın parçası olmuş. Ancak günümüzde küçük ölçekli balıkçılık bile aşırı tüketilen deniz ürünleri nedeniyle ya tamamen terk ediliyor, ya da endüstriyel balıkçılık piyasasının uzantısı haline getiriliyor. Bu da sürdürülebilirliği ortadan kaldırıyor. Bununla beraber küçük ölçekli balıkçılık her zaman sürdürülebilir, ya da az tahrip edici demek değil. Küçük balıkçıların da stokların değişken durumuna göre hedef türlere ve başka türlere zarar vermeyecek av malzemesini seçmesi, türün devamlılığını etkilemeyecek sezonlarda avlanması gerekiyor. Balık ağları artık bölgelerin özgün türleri yerine çöple doluyor. Dünyada tüketim nasıl hızla ve bilinçsizce arttıysa, Türkiye'de de "denizde balık bitmez" anlayışı yerleşti. Bununla beraber gelişen teknoloji, avcılık yöntemlerinin acımasızlaşmasına neden oldu. Proje boyunca konuştuğumuz küçük ölçekli balıkçıların tamamı, geleneksel avlanma yöntemlerine karşılık bu teknoloji ve hırsın baş edilemez hale gelmesinden şikayetçiydi. Projede tanıştığımız Saros Körfezi'ndeki balıkçılar, bugün dalyan kurdukları koyda eskiden geceleri orkinos sürülerinin seslerinden uyuyamadıklarını anlatıyor. Orkinos sürülerinin avlanmak için kovaladığı daha küçük türler kıyıya kaçar ve küçük kıyı balıkçıları da bu balıkları avlarmış. Bugün bu büyüklükte bir orkinos sürüsünün o kıyılara ulaşma şansı bile yok. Hemen hepsi, henüz göç sezonu bitmeden ve yumurtlamak için çıktıkları rotalarını bile tamamlayamadan büyük balıkçı filoları tarafından yakalanıyor. Ya doğrudan dış pazara satılıyor, ya da çoğunluğu orkinos çiftliklerinde semirtilmek üzere götürülüyorlar. Kontrolsüz av, mavi yüzgeçli orkinosu Akdeniz'de yok olma noktasına getirdi. Sonuç: Kontrolsüz av, mavi yüzgeçli orkinosu Akdeniz'de yok olma noktasına getirdi. Yeni yeni artan kontrol ve tedbirler buüst yırtıcılardan birinin yok olmasını engelleyebilecek mi, bilemiyoruz. Bir yandan hızla büyüyen av filolarıyla beraber azalan stokların paylaşılamaması yasadışı avcılığı körüklüyor, diğer yandan da komisyoncu sisteminin yerleşmesi sektörü çıkmaza sürüklüyor. Tüm bu kargaşanın gölgesinde kalan küçük balıkçılar ise, sayıca çoğunluğu oluştursa da, ne büyük sermayelerin döndürüldüğü sektör içinde, ne de kanun yapıcıların gözünde seslerini duyurabiliyor. Bu durum yalnızca bir grup insanın geçim kaynağının kaybolmasına değil, denizlerimizdeki yaşamın hızla tükenmesine ve deniz ürünlerinin giderek pahalanıp herkes için adil bir gıda kaynağı olmaktan çıkmasına neden oluyor. Ağlar artık bölgelerin özgün türleri yerine çöple doluyor. Mersin'de, İskenderun'da Doğu Akdeniz akıntıları ile kıyılarda biriken çöpler adeta denizin üstünü örtüyor. Eskiden çok daha seçici olabilen kıyı balıkçıları, artık ağlarına ne düşerse avlamaktan çekinmez hale geliyor. Giderek azalan av miktarı onları da sürdürülebilir yöntemlerden ve seçicilikten uzaklaştırıyor. Gökçeada'da hala geleneksel zıpkın yöntemiyle kılıçbalığı avlayan tekne sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor. Yavru kılıçbalığı avının önüne geçebilen, ya da hedef türü dışında başka türlere zarar vermeyen bu yönteme karşılık, yasadışı olan "akıntı ağı" gibi tahrip edici yöntemler, türün yok oluşunu hızlandırıyor. Orkinos, kılıçbalığı gibi büyük yırtıcı türler Akdeniz'de varlık mücadelesi verirken, bir yandan da büyük av tekneleri, ileri teknolojileri ile onların gıdası olan daha ufak türleri silip süpürüyorlar. Balıkçılık yönetimi kolay bir iş değil. Bunun en önemli adımı, denizel ürün stoklarının tespiti ve buna uygun biçimde av filolarının dengelenmesi olacaktır. Elimizde stok verileri yokken, av filolarının büyümesine kar kaygısıyla izin vermek, baştan kaybetmek demek. Türkiye'de balıkçılıkla ilgili kapsamlı çalışmalar yapan, denetleyen, yasaları güncelleyen bir bakanlık yok. Bu gibi yönetsel eksiklikler büyük tekne sayısının çarpık bir biçimde artmasına, böylece kontrolün elden çıkmasına neden olmuş durumda. Birleşmiş Miletler'in 2018 tarihli bir raporuna göre, Akdeniz dünyanın aşırı avlanmaya en çok maruz kalan denizi. Dünya denizlerindeki balıkların üçte birinin avlandığı belirtilen raporda, bu durumun sürdürülebilirlik sınırlarını aştığı, deniz ekosistemi ve küresel gıda güvenliği için risk teşkil eder hale geldiğinin altı çiziliyor. Bundan yalnızca balıkçılar mı sorumlu? Balıkçılık, avcıdan kabzımala, satıcıdan restorana ve nihai tüketiciye kadar her aşamada ilgili tarafa sorumluluk yükleyen bir sektör. Bilinçli tüketim, bilinçli avcılık ve en önemlisi denizlerin bir ekosistem olarak bütüncül korunması için çok acil önlemler alınması tek çaremiz. Greenpeace'in de Denizin Tanıkları projesinin devamında "yavru balık avının durdurulması" ve "deniz koruma alanlarının oluşturulması" üzerine kampanyalar yürütmesi bu yüzden. Bunun en önemli parçası da tüketici bilincinin artması ve tam koruma altında denizel rezerv alanları oluşturmak. Denizlerden adil bir şekilde faydalanabilmek için kıyı balıkçılığı ile endüstriyel balıkçılığın dengelenmesi, daha önemlisi sistemsel değişikliklerin çok geç olmadan yapılması gerekiyor. Kim, neler yapabilir? Küçük balıkçıların seslerini duyurmak için daha fazla kooperatifleşmeleri, adil bir yönetim için önemli bir adım olacaktır. Yerel ve ulusal yönetimler, gerçekten sürdürülebilir avlanan küçük ölçekli balıkçıları pek çok yoldan teşvik edebilir; finansal destek vererek, av malzemelerini az tahrip edici olanlarla değiştirmeleri için destekleyerek, haklarını koruyarak, ortak kaynaklardan faydalanmalarını sağlayarak. Buna dönük yasal zemin hazırlamak ve tam koruma altına alınan deniz rezerv alanları oluşturarak. "Sürdürülebilir" yerine "adil balıkçılık" terimini tercih etmeliyiz... Doğa ve insan arasındaki karşılıklı bağa dayanan, birbiriyle mücadele etmek yerine bir bütünün parçaları olarak gören bir sistem anlayışını geliştirmeliyiz. Her zamankinden daha fazla, ciddi ve iyi bir denizel yönetime acilen ihtiyaç var; sadece balıkçılık açısından değil, bütüncül bir yaklaşımla kendi deniz ekosistemini dünya genelinde gerçeklere dayandırarak değerlendirecek bir yönetime... Bizim "bakanlık" vurgumuz da bu nedenledir. Banu Dökmecibaşı: 2000-13 yılları arasında Greenpeace Akdeniz Ofisi'nde toksik maddeler kampanyası ve ardından denizler kampanyası sorumluluğunu yürüttü. Denizin Tanıkları projesinde bu kapsamda yer aldı. Yaklaşık üç yıldır Uruguay'da yaşıyor. Doğa korumasıyla ilgili projelerde yer almaya devam ediyor. Türkiye bu yıl balık açısından en verimsiz dönemlerinden birini yaşadı. Hamsi bir ay sürdü, palamut yok denecek kadar azdı, kofanayı gören olmadı. Peki, sorun genel mi? Yoksa yaşadıklarımız bu yıla mı özel? Uzmanların bu sorulara verdiği yanıtlar son derece vahim bir gerçeği işaret ediyor. "Türkiye'de yapılması gereken ilk iş, denizlerde koruma alanları oluşturmak. Bizim şu anda tuttuğumuz balık, gelecek nesillerin balığı. 10 santim bile olmayan mezgit, küçücük izmarit, küçücük barbun, tekir, yavru halde avlanıyor. Aşırı avlanılıyor. İki haftada balık bitiyor, sonra "balık kalmadı" deniliyor. Türkiye'nin bu döngüden kurtulması gerek. Bunun için de ulusal bir plan olmalı. Ne kadar tekne gerekli, ne kadar su ürünleri fakültesi olmalı, bunların hep hesaplanması lazım. Eskiden Devlet Planlama Teşkilatı bunu yapardı. Şimdi o yok. Et ve Balık Kurumu fiyatı belirlerdi. Şu anda bunu kabzımallar belirliyor. Buna da serbest piyasa deniliyor. İş, vahşi kapitalizme kaldı. Ormanı, tarımı yönetenlere sorun; mutlaka bir plan vardır. 20 yıl sonra ne yapılacağı bellidir. Avrupa'da 50 yıl sonrası bellidir. Ama balıkçılıkta bu maalesef yok. Uygulanır ya da uygulanmaz, bu sonraki iş. Önemli olan bir planın olması. Bir söz vardır, "rotası bilinmeyen dümene hiçbir rüzgarın faydası yoktur." Bizim bir rotamızın olması gerekiyor. Herkes günü kurtarıyor. Türkiye bir deniz ülkesi. İnsanlara karides tutup yedirmek lazım. Ne kadar çok balık yersen ilaca o kadar az para ödersin. Balık tüketimi Türkiye'de kişi başına yıllık 10 kilogram bile değil. Japonya'da 60 kilonun üzerinde. Avrupa Birliği 25 kilo. Türkiye'de bunu artırmak gerekiyor. "İyi bir balıkçılık yönetimi yok. Bilimsel olarak balık stoklarının belirlenip balıkçıya bildirilmesi gerekiyor. Balıkların kendi neslini devam ettirmesi için bu çok önemli. ABD, Kanada ve tüm AB'de balıkçılığın birliğinden sorumlu olanlar bunu yapıyor. Bizde ise bu yok. Balıkçı sürekli denizde dolaşıp avlayabildiği maksimum balığı avlıyor. "Dur" diyen yok. Denize çıkan balıkçı aşırı avcılık da yapıyor, kural dışı avcılık da... Birbirinin içine girmiş hatalar zinciri var. Eskiden bakanlık eksikliklerinden dolayı karar veremiyordu. Su Ürünleri Kanunu'nun mutlaka güncellenmesi gerektiği belirtiliyor. 48 yıl sonra geçen Kasım güncellendi. Yani o sorun çözüldü. Bakanlığa kontrol ve denetim hakkı tanındı. Ancak halen bu tam olarak uygulanamıyor. Gerekli denetimler yapılamıyor. Neden? Çünkü yeterli eleman yok. Balığın karaya çıktığı noktalarda daha fazla eleman lazım. Sistem lazım. Balıkçılığı takip edilmesi gerekiyor.


Doğa gezileri, kalabalık şehir hayatından ve iş ortamının yoğun temposundan uzaklaşmak isteyenlerin tatil tercihlerinde ilk seçeneklerindendir. Ormanlık alanlarda yeşilin verdiği huzurla birlikte yürüyüş yapmak ve kamp kurmak; deniz kenarında yüzdükten ve çeşitli su aktivitelerinden sonra maviliklere karşı piknik yapmak dinlenmek için en güzel tatil etkinliklerindendir. Türkiye'de yalnız başına ya da sevdikleriyle doğa gezileri meraklıları için pek çok yer bulunmaktadır. https://www. gezinomi. com/ gibi güvenilir firmalardan tercih edilen tatil seçenekleri ile gidilebilen bu yerlerin başında Antalya, Muğla ve Çanakkale ilk sırada gelmektedir. İşte doğa tutkunları için keyifli bir tatilin adresi olan eşsiz lokasyonlar! Olimpos Plajı, yaz aylarının vazgeçilmez tatil şehirlerden olan Antalya'da Kumluca ilçesinde yer almaktadır. Türkiye'de doğa tatili meraklıları için en ideal yerlerden biri olan Olimpos beldesinde bulunan plaj etrafında yer alan doğal güzellikleri ve eşsiz deniziyle ziyaretçilerini ağırlamaktadır. Likya Yolu üzerinden ulaşılan plaj temizliği ve tatilcilere sunduğu aktivite imkanlarıyla yıl boyunca yerli ve yabancı turistler tarafından yoğun ilgi görmektedir. Doğa içerisinde sevdikleriyle birlikte keyifli bir tatil geçirmek isteyenler Olimpos Plajı'nda yüzme başta olmak üzere çeşitli deniz aktivitelerini yapabilmektedir. Bölge genel olarak taşlık olduğu için tatilcilerin yanlarında mutlaka deniz ayakkabısı getirmeleri önerilmektedir. Adrasan Plajı, Antalya'da Kumluca ilçesinde yer almaktadır. Çavuşköy ismiyle de bilinen plaj, yaklaşık 2 kilometre uzunluğa sahiptir. Türkiye'nin en güzel plajları arasında yer alan Adrasan, denizinin sığ olması sayesinde çocuklarıyla tatil yapmak isteyen aileler ve iyi derecede yüzme bilmeyen kişiler için ideal yerlerden biridir. Yıllarca sit alanı olarak korunan ve Helenistik Çağ'ın izlerini yansıtan bölge tatilcilere yüzme dışında, dalış, sörf ve su kayağı gibi su sporlarını yapma imkanı sunmaktadır. Denizin, kumsalın ve yeşil alanların bir arada bulunduğu bölgede ayrıca kamp meraklıları için uygun alanlar mevcuttur. Beldibi Plajı, Antalya'nın Kemer ilçesine bağlı Göynük beldesi sahilinde yer almaktadır. Mavi bayraklı plajlardan olan alan masmavi deniziyle kendisine hayran bırakmaktadır. Yerli ve yabancı turistlerin oldukça ilgi gösterdiği Beldibi Plajı doğal güzelliğinin yanı sıra ziyaretçilerine yüzme, su altı dalışları, su kayağı ve jet ski gibi birbirinden eğlenceli aktivite seçenekleri sunmaktadır. Antalya'da Kaş ilçesinde yer alan Patara Plajı, doğal güzelliğiyle bölgenin öne çıkan yerlerinden biridir. Türkiye'deki plajlar içerisinde en uzun 2. kumsala sahip olan plajın genişliği 280-1500 metre arasında değişiklik göstermekte, uzunluğu ise 14 kilometre olarak ölçülmektedir. Yıl boyunca, özellikle yaz aylarında yerli ve yabancı turistler tarafından oldukça ilgi gören Patara Plajı etrafındaki ormanlık alanlar, berrak denizi ve ince yapılı kumları olan kumsalıyla ziyaretçilerini ağırlamaktadır. Denizi sığ yapı da olsa da kimi zaman yüksek dalgalar oluşabildiği için çocuklu ailelerin ve acemi yüzücülerin dikkatli olmaları tavsiye edilmektedir. Antalya'da Alanya sahilinde yer alan Kleopatra Plajı, şehir merkezine 130 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. İsmini bölgede yüzdüğü rivayet edilen milattan önce 69 ve 30 yılları arasında yaşamış Mısır Kraliçesi Kleopatra'dan alan plaj 2 kilometrelik bir kumsala sahiptir. Berrak görünümlü suyunun yaklaşık 8-10 metreye kadar sığ olduğu bilinmektedir. Bu özelliğiyle çocuklarıyla keyifli bir tatil yapmak isteyen aileler ve acemi yüzücüler için uygun olduğu düşünülmektedir. İnce kumlu ve temiz sahili ile göz dolduran Kleopatra Plajı kalabalık şehir hayatından uzaklaşarak doğal güzelliklere karşı huzurlu bir gün geçirmek isteyenler için en ideal yerlerden biridir. Phaselis Koyu, Antalya iline bağlı Kemer ilçesinde kendisiyle aynı ismi taşıyan antik kentin yakınlarında yer almaktadır. Aynı zamanda Olimpos Beydağları Milli Parkı'nın sınırları içerisinde bulunan koyda denize girmek için birbirinden güzel plajlar mevcuttur. Bölgede turkuaz rengiyle göz dolduran ve sığ yapıda olan deniz özellikle çocuklu aileler ve acemi yüzücüler için oldukça idealdir. Phaselis Koyu, deniz aktivitelerinin yanı sıra etrafındaki yeşil alanları sayesinde tatilcilere doğa içerisinde sakin bir gün geçirme fırsatı, yürüyüş ve piknik yapma imkanı sunmaktadır. Koy denizin, yeşilin ve huzurlu anların tadını çıkarmak isteyen yerli ve yabancı turistler tarafından ilgi görmektedir. Kargı Koyu, Muğla'da Datça ilçesinde yer almaktadır. Çevresinde ormanlık alanların bulunduğu koy eşsiz deniziyle ve sunduğu aktivite seçenekleriyle yerli ve yabancı turistler tarafından oldukça ilgi görmektedir. Doğa içerisinde sakin ve huzurlu bir tatil yapmak isteyenler için şehirde en uygun yerlerden biridir. Kargı Koyu'nda tatilciler doğa yürüyüşleri, yüzme ve kamp gibi birbirinden keyifli aktiviteler yapabilmektedir. Pamucak Plajı, Muğla'ya 72 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Marmaris-İçmeler'e 8 kilometre mesafede bulunan plaj ormanlık alanlara yakın bir konumda deniz keyfini ve kamp deneyimini bir arada sunmaktadır. Pamucak Plajı, Muğla'da doğa içerisinde yalnız başına ya da sevdikleriyle sakin ve huzurlu bir tatil yapmak isteyenler için en ideal yerlerden biridir. Çetibeli Orman Kampı, Muğla'da çam ormanlarının arasında denize sıfır bir konumda yer almaktadır. Şehir hayatından uzakta doğa içerisinde sakin bir tatil deneyimi yaşamak isteyenler tarafından oldukça ilgi görmektedir. Kamp alanında yürüyüş yapmak ve bisiklet sürmek de için uygun yerler bulunmaktadır. Çetibeli Orman Kampı, sessiz ve sakin doğasıyla özellikle çadır ve karavan kampı meraklılarını ağırlamaktadır. Çanakkale'ye bağlı Eceabat ilçesinde yer alan Anzak Koyu, tarihe ışık tutan geçmişinin yanı sıra doğal güzellikleriyle de öne çıkmaktadır. Eşsiz deniz manzarasıyla şehrin en ilgi gören turistik noktalarından olan koy kalabalıklardan uzaklaşıp sakin bir gün geçirmek isteyenler için ideal yerlerden biridir. Doğa içerisinde yeşil alanları ve plajıyla Anzak Koyu, yerli ve yabancı turistlere pek çok aktivite imkanı sunmaktadır. Ayazma Pınarı Tabiat Parkı, Çanakkale'de Bayramiç ilçesinde yer almaktadır. 2011 yılında tabiat parkı olarak ilan edilen alan doğal güzellikleriyle göz doldurmakta, sevdikleriyle tabiatın içerisinde keyifli bir tatil yapmak isteyenleri ağırlamaktadır. Sunduğu eşsiz manzaralar ve huzur veren atmosferiyle Çanakkale'nin en popüler alanlarından olan Ayazma Pınarı Tabiat Parkı'nda ziyaretçiler doğa yürüyüşleri, piknik, kamp, bisiklet sürüşü ve olta balıkçılığı gibi aktiviteler yapabilmektedir. Doğa ile iç içe dingin bir gün geçirmek için şehrin öne çıkan gezi yerlerinden biri olarak adını duyurmaktadır. Çanakkale'nin Ayvacık ilçesinde yer alan Mıhlı Çayı, şehir merkezine yaklaşık 100 kilometre uzaklıktadır. Etrafındaki çınar, defne, incir, kekik ve zeytin ağaçlarıyla ziyaretçilerini karşılayan alan doğa içerisinde vakit geçirmek isteyenler için oldukça uygundur. Mıhlı Çayı'nda tatilciler temiz havada huzurla doğa yürüyüşleri, piknik ve kamp gibi aktiviteleri yapabilmektedir. Bölgede aynı zamanda Roma döneminden kalma taş köprü de yerli ve yabancı turistlerin dikkatini çekmektedir. Çamlıca Şelalesi, Çanakkale'ye bağlı Ezine ilçesinde kendisiyle aynı ismi taşıyan köyde yer almaktadır. Şelalenin etrafında doğa içerisinde günübirlik geziler, yürüyüşler, piknik ve kamp gibi aktiviteler gerçekleştirilebilmektedir. Özellikle doğa gezileri ve kamp meraklıları için oldukça ideal olan Çamlıca Şelalesi, yürüyüş parkurlarının ve piknik alanlarının bulunduğu bir gezi yeri olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır. Çanakkale il merkezine yaklaşık 15 dakikalık bir uzaklıkta yer alan Atikhisar Barajı, yeşil alanların arasında eşsiz manzarasıyla başta bölge halkı olmak üzere yerli ve yabancı turistler tarafından oldukça ilgi görmektedir. Doğal güzelliğiyle kendine hayran bırakan, sevdikleriyle sakin bir gün geçirmek isteyenler için ideal yerlerden olan baraj alanı ziyaretçilerine yürüyüş, piknik ve kamp gibi aktiviteleri gerçekleştirme imkanı sunmaktadır.


Doğu Karadeniz'in enfes güzellikleri arasında yer alan Kaçkar Dağları, doğa severler için adeta bir cennet niteliğindedir. Bu bölge, dağ yürüyüşleri, kampçılık ve doğa fotoğrafçılığı için mükemmel bir seçenek sunar. Kaçkar Dağları'nın zirvesine tırmanabilir, muhteşem göllerin çevresinde kamp yapabilir ve yerel halkın misafirperverliğiyle tanışabilirsiniz. Aynı zamanda, yöresel lezzetlerin tadına bakarak Türk mutfağının zenginliklerini keşfedebilirsiniz. Türkiye'nin merkezinde yer alan Kapadokya, eşsiz kaya oluşumları, yer altı şehirleri ve peri bacalarıyla ünlüdür. Yaz kampları için de harika bir destinasyondur. Kapadokya'nın büyüleyici vadilerinde yürüyüş yapabilir, balon turlarına katılabilir ve at sırtında bölgeyi keşfedebilirsiniz. Aynı zamanda, yer altı şehirlerinde düzenlenen kültürel etkinliklere katılabilir ve bölgenin tarihini yakından tanıyabilirsiniz. Türkiye'nin en ünlü yürüyüş rotalarından biri olan Likya Yolu, yaz kampları için mükemmel bir seçenektir. Antalya'nın Fethiye ilçesinden başlayarak Antik Likya kentlerini geçen bu yol, muhteşem sahil manzaraları ve tarihi kalıntılarıyla sizi büyüleyecektir. Likya Yolu'nda kamp yaparak, berrak denizlerin tadını çıkarabilir, güzel plajlarda dinlenebilir ve geceleyin çadırınızda yıldızları izleyebilirsiniz. Rize'nin Çamlıhemşin ilçesinde bulunan Ayder Yaylası, yayla atmosferini yaşamak isteyenler için ideal bir seçenektir. Burada, muhteşem dağ manzaraları eşliğinde doğanın tadını çıkarabilir, yöresel yayla evlerinde konaklayabilir ve doğa yürüyüşleri yapabilirsiniz. Ayrıca, Ayder Yaylası'nda doğal termal suların keyfini çıkarmak da mümkündür. Ege'nin en ünlü tatil beldelerinden biri olan Alaçatı, yaz kampları için mükemmel bir rota seçeneğidir. Rüzgar sörfü yapmak isteyenler için ideal bir noktadır. Alaçatı'da, rüzgarın tadını çıkarabilir, profesyonel eğitmenler eşliğinde rüzgar sörfü becerilerinizi geliştirebilirsiniz. Ayrıca, güzel plajlarda güneşlenebilir, denizin ve kumsalın keyfini çıkarabilirsiniz. Şirin sokakları, butik otelleri ve lezzetli restoranlarıyla da Alaçatı'nın keyfini çıkarabilirsiniz. Doğa severler, tarih ve kültür meraklıları, macera arayanlar veya sadece rahatlamak ve eğlenmek isteyenler için Türkiye'nin güzellikleriyle dolu bir yaz deneyimi sunar. Bu rotalardan herhangi birini seçerek unutulmaz bir yaz tatili geçirebilirsiniz. Ayrıca hatırlatmak gerekirse, seyahat etmek istediğinizde ihtiyacınız olan uçak bileti, otel ve araç kiralama hizmetlerini obilet. com üzerinde kolayca bulabilirsiniz.


Çin'den dünyaya yayılan Corona Virüs'le ilgili Türkiye'de ilk vaka tespit edildi. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, gece yaptığı açıklamada "Bugün akşam saatlerinde koronavirüs şüphesi olan bir vatandaşımızın test sonucu pozitif çıktı" bilgisini paylaştı. Fahrettin Koca gelişmeyi, "Bu an burada olmamın nedeni, bu saate dek gösterdiğimiz şeffaflık ve bunun devam edeceğinin teminatıdır. Size üzücü ama korkutucu olmayan haberi bildirmek istiyorum. Bugün akşam saatlerinde koronavirüs şüphesi olan bir vatandaşımızın test sonucu pozitif çıktı" sözleriyle duyurdu. - Bakanın verdiği bilgilere göre tanı, yüksek ateş ve öksürük şikayetinin sebebinin araştırılması sonucu konuldu. - Hastanın virüsü Avrupa teması üzerinden aldığı duyuruldu. - Erkek hastanın durumunun iyi olduğu, karantinaya alındığı açıklandı. Aile üyeleri ve yakın çevresi gözlem altında ve her biri corona virüs ihtimali açısından şüpheli kabul edildi. - Hasta mahremiyeti adına nerede yaşadığı ve kim olduğu açıklanmadı. - Sağlık Bakanı "Bu ülkemizde görülen ilk vakadır. Verilere göre tanı erken konulmuştur. Virüs bulaşmışsa bu çok sınırlıdır" dedi. Öte yandan Sağlık Bakanlığı'nın sosyal medya hesabından, "Yeni koronavirüs evde izleme kuralları" başlıklı bir paylaşım yapıldı. Paylaşımda, "Son 14 gün içerisinde yeni koronavirüs hastalığı görülen ülkelerden birinden geldiyseniz, ateş, öksürük, solunum sıkıntısı gibi belirti ve bulgularınız olmasa bile 14 gün süresince evden çıkmamalısınız" uyarısı yer aldı. - Ziyaretçi kabul etmeyin. Mümkünse ayrı bir odada kalın. Odanızı sık sık havalandırın. - Evin ortak alanlarında mutlaka tıbbi maske takın. - Mümkünse ayrı tuvalet ve banyo kullanın. Ayrı tuvalet ve banyo yok ise bu alanlarda mutlaka maske takın, bu alanları her kullanım sonrası temizleyin. - Sık sık el hijyeni sağlayın. Ellerinizi su ve normal sabunla yıkayın veya alkollü el antiseptiği ile ovalayın. - Tabak, bardak, havlu gibi eşyalarınızı ayırın, ortak kullanmayın. Bakanlık, ateş, öksürük ve solunum sıkıntısı gelişmesi durumunda hemen tıbbi maske takılması gerektiğini, en kısa sürede en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmasının önemli olduğunu duyurdu. Yeni koronavirüs hastalığı hakkında ayrıntılı bilgi için Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün internet sitesi "hsgm. saglik. gov. tr" ve bakanlığın sosyal medya hesaplarının takip edilmesi istendi.


Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy yaptığı açıklama ile, Türkiye'nin bazı Avrupa Birliği Schengen bölgesi ülkeleri ile Birleşik Krallık vatandaşlarına, Türkiye ziyaretleri sırasında vize uygulanmayacağı bilgisini verdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy, bazı Avrupa ülkelerine vize muafiyeti uygulanacağını açıkladı. Uygulama 2 Mart'ta başlıyor. Açıklamaya göre, artık Avusturya, Belçika, Hollanda, İspanya, Polonya ve Birleşik Krallık vatandaşlarına, turistik amaçlı Türkiye ziyaretleri sırasında vize muafiyeti uygulanacak. Turistik amaçlı seyahatlerde vize muafiyeti süresi her 180 günde 90 gün oldu. Alınan karar ile, söz konusu ülkelerle turizm faaliyetlerin yanı sıra ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin pekiştirilmesi amaçlanıyor. "Avrupa Birliği Schengen bölgesi üyelerinden Avusturya, Belçika, Hollanda, İspanya, Polonya'nın yanı sıra Birleşik Krallık vatandaşlarına, 2 Mart 2020 tarihinden itibaren Türkiye'ye gerçekleştirecekleri turistik amaçlı seyahatlerinde her 180 günde 90 gün süreyle vize muafiyeti sağlanması kararlaştırılmıştır.


Koronavirüs önlemleri kapsamında Türkiye bugüne kadar 68 ülkeye uçuş trafiğini kapattı. Son alınan kararla birlikte 46 ülkeye daha uçuşlar durdurulmuştu. Böylece uçuşların durduğu ülke sayısı 68'e yükseldi. Türkiye'ye uçuşları durdurma kararı alan Rusya, Katar ve Libya ile beraber hava yolu trafiği kesilen ülke sayısı 71. Almanya, Angola, Avusturya, Azerbaycan, Bangladeş, Belçika, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık, Cezayir, Cibuti, Çad, Çekya, Çin, Danimarka, Dominik, Ekvator, Ekvator Ginesi, Fas, Fildişi Sahili, Filipinler, Finlandiya, Fransa, Guatemala, Güney Kore, Gürcistan, Hindistan, Hollanda, Irak, İran, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Kamerun, Kanada, Karadağ, Kazakistan, Kenya, KKTC, Kolombiya, Kosova, Kuveyt, Kuzey Makedonya, Letonya, Lübnan, Macaristan, Mısır, Moğolistan, Moldova, Moritanya, Nepal, Nijer, Norveç, Özbekistan, Panama, Peru, Polonya, Portekiz, Slovenya, Sri Lanka, Sudan, Suudi Arabistan, Tayvan, Tunus, Ukrayna, Umman ve Ürdün. Türk Hava Yolları ise koronavirüs nedeniyle 27 Mart tarihinden itibaren 17 Nisan'a kadar Moskova, Adis Ababa, New York, Washington, Hong Kong noktaları dışında tüm yurt dışı uçuşlarını durduracak. Kargo seferlerinin devam edeceğini belirten THY Genel Müdürü Bilal Ekşi, yurt içi seferlerin azalmakla beraber süreceğini kaydetti.


Türkiye'nin yeni Deprem Tehlike Haritası ile "birinci derece deprem bölgesi" gibi ifadeler ortadan kalktı. Artık her yerleşim için yeni parametreler var. deprem. afad. gov. tr'den bölgenizin deprem tehlikesini sorgulayabilirsiniz. Atlas'ın bilim insanlarının katkılarıyla hazırladığı Türkiye Deprem Atlası'ndan aktarıyoruz. Not: Bu yazı, 2020 tarihli Türkiye Deprem Atlası'ndan siteye aktarılmıştır. Türkiye'nin deprem bölgeleri haritaları bugüne dek altı kez değiştirildi. Bunun nedeni gerek deprem mühendisliği ve mühendislik sismolojisindeki gelişmeler, gerekse aktif tektonik ve sismotektonik bulguların, tarihsel ve aletsel dönemde hasara neden olmuş depremler hakkındaki bilgilerin ve depremlere ait kayıtların artmasıydı. Değişiklikler 1945, 1947, 1963, 1972, 1996 ve 2019 yıllarında bakanlar kurulu kararlarıyla yapıldı. Son harita, 18 Mart 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı ve 1 Ocak 2019 tarihinde uygulamaya sokuldu. Böylece dünyada ve Türkiye'de deprem mühendisliği alanındaki gelişmelere ve diri fay çalışmaları ve deprem verilerinin artışına paralel olarak 23 yıl aradan sonra Türkiye'nin Deprem Haritası değiştirilmiş oldu. deprem bölgesi" gibi ifadeler ortadan kalktı. Artık her yerleşim biriminin, mahallenin deprem tehlikesi, faya yakınlığına veya uzaklığına bağlı olarak değişebiliyor. Parsel bazında, hatta koordinat bilgilerinin girilmesi ile bina bazında deprem tehlikesi öğrenilebiliyor, istenirse deprem raporu alınabiliyor. Binalarımızın bu haritada verilen deprem tehlikesi değerlerine göre yapılmak zorunda olduğu, mevcut binaların performanslarının değerlendirilmesinin ve riskli olanların belirlenmesinin buradaki tehlike değerlerine göre yapılacağı düşünüldüğünde, hepimiz doğrudan veya dolaylı bir şekilde bu değişimlerden etkileneceğiz. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'na göre, yeni deprem tehlike haritası göz önüne alındığında, Türkiye yüzölçümünün yüzde 18'i birinci derece deprem tehlikesi altında bulunuyor ve nüfusunun yüzde 27'si de bu bölgede yaşıyor. 475 yıllık dönüş periyodu ve 50 yıl içinde yüzde 90 ihtimalle aşılmayacak maksimum yer ivmelerini gösteren 1996 tarihli harita ile kıyasladığımızda birinci derece (PGA 0.4 g) deprem bölgesinin toplam alanının 2019 tarihli haritada azaldığı görülüyor. AFAD tarafından hizmete sokulan web sayfası ile Yeni Deprem Tehlike haritası interaktif hale getirildi. E-devlet şifresi ile girilen bu sitede, bulunduğunuz yerin, bölgenin deprem tehlikesi ile ilgili çok farklı şekilde sorgulamalar yapılabiliyor, istenirse bunları harita üzerinde görebiliyor ve rapor halinde çıktı alabiliyorsunuz. Yeni deprem tehlike haritalarında deprem tehlikesi maksimum yer ivmesi, spektral ivme ve maksimum yer hızı cinsinden tanımlanıyor. Prof. Dr. Süleyman Pampal ile yazmış olduğumuz "Türkiye'nin Deprem Gerçeği Deprem Bölgeleri Haritaları ve Deprem Yönetmeliklerinin Tarihsel Gelişimi" isimli kitap ile Türkiye'nin deprem tarihini belgelemiştik. Bu kitapta mühendislik sismolojisindeki gelişmeler; tektonik ve sismotektonik bulguların ve deprem kayıtlarının artması gibi nedenlere bağlı olarak bakanlar kurulu kararları ile yürürlüğe girmiş olan önceki deprem bölgeleri haritalarına ve bu haritalara bağlı olarak 1940 yılı talimatnamesi ile başlayan ve zaman içinde 1947, 1949, 1953, 1961, 1968, 1975, 1996, 1997, 1998 ve 2007 yıllarında yürürlüğe giren bina deprem yönetmeliklerine yer vermiştik. Bu belgeler Resmi Gazete, Bakanlar Kurulu kararları, Cumhuriyet arşivi ve birçok kamu kurum kuruluşun arşivi taranarak elde edildi. Ayrıca kitabın ekinde verilen CD ile binanın yapım tarihini girerek hangi yönetmeliğe göre yapılmış olması gerektiği, yerleşim biriminin adını yazarak 1945, 1947, 1963, 1972 ve 1996 tarihli resmi deprem bölgeleri haritalarında hangi bölgeye düştüğünü bulma, il il deprem bölgeleri ve fay hatlarını inceleme, bulunduğunuz yerin deprem tehlikesinin geçmiş haritalara göre nasıl değişime uğradığı gibi birçok bilgiye kısa zaman içinde ulaşmak mümkün hale getirilmişti. Bu çalışma çok yoğun emek harcanarak ve kaybolmaya yüz tutmuş birçok belge ve haritaya ulaşarak yapılmıştı. İnteraktif olarak hizmete sunulan Yeni Deprem Tehlikesi haritasının bizim yaptığımız çalışma ile entegre edilerek çok daha kullanışlı ve birçok ihtiyacı giderecek şekilde yeniden tasarlanmasında büyük yarar var. Eğer bu yapılabilirse Türkiye'nin deprem tarihi eksiksiz bir şekilde belirlenmiş olacak.


Burdur'un Gölhisar ilçesindeki Uylupınar kaya mezarı, hazinecilerin hedefi haline geldi. Girişte küçük bir oda ve biri yalancı diğeri geçmeli iki kapılı esas mezar odasından oluşan Uylupınar kaya mezarı, daha önce de kaçakçılarca tahrip edilmişti. Esas mezar odası tahrip olmuş durumda günümüze ulaşan mezarın solunda ve sağında iki sedir bulunuyor. Bunların üzerine yakın geçmişte bulunduğu kaya dinamitle patlatıldı ve iç mekanda delikler açılarak tahribat hızlandırıldı. Sinda yerleşiminin nekropol alanında yer alan kaya mezarı, yörede "Gavurdamı" olarak adlandırılır. Sinda, Gölhisar Gölü'nün doğusundaki yarımada üzerinde varlığı bilinen bir kentçik. Gölhisarlıların "Şehirtaşı-Şehertaşı" dedikleri kalıntılar ve Gölhisar Gölü, Gölhisar ilçesine ve Hisarardı Köyü'ne adını verir. Günümüze pek kalıntısı ulaşmayan Sinda, Romalı Konsül Manlius Vulso'nun seferi sırasında uğradığı yerlerden biridir. İbn-i Battuta Seyahatnamesi'nde ve Katip Çelebi'nin Cihannüması'nda da değinilen yarımada ve çevresi zengin bir geçmişe ve uygarlık birikimine sahiptir. İÖ 8. yüzyıldan İÖ 6. yüzyıla kadar devam eden kentin nekropolü geniş bir alana yayılır. Nekropol kalıntıları yörede Kabak Kırı, Toprak Tepe ve Gavur Damı adı verilen Gölhisar Gölü'nün doğusundaki küçük yükseltilerdedir. Kabak Kırı'nın güneybatısında yoğunlaşan mezarlar dışında, köylülerin "Hayvan Mezarlığı" adını verdikleri alanda hayvan kemiklerine rastlanır. Nekropolde ele geçen keramikler çeşitlilik gösterir; kırmızı üstüne siyah, deve tüyü rengi üstüne siyah, beyaz üstüne siyah, dairesel motifli keramikler, keçi, geyik formunda keramikler, Lidya keramikleri ve Attika tipi keramikler çeşitliliği yansıtırlar. Nekropol alanı özellikle Attika tipi siyah figürinli seramiklerin Burdur'daki tek buluntu yeri olmasıyla önemlidir. Burdur Müzesi'nin bahçesinde nekropolden bulunmuş orijinal durumuna uygun Erken Bizans Dönemi'ne ait vaftiz havuzu ve ayrıca Kibyratis'in simgesi yatan aslan motifli lahit kapağı sergilenir. İlk Tunç Çağı'ndan Geç Antik Dönemlere kadar iskan gören Sinda'nın Kibyra'da sistemli arkeolojik kazıların başlamasıyla birlikte Kibyra'nın ilk yerleşimi olduğu saptanır. Strabon gibi güvenilir bir isim "Pisidyalılar kenti ele geçirdikten sonra daha iyi savunulan bölgeye nakletmişlerdir" bilgisini verir. Kibyra'da henüz İÖ 3. yüzyıldan önceye ait kalıntının bulunmaması da bu görüşü destekler. Dönemin Burdur Müzesi müdürü Kayhan Dörtlük tarafından 1975'te Uylupınar Höyüğü ve nekropolünde kurtarma kazıları yapılır. Kazılar sonucu dördü lahit sanduka, üçü toprak, ikisi kremasyon olmak üzere toplam dokuz mezar bulunur. Nekropol alanı İzmir 2. Nolu Kültür ve Doğa Varlıkları Koruma Kurulu'nun 8.6.1988 tarih ve 296 sayılı kararı ile tescil edilir. Maalesef tescilli bu alanda taş ocakları ve yakınındaki mermer ocağının baskısına şimdilerde kaya mezarının çevresiyle birlikte tahribatının baskısı eklendi.