Birleşmiş Milletler, bir hafta önce Doğu Afrika'da tarım alanlarını istila eden çekirge sürüleri ile ilgili uyarı açıklaması yapmış; Etiyopya, Kenya, Uganda, Tanzanya ve Somali'de açlık tehlikesinin yaşanabileceğini duyurmuştu. Şimdiden yüz milyarları bulan çekirge sayısının daha da artmasından endişe ediliyor. BM Gıda ve Tarım Örgütü görevlilerinden Dominique Burgeon, çekirgelerin gıda krizine yol açacağını söylemişti. FAO, çekirgelerin sayısının Haziran'da 400 katına çıkabileceği uyarısında bulunuyor, uluslararası toplumdan 76 milyon dolarlık fon desteği istiyor. Günde 150 kilometre katedebilen çöl çekirgeleri, her gün kendi ağırlıkları kadar yiyecek tüketiyor. Çekirgelerin ağırlığı 2 gram. Sayıları milyarları bulunca tükettikleri yeşilliğin sayısı ürkütücü boyutlara ulaşıyor. Euronews'e konuşan BM Gıda ve Tarım Örgütü Acil Durum ve Rehabilitasyon Bölümü Başkanı Daniele Donati, haziran ayına kadar çekirge nüfusunun rahatlıkla 400 katına çıkabileceğini söylüyor. Donati çekirgelere karşı kontrol operasyonunun başarısız olması halinde, durumun bir istiladan felakete dönüşeceğini belirtiyor: "Bu durumda yoksulluk ve iç göçün etkisi azımsanmayacak derecede önem arz edebilir". Afrika için endişeler sürerken bu kez hafta içinde Suudi Arabistan'ın Kubar ve Damam kentlerinden çekirge sürüsü görüntüleri geldi. Twitter'da bir kullanıcının paylaştığı videoda havada binlerce çekirgenin uçuştuğu görüldü. Independent Türkçe'nin aktardığı habere göre çekirgelerin Yemen tarafından geldiği düşünülüyor. Suudi Arabistan Çevre, Su ve Tarım Bakanlığı Sözcüsü Abdullah Ebu Hayl çekirge istilasına karşı gerekli çalışmaların yürütüldüğünü söyledi. Hayl, Mekke'nin Leys ve Kunfuda bölgelerinde 17 bin hektarlık alanda temizlik ve çoğalmayı engelleme çalışmasının haftalar önce başladığını ve ay sonuna kadar devam edeceğini bildirdi. Haberde, 'protein' yönünden zengin olduğu gerekçesiyle bazı kişilerin çekirge kızartıp yediğine ilişkin görüntülerin sosyal medyada yer aldığı; ancak yetkililerin ilaçlama nedeniyle zehirli olduğunu belirterek 'Yemeyin' uyarısı yaptığı bilgisi yer aldı. Kenya, Uganda, Tanzanya, Somali ve Etiyopya'da büyük tedirginlik yaratan çekirgeler sert rüzgarlar nedeniyle başka ülkelere de taşınıyor. New York Times gazetesinde yer alan bir makalede ise çekirge izlenimleri aktarıldı. Çöl çekirgesi sürüsü Kenya'ya Aralık 2019'dan bu yana korkunç boyutta zarar veriyor. Çekirge sürüsünün boyutu görenlere korku salıyor. Gökyüzünde bir yağmur bulutu gibi beliren çekirge sürüsü toprağa indiğinde halk ellerindeki tüm imkanlarla mücadeleye girişti. Kimi tava ile, kimi sopa ile çekirgeleri arazilerinden uzaklaştırmaya çalıştı parlak sarı çekirgeleri. Çekirge sürüsü tarafından çevrelenen köylüler topraklardaki ekinler için olduğu kadar, geçim kaynakları olan hayvanları için de endişe ediyor. Bir sis gibi etrafı kaplayan çekirgeler yüzünden inekler ve develer önlerini göremez haldeler. Kenya'nın ücra bir mezrasına ait bu kesit aslında ülkenin ne büyük bir felaket ile boğuştuğunu açıkça ortaya koyuyor. Kısıtlı imkanlarla hayatlarına devam eden sakinlerin yaşamı, çekirge istilası ile daha da zorlaşmış durumda. Kenya'nın yaşadığı bu felaket, son 70 yılda meydana gelen en büyük çöl çekirge istilası. Çöl çekirgesi istilası sadece Kenya ile sınırlı değil. Çekirge terörü, Somali, Etiyopya'nın ekin alanlarına yayıldı, Güney Sudan, Cibuti, Uganda ve Tanzanya'ya da yayılmış durumda. Dişi çekirgeler ortalama 80 yumurta bırakabiliyor ve bunları toprağın 10-15 cm derinliğine gömüyorlar. Son derece hızlı hareket edebilen bu canlılar, günde 80 milin üzerinde yol kat edebiliyor ve bir günde 35 bin insanla aynı oranda besin tüketiyor. Yetkililer, bu istilanın gıda güvenliği için risk oluşturduğunu, ekonomik büyümeyi baltaladığını ve yakında önü alınamazsa durumun daha da kötüye gideceği açıklamasında bulunuyor.


Biyolojileri bizimkinden çok farklı olsa da böceklerin de hisleri ve bilinçleri olduğu giderek daha iyi anlaşılıyor. Araştırmalar arıların zihni, temel duyguları hissetme ve zeka kapasitesi olduğunu gösteriyor. Londra Queen Mary Üniversitesi'nden Prof. Lars Chittka ve meslektaşları bilimsel literatürü gözden geçirdi ve böceklerin acı benzeri algıları olabileceğine dair bulgular tespit etti. Araştırmacılar, 2022'nin Temmuz ayında Proceedings of the Royal Society B'de yayımlanan makalelerinde, bazı durumlarda böceklerin yaralanmalarından sonra beslenmeye devam ederek veya davranışlarını değiştirmeyerek gözle görülür şekilde "normal" davrandıklarının kaydedildiğini belirtiyor ve bu kayıtlara dayanılarak "böceklerde acı hissi olmadığı" fikrinin ileri sürüldüğünü söylüyorlar. Newsweek'e bilgi veren Chittka'nın doktora öğrencisi nörolog Matilda Gibbons, askerlerin de bazen savaş alanındaki ciddi yaralanmaların farkına varmadıklarını belirtti. Daha önce yapılan araştırmalar, bu tür travmatik olaylarda insan beyninin opioid denilen ağrı kesicileri ürettiğini göstermişti. Chittka ve Gibbons, böceklerin vücudunda üretilen bazı proteinlerin benzer şekilde acı hissini kontrol ettiğini ve yaralanan bazı böceklerin normal şekilde hayatlarına devam etmesinin aslında buna işaret ettiğini düşünüyor. 2011'de akademik dergi Current Biology'de yayımlanan bir araştırma, stresli arıların karamsar olabildiğini ortaya koymuş, 2016 yılında Science dergisinde yayımlanan bir araştırmaysa arıların mutlu ve iyimser olabildiklerine işaret etmişti. Sydney Üniversitesi Böcek Davranışları ve Ekolojisi Laboratuvarı'ndan Dr. Eliza Middleton, Eylül ayında The Conversation'da yayımlanan makalesinde, "Yaklaşık 15 yıl önce, araştırma kariyerimin başlangıcında, bir arının veya herhangi bir omurgasızın zihni olduğuna ya da dünyayı komplike ve çok yönlü bir şekilde deneyimleyebileceğine dair herhangi bir fikir alay konusu olurdu" diyor. Middleton, Chittka'nın kitabında arıların bilişsel yeteneklerine ilişkin eski ve yeni araştırmalara yer verdiğini belirtiyor ve şöyle söylüyor: "Chittka, arıların son derece zeki olduklarını, farklı kişiliklere sahip olduklarını, çiçekleri ve insan yüzlerini tanıyabildiklerini, temel duyguları sergileyebildiklerini, saydıklarını, basit araçları kullanabildiklerini, problem çözebildiklerini ve başkalarını gözlemleyerek öğrenebildiklerini gösteriyor." Middleton, ödül almak için topu yuvarlayarak deliğe iten bombus arılarından da söz ediyor.


Doğa sporlarında, günü birlik veya daha uzun süreli aktivitelerde çantalar sporcunun vazgeçilmez aksesuarıdır. Peki, bir doğa gezisi öncesinde, çantanızı nasıl organize etmelisiniz? İşte her doğa sporcusunun bilmesi gereken altın kurallar. Sırtınızda taşıyacağınız çanta, doğada ihtiyacınız olacak her şeyi yanınıza alabilmek için tek şansınız. Dolayısıyla bu çantaları gereksiz materyalle doldurmadan çantanın hacmini efektif olarak kullanmalısınız. Çantanızda isteyebileceğiniz en son materyal ise, havadır. Hava, boş yere hacim kaplayan bir materyal olarak çantada taşıyabileceğiniz gerekli materyalin yerinden çalar. Özellikle de kıyafetlerinizi yerleştirirken, aralarında bolca hava kalır. Bu sorunu yaşamamak için kıyafetlerinizi olabildiğince küçük ve üzerine basa basa rulo yaptığınız bir forma sokarak çantanıza yerleştirmelisiniz. Bu sırada kıyafetlerin ütüsü bozulacak mı? Evet. Ama bir kar fırtınası altında çadır atmış ısınmaya çalışırken, üzerinizdeki kıyafetlerin ütülü mü ütüsüz mü göründüğü önemini kaybedecek bir kıyaslamadır. Çanta toplarken hacim her şeydir, ütü hiçbir şey. Ağır yük taşımak için tasarlanmış çantaların dikimi ve tasarımı başkadır. Bu sırt çantalarında ayrıca beli, sırtı ve omzu desteklemek için özel tasarım destekler bulunmalıdır. Ancak, ağır yük taşımanın dışında, cüzdanınızı, kimliklerinizi, çakınızı ve hızlı erişim için ihtiyacınız olan diğer küçük eşyaları taşımak için bel çantası, farklı çanta modelleriveya spor çantasıgibi çantalarla da ihtiyacınız olabilir. Çantanızı hazırlarken, su geçirme ihtimalini de göz önüne almanızı tavsiye ediyoruz. Evet, pek çok çanta su geçirmez özelliğe sahiptir ama iyi veya hasar görmüş bir fermuar dişinden, ya sökülmüş bir dikiş deliğinden çantanın içine litrelerce su dolabilir. Tam kuru elbiselere ihtiyacınız olduğu sırada, suyla dolmuş bir çantayla karşılaşmak veya elektronik cihazlarınızın suyun içinde yüzdüğünü görmek, hiç hoş olmaz. Çantanızı kapadıktan sonra üzerine toz, yağmur, kar suyu geçirmeyecek şekilde uygun bir örtü germeniz çok akıllıca olabilir. Bunu söylemeye bile gerek olmayabilir ama çoğu insan çanta hazırlamanın acelesinden bu kuralı atlayabiliyor. Sık ve acil kullanmanız gereken eşyaları, ilaçlarınızı, minik aksesuarları, şarj cihazlarınızı, çorap, eldiven gibi ihtiyaç halinde hızlı ulaşmak isteyeceğiniz malzemeler çantalarınızın kolay erişilebilir gözlerinde durmalı. Ağır yükleyeceğiniz bir çantada, yere temas edecek eşyalarınızın kırılacak eşyalar olmamasına dikkat etmelisiniz. Çantanızı tüm o ağırlığı ile yere bırakıp alırken, kırılabilir bir eşya ile çantanın dibi arasına yumuşak kıyafetlerinizi koymayı tercih etmek daha akıllıca bir karar olacaktır. Ayrıca son olarak şu önemli detayı da hatırlatalım doğa gezileriniz veya sportif faaliyetleriniz gibi, hayatınızda ihtiyaç duyduğunuz tüm ürünleri Hepsiburada. com üzerinde bulabilirsiniz. Şimdi Efsane Cuma indirimleri de yaklaşıyorken, tüm alışverişlerinizde çok daha uygun fiyatlar alabilirsiniz. Hatta hepsiburada. com'un spor ayakkabı erkek modellerini veya kadın spor ayakkabı modellerini incelemenizi mutlaka tavsiye ediyoruz.


Ukrayna Devler Başkanı Volodimir Zelenskiy, Çernobil yangınının tamamen söndürüldüğünü açıkladı. Ukrayna İçişleri Bakan Yardımcısı Anton Geraşçenko ise yangının bazı bölgelerde kuru ot ve çalılıklarda dumanların yükselmeye devam ettiğini belirtti. 3 Nisan'da başlayıp ormanlık bölgelere yayılan yangınla ilgili 27 yaşındaki bir erkek yangını kasten başlatmakla suçlandı ve tutuklandı. Ukrayna'nın kuzeyince süren yangın Çernobil nükleer santraline yakın mesafedeki bir alana da sıçramıştı. Greenpeace Rusya, Pazartesi günü yangının fabrikadan yalnızca bir kilometre uzakta olduğunu belirtmişti. Bölgede yangınlar yaygın olsa da Greenpeace bunun on yıldır yaşanan en kötü yangın olduğunu aktardı. Ukraynalı yetkiler, yangının terk edilmiş Çernobil nükleer santralini tehdit ettiğini belirtmişlerdi. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky durumu "dikkatle izlediklerini" belirtmiş ve "cesaretleri" içi acil servislere teşekkürlerini iletmişti. 1986'da Çernobil nükleer santrali, Avrupa'yı ve Türkiye'yi de etkileyen radyoaktif serpinti felaketine neden olmuştu. Çernobil ve yakınındaki Pripyat kasabası, son yıllarda çokça turist çekiyor fakat Çernobil nükleer santrali felaketi yaşandığından bu zamana terk edilmiş durumda. Ukraynalı yetkiler Salı günü yaptıkları açıklamada, yüzlerce acil durum çalışanının alevleri söndürmek için uçaklar ve helikopterler kullandıklarını, Çernobil nükleer santralinin etrafındaki ormanlık bölgelere sızan yangının söndürüldüğünü belirttiler. Çevre aktivistleri ise Pazartesi günü 1986'da dünyanın en kötü nükleer felaketinin yaşandığı santralin yakınında bulunan yangının radyasyon riski oluşturduğu konusunda uyarıda bulundular. Facebook'ta yazan Çernobil tur operatörü Yaroslav Yemelianenko, yangının "tüm Çernobil bölgesinde en yüksek derecede aktif radyasyon atığının bulunduğu" Pripyat şehrine iki kilometre uzaklıktaki mesafeye ulaştığını yazmış ve durumun kritik olduğunu belirtmişti. Ancak Ukraynalı yetkiler Salı günü yaptıkları açıklamada radyasyon seviyelerinin genel olarak normal sınırlar içinde kaldığını ve ek önlemin gerekmediğini belirtmişlerdi. İçişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada "Açık ateş yok. Ancak orman zeminde hafif bir için için yanma mevcut" dedi. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskiy, konuyla ilgili şeffaflık sözü verdi, "Toplum gerçeği bilmeli ve güvende olmalı" dedi. NASA'nın Aqua uydusu, 8 ve 9 Nisan tarihlerinde bölgedeki aktif yangınları ve dev dumanları gösteren görüntüler yakaladı. Paylaşılan görüntüler endişe verici bir resim çiziyor. Orman yangınları yeterince kötü fakat bölgedeki yangınlar üzerine yapılan bir araştırma, dumanın bölge sınırlarının çok ötesine radyoaktif parçacıkları taşıyabildiği bulgusuna ulaştı.


Hem eğitime yaz tatili arası gelmiş hem de pandemi kısıtlamaları ortadan kalkmışken, çocuklarımızı doğayla tanıştırmanın zamanı geldi. İşte, çocuklarla yapılacak geziler tavsiyelerimiz. Çocukları şehirlerin konforlu güvenliğinden çıkarıp doğayla tanıştırmak aynı zamanda önemli risklere karşı dikkatlice planlama yapmak, ön görülü olmak ve çocukların beklenmedik risklere karşı güvenliğini kapsamlıca planlamayı gerektiriyor. Bir yetişkin için çok daha büyük risk taşımayan bir dere geçişi, hafif kilosu, daha kısa boyu ve sırtındaki çantayla denge bulmakta zorlanan yapısıyla çocuklar için ani riskler yaratabilir, dengesini kaybedip suya düşen çocuğun azıcık akıntıda bile kolayca sürüklenip daha derin sulara veya azgın akıntılara çekilmesi mümkün olabilir. Bu tür riskleri ön görerek her önlemi almak durumundasınız. Yetişkinlerin kolayca yüklenebildikleri sırt çantalarını taşımak, zor parkurlarda dengelerini sağlamaları, zor durumlarda refleks gösterebilmeleri, çocuklar için henüz mümkün olmayan bir performanstır. Onlardan benzer bir performans beklemek büyük hata olur. Okula giderken defter, kitap, kalemlik yüklü okul çantası ve yanında da beslenme çantası taşımakla, kayaların, derelerin arasında sırt çantası taşımak aynı şey değil ve bu yükler çocukların dengesini kaybetmesi, düşmesi, yaralanması için risk oluşturur. O nedenle, çocukların hareket kabiliyetini kısıtlamadan ne kadar yük taşıyabileceğini iyi belirlemelisiniz. Bir yetişkinin doğa gezileri ya da bir kamp sırasında kendini koruma iç güdüsü zirveye çıkarken, çocuklar tehlikelerin farkında olmayacaktır. Çocuğu kamp çadırının içinde beş dakika yalnız bırakıp yakacak odun aramaya gittiğinizde, çocuğun çadırın içinde büyük risk oluşturacak şekilde kamp ocağını yakmaya çalışması, kamp tüpündeki gaz kaçağını fark etmemesi, çadırın alev alması, eğlenmek için koşup zıplarken düşüp başını çarpma riskleri... Çocuklar riskleri analiz edebilecek olgunlukta olamayacağından temel motivasyonları olan eğlenmek, oynamak, acil ihtiyaçlarını gidermek için hareket ederken, beklenmedik risklerin gerçekleşmesine neden olabilirler. Çocukların kamp alanında ilgilerini çekecek etkinlikler düzenleyin ve onlara da bu konuda görevler verin. Örneğin, kamp ateşi başında mısır patlatmak ve ardından lezzetli mısırları yerken, ateş başında öyküler dinlemek küçük çocukları çok mutlu edebilir. Bu sırada, ateş için küçük çıra parçaları toplamak ya da mısırı patlatmak için tencereyi sallamak ya da patlamış mısırları herkesin tabaklarına dökmek gibi küçük görevler çocukların kampta sorumluluk alması ve yaptıkları işe odaklanmaları için güzel çözümlerdir. Doğanın, çöp atılacak bir alan olmadığını küçük yaşta öğrenmeleri için çöplerin doğru şekilde biriktirilip ardından sizinle beraber kamp alanından uzaklaştırılması gerektiğini öğrenmeleri de çok önemli. Kampta veya gezi sırasında doğada gördüğünüz çöpleri toplamanız onlar için ömür boyu unutulmayacak çevreci bilincin oluşmasına katkı sağlar.


Tayland Kraliyet Ordusu askerleri, metalik pırıltılı koruyucu tulumları ve maskelerinin içinde, Bangkok'u gerçeküstü bir görünüme bürüyor. Bu atmosferi yaratan Covid-19, o günlerde saman alevi gibi dünyaya yayılıyor. Dünyadan karantina, kısıtlama kararları peşi sıra gelirken, askerler de bu gözle görülmez düşmana karşı sahaya çıkıyor. Yeni silahları ise hidrojen peroksit ve amonyak tuzları ile yapılan dezenfektanlar. 19 Mart 2020, Rambuttri Caddesi, Bangkok-Tayland. Çin, Vuhan'da 41 kişide zatürre benzeri bir hastalık olduğunu duyurdu. ABD, virüsün Vuhan'daki bir deniz ürünleri pazarından yayılabileceğini açıkladı. Dünya Sağlık Örgütü Çin'e seyahatleri durdurmaya gerek olmadığını bildirdi. Çin'de ilk ölüm gerçekleşti. İlk kurban, 61 yaşındaydı. Tayland, ülkeye giren bir Çinli kadında koronavirüs saptadı. Vuhan'da yönetim kentlilerin geleneksel yıllık yemeğe katılmalarına ses çıkarmadı. DSÖ, salgının uluslararası planda acil durum ilan edecek noktada olmadığını duyurdu. Avrupa'da ilk iki vaka Fransa'da görüldü. DSÖ küresel planda acil durum çağrısı yaptı. Çin dışındaki ilk ölüm Filipinler'de gerçekleşti. Türkiye, Çin ile karşılıklı uçuşları durdurdu. Çin'de salgını ilk haber veren hekimlerden Dr. Li Venliang hastalığa yenik düştü. Bugüne dek bin 115 kişinin ölümüne neden olan hastalığa Covid-19 adı verildi. Gelecekte, koronavirüs salgınını anlatmaya nereden başlayacağız? "Her şey Vuhan'da, bir hayvan pazarında başladı" cümlesiyle mi? Yoksa daha geriye mi gideceğiz? Şimdilik bu soruların cevaplarını bilmiyoruz. Tek bildiğimiz, Covid- 19'un ilk kez bu şehirdeki Huanan pazarında tespit edildiği. Asya ülkelerinde yaygın olan bu pazarlarda halk, uygun fiyata taze et, balık, meyve-sebze bulabiliyor. Bu pazarları dünya kamuoyu nezdinde hedef tahtası haline getiren ise canlı hayvan bölümleri. Buralarda illegal satılabilen egzotik türler, bu yasal pazarların "gri bölge"leri. Salgının ardından Çin, vahşi hayvan ticaretini yasakladı ve bu pazarları geçici süre kapattı. Bu kare ise pazarların yeniden açıldığı dönemde, Vuhan'da çekildi. O gün itibarıyla, Huanan pazarı kapalı tutuluyordu. 15 Nisan 2020, Baishazhou pazarı, Vuhan-Çin. Afrika kıtasında ilk vaka Mısır'da görüldü. İtalya'da Atalanta- Valencia UEFA CL maçı için Milano'ya 40 bin Atalanta taraftarının gelmesi, virüsün ülkede yayılmasını tetikledi. Türkiye'nin komşusu İran'dan iki ölüm haberi geldi. Türkiye'nin diğer komşusu Yunanistan'da ilk vaka görüldü. Japonya'da Covid-19 hastalığını yenen bir kadının yeni yapılan testi pozitif çıktı. ABD'de ilk ölüm gerçekleşti Türkiye, İtalya, Irak ve Güney Kore uçuşlarını yasakladı. Türkiye'de umreden dönen ilk kafileler havaalanında sağlık kontrolleri yapıldıktan sonra, 14 gün izole olmaları söylenip evlerine gönderildi. İngiltere'de Başbakan Boris Johnson, uyarılara rağmen bir TV programında konukların elini sıktı. Bir hafta sonra "sürü bağışıklığı" uyguladıklarını açıkladı. İngiltere, İsviçre ve Hollanda'da ilk ölümler kayda geçti. Gazze Şeridi... Kördüğüm olmuş siyasal sorunların göbeğindeki bu coğrafyaya, bir "kötü karakter" daha eklendi. Yeni koronavirüs, Gazze'ye girdi, ama dışarı yayılmasına ihtimal verilmiyor. Çünkü Gazzeliler yıllardır İsrail ve Mısır ablukası altında, yani bir tür karantinada yaşıyorlar. Yokluk içindeki bu bölgede insanı hayatta tutan, umut olmalı. Belki de böylesi bir mizah duygusu. Gazzeli bir adam, kız kardeşinin diktiği koronavirüs kostümüyle sokakta bir çocukla oynuyor. Küçük kız, bu yeni oyun arkadaşına şüpheli bir bakış atıyor: Kaçmalı mı, kalmalı mı? Bugün itibarıyla, gelir durumu fark etmeksizin, dünya çocuklarının çoğu kısıtlama ve karantina bölgelerinde yaşıyor. 20 Nisan 2020, Gazze Şeridi-Filistin. Latin Amerika'da ilk ölüm Arjantin'de gerçekleşti. Ölü sayısı 463'e yükselen İtalya'da ülkenin tamamı karantina altına alındı. Türkiye'de ilk koronavirüs vakası açıklandı DSÖ küresel salgın ilan etti. Türkiye'de spor karşılaşmalarının 30 Nisan'a kadar seyircisiz oynanması kararlaştırıldı, dokuz ülkeyle uçuşlar durduruldu. DSÖ salgının merkezinin Avrupa olduğunu duyurdu. Türkiye'de pavyon, diskotek, bar, gece kulüplerinin faaliyetleri durduruldu. Karar kapsamı dar bulundu. Türkiye'de okullar bir hafta, üniversiteler üç hafta tatil edildi Avrupa Birliği'nde sınırlar üçüncü ülke yurttaşlarına kapatıldı. Türkiye'de üniversitelerin 23 Mart'ta uzaktan öğretime başlayacağı duyuruldu. İtalya toplam ölü sayısında Çin'i geride bıraktı Türkiye'de etkinlikler 30 Nisan'a kadar ertelendi. Amazonlar'ın en büyük kenti Manaus... Mezar yerlerini işaretleyen haçların sayısı her geçen gün artıyor. Şehrin insanları, son bir kez sarılıp öpemedikleri yakınlarını uğurlamaya hazırlanıyor. Salgın, cangıl örtüsünün iç kesimlerine kadar ilerlemiş durumda, ama bazı soru işaretleriyle beraber. Manaus yakınlarındaki Yanomami köyünde yaşamını yitiren 15 yaşındaki yerli çocuğun virüsü nasıl kaptığı bilinmiyor örneğin. Çünkü Yanomami ormanın içinde, izole bir köy. Parmaklar, bu topraklarda yasadışı faaliyet gösteren madencileri işaret ediyor. 22 Nisan 2020, Manaus, Amazon Ormanları-Brezilya. Türkiye'de tüm özel ve vakıf hastaneleri pandemi hastanesi ilan edildi. Türkiye'de 65 yaş üstü ve kronik hastalığı olanların sokağa çıkması yasaklandı. Toplu asker uğurlama törenleri durduruldu. Bahçe, park ve mesire alanlarında piknik yasağı getirildi. Türkiye'de okullarda uzaktan eğitime başlanacağı açıklandı. Kamuda da uzaktan/dönüşümlü çalışma başlatıldı. Tokyo Olimpiyat Oyunları ertelendi Türkiye'de şehir içi ve şehirler arası toplu taşıma araçlarına yüzde elli kapasite sınırı getirildi. Türkiye'de okullar 30 Nisan'a kadar tatil edildi. ABD, en çok vaka görülen ülke oldu. İtalya'da bir günde 969 kişi yaşamını kaybetti, ülke vaka sayısında Çin'i geride bıraktı. İtalya'da toplam ölü sayısı 10 bini geçti. Toplam ölü sayısı 4 binin üzerine çıkan ABD Çin'i geride bıraktı. Birleşmiş Milletler, salgının II. Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en büyük kriz olduğunu söyledi Türkiye'de hastalığın tüm şehirlere yayıldığı açıklandı. Türkiye'de, 20 yaş altına sokağa çıkma yasağı getirilmesinden birkaç gün sonrası... İstanbul'un en canlı noktalarından Kadıköy kalabalığının yerinde yeller esiyor. Dış dünya ile buluşmak için pencere önlerine rağbet her zamankinden fazla. Balkonu ve terası olanlar ise şanslı. Çünkü evlerin bu bölümleri artık egzersiz, kitap okuma, güneşlenme, komşularla sohbet, saç kesimi, sosyal medya çekimleri ve hatta mini konserler için bile kullanılıyor. Kadıköy'deki de böyle bir an: Müzisyen Alper Kalaycıoğlu ve ev arkadaşı Hakan Kaya mahalle sakinleri ve sosyal medya takipçilerine zor günlerde soluk aldırıyor. 8 Nisan, Kadıköy-İstanbul. Dünyadaki toplam vaka sayısı 1 milyonu geçti. Türkiye'de 20 yaşın altındakilerin sokağa çıkması yasaklandı Toplu taşıma araçlarında, pazar yeri ve marketlerde maske takma zorunluluğu getirildi. İngiltere'de Covid-19 hastası olduğu açıklanan Başbakan Boris Johnson yoğun bakıma kaldırıldı ABD'de insandan hayvana geçen ilk vaka New York'ta saptandı. Salgının başladığı Vuhan'da karantina sona erdi. Salgın Amazonlar'da izole biçimde yaşayan Yanomami kabilesine ulaştı. Türkiye'de gece yarısına birkaç saat kala 31 şehirde iki günlük sokağa çıkma yasağı ilan edildi, halk alışveriş için panik halinde sokağa çıktı. ABD, 2 binden fazla ölümle bir günde en fazla ölüm rapor eden ülke oldu. Toplam ölü sayısında da 20 bini aşarak, küresel listede birinci ülke konumuna geldi. Türkiye'de 31 ilde iki günlük sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Karar 23 Nisan'da tekrar edilip, dört güne çıkarıldı. Türkiye'de yaklaşık 90 bin hükümlü ve tutuklu serbest bırakıldı Tüm dünyada vaka sayısı 2 milyonu geçti. Türkiye dünyada en çok hastalık vakasının görüldüğü yedinci, en çok ölümün gerçekleştiği 12'nci ülke konumunda. 200 binin üzerinde vefat. Ölü sayısı 20 bini aşan beş ülke var: ABD, , İtalya, İspanya, Fransa ve İngiltere.


Çin'in Vuhan kentinde ilk vakaların görüldüğü daha sonra global çapta etkilerini gösteren koronavirüs salgını halk sağlığı için ciddi bir tehdit olmaya devam ediyor. Hastalığın olumsuz etkilerini ortadan kaldırabilecek bir ilaç ya da aşı geliştirilemediği için sosyal mesafe olası bulaşılara karşı alınabilecek en güçlü tedbir olarak yerini koruyor. COVID-19 pandemisi ile kişilerin daha önce deneyimlemedikleri karantina ve sosyal izolasyon gibi kısıtlayıcı yöntemler dünyanın dört bir yanında hala uygulanıyor. Bununla birlikte, bu önlemler hem makro ekonomileri hem de hane halkının ekonomilerini ciddi şekilde etkiledi. Kritik öneme sahip mal ve hizmetlerin üretimi ve teslimatına ağırlık verilirken kimi ekonomik ve beşeri faaliyetlerde azalma ya da tamamen durma gözlendi. Hükümetler, COVID-19'un halk sağlığı için oluşturduğu tehdidi azaltabilmek ve kontrol altına almak için aldıkları sert önlemleri kontrollü olarak gevşetmeye başlasa da kişiler kendi iradeleri ile karantina dönemindeki alışkanlıklarını uzun dönemler sürdürebilir. Bu süreçte hem işletmeler hem de bireyler dünyadaki gelişmeleri ilgiyle takip etmekte ve yeni keşifler yapmakta hiç olmadığı kadar heveskar. İşletmeler de pandemi ile birlikte ülke içindeki azalan pazar paylarını artırabilmek için dünyanın birçok ülkesindeki farklı dilleri konuşan insanlara ulaşmaya çalışıyor. Turizm konusunda pandemiyle önemli mücadele veren Türkiye'de son dönemde HotelRunner ile yaptığı işbirliği ile de destek veren Protranslate tercüme, 60'tan fazla dilde gerek yurt içindeki gerekse yurt dışındaki turizm alanındaki çözüm ortaklarına bu konuda profesyonel bir hizmet sağlayarak turizm işletmelerinin web sitelerinin, uygulamalarının ve gerekli dokümanlarının hedef dillere tercümesi konusunda destek veriyor. Yurtdışı uçuşlara izin verilmesi konusunda heyecanla turizm faaliyetlerini arttırmayı bekleyen işletmeler, çoklu dil opsiyonlarıyla sezona yabancı turist açısından geç de olsa hızlı bir giriş yapmayı umut ediyor. Koronavirüs pandemisinin kısmen kontrol altına alınması ve global şokun etkilerinin azalması ile birlikte dünya genelindeki birçok devlet gerekli tedbirlerin alınması ve kontrollerin sürekli olarak yapılması koşulu ile seyahat kısıtlamalarını kademeli olarak kaldırmaya başladı. İşletmelere ve kişilere yol gösterici yönergeler ve öneriler de kamuoyu ile paylaşılıyor. Bireylerin aylarca sosyal izolasyonda kalmaları ve yaz mevsiminin etkilerini göstermeye başlaması sonrası seyahat etmek hiç olmadığı kadar cezbedici bir etkinlik olarak yerini koruyor. Pandemi sonrası turizm faaliyetlerinin kademeli olarak başlatılması tüm dünyanın gündeminde yerini koruyor. Hem konukların hem de hizmet verenlerin sağlığını korumak için oteller ve diğer konaklama yerleri önleyici ve koruyucu çalışmalarını sürdürüyor. Hükümetler birtakım protokoller geliştirerek kriterleri sağlayan işletmelere sertifikalar veriyor. Gezginler şimdiden gerek yurt içi gerek yurt dışındaki seyahatleri için rotalarını hazırlaya başlamış durumda. Şehirler arası seyahat yasaklarının gevşetilmesi, sosyal mesafe bilincinin toplumun genelinde uygulanmaya başlaması ile birlikte 2020 yazı hem işletmeler hem gezi planları yapan için heyecan ile bekleniyor. COVID-19 salgınının etkilerinin tüm dünyada hissedildiği ilk dönemlerde, birçok ülke koronavirüsün yayılmasını azaltmak amacıyla ülkelere giriş ve çıkışlarla birlikte vize ve çalışma izinlerinin verilmesi gibi günlük hayatın rutini olan uygulamaları askıya almıştı. Kontrollü normalleşme süreçlerine başlayan ülkeler bu kısıtlamaların gevşetilmesi ile birlikte vize işlemleri için online mülakat alt yapılarını hazırlamış durumda. Pandemi sonrası değişen alışveriş, beslenme gibi tüketici alışkanlıkların turizmdeki rutinlerde de kimi değişikliklere yol açacağı ön görülüyor. Koronavirüs pandemisi nedeniyle seyahat planlarını ertelemek ya da iptal etmek zorunda kalan gezginlerin oluşturacakları yeni rotalar, tercih edecekleri ulaşım araçları, konaklama tercihi eğilimleri de işletmeler için merak konusu. Turizmde toparlanma beklentileri ülkeler ve işletmeler için de yeni stratejiler oluşturmak adına bir fırsat yaratıyor. Global ve bölgesel gelişmeleri göz önünde bulundurarak pandemi sonrası fırsatlar için kriz yönetimi ve normalleşme planları yapmak bölgesel ve yerel rakiplerine göre avantaj sağlayacaktır. Mart ortalarında etkilerinin tüm dünyada görülmesi ile bahar aylarını evlerinde geçiren kişiler için yeni normalleşme sonrası yaz ayları ümit vadediyor.


Kamp yapmak çok keyifli bir aktivitedir. Ancak daha keyifli ve konforlu bir kamp deneyimi için bazı detaylara da dikkat etmek gerekir. Kamp yapmak için doğru yeri seçmek önemlidir. İhtiyaçlarınıza uygun bir kamp alanı seçin. Tuvalet, su kaynağı ve yangın yeri gibi olanakların yanı sıra hava durumunu da dikkate alın. Sürpriz bir selle karşılaşmak istemezsiniz. Ayrıca çadırınızı kuracağınız alanın kaya düşmelerine, heyelana karşı güvenli olduğundan da emin olun. Çadırınız kamp deneyiminizin en önemli unsurlarından biridir. Konforlu ve dayanıklı bir çadır seçin. Ayrıca, çadırınızın boyutunu ihtiyaçlarınıza uygun olarak seçin. Bir iki kişilik çadır yerine daha büyük bir çadır seçmek, kamp alanında daha fazla alanınızın olmasını sağlayacaktır. Uyku tulumu seçimi de kamp deneyiminiz için çok önemlidir. Konforlu ve ısınmanızı sağlayacak bir uyku tulumu seçin. Hava sıcaklığına göre uygun tulumu seçmek, rahat bir uyku çekmenizi sağlayacaktır. Kamp yaparken yeterli yiyecek ve su getirmek çok önemlidir. İhtiyaçlarınızı belirleyin ve yeterli miktarda yiyecek ve su getirin. Ayrıca, yiyecekleri saklamak için uygun bir kamp buzdolabı veya soğutucu getirmek, yiyeceklerinizin taze kalmasını sağlayacaktır. Kamp yaparken sadece doğa ile baş başa kalmak değil, aynı zamanda eğlenceli aktiviteler de planlayabilirsiniz. Bisiklet, yürüyüş, balık tutma, kamp ateşi etrafında şarkı söyleme gibi aktiviteler, kamp deneyiminizi daha keyifli hale getirecektir. Bunları önceden planlamak, kamp deneyiminizin daha keyifli geçmesine yardımcı olacaktır. Doğa sporları ve kampçılık hakkında ihtiyacınız olan her ürünü zengin seçeneklerle Hepsiburada. com üzerinde bulabileceğinizi da hatırlatalım. Ayrıca hazır Hepsiburada. com'u ziyaret ederken, kampta okumak için kitap da seçebilirsiniz. Doğan Cüceloğlu kitapları veya bireysel gelişim kitapları, kamptaki dinlenme zamanlarında çok keyifli okumalar sunabilir.


Denizli'de Karahayıt-Hierapolis su yolu üzerinde yer alan Karahayıt Kabartması defineciler tarafından 2007 yılında çalındı. Roma dönemine ait Karahayıt Kabartması'nda Efes Artemiz Kült Heykeli, Apollon Kitharodos ve Dianysos tokalaşması yer alıyordu. Roma dönemine ait Karahayıt Kabartması defineciler tarafından çalındı. Karahayıt Kabartması, Denizli'deki Karahayıt-Hierapolis su yolu üzerinde yer alıyordu. 60 cm yükseklik ve 97 cm genişliğe sahip kabartma figürün çalındığı Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları Genel Müdürlüğü Denizli Müze Müdürlüğü tarafından belgelenmiş ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü sayfasında yayımlanmıştı. Karahayıt Kabartması üzerinde üç figür yer alıyordu. Sağda Efes Artemis Kült Heykeli, Solunda Apollon Kitharodos ve Dianysos Tokalaşması betimleniyordu. Yüzeysel olarak işlenen kabartma figürlerinin yüz, elbise ve tokalaşan elleri aşınmış durumda olarak belgelenmişti.


İzmir depremi bir kez daha gösterdi ki, her depremden sonra deprem şokunu kolayca atlatıyor ve hızla normal hayatımıza dönüyoruz. Deprem ülkesinde yaşamanın gerçeğini kolayca unutuyoruz. Oysa, bütün ülkeyi doğudan batıya, kuzeyden güneye boydan boya geçen dünyanın en tehlikeli fay hatlarının üzerinde yaşıyoruz ve yaşadığımız binaya güvensek bile, deprem sonrasında yaşanacak panik döneminde, bizi birkaç gün idare edebilecek kapasitede bir deprem çantamızın hazır olması gerekiyor. Peki o deprem çantası nasıl hazırlanır. İşte püf noktası. Deprem çantası hazırlamak deyince, herkesin ilk aklına gelen detay, çantanın içine birkaç gün kullanmak için temiz çamaşırlar, sıcak tutacak giysiler, biraz temiz su ve bozulmayacak birkaç pratik gıda maddesi geliyor. Ayrıca, enkaz altında kalma durumuna karşı ünlü düdüğümüzü de unutmayalım. Ancak çanta meselesi böyle anlatıldığı kadar kolay bir iş değil. Öncelikle, şunu hatırlatalım. Kıyafetleriniz, uyku tulumu ve battaniye gibi sıcak tutacak ürünler, katlanıp çantaya yerleştirildiğinde, içinde çok fazla hava barındırır ve siz farkında olmadan, hızla alıp evden kaçacağınız değerli çantanızın sınırlı hacminde, çok gereksiz şekilde, hava taşırsınız. Bu nedenle, tüm kıyafetlerinizi ve kumaş ürünleri, çantaya yerleştirirken, çok sıkı bir şekilde, bastıra bastıra rulo yaparak, içindeki havayı dışarı çıkarmanızı tavsiye ederiz. Hatta, eğer mümkünse, böyle bir imkanınız varsa, kıyafetlerinizi ve battaniyeleri, vakumlu torbalara koyarak içindeki havayı elektrik süpürgesi ile dışarı alabilirsiniz. Böylece vakumlanmış torbalar içinde son derece az yer kaplayacaklardır. Kumaş ürünlerin dışında kalan diğer malzemeler, size sıkıntı oluşturabilecek asıl detaylar olacaktır. İlk yardım seti, pilli bir ışık kaynağı, pilli bir radyo, yedek piller, konserve yiyecekler, fındık, fıstık, bisküvi gibi uzun süre bozulmayacak hazır gıda maddeleri ile birkaç litre suyu da çantaya yerleştirmek durumunda olduğunuzu unutmayın. Tüm bunların rahat rahat sığması için, en az 45-60 litre arası bir çantaya ihtiyacınız olacağını hatırlatalım. Ailenizin büyüklüğüne göre bu miktar değişebileceği gibi, eğer oturduğunuz binaya çok güvenmiyorsanız, deprem sırasında aileniz için belirlediğiniz, hayat üçgeni bölgesine de bu çantalardan bir iki adet bırakmanız ve büyük sallantı ve olası bir çökme durumunda, çantanın kayıp gitmesi gibi olasılığa karşı çantayı sabitlemeniz, belki doğru bir karar olabilir. Son olarak çantanızda bulunması gereken bir diğer unsur da, az hasarlı ama sağı solu kapanmış, kapıları açılmayan bir binadan çıkabilmek için çekiç gibi birkaç yardımcı alet olacaktır. Elbette kimsenin bu tür felaketlerde zarar görmemesini diliyoruz. Ancak, deprem ülkemizin acı bir gerçeği ve biz önlemlerimizi en üst seviyede almış olalım ki, en kötü olasılığın gerçekleşmesi halinde kendimizi ve sevdiklerimizi kurtarabilecek, hayatta tutacak imkanlar da elimizin altında olsun.


Bomboş metrolar, maskeli insanlar, sokaklarda sağlık kontrolleri... Koronavirüsün görüldüğü ülkelerde manzara bilimkurgu filmlerini andırıyor. Ödüllü fotoğrafçı Kevin Frayer'ın Pekin kareleri eşliğinde salgına mercek tuttuk. "Bu hikayeye konu olan olaylar 194..'da Oran'da geçti. Genel kanıya göre, benzeri her zaman görülebilecek çeşitten olmayan bu olaylar, kendilerine uygun bir yer bulmuş da sayılmazlardı." Albert Camus 1947 yılında yayımlanan Veba adlı distopik romanına bu cümlelerle başlamıştı. İki şey yapmıştı Camus bu romanında. Natüralist bir anlatımla Oran'da çıkan veba salgınını anlatmıştı. Hızlıca yayılan ve gittikçe çok sayıda kurban alan salgına karşı insanlar çaresizdirler ve doktorlar bir ilaç bulamamışlardır. Diğer taraftan da satır altı okumalar üzerinden Camus dünyadaki kötülüğü anlatmıştı. Salgının insanların nasıl maskesini düşürüp onların gerçek yüzünü göstermişti bize. 2020'de Albert Camus yok. Veba yok. Sadece tek bir şehirde etkili olan bir salgın da yok. Ne var peki? İlk kez Çin'de, Wuhan'da görülen bir virüs var. Hayvanlardan hayvanlara geçen korona ailesine mensup bir virüs bu. 2019'un son günlerinde ortaya çıktı ve Atlas'ın baskıya girdiği zaman dilimine kadar 115 ülkede yaklaşık 119 bin kişide görüldü, bunlardan 4 bin 359'unun canını aldı. Bu virüs nedeniyle panik butonuna basmak için yeterli nedenler var. İşte birkaç neden: İnsanlarda yüksek ateş, kusma ve öksürüğe yol açan virüse karşı etkili bir ilaç henüz yok; virüse karşı geliştirilmeye çalışılan aşı en erken 6 ila 12 ay içinde üretilebilecek. Artı; salgının görüldüğü ülkelerden birisi olan Singapur'da karantinaya alınan hastaların virüsü Çin'den kapmadıkları biliniyor. Yani virüs tüm dünyaya Çin'den yayılmış değil. Bu da virüsün enterne edilmesini güçleştiren bir olgu. Bu noktada bir analiz yapmak gerekirse dört noktanın altını çizmek gerekiyor: İlki Çin'in otoriter bir sisteme sahip olması her ne kadar ilk günlerde salgının gizlenmesine yol açtıysa da, aynı otoriter yapı virüsün ülkede çapında büyük ölçüde enterne edilmesine yol açtı. Bu, hem görülen vaka, hem de ölü sayısındaki artışın yavaşlamasına anlamına geliyor. Öyle ki, Çin'de virüs nedeniyle ölenler, çok değil birkaç hafta önce üç basamaklı sayılarla ifade edilirken, şimdilerde ölü sayısı çift haneli sayılara düştü. Bu çerçevede ölü sayısındaki artışın daha da düşeceği öngörülüyor. İkinci nokta; virüs konusunda asıl korkulması gereken şey salgının sağlık sistemi iyi olmayan ülkelerde yayılma riski. Örneğin Singapur, iyi bir sağlık sistemine sahip olduğu için bugüne dek virüs nedeniyle kimse hayatını kaybetmedi. Ancak aynı şeyin iyi bir sağlık sistemi bulunmayan İran, ya da çoğu Afrika ülkesi için söylemek mümkün değil. Başka bir deyişle virüs nedeniyle toplu ölümler, en çok iyi bir sağlık sistemine sahip olmayan ülkeleri tehdit ediyor. Üçüncü nokta. Çin'de 44 bin kişi üzerinde yapılan ilk araştırmanın sonuçları en büyük risk grubunu yaşlılarla hastaların oluşturduğunu ortaya koydu. Araştırmaya göre Covid-19 teşhisi konmuş insanların yüzde 80'i hastalığı kolayca atlatırken yaşlılar ve hastalar en büyük risk grubunu oluşturuyor. Araştırmanın ortaya koyduğu bir diğer bulgu ise salgının tehdit ettiği ikinci en büyük risk grubunu ise sağlık çalışanları oluşturuyor. Dördüncü nokta. Hastalık sosyal yaşamı derinden etkilediği gibi önemli organizasyonları da tehdit ediyor. Örneğin her yıl binlerce kişiyi şehre çeken Venedik Karnavalı salgın nedeniyle iptal edildi. Benzer biçimde İran, Şiilerin hac yerleri arasında bulunan Irak'taki merkezlere gidilmesini askıya aldı. Aynı şekilde bu yaz Japonya'da düzenlenecek olimpiyat oyunlarının da ertelenmesi, ya da iptal edilmesinin sürpriz olmayacağı yolunda haberler çıkmaya başladı. Salgını natüralist analiz dışında sembolik olarak okuduğumuzda ise Camus'nün Veba'da satır aralarında dile getirdiği kötülükleri bulmak mümkün. Bunlardan en çarpıcısı, Çin'de virüsü ilk kez dünyaya duyuran yurttaş gazetecilerin birer birer ortadan kaybolmaları. Örneğin virüsü ilk kez duyuranlardan yurttaş gazeteci Fang Bin'den 15 gündür haber alınamıyor. Bir giyim mağazasında satış danışmanı olan Fang Bin Wuhan Hastanesi önünde çektiği bir videoda ölülerin konulduğu ceset torbalarını göstermişti. Çin yetkilileri ise Fang Bin'i yalan haber yaymakla suçlamıştı kaybolmadan önce. Benzer biçimde virüsle ilgili ilk yayınları yapanlardan birisi olan bağımsız gazeteci Chen Quishi'nin de ortadan kaybolduğu söyleniyor. Bu noktada elbette göz doktoru Li Wenliang'ı anımsamamak olmaz. Bilindiği gibi Li Wenliang, 30 Aralık 2019'da Çin'de yaygın olarak kullanılan sosyal medya ağı WeChat üzerinden meslektaşlarını yeni bir salgın konusunda uyarmıştı. Ancak Wuhan polisi Dr. Li Wenliang'ı yalan haber yaydığı gerekçesiyle uyarmış, bu tür davranışını sürdürmesi durumunda tutuklamakla tehdit etmişti. Dr. Wenliang 11 Ocak'ta hastaneye kaldırılmış, 30 Ocak'ta ise Covid-19 nedeniyle yaşamını kaybetmişti. Dünya Sağlık Örgütü, ilk kez Çin'de görülen koronavirüs kaynaklı hastalığa, Covid-19 (2019-nCoV) adının konulduğu açıkladı. Covid-19'daki "Co", Corona'dan, "vi" virüsten, "d" İngilizce hastalık anlamına gelen "disease"in ilk harfinden, 19 ise virüsün ilk kez görüldüğü 2019'dan geliyor. Geniş bir virüs ailesinin alt türü. Hayvanlar arasında yaygın. Ancak Covid-19 da dahil, bunlardan sadece yedi tanesi insanlara bulaşabiliyor. Yakın temasın bulunduğu ortamlarda solunum yoluyla geçebiliyor. Henüz saptanamadı. Vuhan'daki canlı hayvan pazarı şu an olağan şüpheli. 1 ila 12.5 gün arasında. Ortalama kuluçka süresi ise 5-6 gün. İlk belirti yüksek ateş. Bunu öksürük takip ediyor. Yaklaşık bir hafta sonra ise nefes darlığı sorunu ortaya çıkıyor. Aşı geliştirme çalışmalarının birkaç ay içinde sonuç vermesi bekleniyor. Virüsün yayılmasını sınırlandırabilir, ancak bulaşmamasını garantilemiyor. Evet. Eşyalar üzerindeki virüsler uzun süre hayatta kalamıyor. - İÖ 429-426 Atina vebası olarak adlandırılan salgında 75 bin ila 100 bin kişinin öldüğü tahmin ediliyor. - İS 541-542 Justianus Vebası olarak bilinen salgında Avrupa, Mısır ve Batı Asya'da tahmini 25 milyon kişi hayatını kaybetti. - 1331-1353 Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'da görülen veba salgınında 70 ila 200 milyon insanın öldüğü düşünülüyor. - 1592-1593 Londra Vebası'nda 19 bin 900 kişi öldü. 1738 Büyük veba salgınında Balkanlar'da 50 bin kişi yaşamını kaybetti. - 1852-1860 Rusya'daki kolera salgınında 1 milyon kişi öldü. - 1918-1920 İspanyol nezlesi nedeniyle tüm dünyada yaşamını kaybedenlerin sayısı 100 milyonu aştı. - 2002-2004 SARS salgını Çin'de 349 kişinin yaşamına mal oldu. - 2018-2020 Ebola virüsü salgınında Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda'da 2 bin 253 kişi öldü.


- HAYVANLARIN DAVA AÇMA HAKKI VAR MIDIR? - HAK ARAYIŞI DÜNYAYA YAYILIYOR - AĞAÇLARIN DAVA AÇMA HAKKI VAR MIDIR? - DOĞA ADINA BİR İLK: EKVADOR ANAYASASI - NEHİRLERE VE ORMANLARA HAKLAR - Arılar, yarasalar ve ağaçlar da şehir sakini "kişi" - YERLİ HALKLAR DÜNYAYI DEĞİŞTİRİYOR - OKYANUSLARA BM'DE KOLTUK VERİLEBİLİR Mİ? ABD'de bir fil, Fransa'da bir nehir, Yeni Zelanda'da bir orman, Kosta Rika'da bir arı... İnsan dışı varlıkların hakları için verilen mücadele tüm dünyaya yayılıyor. Yerli ulusların dünya görüşünden beslenen doğa hakları hareketi, hayvanları ve doğayı hukuk karşısında insan ile eşitleyerek, bu varlıklar için de "kişi" hakları talep ediyor. New York Eyalet Temyiz Mahkemesi 18 Mayıs 2022 günü bir "hukuksuz tutuklama" davasının duruşmasına başladığında, dünya medyasının gözü bu mahkeme salonuna dönecekti. Davayı ilgi odağı haline getiren ise söz konusu mağdur bireyin, Happy adında 57 yaşında bir fil olmasıydı. Happy, adına yakışır bir biyografiye sahip değil. 1970'lerin başında Tayland'taki doğal yaşam alanında diğer altı yavru fille yakalanıp 800 dolara ABD'de bir şirkete satıldı. Altı yavru içinde 70'lerin ortasından beri tutulduğu Bronx Hayvanat Bahçesi'nde hayatta kalan tek fil. 2006'da, aynada kendisini tanıyan ilk fil olarak ünlenen Happy, son 15 yıldır izole bir yaşama mahkum. Günün belli saatlerinde çıkarıldığı küçük bahçe dışında, bedeninin iki katı büyüklüğünde beton, penceresiz bir yerde tutuluyor. Bu yaşam koşullarından dolayı yıllardır ağır bir depresyon yaşıyor. Happy adına davayı açan İnsan Olmayanların Hakları Projesi avukatları, Happy'nin, kiminle olmak, ne yemek, ne zaman yemek ve nereye gitmek istediğine karar verme kapasitesi ve tercihlerine sahip akıllı bir fil olarak, haklara konu olma açısından bir "kişi" olduğunu, haksız yere hapsedildiğini ve ABD'de fillerin özgürce yaşadığı bir doğal koruma alanına salıverilmesi gerektiğini savunuyor. Çok sayıda felsefeci, bilimci ve hukukçu da Happy'nin kompleks psikolojik kapasitesinin onu özgürlük hakkına yetkin kıldığına ilişkin bir bilirkişi raporu hazırladı. Davalı Bronx Hayvanat Bahçesi ise, "Happy, hukuksuz yere tutuklu bir 'kişi' olarak görülemez, çünkü bir kişi değil. İyi bir bakım gören bir fil" savunmasını yapıyor. Onlara göre bireyleri hak sahibi yapan, moral görevlerini yerine getirebilme kapasiteleri. Davacılar bu bakış açısını, çocukları veya zihinsel engellileri de hak sahibi olmaktan çıkaran temelsiz bir savunma olarak görüyor. Hukukçu düşünür Steven Wise liderliğinde 2007 yılında kurulan NhRP, goril ve şempanze gibi büyük maymunlar ile fil, yunus ve balinaların öz farkındalık sahibi otonom hayvanlar olduğunun ispatlandığına dikkat çekerek, hukuk karşısında "mülk" değil, "kişi" olarak tanınmaları gerektiğini savunan, kar amacı gütmeyen bir organizasyon. "Kişi" statüsü kazanmalarıyla, bu hayvanların bedensel özgürlük ve bedensel bütünlük hakları koruma altına alınmış olacak. NhRP'ın mücadelesinin hukuksal hareket noktası, 18'inci yüzyıldan Somerset v. Stewart başlıklı dava. 1772 yılında Londra'da görülen davada, James Somerset adlı kölenin yargılanmadan hapsedilmeme hakkına sahip olduğuna karar verilince, köleler ilk kez hukuken "mülk" değil, "kişi" olarak görülmüş oldu. Wise aradaki nüansı, "Bu hayvanlara insan hakları tanınmasını istemiyoruz. Bunlara, bilim insanlarının onlara atfettiği farkındalık düzeyleriyle orantılı hukuksal haklarının tanınmasını talep ediyoruz. Böylece, şempanzeler şempanze haklarına, filler fil haklarına, balinalar da balina haklarına sahip olacak" sözleriyle açıklıyor. Happy davası bir ilk değil. Brezilya'da 2006 yılında Suiça adlı şempanze adına dava açıldığında, yargıç Edmundo da Cruz "şempanzenin davaya ehil olduğu"na hükmetmiş ve Suiça tarihte, bir mahkemenin "kişi" olduğunu kabul ettiği ilk insan dışı canlı olmuştu. 2013 yılında Hindistan, yunus ve balinaları "insan dışı kişi" olarak niteleyerek, yakalanmalarını ve kapalı havuzlara kapatılmalarını yasakladı. 2015'te Arjantin'de bir mahkeme, 31 yaşındaki Sandra adlı orangutanın hukuksal anlamda "hayvan" olmadığına ve "insan dışı kişi" olduğuna hükmederek özgürleşmesinin yolunu açtı. 2016 yılında başka bir Arjantin yargıcı da, Cecilia adlı şempanze adına açılan davada, "Cecilia bir 'şey' değil, 'hak sahibi bir canlı birey'. Medeni Kanun ile koruma altına alınmış insan haklarından söz etmiyoruz. Türünün kendi haklarından, yani doğal gelişme hakkı ve kendi habitatında yaşama hakkından bahsediyoruz" diyerek şempanzenin özgür bir koruma alanına tahliyesine karar verdi. ABD'de de birçok eyalet, yasaları değiştirerek, boşanma durumunda evcil hayvanların kimde kalacağını bir velayet konusu haline getiriyor. 2020 yılında da Pakistan'da İslamabad Yüksek Mahkemesi, "dünyanın en yalnız fili" olarak bilinen Kaavan'ın "kişi" olduğuna hükmederek, hayvanat bahçesinden özgürce yaşayacağı koruma alanına transferine karar verdi. Başyargıç Athar Minallah, hayvanlara bu yeni bakışın okullarda öğretilmesi gerektiğini savunacaktı. Bu, bir yönüyle modern dünyanın hayvanlara bakışının son 400 yılda geldiği noktayı yansıtıyor. Rene Descartes, 1630'lu yıllarda hayvanları ruhu, aklı ve özgür iradesi olmayan makineler gibi niteleyecekti. Bu bakış açısı sonraki yüzyılda Voltaire ve Jeremy Bentham gibi düşünürlerce ağır şekilde eleştirildi. Bentham'ın görüşleri, ırkçılık ile aynı olumsuz anlamda "türcülük" tabirinin doğmasına neden oldu. Hayvanlara Dekartçı bakışın yok olmasında en ölümcül darbe ise, Darwin'in türün sabit bir nitelik değil, bir süreç olduğunu gösteren teorisiyle gelecekti. İnsanların özel bir statüsü ve farklı bir kaynağı yoktu. İnsan da hayvan ailesinin bir üyesiydi. New York Eyalet Yüksek Mahkemesi, 14 Haziran 2022 günü ikiye karşı beş oyla Happy'nin "kişi" olmadığına, yargısız tutuklanmama hakkının insan dışı hayvanlara uygulanamayacağına hükmetti. Ancak NhRP, muhalif iki oyun umut verdiğine dikkat çekiyor. Yargıç Jenny Rivera muhalif oyunda, "Happy'nin tutukluluğu uygar toplum idealine bir hakaret. Tutuklu kaldığı her gün, biz insanlar da küçüleceğiz" derken, yargıç Rowan Wilson da "Çoğunluk 'hayvanlar hak sahibi olamaz' dediğinde, bu yanıt, insanlığın şefkat, anlama ve empati kapasitesini inkar edip aşağılaması yönüyle de endişe verici" diye yazıyordu. Fil Happy davası tekil bir dava değil. Genel olarak insanın doğadaki özgünlüğü ve hiyerarşik üstünlüğü üzerine kurulmuş modern etik, hukuk ve politika sistemlerinde yaşanmakta olan sessiz devrimin küçük bir yansıması. İşte Stone, 1972 yılında Güney California Hukuk Dergisi'nde "Ağaçların Dava Açma Hakkı Olmalı mı?" başlıklı makalesi ile bu soruya bir yanıt veriyordu. "Çok ciddi olarak, ormanlara, okyanuslara, nehirlere, çevrede 'doğal obje' diye anılan diğerlerine ve elbette doğanın bütününe yasal kişi hakları tanımayı öneriyorum" diye yazıyordu Stone. Duyan herkesin başlangıçta yadırgayacağı bir öneride bulunduğunun farkındaydı. Ama bütün haklar ilk dile getirildiklerinde yadırganmıyor muydu zaten? Örneğin, Roma hukukunda çocuk "kişi" değil, babanın "mülk"üydü. O çağda çocukların da hak sahibi olması gerektiği teklifine yeltenmek, aklıselime aykırı, kaos yaratıcı bir çaba olarak görülürdü. Tıpkı kölelerin ve kadınların da "kişi" olduğunun ilk savunulduğu zamanlarda olduğu gibi. Bize tazminat davası açabildiğinde göller ve tepeler, Hukuksal engel kalmamasına rağmen Disney'in projeden vazgeçmesiyle, Stone'un makalesi de gündemden düştü ve unutuldu. Stone bile, yarım yüzyıl sonra bütün küreye yayılacak bir devrimi tetiklediğinin farkında olmaksızın başka konulara yoğunlaştı. Ta ki 2005 yılında Pennsylvania eyaletinin Tamaqua kentinde iki çocuğun ölümüne, 10 kadar kişinin hastalanmasına zehirli atıkların döküldüğü kuyuların neden olduğu ortaya çıkana kadar. Belediye Meclisi üyesi Cathy Morelli, yerel ölçekte çevre koruma mücadelelerine hukuk desteği sağlayan bir dernekten yardım istedi. Derneğin o günkü başkanı avukat Thomas Linzey, o buluşmadan birkaç gün önce Stone'un makalesine denk gelmiş ve çok etkilenmişti. Onun danışmanlığında hazırlanan belediye anayasası ile Tamaqua Belediyesi, tarihte doğayı "kişi" olarak kabul eden ilk resmi idare oldu. Stone'un fikri artık sadece teorik değildi. Doğa ve çevre konusunun politik kutuplaşmayı kıran bir gücü olduğu artık biliniyor. kapsamında açılan davaları takip eden avukat Marianella Jaramillo, Atlas'ın sorularını cevapladı. Tamaqua Belediye Meclisi'nde elde edilen tarihi başarıdan yaklaşık bir yıl sonra avukat Linzey'nin telefonu çaldı. Hiç düşünemeyeceği bir yerden aranıyordu. Ekvador'da ülkenin yeni anayasasını yapacak anayasa meclisi Linzey'i Ekvador'a davet ediyordu. Linzey'nin de yazımına katkıda bulunduğu ve 2008 yılında kabul edilen Ekvador Anayasası, bütün doğayı "Paçamama" adıyla "hak ve yetki sahibi kişi" ilan eden ilk anayasa oldu. Ekvador Su Kaynakları Kamu Enstitüsü'nün hukuk direktörü avukat Marianella Jaramillo, son 10 yıldır bu çerçevede açılan davaları takip ediyor. Atlas'ın sorularını cevaplayan Jaramillo, Ekvador Anayasası'nın iki açıdan tarihi olduğuna dikkat çekiyor. Öncelikle Ekvador, anayasanın bugün küresel üne kavuşmuş 71'inci ve 72'nci maddeleri ile doğayı "kişi" kabul eden, ona kendini yenileme, varlığını koruma ve evrimini sürdürme gibi anayasal pozitif haklar tanıyan ilk ülke oldu. İkinci olarak da anayasa, davaya konu doğa öznesi ile somut bir bağı ve ilgisi aranmaksızın, herkese, her topluluğa, her kuruma, doğanın haklarını talep etme yetkisi veriyor. Bu anayasa maddelerinin uygulamaya ne kadar yansıyacağı tartışma konusuydu. İlk test, 2011 yılında bir yerel mahkemede yaşandı. Ekvador'un güneyindeki Loja bölgesinde Vilcamba Nehri yakınında yaşayan bir Amerikalı çift, bölge mahkemesine, Loja Belediyesi'nin yol inşaatında çıkan moloz, kaya ve atıkları gelişigüzel dökerek nehre karşı suç işlediği gerekçesiyle dava açtı. Mahkeme, yol inşaatını "nehrin var olma, yaşam döngüsünü yenileme, hareket gibi kişilik haklarını ihlal ettiği" gerekçesiyle durdurdu ve belediyeden alternatif bir proje gerçekleştirmesini istedi. Dünyada ilk kez bir mahkeme, doğa hakları lehinde karar veriyordu. Ekvador'da, sonraki yıllarda birkaç düzine dava daha açıldı. Bunların çoğunda mahkemeler, doğa özneleri lehinde kararlar verdi. Bugüne kadar en önemli ve çığır açıcı mahkeme kararı ise ülkenin en yüksek hukuk organından geldi. Doğa hakları savunucuları, ülkenin kuzeyindeki Los Cedros bulut ormanında madencilik ve diğer yatırımların bu benzersiz ormanın varlığını tehlikeye sokarak anayasaya karşı geldiği gerekçesiyle 2020 yılında Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştu. Mahkeme, maden ve diğer iş ruhsatlarının tamamını, "ormandaki ağaçların, nehirlerin ve hayvanların haklarını ihlal ederek anayasayı çiğnediği" gerekçesiyle iptal etti. Bu lisansların çoğunluğunun Ekvador hükümetinin maden arama kurumuna ait olması ise en çarpıcı detay. Mahkeme, ülkeye parasal gelir kazandıracak bir yatırım bahanesiyle bile ihlal edilemeyeceklerini vurgulayarak, anayasanın 71'inci ve 72'nci maddelerini doğaya jest yapan sembolik maddeler olarak görmediğini gösterdi. Daha da önemlisi mahkeme, endüstri yatırımlarında ekosisteme zarar verilmediğini ispatlama yükünü yatırımcılara yükledi, ki bu da tarihi bir makas değişimi kabul ediliyor. Ekvador'dan sonra Bolivya da, Yer Ana Yasası ile doğa haklarını yasal koruma altına aldı. Ardından Yeni Zelanda'da da benzeri yasalar çıkınca doğa hakları küresel bir dalgaya dönüşmeye başladı. Yeni Zelanda genel bir yasa yerine, doğa objelerine tek tek kişi statüsü verip hak tanıma üzerine kurulu bir strateji izliyor. Bazı hukukçulara göre bu, hukuksal olarak uygulaması daha etkili bir yöntem. Bu görüştekilere göre, Ekvador ve Bolivya düzenlemelerinin edebi ve mistik genelleyici dili muğlaklık yaratıyor. 2012 yılında Yeni Zelanda hükümeti ile Maori yerlileri arasındaki 175 yıllık hukuk uyuşmazlığının uzlaşmayla sona ermesi, ülkede doğa haklarının tanınma sürecini başlattı. 2014 yılında Whanganui Nehri, "Te Awa Tupua" adıyla hak, yetki ve sorumluluk sahibi bir "kişi" ilan edildi: "Te Awa Tupua, Whanganui Nehri'nin, yaşayan ve bölünemez bir bütün olarak, dağlardaki kaynaklarından denize döküldüğü yere kadar, nehir kollarının yanı sıra bütün fiziksel ve metafizik unsurları ile kapsar." Sonrasında Urewera Milli Park Ormanı da "kişi" ilan edildi. Adından "milli park ormanı" unvanı çıkarıldı ve sadece kişi ismi ile "Te Urewera" olarak anılıyor. Yeni Zelanda'nın kararları, doğa hakları akımını bütün dünyada daha da konuşulur hale getirdi. 2017 yılında Hindistan'da bir eyalet yüksek mahkemesi, Yeni Zelanda'daki yasal düzenlemelere referansla, Ganj Nehri'ne "kişi" statüsü verdi. Ancak Ulusal Yüksek Mahkeme, bu kararı uygulanma zorluğu gerekçesiyle birkaç ay sonra bozdu. 2019 yılında nehirler ülkesi Bangladeş'te, yüksek mahkeme yaklaşık 700 nehre "kişi" statüsü verip, bu kişilerin kendilerine zarar verenlere karşı dava açma hakkına sahip olduğunu kabul etti. 2018 yılında Kolombiya Yüksek Mahkemesi, 25 çocuk ve gencin Amazon yağmur ormanları adına hükümete karşı açtıkları davayı kabul etti ve ormanların ülke sınırları içindeki bir bölümünü "kişi" ilan etti. Davayı yakından takip eden doğa hakları savunucusu, BM çevre hukuku özel raportörü David Boyd, mahkemenin doğaya bakışımıza vurgu yapmasının önemine işaret edecekti: "Çok uzun zamandır biz insanlar doğayı bir ürün paketi veya insanın kullanımına sunulmuş doğal kaynak gibi görüyoruz. Mahkeme, doğanın, faydalanmamız gereken ürün değil, bizim de üyesi olduğumuz bir toplum olduğunu söylüyor." Yine Kanada, 2021 yılında Magpie Nehri'ne "Mutesheku Shipu" adıyla "kişi" statüsü verdi ve haklarını tanıdı. ABD'de doğa haklarını kabul eden en büyük belediye olan Orange County'deki Mary Jane Gölü, bu yıl, çevresindeki ormanlık alanın bir bölümüne inşa edilmesi planlanan alışveriş merkezinin varoluşunu tehdit ettiği gerekçesiyle Florida eyalet mahkemesine dava açtı. Davaya, komşuları Hart Gölü, Crosby Adası Bataklığı ve iki küçük çamurlu dere de müdahil olarak katılıyor. ABD'de insan ve hayvan dışı doğa objelerinin açtığı ilk dava olarak yeni bir sürecin başlangıcı görülüyor. Biyolojik çoğulculuğuna saygı konusunda dünyanın en örnek ülkelerinden birine dönüşen Kosta Rika'nın başkenti San Jose'nin Curridabat ilçe belediyesi, 2020 yılında dünyada bir ilke imza atarak, şehirde yaşıyan arı, yarasa, kelebek gibi bütün polen taşıyıcıları ile ağaçları ve yerli doğal bitkileri de "şehir sakini kişi" ilan etti. Bu sadece sembolik bir jest değildi. Şehirleşme ve imar planları artık sadece insanların değil, kentin "bütün sakinleri"nin de yaşam kalitesi gözetilerek yapılacak. Belediye Başkanı Edgar Mora, "Her sokağı ve caddeyi biyo-koridora dönüştüreceğiz, her mahalleyi ekosistem olarak göreceğiz" diye konuşuyor ve ekliyor: "Kent planlaması, toprağa uyum göstermeli, toprak kent planlamasına değil". Yüzyıllarca aşağılanan ve bastırılan yerli kültürlerin son çeyrek yüzyılda politik güçleri ve ağırlıkları arttıkça, kültürleri de ağırlık kazanmaya başladı. Doğa haklarını konu eden her tartışma, yazı ve davada "radikal" sözcüğünün sıklıkla geçmesi boşuna değil. Konunun bütün tarafları radikal bir öneriyle karşı karşıya olduğumuz konusunda hemfikir. Maori kökenli iki hukuk bilgini James Morris ve Jacinta Ruru ise, 2010 yılında "Nehre Sesini Vermek" adlı ortak makalelerinde Stone'un fikrinin Batı düşüncesi için "radikal" olduğunu, dünyaya zaten böyle bakan Maoriler ve diğer yerli uluslar için yeni olmadığını yazdılar. Dünyanın yerli ulusları, birbirlerinden çok farklı olsa da, genel olarak dünyayı ve evreni sosyo-doğal bir yapı olarak gören bir ortak bakışa sahipler. Dağlardan ağaçlara, göllerden nehirlere, hayvanlardan insanlara kadar hepimiz gök babanın ve toprak ananın çocuklarıyız. Hayvanlar, bitkiler ve bütün doğa oluşumları akrabamız. Bu nedenle, yaşadıkları coğrafyayı bütünüyle, kendilerinin de parçası oldukları tek bir beden gibi düşünüyorlar. Örneğin Maorilerin artık ünlenmiş, "Ko au te awa, ko te awa ko au", yani "Ben nehirim, nehir de ben" deyimi de bunu anlatıyor. Atlas için görüştüğümüz avukat Marianella Jaramillo da, dünyanın biyolojik çeşitlilik açısından en zengin ülkelerinden biri olan Ekvador'un öncü olmasında, ülke nüfusunun önemli kısmını oluşturan yerli halkların kültürlerinin etkisine dikkat çekiyor. Ekvador'un, devleti ve hukuku "eko-sentrik" bir bakışa kavuşturmadaki amacı 2008 Anayasası'nın başlangıcında şu cümle ile ifade ediliyor: "İş bu anayasa ile, 'buen vivir' amacına ulaşmak için, doğanın çeşitliliğini gözeten ve onunla uyum içinde yeni bir kamusal ortak yaşam kurmaya karar verdik". "Buen vivir", diğer dillere basitçe "iyi yaşam" veya "müreffeh yaşam" şeklinde çevriliyor. Aslında, Keçua yerlilerinin dünyaya ve hatta evrene bakışını yansıtan "sumak kawsay" deyiminin İspanyolcaya çevrilmiş hali. Toplumun iyiliğine saygı duyan, ekolojik dengeyi gözeten, kültürel duyarlılığa sahip bir yaşamı ifade ediyor. Jaramillo'ya göre, buen vivir'in özündeki asıl konsept ise "farklılıkların uyumu". İnsanın kendisi gibi olmayan insanlarla, diğer canlı türleriyle ve diğer doğa özneleriyle uyumlu yaşayabilmesi. Yüzyıllarca aşağılanan ve bastırılan yerli kültürlerin son çeyrek yüzyılda politik güçleri ve ağırlıkları arttıkça, kültürleri de ağırlık kazanmaya başladı. Yer Hukuku Merkezi'nden hukukçu Michelle Bender, "Doğa hakları hareketi yerlilerin dünya görüşünden besleniyor, yoksa yerliler, doğa hakları hareketinden değil" sözleriyle bu düşünceye katılıyor. Yerli dünya görüşünden gelmeyen hukukçuları, düşünürleri ve karar alıcıları bu yeni paradigmaya ikna eden temel şey ise, konunun aciliyeti. Doğa konusunda ödüllü ve önemli kitaplarıyla bilinen gazeteci Elizabeth Kolbert, Nisan ayında New Yorker dergisinde Mary Jane davasının öyküsünü anlattığı yazısında, insanın doğadaki hiyerarşik üstünlüğünün tarih boyunca teorik bir fikir olarak kaldığına dikkatimizi çekiyor. Ancak bu fikir son birkaç yüzyılda, ormanları yok edebilecek, bataklıkları ve sulak alanları doldurabilecek, dağları patlatıp yok edebilecek teknik imkanlara kavuştu. Bu güç uzunca süre insan refahını, doğanın geri kalanı aleyhine genişlettiği için tepki çekmedi ve normal görüldü. Fakat buzulların hızla eridiği, denizlerde ölü bölgelerin oluştuğu, türlerin soylarının hızla tükendiği, iklim değişikliği gibi bir küresel ekolojik afetin türümüzün de varlığını tehlikeye attığı bir çağda, doğanın, insanın yıkıcı gücüne karşı korunmasının yaşamsal önemi ortaya çıktı. Başlangıçta, çevre koruma mevzuatının, çevre düzenlemelerinin yeterli olabileceği düşünülüyordu ama bunların koruma sağlayamayacağı anlaşıldı. Doğa objeleri "kişi" kabul edildiğinde, sınırları aşan varlığa sahip doğa objeleri, örneğin okyanusların haklarını savunmak çok daha büyük bir sorun gibi görünüyor. Okyanus Hakları savunucusu Michelle Bender'a göre ise çözüm aslında çok daha kolay, çünkü büyük denizlerin hukuksal sahibi yok. Ona göre okyanusların haklarını mahkemelerde savunacak uluslararası bir okyanus konseyi kurulabilir. Bender, Birleşmiş Milletler'de okyanuslara yasal temsilcisi atanması ve BM Genel Kurulu'nda bir sandalye verilmesi gerektiğini savunuyor. Bu, doğa hakları devriminin, doğa öznelerine sadece mahkemelerde kendini savunma olanağı yaratmakla kalmayıp, uzun vadede karar alma mekanizmalarında aktif bir paydaş olma yolunu da açacağı görüşüne uygun. Buna göre, BM, Avrupa Parlamentosu gibi kurumlarda devletlerin yanı sıra okyanusların, Amazon gibi önemli ormanların, ekosistemlerin temsilcileri de oturacak. Bir başka tartışma ise, dağlar, ormanlar, nehirler ve hayvanlar "kişi" haline geldiklerinde, ekonomilerini nasıl yönetecekleri üzerine. Doğa öznelerine "kişi" statüsü vermek, onların tazminatlardan veya bünyelerindeki ticari faaliyetlerden elde edecekleri parasal varlıkları da tanımayı gerektirecek. Bu paralar, kendileri için hukuk davaları yürütülmesi masrafları veya örneğin bir yerdeki arı nüfusunu korumak için kiralanacak bekçilerin giderleri için kullanılabilir. Yine bu fonlar, tahrip edilmiş doğa öznelerinin restorasyonu için de kullanılabilecek. Haklara sahip kişi haline gelen doğa öznelerinin çok aşikar bir eksiği var: Kendi adlarına konuşamıyorlar. Hindistan Yüksek Mahkemesi de "Ganj Nehri'ni 'kişi' kabul edersek, sel mağduru biri nehre karşı dava açarsa ne olacak?" gibi sorular ile eyalet mahkemesinin nehri "kişi" olarak tanıma kararını bozmuştu. Bazı itirazcılar da doğa objelerinin ne istediğini gerçekte bilemeyeceğimiz görüşünden hareket ediyor. Bunların "kişi" oldukları kabul edilse bile yine insanlara ihtiyaçları var. Mahkemelik olduklarında temsilcileri de, haklarında karar verecek yargıç veya jüri de insan. Bu da, "davalar insanlar arasında dönecekse, doğayı 'kişi' olarak görmenin ne gereği var?" sorusunu gündeme getiriyor. Yeni Zelanda, "kişi" ilan ettiği doğa varlıkları için seçimle belirlenecek yasal temsilciler öngörürken, Ekvador ve Bangladeş bütün vatandaşlarına doğa veya nehirler adına dava açma yetkisi veriyor. Fransız yazar-hukukçu Camille de Toledo'nun öncülük ettiği komite ise kirlilik vb. nedenlerle tehdit altında olan Loire Nehri'nin bütün paydaşlarını bir araya getirecek dünyanın ilk Türler Arası Meclis'ini oluşturmaya çalışıyor.


Doğanın seslerini hepimiz çok seviyoruz. Sabahları uyanan doğada şakıyan kuşların cıvıltısı veya kampımızın yanı başında akan derenin insana huzur veren o sesi ya da çadırımızın üzerinden akıp giden ince bir rüzgar uğultusu... Doğa tutkunlarının çok iyi bildiği bu huzur dolu seslerin yerini hiçbir şey tutamaz ama doğanın içinde sevdiğimiz güzel şarkıları da anmadan edemiyoruz. Ateş başında toplanıp şarkılar söylediğimiz kamplar hiçbirimize yabancı değil. Bir zamanlar, müzikle neşelenen bu geziler için yanında gitar veya armonika taşıyan doğa severlerin sayısı hiç az değildi. Ancak artık müziğin tadını çıkarmak için bir enstrüman çalma becerisine sahip olmak zorunda da değiliz. Yetenekli akıllı telefonlarımız ve mobil dijital ses sistemleri sayesinde müziğimizi istediğimiz her yere taşıyabiliyoruz. Telefon cihazlarını artık sadece telefon görüşmesi yapmak için taşımıyoruz ve bu dijital asistanların çok güçlü bir müzik sistemine dönüşmesi devrimi, 10 sene önce tamamlandı. Doğada müzik dinlemek istediğimiz zaman da telefonlarımız en büyük yardımcılarımız. Fakat bu konudaki en önemli handikap, telefonun pil kapasitesi ve şarj sorunu. Aslında birkaç yıl öncesine kadar doğada, şehirlerin elektrik alt yapısından uzaktayken, dijital cihazlarımızı şarj etmek, günler boyunca sürebilecek gezilerde telefonlarımızı ve diğer dijital cihazlarımızı çalışır halde tutabilmek kolay bir iş değildi. Ancak artık etkin bir şekilde elektrik üretebilen mobil şarj teknolojilerine sahibiz. Mobil güneş enerji panelleri, standart pillerle cihazlarımızı şarj edebilen aparatlar hatta kamp ateşi üzerinde ısı enerjini elektriğe çevirebilen aparatlar sayesinde cihazlarımızı kolayca şarj edebiliyoruz. Hatta çoğu sırt çantası üzerinde güneş panelleri standart gelebiliyor. Teknoloji bize bu imkanı sunarken, bazı detaylara da dikkat etmek gerekiyor. Müzik dinlemek için, kaliteli bir kulaklık tercih etmenizi öneririz zira o kadar zor yollar aşıp, o kadar ter döküp ulaştığınız eşsiz manzaranın keyfini enstrümanların sesini yutan kalitesiz bir kulaklık veya ses sistemiyle harcamamanız akıllıca olur. Kulaklık konusunda da kablolardan kurtulmak en iyi tercih olacaktır. Böylece doğadaki, gezilerdeki zor şartlarda bir de kablolarla boğuşmak zorunda kalmadan, hareketlerinizi kısıtlamadan müziğin tadını sürebilirsiniz. Bu alanda en başarılı kablosuz Bluetooth kulaklıkların Airpods olduğunu da hatırlamak lazım. Apple'ın bu yüksek kaliteli kulaklıkları, çok zor ve pahalı bir süreç olan kulaklık üretimi konusunda en başarılı örneklerin başında geliyor. Ayrıca farklı tarz ve renklerde ürünler sunan Airpods kılıf seçeneklerini de incelemenizi tavsiye ediyoruz. Tarzınıza uygun, doğa şartlarına uygun, farklı renklerdeki kılıflarla bu değerli kulaklıklarınızı rahatça koruyabilirsiniz. Telefon seçimi ise sizin ihtiyaçlarınıza kalmış. Samsung telefon fiyatları veya Oppo cep telefonu gibi seçenekler arasında araştırmalar yapabilirsiniz. Bu tür ihtiyaçlarınız için hepsiburada. com geniş bir ürün yelpazesi sunuyor. Ayrıca Babalar Günü yaklaşıyorken, Babalar Günü hediyeleri araştırmak için de platformu kullanabilirsiniz.


Doğa severlerin vazgeçemedikleri bir tutku da müzik. Eşsiz bir doğa manzarasının tadına doyum olmayan güzelliğini seyrederken, etkileyici şarkıların da o seyir keyfine eşlik ettiğini bir düşünün. Hangimiz doğa yürüyüşlerinde, tırmanışlarda, gezilerimizde, denizde, yelken yaparken, kamp ateşi başında müziksiz durabiliyoruz. Dijital devrimden önce bu keyifli alışkanlığımız için yanımızda dere tepe bir gitar taşımak zorunda kalıyorduk. O gitarı çalmayı iyi bilen bir ekip arkadaşı bulmak da herkese nasip olmuyordu. Ama artık akıllı telefonlarımız ve dijital mobil ses sistemleri var ve sevdiğimiz tüm müzikler cebimizde bizi bekliyor. Doğanın seslerini hepimiz çok seviyoruz. Sabahları uyanan doğada şakıyan kuşların cıvıltısı veya kampımızın yanı başında akan derenin insana huzur veren o sesi ya da çadırımızın üzerinden akıp giden ince bir rüzgar uğultusu... Doğa tutkunlarının çok iyi bildiği bu huzur dolu seslerin yerini hiçbir şey tutamaz ama doğanın içinde sevdiğimiz güzel şarkıları da anmadan edemiyoruz. Ateş başında toplanıp şarkılar söylediğimiz kamplar hiçbirimize yabancı değil. Bir zamanlar, müzikle neşelenen bu geziler için yanında gitar veya armonika taşıyan doğa severlerin sayısı hiç az değildi. Ancak artık müziğin tadını çıkarmak için bir enstrüman çalma beceresine sahip olmak zorunda da değiliz. Yetenekli akıllı telefonlarımız ve mobil dijital ses sistemleri sayesinde müziğimizi istediğimiz her yere taşıyabiliyoruz. Telefon cihazlarını artık sadece telefon görüşmesi yapmak için taşımıyoruz ve bu dijital asistanların çok güçlü bir müzik sistemine dönüşmesi devrimi, 10 sene önce tamamlandı. Doğada müzik dinlemek istediğimiz zaman da telefonlarımız en büyük yardımcılarımız. Fakat bu konudaki en önemli handikap, telefonun pil kapasitesi ve şarj sorunu. Aslında birkaç yıl öncesine kadar doğada, şehirlerin elektrik alt yapısından uzaktayken, dijital cihazlarımızı şarj etmek, günler boyunca sürebilecek gezilerde telefonlarımızı ve diğer dijital cihazlarımızı çalışır halde tutabilmek kolay bir iş değildi. Ancak artık etkin bir şekilde elektrik üretebilen mobil şarj teknolojilerine sahibiz. Mobil güneş enerji panelleri, standart pillerle cihazlarımızı şarj edebilen aparatlar hatta kamp ateşi üzerinde ısı enerjisini elektriğe çevirebilen aparatlar sayesinde cihazlarımızı kolayca şarj edebiliyoruz. Hatta çoğu sırt çantası üzerinde güneş panelleri standart gelebiliyor. Teknoloji bize bu imkanı sunarken, bazı detaylara da dikkat etmek gerekiyor. Müzik dinlemek için, kaliteli bir kulaklık tercih etmenizi öneririz zira o kadar zor yollar aşıp, o kadar ter döküp ulaştığınız eşsiz manzaranın keyfini enstrümanların sesini yutan kalitesiz bir kulaklık veya ses sistemiyle harcamamanız akıllıca olur. Kulaklık konusunda da kablolardan kurtulmak en iyi tercih olacaktır. Böylece doğadaki, gezilerdeki zor şartlarda bir de kablolarla boğuşmak zorunda kalmadan, hareketlerinizi kısıtlamadan müziğin tadını sürebilirsiniz. Bu alanda en başarılı kablosuz Bluetooth kulaklıkların Airpods olduğunu da hatırlamak lazım. Apple'ın bu yüksek kaliteli kulaklıkları, çok zor ve pahalı bir süreç olan kulaklık üretimi konusunda en başarılı örneklerin başında geliyor. Ayrıca farklı tarz ve renklerde ürünler sunan Airpods kılıf seçeneklerini de incelemenizi tavsiye ediyoruz. Tarzınıza uygun, doğa şartlarına uygun, farklı renklerdeki kılıflarla bu değerli kulaklıklarınızı rahatça koruyabilirsiniz.


Bir ekosistem içindeki türlerin düzenlenmesi, onların yoğunluğuna bağlıdır. Bu, popülasyon ekolojisinin temel yasalarından biridir. Bir türün yoğunluğunun artması, rekabet sırasında üstün geldiği diğer türlerin varlığını/yoğunluğunu da etkiler. Bu türler, avcılarından kurtulmak ve besine daha rahat ulaşmak için bulundukları ekosistemi terk etmek zorunda kalırlar. Artan insan nüfusu bu etkiyi o kadar belirgin şekilde yapıyor ki, salgın sebebiyle boş kalan sokaklarda görülen türlerin çoğunu, aslında şehirlerin dışında sığınabildikleri yaşam ortamlarında hayatta kalmaya çalışanlar oluşturuyor. Son birkaç haftadır banliyölerin çevresinde gizlenmekte olan hayvanlar şehirleri keşfe çıkıyor. Örneğin, Keşmir keçileri Galler'in Llandudno şehrinde artık boş sokakları keşfe çıkıyor. Normalde geceleri aktif olan yaban domuzları Barcelona'da ve üstelik gündüz vakti özgüvenli bir şekilde sokakları turluyor. Japonya'nın Nara şehrinde insanlar sika geyiklerine şehrin sokaklarında ve metro istasyonlarında rastlıyor. Turistlerin yokluğunda Panama sahillerini rakunlar işgal etmiş durumda. Kuzey yarımkürenin ılıman ikliminde ağaçlar tomurcuklanıp çiçek açmaya, kurbağalar su birikintilerini yumurtalarıyla doldurmaya devam edecek elbette. Ama diğer türler yokluğumuzu şüphesiz fark edecekler. Mesela, ülkemizin popüler memelilerden olan kirpiler çok avantajlı. Bu türe dair en büyük tehdidi, yoğun bir şekilde akan trafik oluşturuyor. Salgın sebebiyle boşalan cadde ve sokaklar, dikenli küçük dostlarımızı memnun edecek gibi görünüyor. Bizim zorunlu olarak evde kalmamız, sayıları azalma eğiliminde olan bu türün popülasyonu için önemli bir fırsat yaratıyor. Gürültü kirliliği, şehirleri paylaştığımız bazı hayvanların iletişim kurmasını etkiliyor. Örneğin şehir kuşları, kırsaldaki akrabalarına göre daha yüksek sesle ötmek zorundadır. Aksi halde üreme döneminde erkeklerle dişilerin iletişim kurması sekteye uğrar. Şehir içi trafiğinin seyrekleşmesi, beraberinde gürültü kirliliğinin azalmasıyla birlikte, kuşların iletişimini etkileyecektir. Hatta bu durum kuşlarla sınırlı kalmayacak ve sesle iletişim kuran diğer hayvanları da kapsayacaktır. Şehrin bazı sakinleri ise doğada esen bu festival havasından mutlu olmayabilir. Çünkü dünyada bazı şehir hayvanları insanların sağladığı gıdalarla yaşamlarını sürdürüyor. Şehir parklarının ve sayfiye yerlerinin kapanması sonucunda, insanların beslediği bazı türler için sıkıntılı günler kapıda. Tayland'da turistlerin beslediği primatlardan yerel parklardaki su kuşlarına kadar birçok hayvan, şu günlerde alternatif yiyecek kaynakları arıyor olabilir. Yani, şehirdeki yaban yaşamı için her şey toz pembe değil. Bazı kuş türleri de şu an için güvenli görülen yerlere yuva yapıyor olabilirler. Kısıtlama sona erince, bu yerlerin aslında insanlarca yoğun olarak kullanılan sıcak noktalar olduğu ortaya çıkarsa, verdikleri kararın kurbanı haline gelebilirler. Sonuç, bazı kuş türlerinin üreme başarısında hissedilir düşüşler olarak kendisini gösterecektir. Peki, ya iklim? Son yıllarda yaşadığımız şehirlerin iklim koşullarında bazı değişiklikler görmeye başladık. Kış ayları artık daha ılıman. Bir gün kar yağıyor, ertesi gün güneş açıyor. Şehirlerde uzun soluklu kar örtüsüne neredeyse hiç rastlamaz olduk. Kimi zaman da puslu ve bulutlu havalar günlük hayatımızı etkiler hale geldi. Neler oluyor? İklim gerçekten değişiyor mu? Küresel ısınma yaşamımızı tehdit mi ediyor? Bu gerçek bir sorun diyen de var, inkar eden de... Yaklaşık 2 bin bilim insanından oluşan bir heyet, Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli kapsamında bir araya geldi, güncel literatürü gözden geçirdi ve bilimsel tartışmalar sonrasında -ihtiyatlı bir şekilde- iklimin değiştiğini söylediler. Bu değişimin en önemli nedeninin, artan insan nüfusuna bağlı faaliyetler olduğu sonucuna varıldı. Sera gazlarındaki artış, gezegenimizin ısınmasına neden olmuştu. Artık hemen her büyük şehrin üzerinde termal hava akımlarından bahsediyoruz. Şehrin havası hemen her zaman daha fazla karbondioksit içeriyor. Bu nedenle puslu ve ılıman hava durumunu daha çok yaşar olduk. Hatta bazı coğrafyalarda güzelim manzaralar görünmez oldu. Hindistan'ın Pencap eyaletinde yaşayanlar, salgın kısıtlamaları nedeniyle hava kirliliği azalınca, 30 yıl sonra ilk defa neredeyse 200 kilometre uzaklıktaki Himalaya Dağları'nı görebildiler mesela. Bu yılın karbondioksit emisyonlarında da önemli bir düşüş yaşanıyor. Carbon Brief web sitesinde yayınlanan hesaplamalara göre, Çin'de karbon emisyonları Şubat başı ile Mart ortası arasında yaklaşık yüzde 18 düştü. Bu yavaşlama, dünyanın en büyük karbon salınımcısının 250 milyon metrik ton karbon kirliliğinden kaçınabilmesini sağladı. Bu değer, Birleşik Krallık'ın yıllık toplam karbon emisyonunun yarısından fazlasını oluşturuyor. Böylesi, ekonomik krizler ve savaşlar sırasında bile görülmemişti. Tüm bunları yaşamamızın sebebi, "zoonoz" adı verilen, hayvanlardan insana geçen bir virüs. İnsanoğlu olarak durup düşünme ve tüm bu süreci dikkatle analiz etme zamanı. Yaşadığımız gezegende tarihin farklı zamanlarında yok oluşlar yaşandı. Bunlardan ilki, yaklaşık 450 milyon yıl önceydi. Ordovisyen-Silüryen yok oluşu olarak tanımlanan bu ilk büyük yok oluşa bir buzul sürecinin yol açmış olduğu düşünülüyor. O dönemde yaşayan tüm türlerin neredeyse yüzde 70'i yok oldu. Büyük yok oluşların sonuncusu ise yaklaşık 66 milyon yıl önce yaşandı. Kısaca K-T yok oluşu diye isimlendirilen bu olay, dev cüsseli dinozorlar dahil birçok canlının ortadan kalkmasıyla sonuçlanmıştı. Bu yok oluştan kurtulanlar arasında kuşlar ve o dönemde evrimleşen bazı memeliler vardı. Bu beş büyük yok oluş sırasında insan henüz dünyada yoktu. Olaylar doğal seyri içinde gerçekleşiyordu. Ne zaman insan ortaya çıktı ve toplu yaşamı öğrendi, işte o zaman işler de değişmeye başladı. Yaşadığımız dünyadaki biyolojik çeşitlilik, artan insan nüfusu, değişen iklim ve küresel ısınma ile darboğaza girdi. Virüsler, hastalıklar ve salgınlar kendini acımasızca göstermeye başladı. İnsanın doğaya müdahalesi öngörülemeyen bir ivme kazandı. Büyük altyapı yatırımları biyolojik çeşitliliği tüm dünyada tehdit eder oldu. İşte bu nedenle dünya ev sahipliği yaptığı türleri hızla kaybediyor; IUCN yakın zaman içinde 866 türün yok olduğunu raporladı. Şu anda insan aktiviteleri sonucu şekillenen ilk jeolojik dönemi, yani Antroposen çağını yaşıyoruz ve beş büyük yok oluşu deneyimleyen gezegenimiz de bugün artık altıncı yok oluşun içinde. Bu işin en büyük sorumlusu ise bu kez şüphesiz insanoğlu. %2 2020 için küresel ekonomik büyüme tahmini (Bu oran, 2019'da yaklaşık %3'tü). % 40 Salgının yoğun görüldüğü İtalya'nın kuzeyinde azotdioksit emisyonundaki düşüş oranı. %41 İstanbul ve Ankara'da Mart ayının ikinci yarısında ilk yarısına göre azotdioksit kirlilik oranındaki ortalama düşüş oranı. %50 New York'taki karbonmonoksit seviyesinin, geçen yılın aynı dönemine göre düşüş oranı. %51 Günlük uçuş sayısındaki düşüş oranı. %71 Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'nin havasındaki partiküler madde seviyesi. Sokağa çıkma kısıtlamalarından önce bu oran %91'di. (Dünya Sağlık Örgütü'nün tehlike limiti % 25). 12-20 milyon varil Dünyada günlük petrol talebindeki tahmini düşüş (normalde yaklaşık 100 milyon varil).


Doğaya kaçarken en önemli motivasyonumuz büyük şehirlerin kalabalığından ve insanın ruhunu yoran teknolojilerden uzaklaşmak olabiliyor ancak dijital teknolojiler aynı zamanda doğa tutkunları için çok önemli fırsatlar sunuyor. Bu teknolojiler sayesinde doğayla buluşmalarımızı çok daha sağlıklı ve keyifli hale dönüştürebiliyoruz. İşte, doğa tutkunlarının akıllı telefonlar ve dijital teknolojiler sayesinde kazandığı avantajlar. - Hava durumu uyarıları Doğa eşsiz güzelliğiyle hepimizi kendine hayran bıraksa da hava koşulları çoğu zaman insanlar için ölümcül riskler yaratabiliyor. Üstelik sadece fırtınalar, kar, soğuk hava değil, güzel havalar bile insan için zarar verici olabiliyor. İnsanoğlu maalesef kendi gezegeninde, kendi güneşinden zarar gören tek canlı. Ağaçlar, bitki örtüsü, hayvanlar güneşin altında tüm gün boyunca sorunsuzca ve zarar görmeden yaşayabilirken, insan bedeni güneşe birkaç dakikadan uzun maruz kaldığında ağır problemlerle karşılaşabiliyor. Dolayısıyla, bir doğa gezisi planlarken, hava durumu tahminlerini çok dikkatli şekilde incelemek gerekiyor. Gezinin yapılacağı dönemde hava durumuna uygun önlemlerinizi mutlaka almalısınız. Hava durumu tahminlerini ise cep telefonu üzerinden, web servislerinden ve mobil uygulamalardan, anı anına alabildiğiniz gibi, aniden gelişebilecek durumlar için de acil durum uyarıları almak hayat kurtaran bir teknoloji değilse nedir? Birkaç saat sonra kopması beklenen bir fırtına hakkındaki uyarı ile çadırlarınızı toplayıp daha güvenli bir alana geçtiğinizde, sel, yıldırım, hortum gibi olası risklerden de kendinizi korumuş olursunuz. - Kaybolmaya son Harita ve pusula ile yol bulma alışkanlığının dijital çağ ile son bulduğunu kabul edelim. Elbette bu bilgiye sahip olmak acil durumlarda hayat kurtaran bir pratik ancak artık seyyahlar yollarını GPS haritaları ile ekrana dokunarak buluyorlar. Doğanın en ıssız köşelerinde bile uydu sinyalleri ile kolayca çalışabilen GPS sistemi artık akıllı telefonların standart bir parçası. Ayrıca bu teknoloji için üretilmiş, çok daha uzun pil ömrüne sahip özel cihazlar da bulunuyor. Yani dijital teknolojiler ve akıllı telefonlar sayesinde artık kolay kolay kaybolmuyoruz. - İletişim uygulamaları Dijital teknolojilerin çok farkında olmadığımız olumlu bir özelliği de, artık doğa tutkunlarının çok daha kolay organize olmasını kolaylaştırması. Bu sayede, eskiden basit bir doğa gezisi için çok büyük zahmet yaratan insanları organize etme süreçleri, basit sosyal medya gruplaşmaları ile kolayca yönetebilen bir işe dönüştü. Artık arkadaş grupları doğa gezileri için planlarını, ihtiyaçlarını, şartlarını dijital sohbet grupları içinde hızlıca organize ederek harekete geçebilecek konuma geliyorlar. Bu da hayatın kalitesini artıran çok ciddi bir etki. - E-öğrenme imkanları Dijital teknolojiler, pek çok insanın her türlü deneyimini başka insanlarla paylaşabilmesinin de önünü açtı. Bu sayede, e-öğrenme kavramı da hayatımıza girdi. Kamp ateşini nasıl yakacağınızı, çadırınızı sağlıklı şekilde nasıl kuracağınızı, tozluklarınızı nasıl doğru bağlayacağınızı, çantanızı nasıl hazırlayacağınızı veya doğada hayatınızı kolaylaştıracak pek çok ipucunu dijital kaynaklardan kolayca öğrenebilir, başka doğa tutkunlarının deneyimleriyle kendinizi geliştirebilirsiniz. Sahip olduğunuz Android telefon veya iOS cihazlarınız üzerinden, bu tür uygulamalara, her yerden kolayca erişebilirsiniz. - Malzeme tedariği sorunu ortadan kalktı Dijital çağdan önce doğa tutkunları için ihtiyaç duydukları ekipmanları bulmak sancılı bir süreç anlamına geliyordu. Bu alanda hizmet veren çok sınırlı sayıdaki mağazaları gezmek de yeterli olmuyordu zira çoğu zaman aranan özel ürünleri bulmak mümkün olmayabiliyordu. Sipariş verip getirtmek ise haftalar sürebiliyordu. Online alışveriş imkanları sayesinde artık ihtiyacımız olan her malzemeye hızlıca ulaşabiliyor ve gezilerimizi planlarken aynı zamanda alışverişimizi de tamamlayabiliyoruz. Dijital teknolojinin, doğa sporlarına bu tür pozitif katkılarını da unutmamak gerekiyor. Eğer, bu imkanları henüz keşfetmediyseniz de, sizi dijital dünyaya bağlayacak doğru telefonu edinmekle işe başlayabilirsiniz. Telefon fiyatları hakkında küçük bir araştırma yapıp ihtiyacınız olan telefonu da yine dijital teknolojiler sayesinde bulabilirsiniz.


Doğa yürüyüşleri, bedenimizi ve zihnimizi güçlendiren harika bir aktivitedir. Yürüyüş yapmak, stresi azaltmaya, düşünce gücünü artırmaya ve genel sağlığı iyileştirmeye yardımcı olabilir. Doğa yürüyüşü yapmadan önce planlama yapmak çok önemlidir. Yürüyüşünüzün ne kadar süreceğini, ne kadar zorlu olacağını ve hangi malzemelere ihtiyacınız olduğunu belirleyin. Yürüyüş güzergahınızı önceden araştırın ve rotanın zorluğunu ve uzunluğunu dikkate alın. Hava durumu tahminlerini kontrol edin ve yanınıza yeterli miktarda su, yiyecek ve güneş koruyucu alın. Tüm bu hazırlıklar, yürüyüşünüzü keyifli ve güvenli hale getirecektir. Doğa yürüyüşü yaparken ayakkabı seçimi çok önemlidir. Uygun ayakkabılar, ayaklarınızı rahat ettirir ve yürüyüşünüzü daha keyifli hale getirir. Ayakkabılarınızın su geçirmez ve kaymaz tabanlı olmasına özellikle dikkat edin. Ayakkabılarınızı yürüyüş öncesinde deneyerek, ayaklarınızın rahat edip etmediğini kontrol edin. Doğa yürüyüşü yaparken, doğaya saygı göstermek çok önemlidir. Yürüyüş rotanızda çöplerinizi toplayın ve doğaya zarar vermeyecek şekilde davranın. Kesinlikle doğada ateş yakmayın ve doğal yaşam alanlarını bozmayın. Doğayı temiz tutarak, gelecek nesillere daha güzel bir dünya bırakabilirsiniz. Doğa yürüyüşü yaparken, kendinizi fazla zorlamamalısınız. Yürüyüş rotanızın zorluğunu ve uzunluğunu dikkate alarak, yavaş ve kontrollü bir şekilde yürümeye özen gösterin. Vücudunuzun ve ayaklarınızın dinlenmesi için ara verin. Ayrıca, yürüyüş rotanızı seçerken, kendinize uygun bir rotayı tercih edin. Doğa yürüyüşü yaparken, amaç sadece yürümek değildir. Yürüdüğünüz coğrafyanın doğal güzelliklerini keşfedin, fotoğraflayın, o aktiviteyi ölümsüz anılara çevirin. Böylece yürüyüşünüzden çok daha fazla keyif alacaksınız. Doğa yürüyüşleriniz için uygun bir ayakkabıya ihtiyacınız varsa, Hepsiburada. com'u incelemenizi şiddetle tavsiye ediyoruz. Çok geniş ürün yelpazesine sahip olan online alışveriş platformu Hepsiburada. com'da dilerseniz Converse Ayakkabı modellerini, dilerseniz spor ayakkabı modelleri ya da günlük ayakkabı modellerini aratıp bulabilirsiniz.


Doğa gezilerine hepimiz bayılıyoruz, günü birlik yürüyüşlerde keşifler yaparak, stres atıp evimize geri dönüyoruz ama doğanın unutulmaz deneyimlerinden biri de, geceyi doğada, çadır içinde geçirmektir. Peki, güzel bir kamp deneyimi yaşamak için bilmeniz gerekenler nedir. İşte doğada çadır kampı yapmak isteyenler için altın kurallar. Kamp hazırlığı yapacakken çadırı kuracağınız yer hayati önem taşır. Doğada pek çok noktanın manzarası çok etkileyici olabilir ama çadırkurmaya gerçekten uygun mu? Siz çadırdayken tehlike yaratabilecek noktaları tespit etmeli ve güvenli bir alana çadır kurmalısınız. Bu nedenle, dikkat etmeniz gereken noktalar şunlar: Heyelan ve kaya yuvarlanması riski bulunan tepelerin yamaçlarına çadır kurmayın. Zaten bu alanlarda tepeden yuvarlanmış bolca kaya da görebilirsiniz. O kayalardan biri gece çadırınızın üzerine de yuvarlanabilir. Dere kenarında çadır kurarken, "sel mevsiminde" olup olmadığınıza dikkat edin. Yakınlarda bir köprü varsa, o köprünün seviyesinden daha yukarda çadır kurmaya özen gösterin. Köprüler o bölgedeki sel seviyesi dikkate alınarak inşa edilmiştir. Çadır kampı denilince, hangi çadırı kuracağınızı da düşünmeniz gerekiyor. Eğer, sırt çantaları ile yürüyecek ve doğada zor parkurları aşacaksınız, hafif çadırlara ihtiyacınız var. Bu durumda 2 kişilik çadır modellerinden seçim yapmanızı öneririz. 2 kişilik çadırlar, hafiflikleri ve kolay kurulumu ile doğa severlerin ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılar. Ancak eğer ailece bir doğa tatili planlıyorsanız, aile çadırı seçmek de isteyebilirsiniz. Bu çadırlar, küçük bir kulübeyi andırabilir ve içinde de bir ebeveyn odası bulunabilir. 2 kişilik sporcu çadırlarına oranla çok daha ağır olan aile çadırlarını sırtınızda taşımanız ise çok zor olacaktır. Dolayısıyla aile çadırını kuracağınız noktaya kadar araçla ulaşım sağlamak zorundasınız. Bu çadırlıkla genellikle 4-5 kişilik kapasiteleriyle, bir ailenin doğadan rahatça kamp yapmasına yardımcı olur. İlk defa çadır kuracakken yapacağınız en büyü hata, çadırın üstündeki koruyucu kumaşı yeterince germemek olacaktır. Üst tabaka gergin olmadığında ve alttaki kumaşa değdiğinde, bir yağmurla karşılaştığınızda suyun çadır içine damlamasına neden olacaktır. Üstteki koruyucu kumaş, yağmur suyunun hızlıca kayıp toprağa akması için dizayn edilmiştir ancak çadırın altındaki ikinci tabaka kumaşa dokunduğunda, akan suyun önü kesilmiş olur ve yağmur suyu buradan çadır içine damlamaya başlar. Bu sorun ilk aşamada çok gözünüze batmayabilir. Ancak aniden bastıran bir fırtına veya yağmur durumunda, gece karanlığında çadırdan çıkıp tentenizi germeye çalışmak çok sinir bozucu olabilir ve halihazırda ıslamış olan çadır içindeki eşyalarınız, uyku tulumlarınız da sabaha kadar kurumayacaktır. Bulunduğunuz bölgede rüzgarın hangi yönden estiğini tespit etmeye çalışarak çadırı kurarken, çadırın ağzını rüzgara karşı vermemeye özen gösterin. Çadır rüzgarı arkadan ve yanlarından aldığında rüzgara karşı daha dirençli olacaktır. Elbette burada yine tentenizi iyi germenizin gerekli olduğunu da unutmamak gerekiyor. Çadır kamplarında en büyük tehlikelerden biri, çadır içinde çıkacak yangındır. Pek çok deneyimsiz kampçı, dışarıdaki yağmur ve soğuk hava nedeniyle, çay demlemek, yemek pişirmek için minik kamp tüplerini çadır içinde yakmaya meyillidir. Ancak bu ölümcül sonuçları olabilecek kazalara neden olur. Çadır içindeki malzemeler tutuşabilir ve daha kötüsü, kamp tüplerinden sızabilecek gaz, ki çoğu zaman sızar, çadır içinde birikir ve eğer ateşle karşılaşırsa, patlar. Ateş yoksa bile uykunuzda sizi zehirleyebilir. Bu nedenle kamp tüplerini asla çadır içine almayın ve çadır içinde ateş yakmayın. Her yıl, çok sayıda acemi kampçının bu nedene yanık tehlikeleri yaşadığını unutmayın. Çadırda konaklarken ayakkabıyla çadıra girmemek genel bir kuraldır. Dışarıdaki çamurun çadır içine girmesi, çadırdaki konforu çok olumsuz etkileyecektir. Ancak çok genişçe bir çadırınız varsa ve soğuk havalarda çadırda ayakkabısız kalıp yerden soğuk almak istemiyorsanız çadır içi işin kolayca giyip çıkarabileceğiniz spor ayakkabılar kullanabilirsiniz. Eğer uygun bir ayakkabınız yoksa, hazır anneler günü hediyesi de seçerken bir Adidas beyaz ayakkabı alabilirsiniz ya da futbol oynuyorsanız, dişleri çok sivri değilse Adidas krampon gibi bir model de işinize yarayabilir. Hepsiburada, çadır kamplarınız veya doğa gezileriniz için ihtiyacınız olan her materyali bulabileceğiniz bir platform, detaylıca incelemenizi tavsiye ederiz.


Doğa gezilerine hepimiz bayılıyoruz, günü birlik yürüyüşlerde keşifler yaparak, stres atıp evimize geri dönüyoruz ama doğanın unutulmaz deneyimlerinden biri de, geceyi doğada, çadır içinde geçirmektir. Peki, güzel bir kamp deneyimi yaşamak için bilmeniz gerekenler nedir. İşte doğada çadır kampı yapmak isteyenler için 5 altın kural. - Çadırı nereye kuralım? Kamp hazırlığı yapacakken çadırı kuracağınız yer hayati önem taşır. Doğada pek çok noktanın manzarası çok etkileyici olabilir ama çadır kurmaya gerçekten uygun mu? Siz çadırdayken tehlike yaratabilecek noktaları tespit etmeli ve güvenli bir alana çadır kurmalısınız. Bu nedenle, dikkat etmeniz gereken noktalar şunlar: Heyelan ve kaya yuvarlanması riski bulunan tepelerin yamaçlarına çadır kurmayın. Zaten bu alanlarda tepeden yuvarlanmış bolca kaya da görebilirsiniz. O kayalardan biri gece çadırınızın üzerine de yuvarlanabilir. Dere kenarında çadır kurarken, "sel mevsiminde" olup olmadığınıza dikkat edin. Yakınlarda bir köprü varsa, o köprünün seviyesinden daha yukarda çadır kurmaya özen gösterin. Köprüler o bölgedeki sel seviyesi dikkate alınarak inşa edilmiştir. - Hangi çadırı kuralım? Çadır kampı denilince, hangi çadırı kuracağınızı da düşünmeniz gerekiyor. Eğer, sırt çantaları ile yürüyecek ve doğada zor parkurları aşacaksınız, hafif çadırlara ihtiyacınız var. Bu durumda 2 kişilik çadır modellerinden seçim yapmanızı öneririz. 2 kişilik çadırlar, hafiflikleri ve kolay kurulumu ile doğa severlerin ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılar. Ancak eğer ailece bir doğa tatili planlıyorsanız, aile çadırı seçmek de isteyebilirsiniz. Bu çadırlar, küçük bir kulübeyi andırabilir ve içinde de bir ebeveyn odası bulunabilir. 2 kişilik sporcu çadırlarına oranla çok daha ağır olan aile çadırlarını sırtınızda taşımanız ise çok zor olacaktır. Dolayısıyla aile çadırını kuracağınız noktaya kadar araçla ulaşım sağlamak zorundasınız. Bu çadırlıkla genellikle 4-5 kişilik kapasiteleriyle, bir ailenin doğada rahatça kamp yapmasına yardımcı olur. - Çadır kurmanın püs noktası İlk defa çadır kuracakken yapacağınız en büyü hata, çadırın üstündeki koruyucu kumaşı yeterince germemek olacaktır. Üst tabaka gergin değilse ve alttaki kumaşla temas ediyorsa, bir yağmurla karşılaştığınızda suyun çadır içine damlamasına neden olacaktır. Üstteki koruyucu kumaş, yağmur suyunun hızlıca kayıp toprağa akması için dizayn edilmiştir ancak çadırın altındaki ikinci tabaka kumaşa dokunduğunda, akan suyun önü kesilmiş olur ve yağmur suyu buradan çadır içine damlamaya başlar. Bu sorun ilk aşamada çok gözünüze batmayabilir. Ancak aniden bastıran bir fırtına veya yağmur durumunda, gece karanlığında çadırdan çıkıp tentenizi germeye çalışmak çok sinir bozucu olabilir ve halihazırda ıslamış olan çadır içindeki eşyalarınız, uyku tulumlarınız da sabaha kadar kurumayacaktır. - Rüzgarı hesaplamaya çalışın Bulunduğunuz bölgede rüzgarın hangi yönden estiğini tespit etmeye çalışarak çadırı kurarken, çadırın ağzını rüzgara karşı vermemeye özen gösterin. Çadır rüzgarı arkadan ve yanlarından aldığında rüzgara karşı daha dirençli olacaktır. Elbette burada yine tentenizi iyi germenizin gerekli olduğunu da unutmamak gerekiyor. - Çadır içinde ateş yakmayın Çadır kamplarında en büyük tehlikelerden biri, çadır içinde çıkacak yangındır. Pek çok deneyimsiz kampçı, dışarıdaki yağmur ve soğuk hava nedeniyle, çay demlemek, yemek pişirmek için minik kamp tüplerini çadır içinde yakmaya meyillidir. Ancak bu ölümcül sonuçları olabilecek kazalara neden olur. Çadır içindeki malzemeler tutuşabilir ve daha kötüsü, kamp tüplerinden sızabilecek gaz, ki çoğu zaman sızar, çadır içinde birikir ve eğer ateşle karşılaşırsa, patlar. Ateş yoksa bile uykunuzda sizi zehirleyebilir. Bu nedenle kamp tüplerini asla çadır içine almayın ve çadır içinde ateş yakmayın. Her yıl, çok sayıda acemi kampçının bu nedene yanık tehlikeleri yaşadığını unutmayın.


Doğanın nasıl vahşi bir iç yüzü olduğunu hepimiz biliyoruz. Ona karşı hazırlıklı olmadığımızda, başka bir canlıya yem olabiliriz veya fırtınaların, soğuğun, güneşin, doğa olaylarının karşısında yenik düşebiliriz. İnsanoğlunun doğanın bu vahşiliğinden kaçıp güvenli bir yaşam kurmak için geliştirdiği medeniyetin ise pek de dile gelmeyen bir bug'ı olabilir: Yaşlıları hızla ve vahşice elemesi... Üstelik bu doğal seçilimin de giderek hızlandığını görüyoruz. Pandemi nedeniyle, toplum içindeki hızla değişen yaşam şartlarına adapte olmakta zorlanan yaşlı bireylerimizin, pandemiden daha ağır etkilendiğiniz, virüsle enfekte olmasalar bile evde kapalı kalmanın yarattığı psikolojik veya fiziksel sorunlar nedeniyle sorunlar yaşadıklarına şahit olduk. Ve biliyoruz ki bir yıldan uzun zamandır evlerine kapanmak zorunda kalan yaş almış bireyleri pandemi sonrasında da zor günler bekliyor olacak. Oysa, insanoğlunu vahşi doğanın acımasızlığından korumak için kurduğumuz medeniyet, medeniyet için artık fadyası olmadıklarını iddia ederek yaşlı bireyleri böyle kolayca harcamamalıydı. Kurduğumuz medeniyet o kadar hızlı ilerliyor ki, ona adapte olmayan herkesi elemesine göz yumacaksak, yakında robotlarla ayakta kalacak bir medeniyette insanoğlunu tümden gereksiz kabul edip elemek de söz konusu olmayacak mı? İnsanları, elemek üzerine değil, konfor içinde yaşatmak üzerine bir medeniyet kuramadığımız sürece, doğadan kendimizi koruma hedefimize ulaştığımızı söylemek doğru olmayacak. Yaşlı bireylerimizi zor süreçler bekliyor. Pandemi bittiğinde dışarıdaki yeni dijital hayata adapte olmak zorunda kalacak olan yaşlılarımızı, bir an önce teknolojiye adapte edebilmek, onların yardıma muhtaç kalmadan kendi başlarına yaşayabilmesi için çok stratejik bir hamle olacaktır. Hayatın sıradan süreçlerine dahil olmak için bile yaşlılarımızın artık teknolojiyi pratik şekilde kullanabilmesi gerekiyor. Notere gitmek için, restorana girmek, uçağa otobüse, şehir içi toplu taşıma araçlarına binmek için dahi HES koduna ihtiyaç duyabilecek yaşlı bireylerimizin, annelerimizin, ananelerimizin, dedelerimizin aslında bir çoğunun akıllı telefonları bile henüz yeterince sağlıklı kullanamadıklarını hatırlamak gerekiyor. Öte yandan hızla online platformlara kayan alışverişler, yakın gelecekte yaşlılarımızın ihtiyaçlarını karşılamak konusunda yabancı oldukları bir teknolojiyle karşı karşıya kalmaları anlamına gelecek. Dolayısıyla, bu yıl anneler günü hediyesi seçerken, hepimizin hayatına çok hızlı giriş yapan dijital teknolojilere dair ihtiyaçlarımızı göz önünde tutmak akıllıca bir karar olabilir. Bu noktada, özellikle teknolojiyi yeni öğrenecek annelerimiz, babalarımız, ailemizdeki yaşlı bireyler içinde, akıllı telefonlar kadar, kullanımı daha anlaşılabilir olan, daha kolay kullanılabilen diz üstü bilgisayarlar yerinde bir tercih olacaktır. Apple bilgisayarlarının da kullanıcı dostu arayüzüyle daha sorunsuz ve daha akışkan bir kullanım deneyimi sunduğunu unutmamak lazım. Teknolojiyle arası pek olmayan yaşlı bir bireyin elinde Macbook Pro M1 veya Macbook Air M1 görme fikri henüz zihnimizde tam oturtamadığımız bir görüntü olsa da, toplumun her kesimindeki yaşlılarımızı televizyonlara, cep telefonlarında, çamaşır/bulaşık makinelerine alıştırdığımız gibi, bilgisayar kullanımına da alıştırmamız gerekiyor. Bu görüntünün zihinlerimizde garip durmadığı gün, toplum olarak daha rahat, daha özgür, daha bilinçli bir yaşam kurmamız da mümkün olabilir. Unutmayın ki, yaşlı bireylerimize başkalarına muhtaç kalmadan yaşayabilecekleri bir hayat kurmak, zamanında çocuklarını yetişkin hayatına hazırlamak için her türlü fedakarlığı yapan anne babalara karşı da önemli bir görev. Bu döngüyü sağlıklı şekilde yürütebilen bir toplumun, daha mutlu, daha bilinçli, daha refah bir gelecek kurması da kaçınılmaz olacaktır.


1- Rahatlık ve uyum: Uzun yürüyüşlerde ayakkabınızın rahatlık sağlaması son derece önemlidir. Ayakkabı, ayaklarınızın doğal hareketini kısıtlamadan uyum sağlamalı ve ayağınızın şekline tam olarak uygun olmalıdır. Ayakkabıyı giydiğinizde sıkıntı veya rahatsızlık hissetmemelisiniz. 2- Destek ve stabilite: Uzun yürüyüşler sırasında ayak bilekleriniz ve ayaklarınız özellikle yorulabilir. Ayakkabınızın sağlam bir destek ve stabilite sunması önemlidir. Yürüyüş sırasında ayaklarınızın düzgün bir şekilde yerde durmasını sağlamalı ve bileklerinizi korumalıdır. 3- Su geçirmezlik ve nefes alabilirlik: Doğa gezilerinde, çeşitli hava koşullarıyla karşılaşabilirsiniz. Ayakkabınızın su geçirmez olması, ayaklarınızın kuru kalmasını ve olası su birikintileri veya yağmurdan kaynaklanan ıslanmalara karşı korunmasını sağlar. Aynı zamanda ayakkabınızın nefes alabilir olması da önemlidir, böylece ayaklarınız terleyebilir ve nemden uzak tutulabilir. 4- Kaymaz taban: Doğa gezilerinde çeşitli zeminlerle karşılaşabilirsiniz, bunlar arasında kaygan, çamurlu veya kayalık alanlar da olabilir. Ayakkabınızın kaymaz bir tabana sahip olması, dengeyi sağlamanıza ve kaymaları önlemenize yardımcı olur. İyi bir tutuş sağlayan ve çekişi yüksek olan bir taban seçmek önemlidir. 5- Dayanıklılık: Uzun yürüyüşler sırasında ayakkabılarınız zorlu koşullara maruz kalabilir. Ayakkabınızın dayanıklı ve uzun ömürlü olması önemlidir. Kaliteli malzemelerden yapılmış, sağlam dikişlere sahip olan ve yoğun kullanıma dayanabilen bir ayakkabı seçmek, size uzun süreli bir performans sağlayacaktır. Bu beş temel özellik, doğa gezilerinde uzun yürüyüşler için seçilecek ayakkabının en önemli unsurlarını oluşturur. Ayakkabı seçerken kişisel tercihlerinizi de göz önünde bulundurmayı unutmayın, çünkü herkesin ayak yapısı ve konfor ihtiyaçları farklı olabilir. Doğa gezilerinizde ihtiyacınız olabilecek tüm ürünlere Hepsiburada. com üzerinden ulaşabilirsiniz. Ayrıca, Babalar Günü yaklaşıyorken Babalar Günü hediyesi aramak veya yeni bir dekupaj testere almak için Hepsiburada. com'u ziyaret edebilirsiniz.