Atlas'tan Selim Kaya, Artvin Şavşat'ın doyumsuz manzaralarının içinde 20 yılını boz ayılara adamış bir milli parklar görevlisi ile ülkemizin en büyük etçil memelisinin ve yüksek dağların becerikli kaya tırmanışçıları çengelboynuzlu dağ keçilerinin izini sürdü. Karadeniz Bölgesi'nin doğu ucunda, Artvin Şavşat'ın zikzaklı dağ yollarında ilerlerken, koyunlarını yaylaya erken çıkarmış bir aileyle karşılaşıyoruz. Durup sohbet ederken, karşıki dağda gezinen bir boz ayıyı gösteriyorlar. "O bölgede bir grup ayı var" diyor içlerinden biri, "her akşam bu saatlerde ortaya çıkıyorlar, bu da onlardan..." Yaklaşık bin metre ötemizdeki boz ayıyı seyrederken akşam bastırıyor, güneş karşıki dağların arasında kayboluyor. Bu büyüleyici manzaranın ve renklerin içinde, boz ayı da ağır hareketlerle ilerleyerek görüş alanımızdan çıkıyor. (En üstteki fotoğraf: Artvin'in Şavşat ilçesi pastoral tablolardan farksız görüntüler sunuyor. Yavuzköy, Kireçli ve Düzenli köylerinin uzandığı bu dağlık arazinin ötesinde Gürcistan toprakları başlıyor. Boz ayılar bu coğrafyada nispeten güvenli bir yaşam sürdürüyor. Şavşat, Türkiye'nin Gürcistan sınırında, Yalnızçam'dan Sahara Dağları'na çok sayıda silsilenin uzandığı yemyeşil bir ilçe. Türkiye'nin en bakir bölgelerinden biri olarak çok sayıda bitki ve yaban hayvanının da yuvası. Ben de bölge yabanını, özellikle de boz ayıları belgelemek için buradayım. Şavşatlı doğa fotoğrafçıları İhsan Koca ve Ergin Topçu da bu yolculukta beni yalnız bırakmıyor. Boz ayıyla karşılaştığımızın ertesi sabahı Erikli Köyü'ne doğru yola çıkıyoruz. Köy girişinde bize katılan Yüksel Ekinci, neredeyse 30 yıl önce Orman İşletme İlçe Müdürlüğü'nde adım attığı memurluk hayatının 21 yılını Doğa Koruma ve Milli Parklar İlçe Müdürlüğü'nde geçirmiş. Bu süre zarfında da hep boz ayıları takip etmiş. Ekinci ile o sıralar boz ayı görme ihtimalimizin güçlü olduğunu düşündüğü Sarıçayır Yaylası'na çıkıyoruz. Yaklaşık iki saatte ulaştığımız 2 bin 400 rakımlı Sarıçayır'ın orman üstü çayırlıklarında bir tilki koşar adım önümüzden geçiyor. Kısa süre sonra da yaylanın ahşap evleri görünüyor. Bu evlerin bir kısmı artık kullanılmıyor. Evlerden birinin sahibi olan Yüksel Ekinci ise yaz aylarında ailesiyle beraber burada kaldıklarını söylüyor. Yüksel Bey boz ayılar konusunda son derece tecrübeli, bu nedenle onu dinlemek, söylediklerini yapmak ve sözünden çıkmamak gerek. O önde, ben ve Ergin Topçu arkasında ilerliyoruz. Yaklaşık bir saatlik yürüyüşten sonra Yüksel Bey iki yaşlarında bir boz ayı yavrusu fark ediyor, bize de sessiz olmamızı tembihliyor. Yavrunun kokumuzu almaması için rüzgarın yönüne göre bir kavis çiziyor, bir kayanın üstüne uzanıyoruz yavaşça. Bir süre sonra yavru ayı başı öne eğik, otların arasında yiyecek araya araya bulunduğumuz kayalıkların altına yöneliyor. Bir ara devrilmiş bir kütüğün üstüne çıkıp sağa sola bakınıyor. Kısa süre sonra da sırtını bize dönüp vadinin aşağısına doğru bakınıyor ve bir anda tekrar ormana dalıyor. Yaklaşık 20 dakikalık yürüyüşten sonra, çevreye hakim devasa bir kayanın üstüne çıkıyor ve yüzüstü uzanıp çevreyi tarıyoruz. Nihayet, yaklaşık iki kilometre aşağımızdaki çayırlıkta yiyecek arayan üç ayı görünüyor. Bizi fark etmemeleri için bulunduğumuz kayanın arka tarafından dikkatle dolanarak sessizce aşağıdaki ormana dalıyoruz. Yüksel Ekinci, "rüzgar da lehimize, onlara mümkün olduğunca yanaşmaya çalışacağız" diyor. O sırada, yaklaşık 40 metre aşağımızdan gelen nefes alıp verme sesleri duyuyorum. Başımı çevirip bakmamla görüyorum onu: Tahminen 350 kiloluk, kocaman, sağlıklı bir yetişkin ayı! Kafasını otlara gömmüş, yiyecek arıyor. Ekibe, ayıyı işaret ederek bir ladin ağacının arkasına gizleniyorum. Hayatımda ilk kez bir ayıya bu kadar çok yaklaşmanın heyecanı içindeyim. Tabii kokumuzu alması çok sürmüyor; burnunu ileri uzatıp etrafı kokluyor ve hızla ormana kaçıp kayboluyor. "Şavşat ilçe sınırlarında şu an 400 dolayında boz ayı var. Ortalama 15-16 yıl yaşayan bu hayvanlar sanıldığı kadar tehlikeli değiller. Tehlikeli olsalar bugün ne insan, ne de ayı bu bölgede bulunabilirdi; her karşılaşmada ikisinden biri ölürdü. Ben senelerdir burada ayı gözlemliyorum. Kışı nerede geçirdiklerini, ne zaman doğurduklarını, ne yiyip ne içtiklerini ve ne zaman yavrularını terk ettiklerini kontrol ediyorum. Bazen onlara, eğer yanlarında yavruları yoksa 10-15 metre yaklaştığım oluyor. Ama yavrulu ayılar çok tehlikeli olur, onlara yanaşmamakta fayda vardır. Anne ayılar genelde yavrularını iki yıl süreyle besler, sonra yavrular tek başlarına yaşamaya başlar.


Kayseri'nin Büyük Bürüngüz Mahallesi'nin altında devasa bir yeraltı şehri keşfedildi. Yüzyıllar içinde giderek genişlemiş, toplam uzunluğu 1273 metreyi bulmuş tüneller ve odalardan oluşan dev sığınak, sahip olduğu ilklerle araştırmacıları hayrete düşürdü. Daracık bir tünelde saatlerdir sürünüyoruz. Birkaç tünel önce sağda solda ufak odalar keşfetmiştik, ama o odalarda da ayağa kalkmak pek mümkün olmamıştı. Bu son tünelde ise hiçbir oda yok. Sonsuz bir karanlığa doğru uzanan, 70 santimetre yüksekliğinde ve 50 santimetre eninde, daracık bir tünel bu. Kayseri merkeze bağlı Büyük Bürüngüz Mahallesi'nde, yerleşimin altını bir ağ gibi saran devasa bir yeraltı şehrini ölçüyor ve haritalıyoruz. Ölçümü, pusulayı ve eğimi düzgün bir şekilde alabiliyoruz ama sadece ölçümler yeterli değil. Bu yeraltı şehrinin doğru bir haritasını çizebilmek için bu ölçümlerin bir eskize oturtulması da lazım, ama bu kadar dar bir tünelde elimdeki deftere bir yandan ölçümleri yazarken, diğer yandan da çizim yapmaya çalışmak çok zor. OBRUK Mağara Araştırma Grubu olarak, Kayseri Büyükşehir Belediyesi ve ÇEKÜL Vakfı ile 2014 yılında imzaladığımız üçlü protokole bağlı olarak Kayseri'nin yeraltı yapılarını araştırıyoruz. Roma İmparatorluğu'ndan itibaren antik Kapadokya'nın başkenti olan bu şehir ve çevresinde daha önce incelenmemiş ve birbirinden önemli sayısız kaya yerleşimi mevcut. Beş yıldır süren "Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri Projesi" bugün ilk defa tarafımızdan keşfedilen, araştırılan ve belgelenen 46 Doğu Roma kaya oyması kilise, 33 yeraltı şehri, üç yeraltı su tüneli, 10 Asur kalay madeni ve iki farklı kaya köyü ile, sadece Türkiye'nin değil, dünyanın en önemli yeraltı yapıları projelerinden biri haline geldi. Bahsettiğimiz yeni keşfedilen iki kaya yerleşimi köyden sadece birisi olan Dimitre'de 229 farklı yapının ölçüldüğü ve haritalandığı bilinirse projenin büyüklüğü daha iyi anlaşılabilir. Koramaz Vadisi ise bir anlamda, bu projenin içinde yer alan çok özel bir başka proje (Atlas'ın Şubat 2018 tarihli 299'uncu sayısında yer aldı). Kayseri'nin doğusunda, yüksek tepelerden ovaya doğru inen akarsuların aşındırdığı altı farklı vadi bulunmakta ve bu vadilerin duvarlarında yüzyıllar, hatta binyıllar boyunca yörede yaşayanlar tarafından kazılmış mekanlar mevcut. Bu altı vadinin en büyüğü Koramaz Vadisi. 16 kilometre uzunluğa sahip bu vadinin yamaçlarında yer alan köylerin tümünün hem içi, hem de civarı kayalara oyulmuş yapılarla dolu. Sürekli kullanıldığı için bu kaya yapılarını tarihlemek çok zor olsa da, uzmanlar vadide bulunan bazı kaya kiliselerinin 10 ila 11'inci yüzyıllardan kaldığını düşünüyorlar. Öte yandan, Koramaz Vadisi'nde bulunan yeraltı şehirlerinin bu bölgeye yönelen Arap akınlarına karşı kendilerini savunmak için yörede yaşayan Hıristiyanlar tarafından 7 ila 10'uncu yüzyıllar arasında kazıldığı genellikle kabul gören bir varsayım. Tüm bunların ötesinde Ağırnas Mahallesi civarında bulunan kaya oyması yapıları inceleyen uzmanlar, zaman içinde farklı kullanımlar dolayısıyla değişikliğe uğramış olsalar da, giriş süslemelerine ve iç mimariye bakarak bazı yapıların ilk inşa amacının Roma kaya mezarı olabileceğini düşünüyorlar. Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri Projesi, 2014'ten beri sürüyor. Özetlersek bu vadide bulunan, kayalara oyulmuş yapıların geçmişi en az bin yıla, olasılıkla daha da eskiye dayanıyor diyebiliriz. Koramaz Vadisi'nde bugüne dek kayalara kazılmış 476 yapı keşfettik ve ölçüp haritaladık. Bu yapılar arasında 42 kaya oyması kilise ve 11 yeraltı şehri vardı. Yani, beş yıllık çalışmamız sırasında tüm Kayseri ilinde bulduğumuz kiliselerin dördü hariç geri kalanlarının hepsi bu vadide idi. Ölçülen ve haritalanan diğer kaya oyması yapıların büyük bir kısmının mesken, güvercinlik veya depo olmasına karşın, en az 18 yapının Roma kaya mezarı olarak kazıldığı düşünülmekte. Koramaz Vadisi, bu denli zengin bir tarihsel geçmişe sahip ve bu sayıda kaya oyması yapı içeren bilinen yegane örnek. OBRUK Mağara Araştırma Grubu olarak "Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri Projesi"ne başladığımız andan itibaren amacımız bu vadiyi olabildiğince detaylı çalışıp hiçbir yapıyı atlamadan tam bir envanter çıkartmak, ardından da vadinin bir bütün olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kabulü için başvuruda bulunmaktı. Vadide yer alan diğer yeraltı yerleşimlerdeki çalışmalarımız aylar sürdü, ama kolaydı, çünkü her köyün içi ve civarındaki vadi duvarları kaya oyması yapılarla doluydu. Bu çalışmalarımız sırasında her sefer Koramaz Vadisi'nin en büyük köyü olan Büyük Bürüngüz'e de uğruyor ve kahvede oturup köy sakinleriyle sohbet ediyorduk. Vadinin bu başlangıç kısmında bir kaya duvar ve kaya oyması yapı yoktu. "Peki, yeraltı şehri" diye sorduğumuzda ise, bize her defa aynı cevabı veriyorlardı: "Hayır, yok". Tam ümidimizi kesip vazgeçmek üzere iken yardımımıza ÇEKÜL Vakfı Kayseri Koordinatörü Prof. Osman Özsoy yetişti. Bu projenin başladığı günden bu yana her aşamada ve her çalışmada yanımızda olan, ya da daha doğru bir deyimle "Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri Projesi"ni yaratan Osman Özsoy, Büyük Bürüngüz Köyü'nün yerlisi, emekli işadamı Mehmet Akgül ile temasa geçti ve ansızın tüm kapılar önümüzde açıldı. Mehmet Akgül belki de bu köyün en önemli siması. İflah olmaz bir koleksiyoner olan ve bu aralar ikisi Kayseri'de, biri de Ağırnas'ta üç farklı müze birden açma hazırlığında olan Mehmet Akgül, Büyük Bürüngüzlülerle sohbet edince bir anda kapılar açıldı ve tüm köyün altını bir ağ gibi kuşatan devasa bir yeraltı şehrinin varlığı ortaya çıktı. Kapılar mecazi değil, gerçek anlamı ile açılmıştı, çünkü bize kapılarını açan iki farklı evin altındaki tünellerden devasa bir yeraltı şehrine ulaştık. Büyük Bürüngüz ile ilgili en eski kayıtlar 1500 tarihli Osmanlı tahrir defterinden ve bu kayıtlara göre o tarihte köyde tümü gayrimüslim 99 hane yaşamakta imiş. Ama köyün en eski yapılarından birisi olan ve Dulkadirli beyi Alaüddevle'nin ismini taşıyan camide bulunan bir onarım kitabesi 1590 tarihli. Yapım kitabesi mevcut olmayan bu caminin 1590'da onarılması, ilk inşasının bu tarihten çok önce olduğunu göstermekte. Benzer şekilde, köyün diğer bir eski yapısı olan Daniş Ali Bey Camii'nde bulunan kitabelere göre bu yapının yazlık mescidi 1582 yılında, kışlık mescidi ise 1587 yılında inşa edilmiş. Tüm bu bilgiler ışığında, eğer 1500 tarihli Osmanlı tahrir defteri kayıtları doğru ise, Büyük Bürüngüz'ün o tarihten sonra kısa bir süre içinde din değiştirdiği veya Müslüman bir topluluğun buraya yerleştiği düşünülebilir. Öte yandan 1500'lü yıllardan çok önce, 7 ve 8'inci yüzyıllarda bu köyde yaşayan Hıristiyanlar hemen her yaz süregelen Arap akınlarına karşı kendilerini savunmak için yeraltında devasa bir yapı kazıyorlardı. O dönemdeki ismi bilinmeyen Büyük Bürüngüz Köyü sakinlerinin kazdıkları bu savunma yapısının benzerleri Kapadokya'nın birçok yerleşiminde mevcut. Evlerin altından yeraltına kazılan bu tekil yapılar köy büyüdükçe birleşerek tüm bir köyün altını kapsayan bir savunma ağı oluşturmuş. Kayseri'nin 70 kilometre güneybatısında bulunan Derinkuyu ve Kaymaklı yeraltı şehirleri bu tür, tekil savunma sistemlerinin birleşmesi sonucu oluşmuş. Aynı şekilde, Büyük Bürüngüz Köyü'nün altı kilometre kuzeybatısında bulunan Ağırnas'ın altında da, köyün tümünü kapsayan çok büyük bir yeraltı şehri var. Tünellerle birbirlerine bağlanan küçük odalardan ve depolardan oluşan bu yeraltı şehirlerinin en tipik özellikleri ise düşman saldırısı sırasında tünelleri kapamak için kullanılan devasa kapı taşları. Tirhaz da denilen bu yuvarlak taşlar yuvalarından hareket ettirilip tüneli kapatıyor, ön tarafından açılmalarını engellemek için de arkalarına takoz konuyordu. Kapadokya'da bazı yeraltı şehirlerinde çapı iki metre ve ağırlığı 4 ton civarında olan taş kapılar bile mevcut. Yıllar süren Kayseri çalışmamız sırasında daha önce birçok yeraltı şehri bulmuş ve araştırmıştık. Bunların bazıları ufak savunma yapılarıydı. Öte yandan Doğanlı, Fatinler, Kuşcağız gibi büyük ve mimari açıdan etkileyici diğer yeraltı şehirleri ise, garip bir çelişki olarak, tüm yerleşimlere uzaktı. Ağırnas'ın altında bulunan yeraltı şehrini ise tam anlamıyla araştırmak mümkün olmadı, çünkü evlerin altına denk gelen kısımları depo ve ambar olarak kullanılmaya devam ediyordu ve geçişleri engellemek için bağlantı tünelleri kapatılmıştı. Büyük Bürüngüz yeraltı şehri maceramız, bize kapılarını açan ilk evin avlusunun altında bulunan depolarla başladı. Birbiri ile bağlantılı olarak kazılmış sekiz farklı yeraltı deposunu geçtikten sonra ilk tünelle karşılaştık. Aynı işi iki defa yapmamak için, yeni keşfettiğimiz bir yeraltı yapısını araştırırken aynı zamanda ölçüm alıp eskiz de çizeriz. Ölçüme de bulduğumuz yeraltı yapısının en son noktasından başlar ve geriye, girişe doğru gideriz. Bu ilk yeraltı şehrini ölçüp haritalamamız tam üç gün sürdü, o kadar karışıktı ki sonunu bile bulamıyorduk. Yeraltı şehirlerinin çoğunda bir ana tünel ve ona bağlanan yan tüneller olur. Burada ise sayısız çatal vardı. Soldaki tünele sapıyorsunuz, az sonra bir kapı taşı ile karşılaşıyorsunuz ve tünel dokuz metre sonra tıkanıyor. Geri dönüp diğer tünelde sürünmeye devam ediyorsunuz, bir süre sonra o da tıkanıyor ve bu böyle devam ediyor. Tüneller çoğunlukla 60-70 santimetre yüksekliğinde. Sadece sağda solda rastladığımız odalarda bir nebze olsun ayağa kalkabiliyoruz. İlginç olan ve şimdiye dek araştırdığımız başka hiçbir yeraltı şehrinde karşılaşmadığımız bir diğer olgu ise bu yapıda bulunan kapı taşlarının çift yönlü savunmaya uygun olmasıydı. Normal koşullarda bir yeraltı şehri giriş yönüne -ki bu sizin de girdiğiniz yöndür- doğru savunma yapar çünkü düşmanın geleceği yön budur. Bu yeraltı şehri ise her tünel çatalında çift yönlü savunma yapıyordu. Olasılıkla, bağlantılı oldukları evlerden içeri girecek düşmana karşı da hazırlıklıydılar. Böylesi karmaşık bir mimari yapının kazılması ise hem son derece zordur, hem de çok hassas bir planlama gerektirir. Üstüne üstlük bu kazma faaliyetinin yerin metrelerce altında, basit aletlerle ve kandil ışığında yapıldığını düşünecek olursanız bin yıl önce bu köyde yaşayan insanların canlarını korumak için çektiği sıkıntıları daha iyi anlam mümkün olur. Bu, çalıştığımız ilk yeraltı şehrinin son kısmı çoğu hafriyatla tıkalı olan tüneller dolayısıyla kelimenin tam anlamıyla bir labirent görüntüsünde idi. Bu tarz, karışık ve bir daire çizdikten sonra birbirine kavuşan tüneller zaman zaman düşmanı şaşırtmak için kazılmış olabilseler de tıkalı galeriler açılmadan bunun gerçekliğini anlamamız mümkün değil. Öte yandan, yapının bu son kısmında dahi taş kapıların en azından üç tanesinin hala tünellerin devam ettiği yöne doğru savunma yapması bize yeraltı şehrinin bu son noktadan sonra da devam ettiğini göstermekteydi. Ölçümler sonunda bu ilk yeraltı şehrinin toplam uzunluğunun 701 metre olduğu anlaşıldı. Burası 22 odası ve 15 kapı taşı ile Kayseri'de şu ana dek ölçülmüş en büyük yeraltı savunma yapısı idi. Tünellerin 16 tanesinin tıkalı olması, bu yeraltı şehrinin Büyük Bürüngüz'deki birçok farklı evle bağlantılı olduğunu ve büyük bir yapı kompleksi şeklinde tüm yerleşimin altına yayıldığını düşündürmekteydi. Kapı taşlarının çift yönlü savunmaya uygun olması, bu yeraltı şehrinin önemli özelliği. Ardından, bir diğer evin kapısı açıldı ve Büyük Bürüngüz'de bulunan bir başka evin altından tekrar yeraltına indik. Bu ikinci yeraltı şehrinin girişi araştırdığımız ilk yapıya çok yakın bir konumda idi ve çalıştığımız ilk yapıya benzer şekilde bu yapı da yeraltı depolarıyla başlıyordu. Olasılıkla, evlerin altında bulunan yeraltı savunma yapısının başlangıç kısımları geçen zaman içinde genişletilerek depo haline getirilmiş olmalı. Arka arkaya dört depo odasından sonra yeraltı şehrinin tüneli başlamaktaydı. Birbirlerine çok yakın olmalarına karşın ikinci yeraltı şehrinin yapısı ilkinden farklıydı. İlk yapının aksine burada çok daha az oda ve uzun tüneller vardı. Karşılaştığımız ilk tünelin uzunluğu 41 metre ve genişliği sabit bir şekilde 65 santimetreydi. Birkaç odadan ve tıkanmış yan kollardan sonra batıya devam eden diğer tünel ise 56 metre uzunluğundaydı ve tıkalı bir yan kol dışında bu tünelde hiçbir oda yoktu. Hem Kayseri'de, hem de Kapadokya'nın diğer bölgelerinde ölçüp haritaladığımız 40'tan fazla yeraltı şehri içinde herhangi bir odası olmaksızın bu denli uzun devam eden başka bir tünel mevcut değildi. Bu tünelin sonundaki odada bulunan ve odayı batı tüneline doğru koruyan taş kapı ise 1.60 metre çapı ve 36 santimetre kalınlığıyla tüm Kayseri'de şimdiye dek rastladıklarımızın en büyüğüydü. Yeraltı şehirlerindeki taş kapılar iki farklı şekilde imal edilirler: Eğer yapının kazıldığı kayaç yeteri kadar sertse yeraltı şehrinin içindeki bir duvardan kazılarak çıkartılırlar veya, yapının kayacı yumuşaksa, dışarıda daha sert bir taştan kazılır ve yuvarlanarak yeraltı şehrinin içinde, tüneldeki yerine yerleştirilirlerdi. Bir kapı taşına baktığınızda kazıldığı kayayı anlamanız çok kolaydır. İkinci yeraltı şehrinin kapı taşlarının büyük bir kısmı içinde bulundukları kayadan kazılmamışlardı. Bu satırları okurken lütfen bir an durup, iki-üç tonluk bir kapı taşını bir taş ocağından kazıp çıkardığınızı, daha sonra da kandillerle aydınlatılmış daracık bir tünelde yuvarlayarak onlarca metre götürdüğünüzü ve yerine yerleştirmeye çalıştığınızı hayal edin. Her yıl süren Arap saldırıları dolayısıyla 7'nci yüzyıldan itibaren bu bölgede yaşam çok zorlaşmıştı ve burada yaşayanlar hayatta kalabilmek için insanüstü çaba göstermekteydi. Bu yeraltı şehrindeki tünelin devamında bulunan ve yolu kapatan kapı taşını zar zor, debelenerek geçip araştırmaya devam ettik. Uzun tüneller ve irili ufaklı birçok odadan sonra ulaştığımız son noktadaki şaşkınlığımız görülmeye değerdi. Yeraltı şehrine girdiğimiz ilk odaya tekrar gelmiştik! Bu, ikinci yeraltı şehrinin tünelleri inanılmaz büyüklükte bir daire çizmiş ve başladığı noktaya dönmüştü. Sonuçta Büyük Bürüngüz Mahallesi'nin altında bulunan iki farklı yeraltı şehrini ölçmüş ve haritalamıştık. Bunların ilki 701 metre, ikincisi ise 572 metreydi. Bu çalışma sırasında yüzeye ulaşan iki farklı nokta daha bulmuştuk, dolayısıyla elimizde dört farklı GPS koordinatı vardı. Çizdiğimiz haritaları koordinatları ile birlikte Google Earth'e yerleştirdiğimizde bu iki yeraltı şehrinin bir noktada birleştiğini gördük. Bu birleşme noktasını araştırmamız gerekiyordu.


Ekvador Çevre Bakanı, Galapagos kaplumbağası Diego'nun on yıllar süren üreme çabasının ardından Santa Cruz'daki üreme programından uzak ıssız ada Espanola'da doğaya salındığını duyurdu. The Guardian'ın haberine göre, Bakan Paulo Proano, Twitter'da "Parkın yönetiminde önemli bir bölümü kapatıyoruz" dedi. Üretken Diego'nun da aralarında bulunduğu 25 kaplumbağanın onlarca sene esaret altında çoğaldıktan ve türleri yok olmaktan kurtardıktan sonra eve döneceğini sözlerine ekledi. Paulo Proano, Espanola'nın kollarını açarak kaplumbağaları beklediği söyledi. Diego ve diğer kaplumbağalar adanın bitki örtüsüne zarar verebilecek, adaya özgü olmayan tohumları taşıma ihtimallerinden dolayı bir süre karantinada tutuldu. Yaklaşık 80 kg ağırlığa sahip olan Diego, bacaklarını ve boynunu uzattığında yaklaşık 90 cm ve 1,5 metre uzunluğunda oluyor. Günümüzde 2 bine yakın kaplumbağaya ev sahipliği yapan Santa Cruz'da doğan yeni üyelerin yaklaşık yüzde 40'ının babasının Diego olduğu tahminler arasında. Yaklaşık 50 yıl önce, Espanola'da Diego'nun türünden sadece iki erkek ve 12 dişi kaplumbağa yaşıyordu. Çok fazla üreyerek yayıldılar.


Türkiye'nin görme engelli ilk dağcısı ve maraton koşucusu milli sporcu Necdet Turhan, 2002 yılında Ağrı Dağı tırmanışı ve New York Maratonu ile başlattığı "Beş Kıtada Beş Maraton Beş Zirve' projesinin finalini gerçekleştirdi. Turhan, antrenörü Nevzat Öntaş ve Çağan Sazak'tan oluşan tırmanış ekibi, Çiğdem Cihangir'in lojistik desteği ile Avustralya Kıtası'nın en yüksek noktası Kosciusko Zirvesi'ne ulaştı. Etkinlik, ABD'de yaşayan Türklerin 2003'te oluşturduğu Bridge to Türkiye Derneği tarafından bir sosyal sorumluluk projesi kapsamında koordine edilip desteklendi ve görme engellilere eğitim desteği sağlandı. Bu tırmanışında diğerlerinde olduğu gibi çan sesi takip etme tekniğini kullanan Necdet Turhan, Kosciusko Zirvesi'nde Uğur Uluocak'ı da unutmadı ve bir portresini açarak yükseklerde onu bir kere daha andı. Atlas'ın ekspedisyon editörü Uğur Uluocak'ı, 2003'de Kırgızistan'ın Ala Arça Dağları'nda da kaybetmiştik.


Muğla'nın Yatağan ilçesindeki Stratonikeia antik kentinde yürütülen kazılarda 2 bin 200 yıllık olduğu tahmin edilen 17 mask bulundu. Kazı başkanı ve Pamukkale Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Bilal Söğüt'ün verdiği bilgiye göre, söz konusu masklar, tiyatronun sahne binasında bulunan kabartmalar arasında en önemli grubu oluşturuyor. "Daha önce burada 16 mask bulmuştuk, şu anki kazılarda da 17 maskı gün yüzüne çıkararak korumaya aldık" diyen Prof. Söğüt, "Burada tiyatronun her iki yan girişlerine ve sahne binası dış cephesine ait maskların büyük bir kısmını bulmuş durumdayız. Bunlar farklı kültürlere ve inançlara ait pek çok tanrı ve tanrıça ile insanlara ait betimlemeler. Onların da ötesinde bulduğumuz masklar olağandan çok daha kabarık olarak betimlenmiş" diyor.


Türk ve Osmanlı mutfak kültürüne yönelik çalışmalarıyla tanınan şef Ömür Akkor tarafından Komili'nin katkılarıyla hazırlanan "Ömür Akkor ile Komili Lezzet Seyahatnamesi" kitabı, geçmiş ile gelecek arasında köprü kurarken Anadolu'nun bin yıllık yemek geleneğine de ışık tutuyor. Türk mutfağı üzerine çalışmalar yapmak için 15 yıldır il il, ilçe ilçe gezen ve 250 bin kilometre yol kat eden Akkor, çalışmalarını bir kitapta topladı. Büyük seyyah Evliya Çelebi'nin anısına hazırlanan ve Ege'den başlayan seyahatnamede Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Akdeniz, İç Anadolu, Marmara ve Karadeniz bölgelerinden yöresel tarifler yer alıyor. Bu kapsamlı eser Türkiye'nin zengin mutfak kültürünü gözler önüne sermeyi, unutulmaya yüz tutan lezzetleri hatırlatmayı, hiç bilinmeyenleri ortaya çıkarmayı amaçlıyor.


Atlas İstanbul'un son sayısı bayilerde. Dergi yine en büyük şehrimizin sokaklarında dolaşıyor, hikayelerini dinliyor, özel yazı ve fotoğraflarla ona dair yeni bir bakış getiriyor. Atlas İstanbul'un bu yılki başlığı "Mistik İstanbul". Yeni sayı için Faik Bulut, İstanbul'daki İslamiyeti; Rinaldo Marmara, Levantenleri; Mario Levi Yahudilerin yaşamını anlattı. Fal, astroloji, Şamanizm gibi yeni dönem mistisizmini inceleyen dergi ayrıca İstanbul'un dehlizleri, kapıları, sütunları, kiliseleri ve türbelerini konu alan başlıklara yer verdi. Değişen Kadıköy, gece hayatının yeraltı eğlenceleri, yabancı çizgi romanlarda İstanbul da özel sayının konularından. Fotoğrafçımız Turgut Tarhan, İstanbul'da inşasına başlanmış fakat farklı nedenlerden ötürü bitirilmemiş atıl binalarını fotoğrafladı, usta gazeteci Serdar Korucu da bu binaların akıbetlerini kaleme aldı. Elif Mutlu, Tarihi Yarımada'ya uzanarak sütun ve sarnıçlardan yıldızları okuyan krallara ve şifalı sulara değinen tılsımlı bir rota oluşturdu. Dergi ayrıca 1920'li yıllarda İstanbul'un ilk rehberlerinden birini yapan Ernest Mamboury'nin hayatı ve çalışmalarına da yer veriyor.


Greenpeace'in gemisi Rainbow Warrior daha yeşil bir gelecek için dünyayı dolaşıyor. İklim değişikliği ile mücadele kapsamında Lübnan'dan yola çıkan ve tüm Akdeniz'i turlayan geminin ikinci durağı Türkiye'ydi. Atlas, geminin efsane kaptanı Amerikalı kaptanı Peter Willcox ve kampanyanın sorumlusu Duygu Kutluay'la konuştu. Geçtiğimiz haftalarda Rainbow Warrior, Marmara Denizi'nden İstanbul'a girerken biz de gemideydik. Marmara Ereğlisi'nden İstanbul Boğazı'na gelinceye kadar bir günlük serüvenine dahil olduk. Greenpeace'in Fransız Hükümeti tarafından 1985'te bombalanarak batırılan ilk gemisinin de kaptanı olan Peter Willcox, dünya genelinde "efsane kaptan" olarak biliniyor. Başına gelmeyen kalmadı; 15 yıl hapsi istendi, tutuklandı, gemisi bombalandı, bir mürettebatını kaybetti... Tam 35 yıldır Rainbow Warrior'ın kaptanı. Dünyanın çevresini iki kez gemisiyle dolaştı. Türkiye'ye uğrayan gemi üçüncü Rainbow Warrior. Willcox, tüm hayatı boyunca dünyanın daha iyi değil, daha da kötü bir yer haline geldiğini söyleyerek şunları anlattı: "Dünyada tüm bu olup bitenlere sessiz kalmak, hiçbir şey yapmamak bana kötü bir şey gibi geliyor. Çocuklarımın geleceğinden endişe duyuyorum. Bazı insanların çocukların geleceğinden çok parayı düşünmesi beni çok endişelendiriyor ve sinirlendiriyor. Paraya olan bu tutkuyu inanın anlayamıyorum." Willcox, 25 ve 21 yaşlarında iki kız çocuğu onduğunu anlattı ve "İkisi de çevre ile ilgili eğitim aldı. Onlar da gezegenin daha iyi olması için uğraşıyor. Onlar da benim gibi geleceklerinden endişeliler" dedi.


2016, dünyanın pek çok ülkesi ve Türkiye için uluslararası spor faaliyetlerinin yoğun olarak yaşanacağı bir yıl olacak. Haziran ayındaki Avrupa Futbol Şampiyonası finallerinin yanı sıra Ağustos ayında da Brezilya'nın Rio şehrinde yapılacak Olimpiyat Oyunları dünya spor kamuoyunun dikkatlerini bu turnuvalara yoğunlaştıracak. Türkiye hem Avrupa Futbol Şampiyonası finallerine hem de olimpiyat oyunlarına katılıyor. Atlas Tarih bu gündemi dikkate alarak Türkiye'nin spor tarihinden ilkleri, efsaneleşmiş isimleri, unutulmuş kahramanları, spor kulüplerinin hikayelerini sayfalarına taşıdığı bir özel sayı hazırladı. Atlas Tarih'in Spor Tarihi özel sayısında Kadıköy, Black Stocking, Beşiktaş, Galatasaray, Fenerbahçe, Vefa gibi ilk futbol kulüplerinin kuruluş öyküsü, Osmanlı atletlerinin katıldığı ilk olimpiyat oyunları, eskrim sporcusu olarak Berlin oyunlarına giden Halet Çambel'in hikayesi, Basketbolun Türkiye'de başladığı yıllar, Halit Kıvanç'ın kendi ustalarını anlattığı radyodan maç yayınların öncüleri, Didi'den Derwall'e Türkiye'ye gelmiş yabancı antenörler, Osmanlı'dan cumhuriyete Türkiye'de spor basını, Es Es ve Amigo Orhan efsanesi, Papazın Çayırı'ndan Mithatpaşa'ya Türkiye'nin ilk stadyumları ile çim hokeyinden tenise, voleyboldan bisiklete kadar pek çok spor dalının tarihinden bilinmeyenler yer alıyor. Özel sayıda ayrıca spor tarihimize damgasını vurmuş birçok eski sporcuyla röportajları da okuma fırsatı bulacaksınız.


Yılda bir yayımlanan Atlas Tatil, Türkiye ve dünyadan çok sayıda seyahat seçeneği sunuyor. Atlas'ın gezme sanatı dergisinin 2016 sayısı yine dopdolu. Atlas Tatil, Türkiye ve dünyanın en cazip seyahat rotalarına uzanıyor ve okurlarına çok sayıda seçenek sunuyor. En güzel sahillerin yanı sıra doğa etkinlikleri, renkli rotalar, macera, kültür gibi temalarda başlıklara sahip Atlas Tatil, konularını özel yazı ve fotoğraflarla işliyor. Ayrıca her konuda ulaşım, gezilecek yerler, önemli telefonlar gibi rehber bilgiler bulunuyor. Kalkan, Kaş, Kekova üçlüsü, Antalya'da Tahtalı'nın koyları, Bodrum'un özel köşesi Gümüşlük, Karadeniz'in antik zenginliklerini sergileyen Paphlagonia, Bafra'dan Vezirköprü'ye Samsun derginin yurtiçi konularından bazıları. Atlas Tatil'in yurtdışı konuları da zengin. Dergi, çok sayıda tatil merkezine sahip Yunanistan'ın bilinmeyen cennetlerinin peşine düşüyor. Özgür ve mağrur Küba, el değmemiş Gürcistan, İsviçre'nin düşler diyarı Luzern, Fransa'nın Bordeaux ve Portekiz'in Porto kentleri Atlas Tatil'de. Dergi ayrıca Hindistan'daki Goa'da egzotik bir deneyim yaşıyor, Almanya'nın güneyinde tarihi kentleri birbirine bağlayan, saraylar ve köprülerle süslü Romantik Yol'da seyahat ediyor.


Grafik sanatçısı Devrim Gülşen, zamanın ve mekanların ötesinde grafik unsurları ana tema olarak kullandığı "Baktığım Yerden Bak" sergisiyle, 21 Ocak 2016'dan itibaren Arnavutköy Joint Idea'da sanatseverlerle buluşacak. Joint Idea'nın ilk üyelerinden ve aynı zamanda ortak çalışma ruhuna gönül verenlerden Devrim Gülşen, grafik tasarımcılığının yanı sıra fotoğrafçı kimliği ile ön plana çıkan bir isim. Grafik tasarımcısı olarak fotoğraf ve grafiğin hayatında hep iç içe ve birbirlerini destekleyen araçlar olduğunu söyleyen Devrim Gülşen şunları söylüyor: "Bu fotoğrafları çekerken esas görmek istediğim, karenin içine giren tek tek öğelerin dışında grafik bir bütünlük yakalamaktı. Bu koleksiyonu oluştururken özellikle buna dikkat ettim." Sanatçı şehirlere ve insanlara daha farklı bir açıdan bakarken, sanatseverleri de baktığı yerden görmeye davet ediyor. Sergi 1 Şubat 2016 tarihine kadar Arnavutköy Joint Idea'da gezilebilir.


Fotoğraf Vakfı'nın düzenlediği Üçüncü Belgesel Fotoğraf Günleri, 20 Mayıs-12 Haziran 2016 tarihlerinde gerçekleşecek; fotoğraf gösterimleri, panel, kitap tanıtımları, portfolyo değerlendirmeleri ve atölyelerle izleyiciyi belgesel fotoğrafla buluşturacak. Etkinlik ilk kez düzenlendiği 2012'den bu yana belgesel fotoğraf alanında ürün veren, akademik araştırma yapan ve yayın üreten pek çok fotoğrafçının bakış açısını ve belgesel yaklaşımını çeşitli temalardaki çalışmalarla aktarıyor. İstanbul ayağı 20 Mayıs'ta başlayan etkinlik Türkiye'nin farklı şehirlerini de ziyaret edecek; önümüzdeki dönemde Batman, Mersin, Adana, Ankara, Çanakkale, Diyarbakır, Gaziantep, İzmir ve Mardin'e de uğrayacak.


Diyarbakır'da Dicle Vadisi'nin Hevsel Bahçeleri ile Dicle Üniversitesi arasında kalan bölgede bilinçsiz sulama yüzünden yüzlerce kuş telef oldu. Kırklardağı eteğindeki mısır tarlası haziran ayında aşırı şekilde sulamaya tabi tutuldu ve tarladan taşan su Dicle Nehri'ne doğru akmaya başladı. Yaklaşık 200 metre uzunluğa sahip, binlerce yuvanın bulunduğu yarın yaklaşık 50 metrelik bölümünde çamurlu suyun kuvvetiyle göçük meydana geldi. Binlerce yavrulu yuvanın bulunduğu alanda meydana gelen göçük nedeniyle 5 bin dolayında kuşun telef olduğu tahmin ediliyor. Söz konusu yarda her bir metre mesafede 50 dolayında yuva bulunuyor. Her bir yuvada ise üç beş yavru var. Talihsiz olayda telef olduğu düşünülen kuşlar arasında İzmir yalıçapkını, yalıçapkını, alaca yalıçapkını, ibibik, büyük baştankara, ebabil, kum kırlangıcı, gökkuzgun ve arıkuşu gibi türler olduğu tahmin ediliyor.


Birleşmiş Milletler'in biyoçeşitliliği konu alan son raporunun başyazarlarından biri olan, İsveç Lund Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mine Islar, Atlas'ın sorularını yanıtladı. Rapora göre dünyada bir milyon tür tehdit altında. Birleşmiş Milletler, insanların doğa üstündeki yıkıcı etkilerini bugüne kadarki en kapsamlı raporlardan biriyle ortaya koydu. 50 ülkeden 145 uzmanın hazırladığı rapora göre, 1 milyon hayvan ve bitki türü yok olma tehdidiyle karşı karşıya. Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Konulu Hükümetlerarası Bilim-Politika Platformu'nun üyesi ve raporun başyazarlarından biri de İsveç Lund Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mine Islar. Gezegeni bekleyen tehlikelerin neler olduğunu hazırladıkları 1600 sayfalık raporun ışığında Atlas okurlarına anlattı. Dr. Islar, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bölümü ve Uluslararası İlişkiler mezunu. Daha sonra İsveç Lund Üniversitesi'nde sürdürülebilir kalkınma ve çevre adaleti üzerine doktora yaptı. 2018'de doçentliğini aldı ve şimdi de aynı üniversitede Sürdürülebilirlik Çalışmaları Merkezi'nde öğretim ve araştırma görevlisi. Rapor üç senelik bir süreçte 50 ülkeden gelen 145 uzmanla birlikte hazırlandı. Ben raporun ekosistem dengesi için yapılması gerekenlerin yer aldığı bölümde başyazarlardan biriydim. Bu bölümde özellikle dönüştürücü yönetim, karar vericiler ve politika yapıcılar için gereken araçları raporladık. Rapordaki veriler gösteriyor ki insanlığın ve diğer tüm türlerin bağlı olduğu ekosistemlerin dengesi artık durdurulması zor olacak bir hızda bozuluyor. Yaklaşık 1 milyon bitki ve hayvan türünün daha önce insanlık tarihinde görülmemiş bir hızla yok olmak üzere olduğundan bahsediyor. Biyoçeşitlilik kaybı sadece iklim değişikliğinden de kaynaklanmıyor; yanlış kara ve deniz yönetimi ve kullanımı; kirlilik; bitki ve hayvan türlerinin direkt istismarı; ekonomik büyüme ve nüfus artışı da nedenler arasında. Giderek büyüyen şehirleşmenin de ekolojik dengeyi bozduğundan bahsediliyor. Toprak örtüsünü tamamen değiştiren kontrolsüz kentleşme, biyolojik çeşitliliğin zengin olduğu alanların üstüne yapıldığında binlerce türün kaybına ve su kaynaklarının azalmasına neden oluyor. Raporda belirtiğimiz en önemli noktalardan biri biyoçeşitlilik ve ekosistem konularının sadece çevre konusu kapsamının ötesine geçtiği ve artık, ekonomik, siyasi ve etik bir bağlamda incelenmesi gerektiği. Çünkü dünya ekonomisinin, geçim kaynaklarının, gıda güvenliğinin, sağlık ve yaşam kalitesinin temelleri artık tehlikede ve bu tehlikeyi yaratan da bizleriz. Özellikle ekonomik büyüme hedeflerinin gözden geçirilmesi ve artık bu hedeflerin doğanın kaynak kullanımından ayrıştırılması gerekiyor. Hükümetler tüm politikaları biyolojik çeşitlilik ve doğayı koruma ilkesiyle hizalamalılar. Bu, çevreye zararlı devlet teşviklerinin kaldırılmasını, bireysel tüketicilerden de başlayarak özel sektör ve firmalara yönelik, her düzeyde doğayı korumaya yönelik ekonomik teşviklerin yeniden düzenlenmesini de içeriyor. Fakat en önemlisi, her geçen gün hayatımızı sürdürmemizi sağlayan doğayı korumanın toplumun tüm üyelerine etik, ahlaki ve sosyal bir sorumluluk olduğu anlatılmalı. Bilim insanları olarak biz artık tavsiye vermiyoruz, seçenekler sunuyoruz. Yapılması gerekenler belli. Dünyada ekolojik ve iklim seferberliği ilan eden ülkeler bu yönde doğru bir adım atmaktadır. Daha spesifik önlemler: Sektörler arası entegre bir yönetimin sağlanması. Örneğin gıda sisteminin üreticilerden başlayıp sivil toplum ve tüketicilerin de dahil edildiği bir reformdan geçmesi gerekiyor. Tüketiciler ve üreticiler arasında daha şeffaf bir ağ kurulması, yerelleştirme, tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi ve gıda israfının azaltılması gereken önlemler arasında. Tamamı 1600 sayfa. Sürdürebilir kalkınma hedeflerine geniş bir yer ayırdık raporda. Bu hedeflerin yüzde 80'inin ekosistem dengesinin bozulması nedeniyle gerçekleşememesinden bahsediyoruz. Mesela yenilenebilir enerji hedefi biyolojik çeşitliliğin ve toprak bütünlüğünün korunması hedefleriyle çakışıyor. Bu yüzden sektörlerarası bir yaklaşım şart. Aslında son yirmi senedir bilim insanları bu sonuçların geleceğinden bahsediyordu. Ekonomik büyümenin dünyadaki bütün ülkeler tarafından bir ilerleme göstergesi olarak anlaşıldığı bir sistemde kaybolan ekosistem ve kaynaklar göz ardı edildi. Sınırlı kaynaklar sınırsızmışçasına kullanıldı. Raporda farklı senaryolar var. Eğer ekonomimiz olağan senaryoda giderse, olumsuz tablo daha da olumsuzlaşacak. Dünya ekonomisi tüketimi merkeze aldığı için doğal kaynaklar zamanla yok oluyor. Senaryoların içinde küresel anlamda ekonomilerin reforme edildiği, küçülmeye gidildiği ve biyolojik çeşitliliği ve doğayı koruma ilkesinin merkeze alındığı sistemlerde 2050'den sonra iyileşme olasılığı bulunuyor. Kısacası bu bir seçim meselesi. Rapor daha önceki çalışmaların derlemesi olarak hazırlandı. Bütün uzmanlar disiplinlerarası bir yaklaşımla kendi alanlarındaki çalışmaları derlediler. Fakat raporda bilim insanlarının yanı sıra yerel halkların da doğayla olan bilgisine danışıldı. Amazonlar gibi dünyanın kilit biyolojik çeşitlilik alanlarında yaşayan yerel halklar, doğayla iç içe olan yaşam felsefelerini bizimle paylaştılar. Onları rapora dahil etme nedenimiz, yerel halkların koruduğu alanlarda biyolojik çeşitliliğin daha yavaş azaldığına dair verilerin olması. Türkiye'de çevre ve su adaleti üzerine uzun süreli çalışmalarım oldu. 2009-2013 arasında Yuvarlakçay, İkizdere ve Aksu'da HES'lerin hem doğa, hem de köy toplumlarının yaşam kaynakları üzerindeki etkilerini anlatan çalışmalarımı uluslararası alanda yayınladım. Genelde yerel ölçekli dönüştürücü yönetimlerin iklim ve ekosistem dengesi açısından daha sürdürülebilir olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle başarılı yerel yönetimleri bugünkü çalışmalarıma dahil ettim. Kent alanında, Barcelona'daki aktivist-belediye platformunu, enerji kooperatiflerini, İstanbul'da kent bostancılığını, Kopenhag'da gıda kooperatiflerini yakından inceliyorum. Yerelde halkların kendi kaynaklarını kolektif olarak nasıl idare edebildiklerini ve hatta yönetime dahil edildiklerini belgeliyorum. Projemin sonunda farklı ülkelerdeki birçok kolektif hareketin stratejilerini derlediğim bir kitap çıkaracağım. Türkiye'nin aynı başka ülkelerdeki gibi acilen hem iklim, hem de ekolojik denge için eylem planı hazırlaması gerekiyor. Bu eylem planının içinde tarım, şehirleşme, enerji, ekonomi gibi belli başlı alanların reforme edilmesi hakkında stratejiler geliştirilmesi lazım. İklim ve ekoloji seferberliğinin siyasetin gündemine oturması gereken bir zamandayız. Sıcaklıkların, sanayi öncesi seviyelere göre 2 santigrat derece artması halinde dünyadaki türlerin yaklaşık yüzde 5'i yok olma tehdidi ile karşı karşıya kalacak ki bu, sera gazı emisyonları önemli ölçüde azaltılmadığı sürece, gelecek birkaç on yılda dünyanın geçebileceği bir eşik. Ortalama küresel sıcaklığın 4,3 santigrat derece artması halinde ise gezegendeki türlerin yüzde 16'sı yok olacak. Bu kayıplar, yoksulluğu ve açlığı azaltmak ve daha sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek için mevcut küresel çabaları baltalayacak.


Burdur'da açılan Doğa Tarihi Müzesi'yle Türkiye önemli bir merkeze kavuştu. Zafer Sokak'ta bulunan müzede, Prof. Dr. Nurfettin Kahraman tarafından Elmacık Fosil Yatağı'nda 2006-2010 yıllarında yapılan paleontolojik kazılarda elde edilen Göller Yöresi fosilleri, yaşayan mevcut türler ve kayaçlar sergileniyor. Elmacık Fosil Yatağı'nda kazılar sonucunda fillerin ataları Mastodonlar, atların ataları Hipparionlar, Rhinoceroslar ve kunduzlar gibi 13 makro tür saptandı. Jeoloji tarihi boyunca yaşamış en büyük fil türü olan Afrika kökenli "Güney Mamutu"na ait 3.2 metre uzunluğunda ve yaklaşık 100 kilogram ağırlığındaki tam savunma dişi ile kürek kemikleri müzenin en gözde eserleri arasında. Savunma dişinin yaşının beş altı milyon yıl olduğu sanılıyor. Savunma dişi, daha önce Çin'de bulunan 3 milyon yıllık savunma dişinden eski olmasıyla önem kazanıyor.


Berlin Uluslararası Uzay ve Havacılık Fuarı'nda Lufthansa' ya "emisyon azaltımı" kategorisinde Alman Havacılık Kurumu'nun "İnovasyon Ödülü" verildi. Federal Alman Ekonomi ve Enerji Bakanlığı himayesinde gerçekleşen ödüllerde sivil havacılık sektörüne yönelik inovasyonlar geliştiren şirket, start-up ve bireyler değerlendiriliyor. Bu yıl Lufthansa ve IT-şirketi Aviaso' nun birlikte geliştirdiği analiz yazılımı OMEGA birinciliğe layık görüldü. Açılımı "Ops Monitor and Efficiency Gap Analyzer" olan OMEGA programı uçakların verimliliğini artırmak amacıyla uçuş süresince topladığı verileri değerlendiriyor. Bu bağlamda öncelikle meteoroloji, uçuş performansı ve navigasyon verileri değerlendirmeye alınıyor. OMEGA programı yaklaşık üç yıllık bir proje aşamasından sonra 2015 yılı sonunda başarıyla uygulamaya konuldu. Lufthansa Grubu, stratejik çevre programını 2008 yılında uygulamaya koydu. Geçen süre içinde yolcu uçaklarının yakıt verimliliği yüzde 11.5 artırılarak 2015 yılı itibariyle 100 km için yolcu başına 3.84 litre düzeyine getirildi.


Disleksi, zihinsel ya da görme ve işitme yetersizliği bulunmamasına rağmen okuma, yazma, dinleme ve matematiksel işlemleri öğrenmede ve kullanımında güçlük olarak kendini gösteren ve nüfusun yüzde üç ile yüzde 10'ununu etkileyen nörolojik temelli bir bozukluk. "Disleksili Senaryom" projesi, disleksili çocukların uygun ve doğru eğitim aldıklarında senaryo yazmak gibi öğrenilmesi çok zor görünen bir alanda başarılı olabileceklerine dair farkındalık yaratma amacını taşıyor. Türkiye'de ilk kez gerçekleştirilen bu projede 14-18 yaş grubundan 14 disleksili çocuk beş hafta boyunca kısa film senaryosu yazma eğitimi aldı. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün yürüttüğü projenin eğitimleri Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Sinema ve Televizyon Bölümü öğretim üyelerince verildi ve Disleksi Öğrenme Güçlüğü Derneği tarafından desteklendi. Eğitimin başlıkları "Sinemada senaryo ne anlama gelir?" "Senaryoya giden süreçte masal ve efsanelerin yeri nedir?" "Öykü nedir? Bir öyküyü oluşturan öğeler nelerdir ?" "Kısa film nedir? Bir kısa film öyküsü nasıl yazılır?" gibi teknik sorulardan oluşuyordu. Teorik ve uygulamalı eğitimin sonunda çocuklar bunları uygulamaya dökebilecek yeteneği kazandı. "Disleksili Senaryom" kitabı ise çocukların eğitimlere başlamadan önce yazdıkları hikayeler ve eğitim süreçleri tamamlandıktan sonra yazdıkları hikayeleri yan yana getiriyor, çocukların gösterdiği gelişimi gösteriyor. Disleksili çocukların bundan sonra olumlu duygu ve motivasyonlarını sürdürerek hayatlarına devam etmeleri, projenin en büyük hedefi. "Disleksili Senaryom" belgesel film gala töreni 12 Mayıs 2016 günü Ankara'da, Cinema Pink-Forum Ankara Outlet 1. katta gerçekleşecek. Saat 18.00'de kitap imza töreni, 19.00'da belgesel gösterimi yapılacak.


Jorge Louis Borges'in, Aleph adlı yapıtındaki, Esirin ve Savaşçının Hikayesi'nde, bir gün kavmiyle, kuşatmak ve fethetmek amacıyla Ravenna önlerine gelen Lombardialı barbar Droctulft'tan söz edilir. Droctulft, ülkesinin ormanlarından geliyordu, "cesur, masum, acımasız"dı, bildiği tek yerleşim birimi, ormandaki kulübelerdi ve şimdi ilk kez bir kent görüyordu. Onu, ufukta yavaş yavaş beliren Ravenna'nın duvarlarını, kulelerini ve daha önce hiç görmediği başka şeyleri seyrederken hayal edebiliriz. Borges'in anlattığı gibi; kentin servileri ve mermerleriyle, düzensizlik yaratmadan bir araya gelmiş pek çok öğenin bütünlüğüyle, heykelleri, tapınakları, bahçeleri, sütunları ve sütün başlıklarıyla, düzenli ve açık alanlardan meydana gelmiş bir teşekkülle karşılaşır. Henüz inceliği bilmeyen, ama ruhunun derinliklerinde bunu seçmesini sağlayan ölümsüz bilgiye sahip Droctulft, bir çeşit karmaşık işleyiş görür. O anda diz çökerek, fethetmeye ve yıkmaya gittiği bu "şey" karşısındaki yenilgisini açığa vurur. Droctulft, "kent"in beklenmedik sürpriziyle vurulur, kavmini terk eder, Ravenna için çarpışır. Hakkında sayısız kitap okuduktan sonra İstanbul'a gelmenin, bu efsanevi Lombardın şaşkınlığını yeniden duyuracağına inanıyorum. Belki de bunun nedeni bazı kentlerin kişiyi uzaktan tasvir etme imkanı vermeden birdenbire içine alıvermesi ve bazılarınınsa kendini sakınmadan yaklaştıkça yavaş yavaş ortaya koymasıdır. Kuşkusuz İstanbul ikinci tip kentlerden. En azından bir zamanlar olduğu gibi denizden gelenler için... Gemi, İstanbul Boğazı'ndan da gelse, Çanakkale Boğazı'ndan da, her durumda Haliç'in önünden geçerek, kenti çeşitli görüş noktalarından, bir çeşit sinematografik kaydırmayla ortaya koyar. Bütün İstanbul tasvirleri arasında belki de en sinematografik olanı, dünyada pek az tanınan bir yazar olan Nerval'inkidir. Bunu Gautier, Flaubert, Loti ve Edmondo De Amicis'inkiler izler. İtalya'da bütün gençler (en azından 1886'dan benim neslime kadar) De Amicis'in, güzel duygularla yüklü, düşünmeye yönelten kitabı Çocuk Kalbi ile yetiştiler. De Amicis iyi bir yazar olmanın yanı sıra Costantinopoli (1874) adlı yapıtında görüldüğü gibi iyi bir gazeteciydi. De Amicis'in az bilinen, o güzelim röportajı, ilk İstanbul seyahatimde bana eşlik etti. Amicis gibi ben de bu seyahati, farklı ve tamamen beklenmedik nedenlerden dolayı yıllarca geciktirmiştim. Bu kenti fotoğraflar, gravürler, resimler, anlatılar ve hatta eski haritalarla hayal etmeye devam ediyordum. Tesadüf eseri anlaşılan kentler vardır. Diğerleri ise uzun hazırlık isteyen, derinlemesine bilgi ve hayal gücünün karışımıyla kavranabilen kentlerdir. İstanbul'u keşfetmek için belki de pek çok ziyaret yapıldı. Bu nedenle ben gerçek kenti yeniden ortaya çıkarmak için bir arkeolog gibi kazmalıydım, bu kişisel İstanbul'un altından ortaya çıkardıklarımı işlemeli ve kullanmalıydım. Bir diğer gereksinim, kentin altından başkalarının bulduklarını çıkarmak... İstanbul'a gelirken elimin altında De Amicis'in metninin bulunmasının nedeni de bu. Öyle ki, o benim bugün göremediklerimi görmüştü. Her şeyden önce De Amicis denizden gelir. Dokuz günlük deniz yolculuğunun son gecesinde kaptanın, "Beyler! Yarın sabah şafakta İstanbul'un ilk minarelerini göreceğiz." anonsuyla, güzel bir mistik hazırlık yapar. Yolcu De Amicis pek az uyur, gündoğumunu haber veren loş ışığı görür görmez güverteye çıkar ve hayal kırıklığıyla lanet eder, çünkü sis vardır. Ama kaptan içini rahatlatır. Sis, İstanbul'a girişi daha da güzel hale getirecektir. Gemi pruvası yönünde Prens Adaları seçilir ve o zamanın süratiyle, Haliç'i görebilmelerine yorucu iki saat daha vardır. Kente yudum yudum tadına vararak yaklaşırlar. Bir saatlik deniz yolculuğundan sonra kaptan parmağıyla beyaz bir noktayı, çok yüksek bir minarenin ucunu işaret eder. Sonra yavaş yavaş minarenin dibinde başka evlerin şekilleri ve renkleri seçilir, başka minarelerin gül rengini almış sivri uçları, evlerin altında surlar ve onların karanlık kuleleri yavaş yavaş görülür ama evler upuzun ve yeknesak bir dizi halinde sıralanmakta, kent bir ovaya uzanmış gibi görünmektedir. Ve sonra, sisler arasından; "kocaman bir gölge, hala bir sis tabakasıyla örtülü, çok büyük, zarif ve görkemli bir bina, bir tepenin üzerinden gökyüzüne doğru yükseliyor, uçları güneşin ilk ışıklarıyla gümüş gibi parlayan upuzun, çok ince dört minarenin ortasında ihtişamla yuvarlaklaşıyordu". Bu noktada önlerindeki beklenmedik sürpriz devam eder, sabah buğusunda yeni kuleler ve yeni kubbeler, yine ışıklı evlerin üzerinde rengarenk evler ortaya çıkar, girintili çıkıntılı ve kaprisli, beyaz, yeşil, pembe ve pırıltılı kıyılar belirir. Ama sis hala boğazın girişini örtmektedir ve gemi durmak zorunda kalır. Yolcuya, henüz üzerini kaplayan sisten kurtulmak için yalnız başına hareket eden şehri görme imkanı verir. Sonunda vapur yeniden hareket eder ve Saray tepesinin aşağısından, servilerin, çamların ve çınar ağaçlarının senfonisini dinleyerek, köşklerin ve müştemilatların çatılarının, kubbelerin, parmaklıklı pencerelerin, dürbünle hayal meyal görülen arabesk kapıların, labirent bahçelerin, geçitlerin ve yolcunun anlamaya çalıştığı gizli köşelerin önünden geçer. Ben bu Konstantinoupolis'i göremedim, çünkü kente içinden geldim. Çünkü Asya kıyısından vapurla Marmara Denizi'ni aşarken, kentin gözlerimin önünden aktığı an, günün ortasıydı ve sis yoktu. Çünkü eğer sis olsaydı, yavaş yavaş dağılırken, ortaya De Amicis'in gördüğü sokaklar ve köyler değil ama kubbelerin, minarelerin ve diğer modern binaların birlikteliği çıkardı... Bununla birlikte gelişimden birkaç saat sonra, Galata Kulesi'nin tepesine çıktım ve günbatımının ışığıyla yıkanan kenti gördüm. Ve bir başka gün, arabayla Boğaz kıyısını dolaştım. Haliç Limanı'nı aşarken bile De Amicis'in heyecanının bir parçasını ben de duydum. Üzerine ne kadar çok şey yazılmış olsa da başkalarının anlattığı kenti kavramak her zaman mümkün olmuyor. Galata Limanı'nda, De Amicis'in, şafaktan günbatımına dek şahit olduğu insan akımını; sedef ve fildişi kakmalı bir tahtırevandan usulca başını uzatan o Ermeni hanımı, ipek sarıklı ve mavi kaftanlı ihtiyar Türk'ün peşi sıra ardında tercümanıyla at üstünde bir Rum'u, konik külahıyla bir dervişi, astragan kalpaklarıyla İranlı askerleri, saçı başı dağılmış bir Çingene kadını, Katolik papazı, ihtiyar Museviyi, harem kadınlarının önünden yürüyen bir haremağasını, maymun taşıyan Afrikalı bir esiri, falcı kılıklı bir lafazanı görmekte ısrar edemem. Her durumda kendi İstanbul'umu keşfetmeli ve diğerlerininkini bir tarafa bırakmalıydım. Yolculuk deneyimlerim bana, her caddeyi ve her meydanı anlatan deneyimli bir rehber eşliğinde, bir yerden diğerine arabayla yer değiştirerek dolaşmanın, bir kenti anlamamak için neredeyse bilimsel bir tarz olduğunu söylüyor. Bunun tersine, bir kenti iyi tanımanın tek yolu; yardım istemeden, yürüyerek, kaybolarak ve mümkünse plan dahi kullanmadan yalnız dolaşmak, burnunun gittiği yere gitmek, kent güneşinin, kokunun ve yankının gösterdiği yolu izlemektir. Bir kentte kaybolmadan önce, kuşkusuz geri dönülecek ve aynı zamanda gidilecek bir hedef tayin etmek gerekir. Yoksa, kendinizi öylece yollara vurursanız, seçim yapmakta zorlanıp, asla kaybolamazsınız. Bir kentte kaybolmak, ancak yanılmalar sonunda mümkündür. Örneğin De Amicis, gezisini yaparken, kafasında sınırları belli, yürüyerek aşacağı epey uzun ve üç uygarlık arasında gerçekleşen bir güzergah belirler. Bu güzergah fizikseldir, çünkü tarihi bellidir. Antik surlardan, Tekfur Sarayı boyunca, Marmara Denizi'nin kıyılarından Haliç... Bu güzergah aynı zamanda simgeseldir de. Çünkü bu yol boyunca haç ve hilal çarpışmış, kent 1453 yılında, 2. Mehmet tarafından kuşatılıp, burada ele geçirilmiştir. Bir Batılının gözüyle bakınca kuşkusuz akla yatkın, kaçınılmaz bir güzergah. Ziyaret edilen yerlerin o ana kadar ikinci Roma'ya ait olduğu, bütün Doğu'nun Hıristiyan medeniyeti altında olması ve yine aynı yerde Osmanlı'nın büyüklüğünün sembolü haline gelişi düşünülürse... Camiye dönüştürülen büyük kiliseler ve aynı günün akşamı skyline'ın radikal bir şekilde değişmesi... Bu düşünceler, De Amicis'in ziyaretini patetik bir hale getirir. Öyle ki, Konstantinoupolis'e kadar bir Hıristiyan imparatorluğunun başkentindedir. Batı Hıristiyanlığının kendi dışında bir şey gibi düşündüğü, gerilemenin başlangıcını saptadığı ve mezhep farklılığıyla uzak durduğu bir hedef. Kent, Hıristiyanlık karşıtı Müslümanların başkenti olunca ilk şoku yavaş yavaş atlatır (16. ve 17. yüzyıllar arası) böylelikle Konstantinoupolis bir ihtiras nesnesi haline gelir, Batı'nın egzotik hayal gücünü harekete geçirir. Kent, üzerine edebi yazılar yazılan bir meta haline gelir. O ana kadar Batı Hıristiyan dünyası tarafından "neredeyse" sevilmezken, radikal bir değişikliğe uğradığında, farklılığın tapınağı haline getirilir. Tam olarak anlamak ve çelişkili duygular üzerine konuşabilmek için, ben başka bir kuşatma çizgisini takip ederek kentin başka bir yüzünü aramayı seçtim, 1204'teki Konstantinoupolis'in izlerini aradım. De Amicis'in kitabını dinlenmeye bırakarak, kenti tarihçi Niketas Khoniates ve Haçlılar safından iki tarihçi Robert de Clary ve Villehardouin'in bakışıyla dolaştım. Bu kuşatma ve bu düşüş, daha da dehşet vericiydi en azından manevi açıdan 15. yüzyıldaki Osmanlı kuşatması için bir alıştırma gibiydi. Çünkü bu Konstantinoupolis'in ilk kez kuşatılması ve yakılıp yıkılmasıydı. Batı Hıristiyanlığının başkenti, Hıristiyan milisler toplayarak, İsa adına "Kutsal Toprak"ı geri almak üzere harekete geçmişti. Haçlı filosu demir atmak üzere Üsküdar'a gider. Ama 6 Ağustos'ta Galata'ya saldırır. Burada Konstantinoupolis'i bütün görkemiyle görür ve bu dürtüyle, egemenlik kurması gerektiğine inanır. Haçlılar, güzel ve sadık gelini, kendi efendisinden kurtarmaya gönderilmiş birer şövalye gibi, bu göz kamaştırıcı güzelliği ondan geri almak istemenin yanı sıra, onu arzu etmeye de başlarlar. Orada bulunmalarının bir diğer sebebinin de kenti yasal sahibine geri vermek olduğunu düşünen Haçlılar, kenti ele geçirir geçirmez, bilinçsizce, güzel bir avın tadına bakar gibi onu yağmalarlar. Benim ziyaretim kuşatmanın başladığı yerde başlıyor, kuzeye doğru surların cephesinden, Blakhernai önünden. Burada hiçbir dayanağı olmayan bir kuşatma yapıldı; güzel bir geçit töreni, birkaç yiğitçe çatışma, rengarenk kıyafetler ve Venedik gemilerindeyken parlayan, denizden saldıran silahlar. Aşağı yukarı sur çizgisi boyunca, bugün yakınından Atatürk Köprüsü'nün geçtiği Blakhernai'a giderler. Surlara ilk gelen Venedikliler yakındaki evleri ateşe verirler, böylece ilk yangın yayılır ve kentin Blakhernai'dan Cristo Benefattore Manastırı'na kadar büyük bir bölümünü ve hemen hemen surlara kadar olan kısmını yakıp kül eder. Bu olay karşısında imparator 3. Aleksios, değerli taşları ve altın paraları alarak tabanları yağlar. Kentliler ne yapacaklarını şaşırırlar, devrik Isakios'u serbest bırakmak için hapishaneye koşarlar ve onu tahta geçirirler. Onunla birlikte, eşit şartlarda, Haçlılar tarafından desteklenen Isakios'un oğlu Aleksios'un da (4. Aleksios) imparatorluğunu tanırlar. Böylece Haçlılar kente girerler, paralarının ödenmesini beklerken, Pera'ya ordugah kurarak buraya yerleşirler. Isakios ve Aleksios sahip olduklarından daha fazlasının sözünü vermişlerdir ve yeterli altınları yoktur. Yeni vergilerle tebalarının mal varlıklarına el koyarlar. Bu arada Haçlılar kente giriş yollarını tutmuşlardır ve halkla aralarında sürtüşmeler başlamıştır. Bir grup Flaman, Pizalı ve Venedikli, Kuzey Afrikalı Müslümanların sokağında ağız kavgası başlatırlar. Haçlılar daha da kötüsünü yaparak, çevredeki evleri ateşe verirler. Yangın bir anda yayılır, kenti Haliç boyunca yakıp kül ederek Hipodrom'a hatta neredeyse Ayasofya'ya kadar gelir. Ocak 1204'te 5. Aleksios Murtzuphlos, genç Aleksios Angelos'u boğdurarak imparatorluğu ele geçirir. Bundan sonra Haçlılar ve Bizanslılar doğrudan karşı karşıya gelirler, durum saldırıya dönüşür. Bu olaylar sırasında saldırganlar yeniden pek çok evi ateşe verirler. Dokuz aydır yangınlarla yağmalanan Konstantinoupolis artık tükenmiştir, 5. Aleksios da kaçmış ama bu kez Haçlıların tahta çıkaracakları kimse kalmamıştır. Benim tarih yazarlarımın sözünü ettiği manastırı ararken dar sokakları geride bıraktım ve kendimi birdenbire Mimar Sinan'ın yukarıdan aşağıya hakim yapısı önünde buldum. Venediklilerin ve Cenovalıların ikamet ettikleri Haliç kıyısından, karınca gibi insan kaynayan uzun bir çatlağa sızdım ve kendimi ansızın Mısır Çarşısı'nda buldum. Ve her ne kadar rehberler 19. yüzyıl seyyahlarının anlattığı gibi olmadığını yazıyor olsa da, her ne kadar önceleri rengarenk mallarla tepeleme dolu çuvalların bulunduğu alana sonraları ambar ve dükkanlar yapılmış ve plastik eşyalar zafer kazanmış olsa da, gözle görülemeyen ama kokusu alınan, bir genius loci sürüp gidiyordu Mısır Çarşısı'nda. Geçmişe ve Doğu'ya yapılan güzel kokulu yolculuk, hafifçe baş döndürerek burunda sona eriyordu. Sersemlememek için rıhtıma çıkmak zorunda kaldım, neredeyse gizemli sayılabilecek Pandeli'nin, kapıya bakan duvar çinileri üzerine oturdum, balla yapılan tatlılardan birini ısmarladım. Kanın damarlardan akışı işlenen bir günahın heyecanını hatırlatıyordu. Bu noktada artık Bizans'ta mı, Konstantinoupolis'te mi, yoksa İstanbul'da mı olduğumu bilemiyordum. Üç uygarlığı ve üç dönemi aynı anda kat ettiğim, bir gezi yaptığımı fark ettim. Oysa üç ismi ve üç tarihi olan bu kent, aslında hala aynıydı. Belki de surları arasında sakallı Kilise babalarının yorgun düşene kadar, teslisin sırrı, yani "bir şey"in nasıl hem "bir" hem de "üç" olabildiği üzerine tartışmalarının bir tesadüf olmadığını düşündüm. İlk İstanbul seyahatimle ilgili izlenimlerim burada sona eriyor. Gelecek defa kentin bir başka yüzünü keşfedeceğim. Yazar orijinal metinde "dervişlerin dansı" ifadesini kullanmıştır. Ç. N.


İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampusu'ndaki Türk Eczacılık Tarihi İhtisas Müzesi eczanelerin ve eczacılık eğitiminin tarihine ışık tutan, geniş koleksiyonuyla dikkat çeken özel bir mekan. Eczacılık Fakültesi'ndeki müze ilaç endüstrisinin geçmişini inceleme olanağı da sunuyor. Topkapı Sarayı Müzesi Enderun Eczanesi'ne ait şiddetli zehirler dolabı, ayrı bulundurulacak ilaçlar dolabı, porselen ilaç kavanozları, cam ilaç şişeleri müzede sergilenen parçalar arasında. Osmanlı döneminden Pastör ve İstikamet eczanelerinin dolapları, çeşitli eczanelere ait porselen ilaç kavanozları, ilaç yapımında kullanılan malzeme ve reçete kayıt defterleri ülkemizde eczanelerin gelişimi hakkında fikir veriyor. 1839 yılında başlayan eczacılık eğitiminin çeşitli dönemlerine ait diplomalar, diploma kayıt defterleri, mezunların fotoğrafları, tabelalar da koleksiyonda yer alıyor. Osmanlıca, Türkçe, İngilizce, Fransızca, Almanca ve İtalyanca çok sayıda eczacılık ve tıp kitabı içinde en eskisi 1734 tarihli. Türkiye'nin ilk Eczacılık Tarihi Müzesi, 1960 yılında Prof. Dr. Turhan Baytop tarafından kurulmuş, müzenin çekirdeğini de Baytop'un kişisel koleksiyonu oluşturmuştu. Koleksiyon yıllar içinde bağışlanan eşyalarla giderek zenginleşti. Sağlık tarihi alanında araştırma yapanlar ve konuyla ilgili sağlık mesleği mensupları Türk Eczacılık Tarihi İhtisas Müzesi'ni randevu ile gezebilir.


Türkiye'yi bir uçtan bir uca, köyleri, kasabaları, şehirleri aşarak koşan Ahmet Uysal, bu sayede 5 bin çocuğun eğitimi için bağış topluyor. Atlas, Uysal'ı Kapadokya'da yakaladı, projeyi nasıl tasarladığını ve koşuya nasıl hazırlandığını sordu. Türkiye'yi boydan boya geçmek benim hayalimdi. 16-17 senelik bir hayal bu. O zaman da kendi işimi yapıyordum, şimdiki gibi. 2002 yılındaki ajandama notlar almışım ofiste, nerelerde koşabilirim, nerelerde kalabilirim diye. İlk hayalim de aslında yürüyerek gidip birilerinin evine konuk olmaktı. Çalıştım, haritalar aldım, hangi mahallede kalabilirim diye baktım. Ancak çokça erteledim bu programı. Tırmanmak istediğim, koşmak istediğim çok yer vardı. Avrupa'nın zirvesi Mont Blanc'a tırmandım. Orta seviyede kaya tırmanışı öğrendim. Nepal'de trekking yaptım, Everest Base Camp'e gittim. Macera tarafını seviyorum bu işin. Bisikletle trans Avrupa turu yaptım. Almanya, Avusturya, İtalya, İsviçre, dört ülke turuydu bu, bir haftada 1000 kilometrelik, 10 bin metre de tırmanışı olan. Ama en çok bağlandığım koşma oldu. Tek başıma olmayı seviyorum. Doğayla birlikte oluyorum. Kuşları, rüzgarı, kendimi dinliyorum. Aslında ben bir sporcu değilim. Spor yapmayı seven biriyim. Vücuduma iyi bakmaya çalışıyorum ama zamana karşı yarışmıyorum. TEGV'le tanışmam da bu vesilelerle oldu. Kuzey Kutbu maratonuna katılmaya karar verdim. Maratona hiç Türk katılmamıştı. Ben bunu güzel bir hedefle birleştireyim, birilerine yarasın diye düşündüm. Eğitim benim küçüklüğümden beri ailemden de öğrenerek çok önemsediğim bir şeydir. Bu nedenle eğitim için koşmayı istedim. TEGV'i yıllardır biliyordum, arkadaşlarım TEGV için koşmuşu, ben bağışçısıydım. Randevu alıp gittim, tanışma günü çok güzel geçti. Ben gittiğimde 50 kişilik bir grup "hoş geldin" dedi, alkışladı, çok duygusal bir ortam oldu. TEGV koskocaman bir gönüllü ailesi, herkes çok gönülden ve severek çalışıyor. Sevgi dolu bir yer. Kuzey Kutbu projesiyle bir araya geldik. Birlikte çalıştık maraton için, ne kadar bağış toplayabiliriz diye düşündük. Hedefler koyduk. "Siirt Pervari Öğrenim Birimi için koşar mısın?" dediler. "Koşarım" dedim. Ama Pervari nerede bilmiyordum bile, şimdi Pervarili gibi hissediyorum kendimi. Bana koşmadan ve Pervari'ye gitmeden önce de mektuplar, e-mailler, telefonlar geliyordu Pervari'den ve ben oralı gibi hissettim, çok güzel hazırlandım bu sayede. Maratonda eksi 55 derecede koştum, rüzgar faktörüyle birlikte. Zemin buz, saplanmalı, bir arazi koşusu gibi. Ama hedefim, beni koşmak için motive etti. Çok güzel bir bağış topladık, bir yıllık giderleri karşılamak istiyorduk birimin, toplanan bağışla iki yıllık giderleri karşıladık. Sonra Pervari'ye gittik, çocuklarla ve gönüllülerle buluştuk. Sonra 'TEGV için bu sefer ne yapabilirim' diye düşünmeye başladım ve Türkiye koşusu gündeme geldi. Birkaç çeşit hazırlık gerektiriyordu. Rota ne olacak, nerelerde kalacağım, her gün ne kadar koşabilirim? Birçok kitap okudum. Ultra koşular, günaşırı maraton koşunca vücudun verdiği tepkiler üzerine. Rotayı çalışmak için birkaç ultra koşucu arkadaşla konuştum. Serdar Kılıç, Türkiye'yi iyi bilen birisi, rotayı onunla çalıştık. Haritaları yerlere serdik. Daha önceden gitmediğim pek çok yer var rotada, Artvin, Erzurum, Gümüşhane, Bayburt... Kabartma haritalarla nereden koşabilirim diye baktık. Yükseklikler ne olacak önemliydi, mevsimi, tırmanışı belirlemek uzun sürdü. Detaylı bir şekilde rotayı çıkardıktan sonra bilen kişilerle konuştum, konuştukça revize ettim. Konaklamaları da önceden ayarladım. Yapmadım. Fırsatım olmadı maalesef. Ama o kadar çok soru sordum ki bilenlere. Dolayısıyla sıkıntı yaşamadım şimdiye kadar da. Rotayı çıkardıktan sonra kendi fiziksel gücümü bilerek günde 30-40 kilometre menzili alabileceğimi düşündüm, buna göre plan çıkardık. Beş günde bir, bir gün dinleniyorum. Karşıma 46 koşu gününden oluşan, 11 Nisan'da başlayan, 7 Haziran'da biten bir plan çıktı. Bir, iki gün de İstanbul'a döner çocukları görürüm dedim. 32. günümdeyim. Tamamen plana uyabildim. Yalnız olduğumda bazen sabah 35 kilometre, öğleden sonra 15 kilometre koşuyorum. Bu rotanın önünde gitmemi sağlıyor ve misafirim geldiği günlerde daha az koşuyorum. Benimle koşmak için gelen arkadaşlarım oluyor, destek için. 10-15 kilometre koşuyorum onlarla. Türkiye'yi boydan boya gitmek istiyordum, çapraz bir güzergah olsun istedim. Marmara Bölgesi'nde zaten sürekli vakit geçiriyorum, Güneydoğu'ya çok sık gittim ve bildiğim bir coğrafya orası. Neredeyse her iline gittim. O nedenle Artvin'den Muğla'ya doğru bir rota çıktı ortaya. Haritada da güzel görünüyor, kollarını açıp Türkiye'yi kucaklıyor gibi oluyorsunuz. Artvin Merkez'den başladım, Yusufeli'nden devam ettim. Erzurum'un en kuzeyine giderek İspir ve Pazaryolu'ndan Bayburt'a geçtim. Oradan Gümüşhane, Erzincan, Sivas, Kayseri, Nevşehir yaptım. Şu an Aksaray'ı koşuyorum. Buradan Konya'ya geçerek Isparta, Burdur, Denizli ve Muğla yapacağım. Toplamda 14 ilden geçmiş olacağım. 8 ilimizi geçtim. 1645 kilometre bütün rotam. Şu ana kadar 970 kilometre bitti. Hava beklediğimden sıcaktı. Açıkçası biraz zorladı sıcak. Sabah çok erken başlamıyorum, güzel bir kahvaltı edip sabah yedi buçuk, sekiz gibi başlıyorum koşmaya. Öğlene doğru çok sıcak oluyor ve rüzgar da zorluyor. Rüzgar sesi uğultu yapıyor ve biraz baş ağrısına neden oluyor. Normalde yağmurlu bir bölgeden geçmeme rağmen hiç yağmura denk gelmedim. İlk yağmura buralarda rastladım. Burada karşılaştığım yağmurlar da on dakikada koşuyu çok zorlaştırıyor. Ayakkabılar, yağmurluğum ıslanıyor. Koşulamaz hale getiriyor. O bakımdan şanslıymışım şimdiye kadar. Yolda özellikle Sivas'a kadar çok fazla şehir içinden gitmedim, hep kırsaldan gittim, köylerin içinden geçtim, insanlarla sohbet etme fırsatım oldu. O nedenle çok keyifliydi. "Çocuklar için koşuyorum" deyince herkes çok güzel tepkiler verdiler. Çok sıcak davrandılar. Bu çok moral veriyor. Sivas'tan sonra daha çok asfalttan, otoyol kıvamında bir yerden koşuyorum. O heyecanı biraz öldürüyor, yanınızdan tırlar geçiyor ve biraz da endişeli oluyorsunuz. Düşük bir banket varsa oradan gidiyorum. 57 gün boyunca 17 farklı konaklama noktam var. Günlük koşuyu bitirirken kendime konum gönderiyorum. Ya bir benzincide, ya bir kervansarayda bırakıyorum. Arabanın beni konaklayacağım yerden alıp koşu yerine götürüp bitirince alması gerekiyordu ama şu an benimle birlikte geliyor koşarken de. Böylece sırt çantamı da taşımam gerekmiyor. Daha rahat, özgürce koşabiliyorum. Rotada bol bol tarihi eser var. Şimdi İpekyolu'na düştüm. Benim menzilim nasıl 30-40 kilometre ise develerin de öyleydi sanırım. O nedenle her gün bir kervansaray denk geliyor. Kimisi restore edilmiş, kimi terkedilmiş. Ama kapısı açıksa girip geziyoruz. Önceden bu kervansarayları belirlemiştik. Rotamın kenarına yazmıştım hangi gün hangi kervansarayla karşılaşacağımı. Yarın Pervanehan var mesela. Onlar da bir renk katıyor. Belli bir hedefe doğru koşmak da çok iyi geliyor. Öyle bir yer yoksa şu tepeyi de koşayım öyle bırakayım diyorum, ertesi gün yokuştan başlamak güzel oluyor. Bir birim belirlemedik. TEGV'in 72 tane birimi var. Bir kısmının sabit bağışçısı var, bir kısmının yok. O nedenle koşu sonrası bir birim belirleyebiliriz. Hedef 500 bin TL toplamak. Bu parayla 5 bin çocuğa eğitim desteği verebiliyoruz. Ama umarım bu hedefin de üzerine çıkarız. 10 TL bağış yapmak için TEGV yazıp 3353'e göndermek yetiyor.


Portekiz'in Sado Vadisi'nde bulunan 8 bin yaşındaki insan iskeletleri, bugüne dek bilinen en eski mumyalar olabilir. Bu varsayıma, 1960'larda söz konusu vadide bulunan 13 iskeletin ilk kez gün ışığına çıkarıldığı dönemde çekilen fotoğraflar kaynaklık ediyor. İsviç'ten Uppsala ve Linnaeus üniversiteleri ile Portekiz'den Lizbon Üniversitesi'nin ortak çalışmasında, mezolitik dönem Avrupalılarının ölü gömme ritüelleri ve inanç sistemlerine ışık tutmak için muhtemel gömülme pozisyonları yeniden yaratıldı. European Journal of Archaeology'de yayımlanan araştırma kapsamında, günümüzde iskeletlerin üzerinde yumuşak doku kalmadığı için bazı özel teknikler kullanıldı, ayrıca Teksas Devlet Üniversitesi Adli Antropoloji Araştırması Birimi'nce yapılmış çürüme deneyleri incelendi. Buna göre, ölülerini dizleri göğüslerine çekili halde gömen Sado Vadisi insanları, ölünün bedeni kurudukça onu iplerle bağlayıp istedikleri pozisyona gelinceye dek sıkıyordu. Bu işlemi, ölülerini taşımayı kolaylaştırmak ve ölü bedenin bütünlüğünü korumak için yapmış olabilecekleri düşünülüyor. Bugüne dek, Şili'de Atacama Çölü'nün sahil kesiminde bulunan Chinchorro mumyalarının en eski örnekler olduğu düşünülüyordu. Bölgenin avcı-toplayıcılarının mumyaladığı bedenler yaklaşık 7 bin yaşındaydı. Günümüzde bilinen mumyaların çoğu 4 bin yıldan yaşlı değil. Antik Mısır'da ise mumyalama işleminin geçmişinin 5 bin 700 yıl öncesine dayandığını gösteren kanıtlar mevcut. - Ölümün birinci günü vücut, pozisyonunu koruması için sıkıca bağlanmış. - Üç hafta sonra, bandajların sıkılması ve bedenin kurumasıyla esneklik artmış. - Yedi ay sonra, beden kitlesi iyice azalmış. Üç haftadan sonra bandajlar sıkılmamış.


Milli Mücadele'nin en zor yılı hiç kuşkusuz 1920'ydi. Aslında uzun süre kapalı kalan Osmanlı Meclis-i Mebusan'ın seçimleriyle açılan 1920 birçok önemli gelişmeye sahne oldu. Seçimlerde Mustafa Kemal'in liderliğini yaptığı Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin üyeleri çoğunluğu sağladı. Açılan Meclis-i Mebusan'da milletvekilleri "Ahd-i Milli"yi, yani Misak-ı Milli'yi kabul etti. İtilaf Devletleri'nin meclisin bu tutumuna karşı tepkisi İstanbul'daki işgali ağırlaştırmak oldu. İngiliz birlikleri 16 Mart 1920'de başta Meclis-i Mebusan olmak üzere önemli merkezleri bastılar. Faaliyetleri İtilaf Devletleri ve saray tarafından sakıncalı görünenler Malta'ya sürgün edildi. İstanbul'dan kaçmayı başaran mebuslar 23 Nisan'da açılacak olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yolunu tuttu. Ankara'da açılan meclis bir açıdan İstanbul'daki Meclis-i Mebusan'ın devamıydı. Ancak başka açıdan da yepyeni bir oluşumdu: Osmanlı tarihinde ilk kez bir meclis "hakimiyet-i milli" prensibiyle çalışıyordu ve yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerini tekelinde toplamıştı. TBMM'nin açılmasını Ankara etrafında giderek yoğunlaşan Kuva-yi Milliye'ye karşı isyanlar takip etti. Anzavur, Düzce, Konya, Yozgat ve diğerleri. Bunları Ege'de İzmir'i işgal altında bulunduran Yunan ordusunun ileri harekatı izledi. Osmanlı'nın kadim başkentleri Bursa ve Edirne'nin yanı sıra Balıkesir düştü. Yunan ordusu Uşak'a saldırdığında BMM, Eskişehir'in düşmesi durumunda hükümet merkezinin Sivas'a taşınması kararını aldı. 1920'yi zorlu kılan bir diğer etken Sevres Antlaşması'nın İstanbul'daki hükümet tarafından imzalanmasıydı. İstanbul hükümetinin imzaladığı Sevres, ülkenin resmen parçalanması anlamına geliyordu. 1920 sonbaharında Ankara, bir yandan kendisini kuşatan isyanlarla uğraşıyordu, bir yandan da Yunan ordusuna karşı durmak için düzenli bir ordu kurmaya çalışıyordu. Bu karanlık tablo içinde Ankara'nın inadı dışında umut vaat eden tek gelişme 1920 sonlarına doğru Sovyet Rusya'nın yaptığı yardımla Türkiye'yi ayakta tutma çabasıydı. Atlas Tarih, 100'üncü yılında Türkiye'nin geleceğinin belirlenmesinde en önemli kavşak noktalarından birisi olan zorlu 1920 yılını Doç. Dr. Ahmet Kuyaş'la beraber masaya yatırıyor.


Dünyanın en büyük fotoğraf yarışması "Sony Dünya Fotoğraf Ödülleri"nde finale kalanlar arasında Türkiye'den de iki isim var. Barbaros Kayan, "Profesyonel Kavramsal" kategorisinde; Gültekin Alkurt ise "Açık Gülümseme" kategorisinde finale kaldı. Katılım sayısı, yarışmanın dokuz yıllık tarihinde en yüksek düzeyine ulaşırken 2015'e göre yüzde 33'lük bir artışa işaret ediyor. Türkiye'den yarışmaya katılımların sayısı da önceki yıla göre yüzde 17'nin üzerinde arttı. Sony Dünya Fotoğraf Ödülleri'nde, bir önceki yılın dünya çapında en iyi çağdaş fotoğrafları takdir edilip ödüllendiriliyor. Her türlü beceri düzeyinden fotoğrafçıların çalışmalarının kabul edildiği yarışma kapsamında, Profesyonel, Açık, Gençlik ve Öğrenci olmak üzere dört yarışma düzenleniyor. Sony Dünya Fotoğraf Ödülleri hakkında daha fazla bilgiye www. worldphoto. org adresinden erişilebiliyor.


Kemal Gökhan Türe, 2014'teki vefatına kadar denizlerle ilgili sayısız çalışmaya imza atmış öncü bir isimdi. Atlas'ın ekspedisyon editörlüğünü de üstlenmiş Türe'nin hayatına kısa bir bakış, ömrüne sığdırdığı başarıları gözler önüne seriyor. Kemal Gökhan Türe, Türkiye'de sualtı çalışmalarının öncülerinden. Ocak 1962'de Tekirdağ'da dünyaya geldi. Çocukluğunu geçirdiği baba evi kıyıdaydı, dolayısıyla denizi daha çocukluğundan bilen ve yakından tanıyan birisi oldu. Lise çağlarında Marmara Denizi'nde kayıkla açılıyor, balık avlıyor ve nefesle dalıyordu. Yakın arkadaşlarıyla Marmara Adaları'na gidiyor, adaların etrafında tekneyle dolaşıyordu. ODTÜ-SAT'ı kuranlardan ve öncü üyelerinden birçoğumuz gibi 1970'li yıllarda nefesle zıpkınla balık avlıyordu. Bu deneyimler ve deniz canlıları ile karşılaşmalar daha sonra yazdığı şiirlerine de yansıyacaktı. Duygu ve anlam yüklü, denizci insanların yanı sıra denizi tanımayanları bile duygulandıracak nitelikte şiirler. Temel ve ileri dalış eğitimlerinin yanı sıra ODTÜ-SAT'ın şiarı dalışı bir araç olarak kullanarak deniz ve sualtı araştırmalarını yapmak, araştırması zor olan konularda veriler toplamak, bunları yayınlara dönüştürmek ya da bunu bilim dünyasına kazandırmak, korunması gereken doğal, tarihi ve kültürel değerleri gelecek kuşaklara aktarmak asıl amaç oldu. Bu ise, araştırmalara odaklanmak ve ihtisas çalışma kümeleri oluşturmaktan geçiyordu. İşte Gökhan Türe ODTÜ-SAT bünyesinde 1984 ile mezun olduğu 1987 seneleri arasında bunları tasarladı ve önerdi. Kısaca "araştırma grupları" dediğimiz bu ihtisas birimlerini oluşturdu. Ekoloji için Ekolojik Araştırmalar Grubu, yunuslar ve balinalar için Deniz Memelileri Araştırma Grubu, nesli tehlike altında Akdeniz foku için Akdeniz Foku Araştırma Grubu, buhar çağı sonrası batık sac gemileri araştırmak ve belgelemek üzere için Batık Araştırma Grubu, antik çağdan kalma batık gemi ve şehirleri araştırmak için Sualtı Arkeolojisi Araştırma Grubu, içinde su sistemleri bulunan deniz ve kara mağaralarını araştırmak ve belgelemek için Mağara Dalışı ve Araştırma Grubu kuruldu. Bu gruplar hala yaşıyor ve Türkiye'de bilgi boşluklarını doldurma yönünde çalışıyor. Bu araştırma gruplarının elde ettiği görüntüler birçok belgesel filmde kullanıldı ve aynı zamanda akademik çalışmalarda makale ve yayınları destekledi. Deniz kaplumbağalarından Caretta caretta için Türkiye kıyılarında en önemli üreme sahalarından biri Dalyan kumsalı idi. Öncü araştırmalarla önce bu tespit edildi ve Dalyan hedeflenerek 1985 ve 1986'da öncü ve Mayıs 1987'de oldukça kapsamlı ve çok katılımlı bir ODTÜ-SAT saha çalışması planlandı. Gökhan elbette bu fikri geliştiren ve planlayan kişi olarak öncü rol üstlendi. Bu çalışmanın önemi, daha sonra Türkiye'de önce yavaş gelişen ancak 1990'ların ortalarında artan ulusal çapta kitlesel çevre hareketinin başlangıcı olmasıydı. Elbette çok değerli bilim adamları ülkemizin doğasını ve nesli azalan canlılarını araştırmak ve korumak için çalışmalarda bulunmuşlardı, ancak bunlar o zamanki koşullarda medyada yerini bulamayan halka yansımayan çalışmalar oldu. ODTÜ-SAT'ın "Caretta caretta Dalyan Kumsalı Üreme Araştırması" hepimizin bildiği üzere ülkemizdeki çevre hareketinin simgesi olan Caretta caretta'ları Türkiye'de kamuoyuna tanıttı. Ardından 1988'de Türkiye'de STK'lar bu alana girdi ve koruma çalışmalarını devam ettirdi. İşte sevgili Gökhan Türe'nin ilk yıllarımızda bizlere aktardığı "mahmuz etkisi" kavramı yerine oturmuştu. ODTÜ-SAT ve SAD daha sonra deniz kaplumbağaları araştırmalarına sadece destek olan bir kurum oldu. Deniz kaplumbağaları Türkiye'de fark edildiği için ülke çapında koruma proje ve çalışmaları önce yavaş sonra büyük bir ivme ile hızlandı. Dolayısı ile DEKAG kapandı. AFAG ise 1987'den bu yana çok etkin olarak hala devam eden bir ihtisas araştırma birimi ve Türkiye'de Ulusal Fok Komitesi'nin kurucu üyelerinden bir kurum. Birçok ulusal ve uluslararası başarılara imza attığı gibi Henry Ford Avrupa Koruma Ödülleri'nde 1998 yılında Avrupa birincisi olarak Grand Prix ödülüne layık görüldü. SAAG birçok önemli sualtı arkeolojik eserlerini ortaya çıkardı, bazılarının yüzey incelemelerini yaptı. Bu bulguları başta Kültür Bakanlığı olmak üzere kamuoyuna tanıttı ve sualtı kültürel mirasımızın korunmasına çok önemli katkılar yaptı. SAD-SAAG son iki senedir UNESCO Türk Milli Komitesi Sualtı Kültürel Mirası İhtisas Komisyonu asal üyesi. Deniz-kıyı ekosistemlerini araştırma ve koruma çalışmalarından başka, Türkiye'de hem deniz hem kara mağaralarını araştırdı, birçok araştırma başlığı ve ekspedisyon tasarladı ve gerçekleştirdi. Bunlardan en önemli iki tanesi sonuçları ile dünya literatürüne geçti. 1995 ve 1996'da iki sene artarda yapılan bu su sistemli kara mağaraları keşiflerine, Antalya Toroslarının karstik jeolojik yapısı nedeniyle Karst Dive adını verdi. Bunlar mağara dalış teknikleri uygulanmadan keşifleri olanaksız olan mağaralardı. Mağaralardan biri Antalya'nın sırtlarında Kırkgöz Mağarası ve diğeri Finike'de yine denizden içeride yer alan Gök Mağara idi. Gökhan Sualtı Araştırmaları Derneği'nden güçlü bir mağara dalıcı ekibi kurdu ancak oldukça teknik bir dalış olacağını öngörerek dünyada bu konuda ün yapmış iki uzmanı araştırma ekibine davet etmek istedi; Amerika'dan Global Underwater Explorers ekibinden teknik mağara dalıcıları Todd Kincaid ve Jarrod Jablonski daveti kabul ettiler ve Antalya'ya geldiler. SAD ve Atlas'ın katkıları ile Gökhan Türe liderliğindeki SAD ve GUE ekibi üyelerinin verimli bir işbirliğiyle Finike Gök Mağara'da karışım gazla o güne kadar hiç inilmeyen 120 metre dalış gerçekleştirildi. Ülkemizde açık su dalışı olarak bile gerçekleşmeyen bu derinlik kapalı bir sistemde olağandışı bir deneyimdi. Bu derinlikle Gök Mağara 1995 senesinde Asya'nın en derin mağarası olarak tescil edildi ve halen de bu rekor devam ediyor. Üstelik mağaranın buradan daha da derine gittiği anlaşıldı ve çizimlerde dip derinliği ucu açık işaretlendi. Diğer yandan araçla gidildikten sonra tüm dalış ekipmanlarının 15 ekip üyesi ile Toroslar'ın eteğinde katırlarla taşınarak ulaşılan Antalya Kırkgözler Mağarası ise başka bir rekora adını yazdıracaktı. Mağara içindeki gölden dalış yapıldı ve dağların içinde yüzlerce metre uzunlukta, yer yer daralan su tünellerinden geçtikten sonra 100 m x 60 m x 50 m boyutlarında stadyum adı verilen oldukça büyük bir tatlı su rezervuarına ulaşıldı. Bu da Avrasya kıtasının en büyük mağaralarından biri olarak literatüre geçti. Gökhan'ın tasarımı ve öncülüğünde Türkiye de ilk defa bu kadar ileri düzey bir teknik mağara dalışı gerçekleşmiş oldu ve sonuçları ile Atlas'ta kapsamlı bir makale olarak kamu ve bilim dünyası ile paylaşıldı. "Project Karstdive" adıyla bu çalışma 1997 senesinde Henry Ford European Conservation Award proje yarışmasında Türkiye Ulusal Ödülüne layık görüldü. Tatlı su rezervlerinin önemine karşılık bu keşif sonuçları ayrıca DSİ Genel Müdürlüğü'ne bir rapor şeklinde sunuldu. Gökhan ülkemizde zıpkınla balık avcılığına da çok geçerli bir alternatif geliştiren ilk dalıcı. 1980'lerde henüz ülkemizde hemen tüm dalıcıların dünyalarının zıpkıncılık üzerine kurulu olduğu bir dönemde sualtında balık avlama anlayışı yerine sualtında görüntü avlama kavramını ortaya attı. Birkaç sene sonra bu kavram olgunlaştı ve ODTÜ-SAT Gökhan'ın bu fikri önderliğinde 1991 senesinde Türkiye'de ilk defa Sualtında Görüntü Avlama Yarışmaları düzenlenmesini önerdi. Bu öneri kabul gördü ve SAGAY'lar birbirini izledi. Ülkemizde uzun seneler önce sadece ODTÜ-SAT tarafından düzenlenen sualtı fotoğraf yarışmaları şeklinde devam etti. Gökhan Türe'nin bu buluşu daha sonra Türkiye'de yapılacak olan tüm diğer sualtı fotoğraf yarışmalarının öncüsü olacak ve bu doğa dostu etkinliğin bir ilham olarak ülke çapında yaygınlaşmasına önemli katkı sağlayacaktı. Gökhan Türe 1994 senesinde Sualtı Araştırmaları Derneği kurulmasını önerdi ve 14 kurucu ile birlikte kurulan dernekte ilk ve kurucu başkanı oldu. SAD sualtı, deniz ve kıyılarımızın araştırma ve korunmasında ülkemizdeki öncü bir sivil toplum kuruluşu. Gökhan'ın öncülük yaptığı dernek tüzüğünün hazırlanmasındaki çabaları ve katkıları unutulacak gibi değil. Son derece titiz ve idealist bir çalışma sergileyerek kurucu ekibi koordine etti. Kusursuz bir dernek tüzüğü hazırlamada öncülük yaptı ve belki hiçbir dernekte olmayan törel ilkeler geliştirilmesini önerdi. Bu törel ilkeler, kurucusu olduğu Sualtı Araştırmaları Derneği'nin temel çalışma ve insan ilişkileri modelini ortaya koydu. Çalışkanlıktan çok ilkeli ve erdemli olmanın önemine işaret etti. ODTÜ Mezunları Derneği'nin Ankara'da Şerefli Sokaktaki lokali çalışma karargahımızdı ve kurucusu olduğu diğer dernek ve oluşumlar gibi SAD da Gökhan'ın fikir tohumları arasından filizlendi. 1998'de Kuzey Denizi'nden başlayarak Karadeniz'e kanolarla sadece ırmaklardan ilerleyerek tasarlayan ve bunu gerçekleştiren yeryüzünde ilk insan oldu. Tuna Kano Geçişi ekip arkadaşları ile Main, Ren ve Tuna nehirlerini aylarca kürek çekerek geçti. Yorgun ama gülen yüzüyle İstanbul'a Ortaköy rıhtımına kanosuyla yaklaştığında dört ay süren kararlı çalışmasını dünyaya gösterdi. 1999'da ise Gökova'nın tanınması ve korunması için bir kano seferi tasarladı. 19 Ağustos sabahı başlayacak seferden iki gün önce büyük Marmara depremi olunca tüm kano ekibi birer deprem kurtarma ekibine dönüştürüldü. Gökhan'ın liderliğinde başlayacak olan Gökova kano seferi ekibi olarak dağılarak 19 Ağustos sabahı Yalova, Çınarcık ve Gölcük'te AKUT'a destek olmak için başka ama ulvi bir görevde bulunduk. Gökhan Türe'nin yaratıcılığı bunlarla sınırlı değil; sadece ODTÜ-SAT, SAD ve Araştırma Grupları değil, Doğa Sporları ve Araştırmaları Derneği, ayrıca Likya Kuş Gözlem Topluluğu'nun da kurucuları arasında. Gökhan'ın en önemli özelliklerinden biri de öz Türkçeye oldukça önem vermesi ve lafta kalmayıp sualtı, dalış, deniz ve kıyı araştırmalarında ilgili teknik terimlerin Türkçelerini bulması veya unutulmuşları ortaya çıkarması, bunları yayınları ve sözleriyle kullanıma sokması olmuştur. İnternetin olmadığı dönemlerde dünya yayınlarını takip ederdi, yurtiçi ve yurtdışından aldığı kitaplarla tam bir ihtisas kütüphanesi kurmuştu. Birçok konferans bildirilerinde ve Atlas başta olmak üzere popüler magazinlerde yayınlandığı makalelerle bilgi ve deneyimlerini kamu, STK, akademik camia ve resmi kurumlarla paylaştı. Gökhan'ın en önemli özelliklerinden biri de buydu zaten; çalışmak, üretmek, yayınlamak ve bunları paylaşmak.


ABD'de Colorado sakinlerinin yüzde 50.4'nün oyuyla, gri kurtların 2023 yılında eyaletin batısındaki dağlara geri getirilmesine karar verildi. 1940'larda bölgede soyları tükenene dek avlanan gri kurtların yokluğunda geyikler çoğalarak bitki örtüsünü silip süpürmüş, erozyon başlamış ve bu zincirleme reaksiyon ekosistemin tüm aktörlerini etkilemişti. Üstelik kurtlar zayıf ve hasta hayvanları avladıkları için hastalıkların yayılmasını da engelliyorlardı. 2022'de ilk etapta 20-30 kurdun doğaya bırakılabileceği belirtiliyor.


Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, Haziran ayında özel bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. BRSHH bünyesinde faaliyet gösteren Gündüz Hastanesi'nin "Bahar Şenliği", Gün Işığı Bahçesi'nde gerçekleşti. Hastaların sosyal ortamda bulunmaları ve toplumun hastalara yönelik ön yargılarının yıkılması amacıyla düzenlenen şenlikte birçok etkinlik yapıldı. Spor yarışları, konserler, halk oyunları gösterileri, orta oyunu ve daha birçok başlıkta hastalar uzun süredir hazırlandıkları gösterileri izleyicilerle paylaştı. Psikiyatrist, psikolog, öğretmen ve hastalardan oluşan müzik grubu Pink Freud da şarkılarıyla izleyicileri coşturdu. Şenlikte el sanatları sergisi büyük ilgi gördü. İlhan Şeşen de Bahar Şenliği'ne katılarak en güzel şarkılarını söyledi. Etkinliğe hastalar, hasta yakınları, hastane çalışanları, sağlık yöneticileri ve çok sayıda davetlinin yanı sıra Bakırköy Kaymakamı, Bakırköy Belediye Başkanı, Bakırköy İlçe Emniyet Müdürü de katıldı. Gündüz Hastanesi Sorumlu Hekimi Uzman Doktor Cenk Varlık da şenliğin hazırlıklarının yaklaşık bir yıl sürdüğünü söyledi: "Çeşitli branşlarda eğitim alan hastalarımız, sizlere mükemmel bir şölen hazırladılar. Yaklaşık 40 kişilik hastane çalışanı ve 800 kişilik takip ettiğimiz hasta grubundan 100 üyemiz aktif olarak bu şenlikte rol aldı." Varlık ayrıca şizofreni başta olmak üzere ruhsal bozukluklara sahip hastaların kabul edildiği Gündüz Hastanesi'nde kişinin ihtiyacına özel hazırlanan programlara dikkat çekti. BRSHH Gündüz Hastanesi'nde üyeler tedavilerinin yanı sıra birçok sanat dalında hocalarından eğitimler alıyor. Atlas dergisi ve Gündüz Hastanesi birlikte "Gündüz Atlası" adıyla özel bir dergi hazırlamış, bu dergi Atlas'ın Mart 2016 sayısında okurlara hediye edilmişti.


Lufthansa Grubu bünyesindeki havayolu şirketleri önümüzdeki yaz döneminde uçuş ağlarına yeni merkezler ekliyor. Grup içerisindeki havayolu şirketleri, 27 Mart 2016 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanacak olan yaz tarifesi çerçevesinde dünyanın en yoğun uçuş ağlarından birini sunuyor. Frankfurt, Münih, Zürih, Viyana ve Brüksel merkez havaalanları üzerinden gerçekleştirecekleri uçuşlarla ve birçok varış noktası arasında düzenleyecekleri direkt seferlerle yaz döneminde 101 ülkede 316 noktaya ulaşım olanağı sunuyor. Bunların yanı sıra 30 dolayında anlaşmalı havayolu şirketi ile gerçekleştirilecek 18 bini aşkın ortak sefer, uçuş ağının daha da kapsamlı hale gelmesini ve yolculara neredeyse dünyanın tümünü kapsayan bir uçuş ağı sunulmasını sağlayacak. Yaz tarifeleri 29 Ekim 2016 gününe kadar geçerli olacak.


Lufthansa Grubu bünyesindeki havayolu şirketleri 2015 yılında toplam 107.7 milyon yolcu taşıyarak yeni bir yolcu rekoruna ulaştı. Şirketler Grubu, 2015 yılında bir önceki yıla kıyasla yolcu sayısını yüzde 1.6 oranında yükseltti. Buna paralel olarak düzenlenen bir milyonun üzerindeki uçuşta koltuk doluluk oranı yüzde 80.4 ile tarihinin en yüksek düzeyine ulaştı. Bu rakam 2014 yılına kıyasla yüzde 0.3 oranında bir artışa denk geliyor. Lufthansa Grubu geçtiğimiz yıllarda sunduğu ürün ve hizmetlerin geliştirilmesi için kapsamlı yatırımlar gerçekleştirmiş bulunuyor. Bu bağlamda geçtiğimiz yıl içinde Lufthansa Grubu filosuna 17 yeni uçak satın alındı. Önümüzdeki on yıllık dönem içinde Lufthansa Havayolları filosuna 251 yeni uçağın daha katılması planlanıyor.


İstanbul Modern, Türkiye fotoğrafının başlangıçtan günümüze önemli örneklerini izleyiciyle buluşturmayı sürdürüyor. Yeni kazandırılan fotoğraflarla birlikte daha da zenginleşen İstanbul Modern Fotoğraf Koleksiyonu'ndan bir seçki "İnsan İnsanı Çekermiş" adlı sergide buluşuyor. Genç Türkiye'nin gelişen ve yenilenen yüzünü dünyaya tanıtan, belge fotoğrafının Cumhuriyet dönemindeki en önemli temsilcilerinden biri olan Othmar Pferschy'den günümüze uzanan dönemde çekilen fotoğrafların yer aldığı sergi, 2 Haziran-18 Aralık 2016 tarihleri arasında görülebilir. Küratörlüğünü fotoğraf sanatçısı ve İstanbul Modern Fotoğraf Danışma Kurulu üyesi Merih Akoğul'un üstlendiği sergide sanatseverler insan portrelerini incelerken, 80 yıllık süreçte gelişen ve değişen teknikleri, yorumları ve sosyo-ekonomik koşulları da takip ediyor. Sergi, fotoğrafçıların kendilerine özgü bakış açılarıyla, izlenimcilikten anlatımcılığa, belgeselden sanata, Anadolu fonundan stüdyonun gelişmiş olanaklarıyla üretilen çağdaş portrelere kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. "İnsan İnsanı Çekermiş", içinde insanın yer aldığı fotoğrafların yarattığı genel hissiyatın bir özetini de izleyiciye sunuyor.


İstanbul Modern Sinema, Uluslararası İstanbul Film Festivali işbirliğiyle, 1970'ler Amerikan avangart sinemasının yıldızlarını 7-10 Nisan 2016 tarihleri arasında "Işığın Peşinde" başlığıyla bir araya getiriyor. 1960'ların ortasından, 80'lerin başına kadar Amerikan sineması Francis Ford Coppola, Woody Allen, John Cassavetes, Stanley Kubrick, Martin Scorsese gibi yönetmenlerle dünyayı etkilemeyi başarmıştı. "Yeni Hollywood" olarak adlandırılan bu dönemde, aynı coğrafyada bir avuç yönetmen ise başka tür bir sinemanın arayışındaydı. Onlar, sinemayı bir deneme alanı olarak görüyor, yeni ifade biçimleri keşfetmeye çalışıyorlardı. İstanbul Modern Sinema'nın Burak Çevik küratörlüğünde gerçekleştirilen "Işığın Peşinde" adlı seçkisi işte bu ikinci gruba, Amerikan avangart sinemasının 1970'li yıllarına bakıyor. Stan Brakhage, Michael Snow, Ken Jacobs, Robert Breer, Jonas Mekas gibi öncü isimlerin filmleri Türkiye'de ilk defa ve orjinal formatlarında, 16 mm kopyalar ve 16 mm projektörlerle İstanbul Modern Sinema'da 7-10 Nisan tarihleri arasında gösteriliyor. Görsel: "Işığın Peşinde" seçkisinde yer alan filmlerden biri de Yıkıcı Dürtü.


Kanal İstanbul'un güzergahında yol almak İstanbul'un zenginliklerini ve karşı karşıya oldukları tehditleri gözler önüne seriyor. Toplam 45 kilometrelik güzergahı bisikletle geçtik ve nerelerin yok olacağını tek tek yerinde inceledik. Hayatını bisiklete adamış bir isimle birlikteyiz, Aydan Çelik. Son kitabı İstanbul Bisiklet Rehberi'nde yer alan rotalardan biri de Kanal İstanbul'un güzergahı ile birebir aynı... Bölgeyi çok iyi bildiği için birlikte pedallıyoruz. Önce Küçükçekmece'de buluştuk. Yola çıkalı birkaç kilometre oldu. Gölün diğer yakasında Bathonea antik kenti göründü. Burası Bizans Dönemi'ne ait arkeolojik bütünlüğünü koruyan bir şehir. Arkeologlar burayı büyük bir şans olarak görüyor. Keşfedileli çok olmadı, kazıları tamamlanmadı. Bir ara TOKİ tehdidi vardı. Şimdi bu bitti ancak sırada Kanal İstanbul var. Pastoral bir güzellik var mağaralarda ve etrafında... Ancak burası da Kanal İstanbul'un güzergahında. Kanal İstanbul güzergahı üç dört köyü etkileyecek. . Şamlar Köyü'nden Mehmet Yurtsoy 1990'lı yıllarda Sazlıdere Barajı nedeniyle köyün yukarılarda bir bölgeye taşındığını, ancak aşağıda kalan kısımlarda halen bazı evler ve 500 yıllık Şamlar Camii'nin bulunduğunu anlatıyor. Yurtsoy, 100 dönümden fazla arazileri bulunduğunu söylüyor. Hayvancılık yapıyor. Baraj için bir kısım toprağı kamulaştırılmış. Ancak dedelerinden miras bu toprakların çocuklarına, onlardan da torunlarına geçmesi en büyük arzusu. Kanal projesinden dolayı yerini yurdunu terk etmekten tedirgin. Tek bir karış toprağını dahi satmayacağını söylüyor. Köyde onun gibi düşünen de çok fazla kişi var.


Atlas'tan Kerem Yücel, Can Yayınları'ndan çıkan fotoğraf kitabı Misafir'de yıllardır yaşantılarına tanıklık ettiği Suriyeli mültecileri anlatıyor. Uzun yıllar zor coğrafyalarda fotoğraf çeken Kerem Yücel, Suriyeli mültecilerin yaşamını ülkelerini terk edip Türkiye'ye sığındıkları ilk zamanlardan beri fotoğraflıyor. Mültecilerin yaşadığı zor şartlara tanıklık eden Yücel, daha sonra bu hikayelerin peşini bırakamadı ve onların zor yaşamlarına ortak oldu. Yücel ile ekmeklerini bölüşen mülteciler yaşadıklarını bizlere anlatabilmek için onun objektifinin karşısına geçti. Metinlerini Serdar Korucu'nun yazdığı çalışma, Can Yayınları'nın ilk fotoğraf kitabı olmasıyla da dikkat çekiyor. Yücel, Misafir'le ilgili sorularımızı yanıtladı ve projenin devamına dair planlarını anlattı. Kendi coğrafyamızda yaşanan bu göç dalgasını ilk önce Atlas, daha sonra da farklı yayın organları için takip etmeye başladım. Aynı zamanda da Hayata Destek Derneği'nin yardım götürdüğü aileleri fotoğraflamaya başladım. Öncelikle ben onlara güveniyorum. Onların cesaretleri beni etkiliyor ve izin verdikleri kadar onlara yaklaşıyorum. Kapıdan içeri davet edildiğim anda tüm önyargılarım dışarıda kalıyor. Zamanla ben onları tanıyorum, onlar beni tanıyor. En önemlisi başından beri yanımda olan Hayata Destek Derneği çalışanları. Onların bıraktığı olumlu izlenimler üzerinden gidiyorum. Her yerde söylediğim gibi, savaş bir dalga. Önünde durmak, ya da yıkılmak fark etmiyor. Cebinizin ne kadar dolu olduğu, ya da etnik kimliğiniz sizi daha güçlü yapmıyor. Bundandır ki projede yer alan aileler özellikle farklı etnik kökenden seçildi. Farklılık sadece etnik kökenleri değil, aynı zamanda ekonomik durumları ve eğitim seviyelerindeydi. Bu sayede şu sonuca ulaştım: Sen de mülteci olabilirsin, ben de. Her şey bir sergi ile başladı ve daha sonra kitaba dönüştü. Ve aslında başlangıç noktası tek bir fotoğraf karesiydi. Aileleri fotoğraflamaya devam ediyordum. Yüzlerine savaşın tüm soğukluğunu simgeleyen bir flaş ışığı tutuyordum. İzleyicilerin, bu ayna gibi yüzlerle empati kurmasını istemiştim. Ama olmuyordu, istediğim fotoğraf çıkmıyordu. Çarpıcı, bir hikayesi olan ama bir yandan da mülteci gibi görünmeyen bir kareydi aradığım. Sırtı dövmeli adam işte tam aradığım fotoğraftı. Serdar bu projenin önemli bir ayağını üstlendi. Aileleri sabırla dinledi ve onların hikayelerini kaleme aldı. Kim bilir elinde kaç saatlik ses kaydı vardır. Gözyaşları içinde tek tek onları ayıkladı. Can Yayınları ise projeye tam anlamıyla "can" verdi. Bu projenin sergisi de oldu, ama kitap daha başka, kalıcı, yaşayan bir iş. Can Yayınları inanmasaydı, cesaret etmeseydi bu kitap olmayacaktı. Birçoğu ile iletişim halindeyim. İngilizce ya da Türkçe bilenler ile doğrudan, diğerleriyle de sosyal medya ve Hayata Destek Derneği aracılığı ile görüşüyorum. Bu süre içerisinde Kanada'ya yolcu ettiklerimiz de, geri dönenler de oldu. Türkiye içinde yer değiştiren, ya da bir daha haber alamadıklarımız da. Avrupa sınırına gidip kendini Erzurum Geri Gönderme Merkezi'nde bulanlar da. Gün gün her şey değişti ve değişim devam ediyor. Önceleri çıplak ayaklar soğuk beton zemine basıyordu. Zamanla battaniyeler halı niyetine kullanıldı. Duvarlara bir boy aynası geldi. Sonra perdeler, derken öteberi. Sevdiklerine ait fotoğraflar ve yeni yaşamları için gülen yüzler. Umutlar ise dalgalı, tıpkı savaşın siyaseti gibi. Kapıların bir açılıp bir kapanması gibi sığınmacılar da geri dönmek ile kalmak arasında gidip geliyor. Fotoğraf: Suriyeli 13 çocuğun annesi Türkiye'ye gelirken yolda yaşamını kaybetmiş; çocuklara artık Viranşehir'de çobanlık yapan babaları bakıyor.


Yerli kömürden elektrik üretimi için yeni teşvik önerileri çevre örgütleri tarafından tepkiyle karşılandı. Aralık ayında gerçekleşen Paris İklim Konferansı sonrasında kömür projelerinin finansmanı ve toplumsal kabulünün iyice zorlaştığına dikkat çeken Greenpeace Akdeniz, TEMA ve WWF-Türkiye ortak bir açıklama yaparak, kömürden elektrik üretimine sağlanacak alım garantisinin kömürün yaratacağı çevresel sorunları artırmanın yanı sıra, elektrik piyasalarındaki yatırım kararlarını olumsuz etkileyeceği, tüketiciye de ek yüklerin binmesine neden olacağı uyarısında bulundu. Dünyanın en büyük ekonomilerinin kömür yatırımlarından çekildiği ve kömürün enerji tüketimindeki payını azaltmayı hedefledikleri bir dönemde kömüre daha fazla yatırımda bulunmanın önemli fırsatların kaçırılmasına sebep olacağını vurgulayan Greenpeace Akdeniz Finans Kampanyası Sorumlusu İbrahim Çiftçi, "Sürdürülebilir enerji arzı ve enerjide dışa bağımlılığın giderilmesi gibi uzun vadeli hedeflere yönelik politika araçları belirlenirken, küresel gelişmeler, piyasaların gidişatı ve fırsat maliyetlerinin detaylı olarak göz önüne alınması gerekiyor. Yerli kömürden elektrik üretimini özendirmeyi amaçlayan politika araçları, yüksek maliyetler ve ömrünü tamamlamadan atıl duruma düşecek santral yatırımlarıyla karşı karşıya kalmamıza neden olabilir. Türkiye'nin seçimini yenilenebilir enerji teknolojilerinden kullanması, bu alanda takipçi değil öncü olma fırsatını kaçırmaması gerekiyor" dedi.


Kınalıada kıyılarında Dell Technologies ve Deniz Temiz Derneği tarafından düzenlenen temizlikte Atlas da yer aldı. Dell Technologies ekibi ve TURMEPA gönüllüleri, adanın kıyılarından 14 kilo kağıt, 5,5 kilo metal, 25 kilo plastik ve 14 kilo cam olmak üzere toplam 58,5 kilogram atık topladı. Toplanan atıklar 7,2 kilogram ham maddenin, 1,4 litre petrolün, 350 kWh enerjinin ve 350 litre suyun ekonomiye kazandırılmasını sağladı. Okyanuslardan ve kıyılardan toplanan plastikleri, dizüstü bilgisayarların paketlerinde ve koruma materyallerinde kullanan Dell Technologies, her yıl denizlere karışan milyonlarca ton plastiğin doğal yaşamı tehdit etmesine karşı mücadele ederken TURMEPA kıyı ve denizlerinin korunmasını ulusal bir öncelik haline getirmeyi amaçlıyor.


Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi, 2016 yılının ikinci sergisi olan "Koku ve Şehir" ile bir ilki daha hayata geçiriyor. Kokuların tarihsel hikayelerini anlatan sergi antik dönemden başlayarak Anadolu uygarlıkları ve kültürlerinin kokularını ele alıyor. Ziyaretçiler açılış tarihi 14 Nisan 2016 olan sergi süresince aralarında safran, buhur ve amberin de yer aldığı 50'yi aşkın kokuyla tarihin derinliklerine doğru yolculuğa çıkacak. Antik dönemden günümüze kokuları taşıyan "Koku ve Şehir" sergisi, 8 Haziran'a kadar Beyoğlu, İstiklal Caddesi'nde bulunan ANAMED binasında ziyaret edilebilecek. Serginin küratörlüğünü Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Araştırma Görevlisi Lauren Nicole Davis üstlenirken, tasarım ve grafikleri PATTU tarafından uygulandı. Sergide yer alan kokular ise MG Gülçiçek International Fragrance Company tarafından hazırlandı. Farklı kültürlerin tören ve geleneklerine ait kokuları ele alan sergi antik dönemden günümüze kadar olan sürede Anadolu'da öne çıkan kokuları incelerken aynı zamanda Bizans döneminden itibaren İstanbul'un kokularını da odağına alıyor. Proje için özel olarak geliştirilen bir mekanizmayla kokuların deneyimleneceği serginin farklı bölümlerinde, tarihte kullanılan güzel kokuların yanı sıra itici olan kokular da yer alıyor.


Konya, en eski yerleşimlerden biri. İl merkezinde bugün kalabalık bir yerleşim birimi olan ve adını Anadolu Selçuklu sultanı II. Alaeddin Keykubat'ın hatırasından alan Alaeddin Tepesi aslında bir höyüktür. İl merkezindeki Harmancık Mahallesi'ndeki Karahöyük ve Konya Ovası üzerindeki en eski ve en gelişmiş neolitik devir yerleşim merkezlerinden biri olan Çatalhöyük il ve insanlık tarihi bakımından önemlidir. Bütün bunların yanı sıra Konya bir Selçuklu kentidir. Türkler, Malazgirt Savaşı'ndan (1071) sonra Anadolu'ya girdi ve Selçuklu sultanı Süleyman Şah 1076 yılında Konya'yı başkent yaptı. Dahası sekiz Selçuklu sultanı bu ilde gömülüdür. Dolayısıyla, Şeb-i Arus törenlerine gidenlerin görmesini önereceğimiz yerler arasında Selçukluların Asya'nın mimari kültürünü de işe katarak yarattıkları Dış Kale, Alaaddin Camii, Sırçalı Medrese'nin yanı sıra hamamlarla medreseler gibi birçok yapı vardır. Günümüzde müze olarak hizmet veren Mevlana Türbesi ve Mevlevi Dergahı, Mevlana 1273 yılında vefat edince, Sultan Veled Mevlana'nın mezarı üzerine türbe yapılmasına izin verince oluştu ve günümüzde burası Mevlana Müzesi'dir. - ŞEMSİ TEBRİZİ CAMİİ VE TÜRBESİ: Şems Parkı olarak bilinen alanın içinde yer alır. - ARKEOLOJİ MÜZESİ: Çatalhöyük, Canhasan, Suberde, Karahöyük buluntuların yanı sıra, Roma devri ve diğer devirlere ait eserler sergileniyor. - ATATÜRK MÜZESİ: Atatürk'e 1928 yılında hediye edilen ev 1964'te müze olarak düzenlendi. - KARATAY ÇİNİ ESERLER MÜZESİ: Selçuklular, Beylikler dönemi ve Osmanlı dönemlerine ait çini eserler sergileniyor. - İNCE MİNARE TAŞ VE AHŞAP ESERLERİ MÜZESİ: 1956 yılında hizmete açılan medresede, Selçuklu, beylikler, Osmanlı devirlerine ait ahşap eserler sergileniyor. Selçukluların sembolü çift başlı kartal ve kanatlı melek figürlerinin en güzel örneklerini burada görebilirsiniz. - İPLİKÇİ CAMİİ: Alaeddin Caddesi üzerindeki yapının mimari dışındaki bir önemi de, Mevlana'nın burada dersler vermiş olmasıdır. Şerafettin Camii, Selimiye Camii, Aziziye Camii, Sadreddin Konevi Cami ve Türbesi, Gömeç Hatun Türbesi, Sırçalı Medrese, Hasbey Darül Huffazı gibi yapılar özellikle Selçuklu çini, ahşap ve taş işçiliklerini anlamak bakımından önemlidir. Merkezden birazcık uzaklaşarak, İvriz Köyü yakınında kaya yüzeyine oyulmuş ve İÖ 8'inci yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen İvriz Hitit Kabartması görülebilir. Tuvanuva kralı Varpalavas ile onun iki katı büyüklükte tasvir edilen Hititlerin Hava ve Fırtına Tanrısı var üzerinde. - YERKÖPRÜ ŞELALESİ Konya, Hadim yakınlarındaki Yerköprü Şelalesi ve mağarası, yeryüzünde eşi benzeri olmayan bir doğal oluşum. Şelaleyi oluşturan Karasu Çayı kıyıları kavak ağaçları, şeftali bahçeleri ve üzüm bağlarıyla yemyeşil bir görünüm sunuyor. Karasu 20 metrelik uçurumdan düşerek Göksu'ya karışıyor. BÜYÜK SUFİ VE ŞAİR Mevlana Celaledin Rumi yaşama bakışıyla, düşünceleri, şiirleri ve Mesnevi'siyle sağlığında da, öldükten sonra da büyük bir insan kitlesini etkiledi ve bu etki gücü devam ediyor. Onun hatırasını yaşatmak, eserini ve düşüncesi sürekli kılmak için yapılan Vuslat Yıldönümü Uluslararası Anma Törenleri 7-17 Aralık 2019 tarihlerinde Konya'da yapılacak. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, Konya Valiliği ve Konya Büyükşehir Belediyesi, üniversiteler ve pek çok sivil toplum kuruluşu bu etkinlikleri destekliyor, yer alıyor. Mevlana'nın ölümle ilgili sözleri, pek çok din ve inançtaki alışılmış yas geleneğini bir anlamda tersine çevirir ve aslında İslami düşünüşün kaynağına, Kuran-ı Kerim'e çağırır dinleyenleri: "O vakit benim ayrılık vaktim değil, 'buluşma, kavuşma' vaktimdir! / ... / Bu hal, sana, batmak, kaybolmak gibi görünse de, aslında bu hal doğmaktır, yeniden hayata kavuşmaktır!" Bu düşünüş, büyük bilge ve şairin ölüm gününün "Şeb-i Arus" olarak anılmasını sağladı; yani "Yaradana vuslat / düğün gecesi". Zira Şeb-i Arus bir Mevlevi terimidir. Farsça şeb ile Arapça urs'tan türetilen arus, yani gelin kelimelerinden yapılmıştır.


Kocaman dişleri, upuzun hortumları, devasa vücutlarıyla filler gerçekten de etkileyici hayvanlar. Peki, onları ne kadar iyi tanıyoruz? Kulakları neden çok büyük? Alet kullanırlar mı? Depresyona girerler mi? Yanıtlar bu sayıda Atlas Çocuk'ta. 65 milyon yıl önce Dünya'ya çarpıp dinozorların da soyunu tükettiği düşünülen asteroit neye benziyordu? İşe bu gizemli gökcisimlerini tanıyarak başlayalım! Asteroitler hakkında çarpıcı gerçekler de bu sayıda yer alıyor. Atlas Çocuk bu sayıda ABD'de, Manhattan Adası'nda küçük bir gezintiye çıkıyor. Hangi kuşun kanatları yoktur? Teknoloji doğadan ilham alırsa ne olur? Evde bir yanardağ yapmak mümkün mü? Picasso nasıl bir ressamdı? Şaşırtıcı bilgiler, deneyler, ödüllü yarışmalar ve eğlenceli oyunlar için Atlas Çocuk'un Haziran sayısını kaçırmayın.


Son yılların en çetin kışlarından birini yaşayan Türkiye'de yaban hayat da elverişsiz hava şartlarından etkileniyor. Kar yağışı nedeniyle bitkilerin kar altında kaldığı bölgelerde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'ne bağlı şube müdürlüklerince Ocak sonu itibarıyla 268 bin 763 kilogram yem bırakıldı. Çalışmalar İlkbahara kadar devam edecek. 2015- 2016 kış mevsiminde ise toplam 333 bin 56 kilogram yem bırakılmıştı. Ancak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü personeli her yere yetişemiyor. Dicle Vadisi'nde aç kalan yüzlerce saka, florya ve ispinoz çetin kış günlerinde devedikeni çekirdeklerini yiyerek hayata tutunmaya çalıştı. Dicle Vadisi'ndeki kuşlar, Ocak ayının sonlarına doğru kar bitki örtüsünü kaplayınca, boyları iki metreyi aşan ve bu sayede karın üstünde kalan devedikenlerinin çekirdeklerini yiyerek hayata tutundu. Büyük bir ustalık ve titizlikle devedikeni bitkisinin dikenlerini ayıklayıp aradaki çekirdekleri yiyen kuşlar, kimiz zaman bu çekirdekler için kavgaya bile tutuştu.