Kaynakların sürdürülebilir kullanımı, iklim kriziyle mücadele ve ormanların korunmasının giderek önem kazandığı günümüzde Atlas dergisi de yeni bir adım atıyor ve Eylül 2023 sayısından itibaren okurlarının karşısına yepyeni bir kağıtla çıkıyor. Derginin iç sayfalarında kullanılan yeni kağıdın en önemli özelliği tamamen geri dönüştürülmüş malzemeden elde edilmesi, ayrıca geliştirilmiş standartları ve gramajıyla derginin görsel kalitesini daha da yükseltmesi. Alman Leipa firması ürettiği kağıtlarda hammadde olarak yüzde 100 atık kağıt kullanıyor, firma bu yolla yılda bir buçuk milyon tondan fazla geri kazanılmış kağıdı tekrar değerlendiriyor. Atlas'ın Leipa tarafından üretilen yeni kağıdı, sürdürülebilir ve yenilikçi üretim tekniğiyle şimdiye kadar birçok doğa koruma belgesi almaya hak kazandı. Derginin kağıdı Blauer Engel ve Uluslararası Orman Yönetim Konseyi, Orman Sertifikasyonu Onaylama Programı, EU Ecolabel gibi sertifikaların sahibi oldu.


Otomobillerden, yüksek sesten, karmaşa ve koşuşturmacadan uzakta, mavi sular, altın kumsallar ve geceleri yıldızlarla çevrili koylarda tatil yapmak isteyenlere mükemmel bir kaçış rotası: Beş ada; Gökçeada, Bozcaada, Marmara Adası, Avşa ve Paşalimanı. Ege'nin açık sularında el değmemiş koyları, göz alabildiğince uzanan kalabalıktan uzak plajları, eski Rum köyleri, zeytinlikleri ve şelaleleri ile Gökçeada, ada tatili yapmak isteyenler için her açıdan zengin bir tercih. Çanakkale il merkezinden 32, Gelibolu Yarımadası'ndaki Kabatepe Limanı'ndan 14 deniz mili uzaklıkta. Türkiye'nin en büyük adasının, yüzölçümü 289.5 kilometrekare. Adanın kıyı uzunluğu 95 kilometre; doğudan batıya 30, kuzeyden güneye uzunluğu da 13 kilometre. Homeros'un ünlü eseri İlyada'da adı "İmbros" olarak geçen Gökçeada'nın içme ve kullanma suyunu, kaynak sularıyla beslenen Zeytinli Baraj Gölü sağlıyor. İkinci Dünya Savaşı'na kadar Türk bürokratların ve Rumların yaşadığı adanın sonraki yıllarda çehresi değişti. Terk edilmiş taş evlerin süslediği Gökçeada'nın birbirinden güzel köylerini gezmek, tatilcilerin sevdiği aktivitelerden. Yeni Bademli; taşta dövülen dibek kahvesiyle meşhur, zeytinlikleriyle tipik bir Ege köyü havasına sahip Zeytinli; adanın en yüksek noktasına kurulu Tepeköy ve sakin bir köşe olarak Dereköy, Gökçeada köy rotalarının öne çıkanlarından. Türkiye'nin en batı noktasını işaret eden İnceburun, Gökçeada'da sık ziyaret edilen yerlerden. Ada merkezine göre güneydoğuda konumlanan Aydıncık, biraz aşağısında kalan Kaleköy, bilinen ada adreslerinden. Merkeze 16 kilometre uzaklıktaki Uğurlu ise deniz tutkunlarının beğenisini topluyor. Laz Koyu, Yıldız Koyu, Marmaros Koyu, Yuvalı Plajı ve Gizli Liman denize girilebilecek diğer noktalar. Aydıncık, rüzgar sörfü veya kite sörf olanaklarıyla ayrıca ilgi çekiyor. Gökçeada'da ayrıca; Kaşkaval Burnu'ndaki Peynir Kayalıkları, Yıldız Koyu'na yakın Türkiye'nin ilk sualtı parkı unvanına sahip müze, Aydıncık Plajı civarındaki Tuz Gölü ve Marmaros Şelalesi ziyaret edilebilecek doğal değerler arasında. Gökçeada'da ağustos şenlik ayı; Eorti Dispenagies Meryem Ana Günleri yurtiçi ve yurtdışından pek çok insanı bir araya getiriyor. Antikçağ adı Tenedos olan Bozcaada, 36 kilometrekare yüzölçümüyle Gökçeada ve Marmara Adası'ndan sonra Türkiye'nin üçüncü büyük adası. Çanakkale-Geyikli kıyısından altı kilometre açıkta yer alıyor. Konumu nedeniyle tarih boyu paylaşılamayan Bozcaada, özellikle de son yıllarda ada tatilcilerinin popüler adreslerinden. Sahip olduğu rüzgar tirbünleriyle kendi elektrik ihtiyacının yanı sıra çevre yerleşimlere de enerji üretebilen Bozcaada'da turizm, balıkçılık, bağcılık ve şarapçılık öne çıkan geçim kaynaklarından. Adanın sofralık çavuşüzümü dünyaca ünlü. Adaya gelenleri karşılayan, açık hava ve etnografya müzesi işlevi gören Bozcaada Kalesi, güzel sokaklar arasındaki Rum evleri, Polente Deniz Feneri görülmeye değer mimari yapılar arasında. Çevresinde Karayer Adaları adıyla anılan irili ufaklı adaların yer aldığı Bozcaada, ilk bakışta boz veya çorak gibi algılansa da bereketli bağlar ve çamlık ormanlarla bezeli. Türkiye'nin hiç köyü olmayan tek ilçesi olarak Bozcaada'da denizle buluşulabilecek eşsiz koylar var. Ayazma Plajı, sarı kumu ve berrak deniziyle en sevilen yerlerinden. Özellikle yaz aylarında yoğun bir kalabalık ağırlayan plajın dışında Habbele, Sulubahçe, Tuzburnu diğer seçenekleriniz olabilir. Bozcaada'nın dar sokaklarında dolaşmak, dik ve kayalık falezler arasına gizlenmiş koylarını keşfetmek, limanda balıkçı restoranlarında keyif yapmak, Çamlık'tan günbatımını izlemek ada tatilini tercih edenlerin aktivitelerinden. Ağustos, Bozcaada için de şenlik ayı; Bağbozumu Festivali, kaçırılmaması gereken ada geleneği. Gökçeada'dan sonra Türkiye'nin ikinci büyük adası durumundaki Marmara Adası, 117.18 kilometrekare yüzölçümüne sahip. Ancak 699 metre rakımıyla Marmara Takımadaları'nın en yüksek tepesi de burada. Miletos'un bir kolonisi olarak İÖ 844 yılında ilk yerleşimin kurulduğu ada, 1923 Mübadelesi ile Rum nüfusunu yitirdi. Bu tarih itibarıyla daha çok Trabzon ve Rize'den gelip yerleşenlerin ağırlıkta olduğu Marmara Adası'nda balıkçılık ana geçim kaynağı durumunda. Zeytincilik ve turizm gelişen ekonomiler. Rum nüfusun yoğun olduğu dönemde tarım, meyvecilik ve bağcılığın yapıldığı bilinse de bugün bunlar ada halkının uğraşları arasında değil. Bugünkü adıyla Saraylar köyü antik dönemde mermer ocaklarıyla ün salmıştı. O tarihten bu yana aralıksız işlenmeye devam eden ada mermerinin dünyanın yedi harikasından biri sayılan Efes'teki Artemis Tapınağı'nın sütunlarında, Ayasofya'da, Halikarnassos Maussoleumu'nda kullanıldığı biliniyor. Yoğun yapılaşmanın etkisi altına henüz girmemeyi başarmış olan Marmara Adası, toprak yollu patikaları ve köyleri ile bakir bir yapı sergiliyor denilebilir. Marmara Adası'ndaki uğrak noktalarınız şunlar olabilir: Asırlık çınarları ve ince kumlu plajıyla Çınarlı köyü, sessiz sakin denizin tadını çıkarmak için Kayaburnu Koyu, bir balıkçı barınağına sahip zeytinci köy Asmalı ve geniş kumsalı ile Topağaç köyü. Adaya gelip, koruk suyu ve karadut şurubunun tadına bakmadan; adaya özgü dağ çileği, ahududu, böğürtlen ve kızılcık dondurmalarını denemeden; adaçayı, saf zeytin ve zeytinyağı almadan dönmeyiniz. Balıkesir'e bağlı, Türkiye'nin küçük ama adı en çok duyulan adası Avşa. Yaklaşık 28 kilometreyi bulan kıyılarında yer alan geniş ve uzun kumsallarıyla herkesi kucaklayabiliyor. Yaz aylarında neredeyse bir metropole dönüşen ada, özellikle ekonomik tatil yapmak isteyenlerin ve yazlığı olanların vazgeçilmez tercihi olmaya devam ediyor. Kış aylarında 2 bin 500 civarında olan nüfusun yazın 80 bini aştığı düşünülüyor. Okulların kapanmasıyla bir çekim ve cazibe merkezine dönüşen Avşa'da Türkeli beldesi ve Yiğitler köyü olmak üzere iki yerleşim bulunuyor. Her noktasından denize girme olanağı sunan Avşa'nın ince taneli kumuyla ilgi çeken plajları ise şunlar: Mavi Koy, Manastır mevkiinde konumlanan Çınaraltı Koyu, Çiftlik Koyu, Yiğitler köyündeki Altınkum Plajı ve Beyazsaray mevkii. Mübadele ile daha çok Girit ve Rumeli'den yerleşimcileri ağırlayan ada, gece hayatıyla da ünlü. Ada bu özelliğine ithafen "Küçük Bodrum" adıyla da anılıyor. Kaliteli üzümüyle kendi şarap markaları olan Avşa, lezzetli istavritleriyle de ünlü. Çok sayıda otel ve pansiyon seçeneğine sahip Avşa Adası'ndan tekne turlarıyla Marmara Adası'na geçmek mümkün. Marmara Adası'ndan sonra Marmara Denizi'ndeki ikinci büyük ada Paşalimanı. Girintili çıkıntılı kıyılarının uzunluğu 40 kilometreyi buluyor. Adayı, en yükseği 213 metre olan dört tepe süslüyor. Balıkesir'in Erdek ilçesine bağlı adada, adları Paşalimanı, Harmanlı, Poyrazlı, Balıklı ve Tuzla olmak üzere beş köy var, kış nüfusu 800 olan adanın yaz nüfusu 7 bine yaklaşıyor. Özellikle Paşalimanı ve Harmanlı arasındaki kumsallardan denize girmenin tadına doyum olmuyor. Doğal liman özelliğine sahip Paşalimanı'nın tarihi Doğu Roma dönemine kadar uzanıyor. Kıbrıs seferinden dönerken adaya sığınan Lala Mustafa Paşa'dan adını alan ada, bir zamanlar şaraplarıyla ünlüymüş. Bugün daha çok zeytin ve kavun yetişiyor. Erdek-Marmara Adası arasında çalışan gemilerin duraklarından olan Paşalimanı, adalar arası bir geçiş noktası gibi. Bozcaada'ya feribotlar Ezine'deki Geyikli Odunluk İskelesi'nden kalkıyor. Yarım saat süren feribot yolculuğu sonunda Bozcaada'ya ulaşılıyor. Yaz döneminde Çanakkale-Bozcaada arasında deniz otobüsü seferleri yapılıyor. Ada merkezinde tarihi binalardan ve eski evlerden dönüştürülmüş ya da mimari dokuya uygun inşa edilmiş konukevleri, küçük oteller ve pansiyonlar bulunuyor. Merkez dışında konaklama için seçenekleriniz; pansiyon olarak kullanılan bağ evleri, en fazla iki katlı küçük oteller ve tatil çiftlikleri. Tesisler genelde bağlarla iç içe ve doğa manzaralı oluyor. Sezonda ve festival zamanlarında mutlaka rezervasyon yapılmalı. Adaya feribotla yaklaşırken fark ettiğiniz ilk yapı Bozcaada Kalesi olacak. Venedikliler zamanında yapılan ve sonraları birçok kez onarılan, diğer adıyla "Eskikale", yeni düzenlemesiyle açık hava ve etnografya müzesi olarak ziyarete açık. Adanın bir diğer müzesi de Bozcaada Müzesi. Ada merkezinde Bozcaada Kaymakamlığı tarafından tahsis edilen tarihi bir binada hizmet veren müze haftanın her günü açık. Bozcaadalıların "Yenikale'' dedikleri diğer kale kalıntısı ise tepede yer alır. II. Mahmud zamanında Bozcaada Muhafızı Hafız Ali Paşa'nın yaptırdığı kale, 1827 tarihli bir kitabeye sahip. 17. yüzyıldan kalma Köprülü Mehmed Paşa Camii ve Alabey Camii başlıca tarihi eserlerden. Ayazma Plajı, Sulubahçe ve Habbele koyları yüzmek için ideal. Tuzburnu Plajı ise yazın bile fazla kalabalık olmayan sakin bir plaj. Çamlık bölgesi yürüyüş için en uygun yer. Antik çağlardan kalma nekropol sahası gezilecek bir diğer yer. Venediklilerden kalan kilise ise adanın Hıristiyan cemaatine hala hizmet veriyor. Adanın batı köşesinde yer alan Polente Deniz Feneri de görülmesi gereken zarif bir yapı. Fenere giden yolda 2000 yılında elektrik üretmeye başlayan rüzgar türbinlerini görebilirsiniz. Buraya yaz sezonunda ada merkezinden hareket eden minibüslerle ulaşabilirsiniz. Tavşan, Piresa, Orak, Yılan, Fener, Taş, Kaşık, Gökçe ve Sıçancık Bozcaada çevresindeki irili ufaklı dokuz adacık. Her yıl 26 Temmuz'da düzenlenen "Ayazma Panayırı" adada sayısı giderek azalan Rum ailelerin yaşattığı bir etkinlik. Panayır, uzak ülkelere yerleşmiş adalı Rumların katılımıyla renkleniyor. Çanakkale iline bağlı olan Gökçeada'ya ulaşım, Gelibolu Yarımadası'nda bulunan Kabatepe Limanı'ndan kalkan arabalı vapurlar ile sağlanıyor. İstanbul-Kabatepe arası 333 kilometre. Çanakkale'den Gökçeada'ya deniz otobüsü seferleri de yapılıyor. Ada merkezinde temiz ve konforlu küçük oteller bulmak mümkün. Yeni Bademli ve Uğurlu köyleri ev pansiyonculuğunda öne çıkıyor. Gökçeada, Türkiye'nin en büyük adası. Adaya ayak basar basmaz ilk anda aklınıza deniz ve rüzgar gelir. Ada, antik dönemdeki İmbros adını da meşhur rüzgarlarından alıyor. Bademli, Tepeköy ve Dereköy gibi Rum köylerinin varlığı da ziyaretçileri Gökçeada'ya çekiyor. Dereköy dışındaki diğer köylerin konumları manzara izlemek için mükemmel. Aydıncık, Tuz Gölü, Laz Koyu, Gizli Liman, Marmaros Koyu, Yıldız Koyu, Mavi Koy ve Kuzu Limanı gibi muhteşem sahilleri Gökçeada'nın en etkileyici yüzü. Aydıncık yolu üzerindeki Roma mezarları ile Yeni Bademli'de ortaya çıkarılan ve yaklaşık 5000 yıl öncesine tarihlenen Tunç Çağı höyüğü ise adanın arkeolojik zenginliğini sergiliyor. İlk hedefiniz Eski Bademli köyü. Kaleköy yolu üzerindeki bu eski Rum köyünde evlerin bir kısmı iyice harabe haline gelmiş. Ancak bazı evler de restore edilerek eski güzelliklerine kavuşmuş. Köyün çıkışındaki "Anıt Çınar"a mutlaka gidin. Sonraki hedefiniz Zeytinli köyü olacak. Rum nüfusun görece fazla olduğu Zeytinli'de adanın meşhur dibek kahvesini içebilir, sakızlı dondurma yiyebilirsiniz. Köyde her yıl yeni ve güzel kahveler açılıyor. Zeytinli'den yola çıktığınızda adanın en büyük göleti Zeytinli'yi solunuza alarak ilerleyin. Sağa doğru Tepeköy tabelasını göreceksiniz. Tepeköy, üç köy içinde en büyük olanı. Köyde biraz zaman geçirdikten sonra tekrar geri dönün. Yol ikiye ayrıldığında sola doğru dönerseniz Gökçeada'nın en büyük anıt çınarının bulunduğu mesire alanına varırsınız. Buradan Semadirek'in muhteşem manzarasını seyredebilirsiniz. Tepeköy'den sonraki hedefiniz yol üzerindeki Dereköy. Ben bu köye, Hüzün köyü de diyorum. Bir zamanlar 1900 hanesiyle Türkiye'nin en büyük köyü olan Dereköy'de şimdi sadece hüzün kol geziyor. Buradaki çamaşırhaneyi mutlaka ziyaret edin. Dereköy'den çıkar çıkmaz sağdaki yola sapın. Buradan yedi kilometre sonra Marmaros Koyu'na varırsınız. Koya varmadan önce aracınızı uygun bir yere park edin. Buradan 20 dakikalık bir yürüyüşle, 35 metreden dökülen Marmaros Şelalesi'ne gidebilirsiniz. Şelale yoldan da izlenebiliyor. Dereköy'den sonra yeni kurulan Şahinkaya ve Uğurlu köylerinden geçerek, bir yol ayırımına varacaksınız. Bu ayrımdan sağa döndükten yaklaşık 10 dakika sonra tepeden muhteşem gözüken Gizli Liman'a ulaşırsınız. Sola dönerseniz üzerinde Laz Koyu'nun da bulunduğu yoldan geçerek Kefalos yani Aydıncık'a varırsınız. Gizli Liman, Laz Koyu ve Kefalos denize girmek için ideal sahillere sahip. Buradan Eşelek'e geçip 20 dakikalık bir yolculukla Gökçeada'nın merkezine dönebilirsiniz. Marmara Adas'na İstanbul'dan doğrudan deniz otobüsüyle gidilebiliyor. Özel araçla gidecekler Tekirdağ Barbaros, Silivri veya Erdek'ten feribotla ulaşabilir. Marmara Adası'nda lüks tatil köyleri ya da oteller yok. Ancak mütevazı ve temiz birçok pansiyon ya da kiralık apart daire bulmak olası. Denizi, doğası, tarihi kalıntıları ve ada turlarıyla hoş bir tatil geçirebileceğiniz Marmara Adası balıkçılığa da elverişli. Marmara'dan, adanın karadan ulaşılamayan bakir koylarına, Avşa'ya ve köylere tekne turları düzenleniyor. Yüzölçümünün yaklaşık yarısı orman alanı olan ada; Aba, Kole, Manastır ve Mestanağa koyları ile birbirinden güzel plajları barındırıyor. Asırlık çınarlarıyla ünlü Çınarlı köyü, ince kumul sahil şeridine ve temiz bir denize sahip. Köye iskelenin hemen yanından kalkan minibüslerle ulaşabilirsiniz. Köyün biraz ilerisindeki Kayaburnu Koyu yüzmek için sessizlik arayanların gözde yerlerinden biri. Asmalı köyündeki balıkçı barınağı yat turizmine oldukça elverişli. Kalazaki olarak da bilinen Topağaç köyü, geniş plajlara ve sebze meyve bahçelerine sahip. Saraylar, doğal yapısının mermer oluşu nedeniyle nemsiz bir iklime sahip, hoş bir dinlenme beldesi. Saraylar'da bir de açık hava arkeoloji müzesi bulunuyor. 1912'de buharla çalışan makinelerin kullanıldığı Türkiye'nin ilk mermer kesme fabrikası ve Yana Çiftliği mevkiinde adanın günümüze kadar iyi korunmuş tek kilisesi bulunuyor. Saraylar'ın sahil kesimi Abrüz'den ise yarımadanın her iki yanındaki kıyılar kuşbakışı görülebilir. Marmara ilçe merkezi ile kuzeyindeki Saraylar beldesini bağlayan eski Nato Yolu adanın en yüksek yeri olan Nato Tepesi'ne (709 metre) ulaşıyor ve ideal bir trekking parkuruna sahip. İstanbul'dan kalkan deniz otobüsleri Marmara Adası'na uğrayarak Avşa'ya gidiyor. İstanbul'a deniz otobüsüyle iki saat 45 dakika uzaklıktadır. Erdek'ten ise gemiyle yaklaşık iki saatte ulaşılıyor. Tekirdağ Avşa ve Şarköy Avşa seferi yapan büyük motorlar iki saatte adaya varıyor. Kıyılarının toplam uzunluğu yaklaşık 28 kilometre olan ada geniş ve uzun kumsallara sahip. Adada iki yerleşim var. Türkeli beldesi ve Yiğitler köyü. Adanın her yerinden denize girilebiliyor ve cazip kumsallar bulunuyor. Bunların en ünlüleri Mavi Koy, Manastır mevkiindeki Çınaraltı Koyu, Çiftlik Koyu, Beyazsaray mevkii. Yiğitler köyündeki Altınkum Plajı da çok ünlü. Bu koylara merkezden tekneyle ulaşım mevcut. Erdek'ten arabalı vapurlarla bir saate ulaşabilirsiniz. Vapurlar Paşalimanı Adası'nda Balıklı İskelesi'ne yanaşıyorlar, oradan tüm köylere dolmuş var. Ayrıca Marmara ve Avşa adalarından da seferler düzenleniyor. Adada otel bulunmuyor. Adanın idari merkezi olan Paşalimanı, Harmanlı, Poyrazlı, Tuzla ve Balıklı köylerinde ada halkı kendi evlerini pansiyon gibi oda oda kiralıyor. Marmara Denizi'nin Marmara Adası'ndan sonra ikinci, Türkiye'nin beşinci büyük adası Paşalimanı'nın yüzölçümü 21.37 kilometrekare. Paşalimanı Adası'nda; Paşalimanı, Tuzla, Poyrazlı, Harmanlı ve Balıklı adında beş köy bulunuyor. Paşalimanı adası doğayla iç içe bir tatil hayali kuranları kesinlikle hayal kırıklığına uğratmaz. Her zaman taze balık bulabilirsiniz.


- Günün her saatinde muhteşem İntor Yaylası, büyüleyici Çor Gölü, terk edilmiş Taşdibi, Çatak ve Çabuklu yaylaları, coşkun suları aşan tahta köprüler, eşsiz manzaralara sahip aşıtlar... Rize'nin Ardeşen ve Fındıklı ilçelerindeki tarihi taş patikalar, izleyicilerini benzersiz güzelliklere götürüp unutulmaz deneyimler yaşatıyor. Günün her saatinde muhteşem İntor Yaylası, büyüleyici Çor Gölü, terk edilmiş Taşdibi, Çatak ve Çabuklu yaylaları, coşkun suları aşan tahta köprüler, eşsiz manzaralara sahip aşıtlar... Rize'nin Ardeşen ve Fındıklı ilçelerindeki tarihi taş patikalar, izleyicilerini benzersiz güzelliklere götürüp unutulmaz deneyimler yaşatıyor. Medeniyetler beşiği Anadolu toprakları, binlerce yıldır kullanılan ve muntazam işçilikleriyle dikkat çeken taş döşeli yol ağlarıyla örülüdür. Antik kentleri dolaşırken, şehirlerarası yollardan geçerken, yaylalara çıkarken veya köylerin çevresinde rastlarız onlara. Bazen mermer, kimi zaman kocaman granit blokların ya da kesme taşların yan yana dizilmesi veya düzlenen toprağa döşenmesiyle oluşan bu eski göç ve ticaret yollarının bir kısmı Kaçkar Dağları eteklerinden geçer. Modern yaşamın gelişmesi ve yeni standartların hayatımızı zapt etmesi sonucu her şey değişiyor. Eskiden eşyaların yüklendiği katır veya eşeklerle birlikte yürüyerek çıkılan yayla yolları, giderek asfalta dönüşüyor. Atalarımızın binbir emek ve zahmetle oluşturduğu taş patikalar, ne yazık ki dozerlerin acımasızlığı karşısında birer birer yok oluyor. Tıpkı, Doğu Karadeniz'in Rize ilindeki Didingola-Koçdüzü ve Kayadibi-Şorak yaylaları arasındaki eski patikaların "Yeşil Yol" projesiyle yok edilmesi gibi. Bize de sırt çantalarımızı kuşanarak çok az örneği kalan, kültürel miras niteliğindeki bu tarihi patikaların izini sürmek için yollara düşmek kalıyor. Doğu Karadeniz sahili boyunca uzanan Kaçkar Dağları'nın yamaçlarında yer alan Fırtına Deresi'ni besleyen en önemli kollardan biri olan Tunca Deresi'ni takip ederek, rotamızın başlangıç noktası olan İntor Yaylası'na ulaşıyoruz öncelikle. Eskarmutluk ve Tunca köylerinin kullandığı İntor (2 bin 294 metre), Rize'nin Ardeşen ilçe merkezinden 45 kilometre uzaklıkta. Altıparmak Dağları'nın dik kaya yamaçlarının gökyüzüne uzandığı bir noktada kurulan yaylanın manzarası, günün her saatinde muhteşem güzellikte. İlk gün yüksekliğe alışmak için Artvin yaylalarına erişmek amacındayız. Bu yüzden eskiden İntorluların Bıçakçı yaylalarından keçi yünü çoraplar almak için aştıkları, asırlardır kullanılan Dutka Aşıdı'na kadar vadi boyunca yürüyoruz. Ertesi sabah şafağın ilk ışıklarıyla Şorak Yaylası'na gitmek için yola koyuluyoruz. Dana Tepesi'ne (2 bin 903 metre) tırmanan eski patika, ormangülleri arasından geçiyor. Yükseldikçe Tunca Vadisi'nin müthiş manzarası karşılıyor bizi. Düzlüğe vardığımızda Kayadibi Yaylası'ndan Şorak'a uzanan vadi seriliyor sol tarafımızda. Daha iki sene önce adımladığım taş patika yerine, dinamitlerle doğayı tahrip ederek açılan yeni toprak yol, vadi tabanında yara izi gibi uzanıyor. Neyse ki Dana Tepesi'nin batısındaki düzlük alanda izlediğimiz patika, bir anda taş döşeli yola dönüşüyor. Düşük tarafı istinat duvarıyla desteklenmiş yol, elle işlenmiş ve yerleştirilmiş kesme taşlardan oluşuyor. Batonlarımızın çıkardığı tok sesler eşliğinde heyecanla yürüyoruz bu tarihi yolu. Birazdan, sağ taraftan gelen bir dere yatağına ulaşıyoruz. Gürcübaşı Dağı'nın (3 bin 86 metre) kuytuluklarındaki Gürcü Gölü'nden gelen dere, aşağılarda Şorak Deresi'yle buluşuyor. Yaklaşık üç saatlik bir yürüyüşün ardından, terk edilmiş Şorak Yaylası'na varıyoruz. Bir zamanlar yüzden fazla yayla evinin bulunduğu yerleşim yeri ıssızlığa bürünmüş. Molanın ardından, kuzeye doğru yönelen patikayı izleyerek yükselmeye başlıyoruz. Uzunyayım (2 bin 934 metre) ile Şorakbaşı (3 bin 118 metre) tepeleri arasındaki sırta ulaştığımızda inanılmaz bir görüntü çıkıyor karşımıza. Arkamızda Şorak Vadisi, doğumuzda Şorak Gölü, önümüzde ise hayatımda gördüğüm en güzel buzul göllerden Çor Gölü ve vadisi fotoğraf makinelerimize tüm ayrıntılarıyla poz veriyor. Aşıtta bulunan ve doğaseverlere kılavuzluk eden "taş baba" yanında manzaranın tadını çıkardıktan sonra, yine Rize'ye bağlı Fındıklı ilçesi sınırlarındaki göle doğru hızla inmeye başlıyoruz. Taşların egemen olduğu alandan otlar ve çiğdemlerle kaplı göl kıyısına ulaştığımızda çadırlarımızı kuruyoruz hemen. Birçok buzul gölün aksine büyük bir kumsala sahip olan Çor Gölü, büyüleyici görüntüsüyle gecemizi ışıldatıyor. Üçüncü gün gölün güneydoğusunu takip ederek vadi içindeki Çor Yaylası'na doğru yol alıyoruz. Kayalık bir alanı geçerek Küçük Çor Gölü üzerinden, sadece üç evin yaşadığı yaylaya varıyoruz. Sahip olduğu keçi sürüsünden süt ve süt ürünleri elde eden yaylacılarla keyifli bir sohbet eşliğinde kahvaltı ediyoruz. Ardından tekrar yürümeye başlayarak, kendimizi Abu Deresi'nin sağ tarafındaki patikanın rehberliğine bırakıyoruz. Bir süre sonra Çor ve Terek göllerinden gelen sularla birleşen dere yatağının debisi artıyor. Tamamen terk edilmiş Taşdibi Yaylası'na eriştiğimizde, sağımızdan gelen Öküzboğan Deresi'ni aşarak devam ediyoruz yolculuğumuza. Rotanın orman dokusu sınırlarına vardığı alanda Abu Deresi, Marsis Dağı'ndan gelen Çağlayan Irmağı'yla birleşiyor. Tahta köprü yardımıyla coşkun akarsuyu geçerek Çatak Yaylası'na giriyoruz. Fındıklı ilçesinin Çağlayan Vadisi içinde yer alan Gürcüdüzü, Çatak, Çamlık, Horhat, Sakura gibi yaylalara ulaşmak için kullanılan tarihi patikanın büyük bir bölümü, iki yıl önce yapılan yeni yolun altında kalmış durumda. Biz Çatak Yaylası'ndan sonra toprak yolu izleyerek Gürcüdüzü'ne doğru ilerliyoruz. Meşe ve Paşalar mezralarını geçtikten sonra Solorez mevkiinde toprak yoldan ayrılarak, Çağlayan Deresi yatağına iniyoruz. Sol tarafımızda Salma Şelaleleri, sağımızda ise Solorez Şelalesi eşliğinde sadece üç kilometrelik kısmı kalan eski patikayı izliyoruz yeniden. Son kısmı taş döşeli merdivenlerden oluşan patika, Çağlayan Deresi'nin sağ tarafında yer alıyor. Yaklaşık 40 dakikalık yürüyüşün ardından önce toprak yola kavuşup daha sonra Gürcüdüzü Yaylası'na ulaşıyoruz. Arkadaşım Serdar'ın daha önceden ayarladığı araç, bizi alarak Çamlık Yaylası'na götürüyor. Amacımız farklı bir güzergahtan Çor Vadisi'ne yürüyüp yüzyıllardır kullanılan Kapı Geçidi'ni aşarak Üçgöller'e erişmek. Çamlık'ta bir yayla evine konuk olduktan sonra dördüncü sabah yorgun ama istekli bir şekilde harekete geçiyoruz. Yaklaşık üç saatlik yürüyüş bizi Çışkar (2 bin 939 metre) ile Kızıl Tepeler (2 bin 961 metre) arasındaki aşıda getiriyor. Solumuzda yöre halkı tarafından kutsal sayılan ve zirvesinde adaklar kesilen Marsis Dağı (3 bin 334 metre) ve Büyük Marsis Gölü yer alıyor. Aşağılarda Artvin-Bıçakçılar'ın yayla evleri, karşımızda ise Altıparmak Dağları'nın doğu zirveleri beliriyor. Yaklaşık 500 metrelik bir yürüyüş bu kez Artvin-Bıçakçılar Yaylası ile Ardeşen-Siprona / Balıklı Yaylası'nın yüzyıllardır karşılıklı kullandıkları Öküzboğan Geçidi'ne getiriyor bizleri. İnişe geçerek kuzey yönündeki iki küçük buzul gölün ardından, Öküzboğan Yaylası'nda mola veriyoruz. Birkaç evin hala geleneksel yayla yaşamını sürdürdüğü yerleşimden batıya uzanan patikaya girerek bir gün önce geçtiğimiz Çor Yaylası'na bu kez farklı bir rotadan varıyoruz. Etkinliğimizin son gününde, Çor Vadisi'nin güneyine doğru yükselerek Çor Gölü düzlüğüne geliyoruz. Sonra batıya yönelerek taşlık bir arazide yürüyoruz. Uzunyayım Tepesi'nin kuzeyindeki çayırlığa geldiğimizde, hayvan ticareti için yüzyıllardır kullanılan Kapı Geçidi aşılmaz bir duvar gibi önümüzde beliriyor. Yavaş yavaş tırmanıp kayalar arasındaki aşıttan geçerek Üçgöller'e iniyoruz. Göller, 2 bin 778 metre rakımda geniş bir çanağa konumlanıyor. Göl sularının serüveni, Çabuklu Deresi yardımıyla Arılı Vadisi üzerinden kavuştukları Karadeniz'de son buluyor. Güneşin çıkmasıyla birlikte göl sularında yüzerek günlerin yorgunluğunu çıkarıyoruz bir süre. Göllerin kuzeydoğusuna ilerleyen taş döşeli patika, Çabuklu Yaylası'na doğru yol alıyor. Biz batıya doğru yönelen patikaya girerek Ardeşen ilçe merkezine 42 kilometre uzaklıkta yer alan ve Yeniyol ile Yurtsever köylerinin kullanımındaki Yukarı Balıklı Yaylası'nda aktivitemizi sonlandırıyoruz. Kültürel mirasımızın önemli simgelerinden biri olan taş döşeli eski patikalar, kim bilir ne hüzünlü, ne mutlu hikayelere tanık oldu yüzyıllar boyunca. Beş günlük yürüyüş serüveni bana, doğaya müdahale edilmediği sürece yaşam döngüsünün kendi ritmini nasıl koruduğunu yeniden hatırlıyor.


Bu yıl ilk defa Van Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen Artos Ultra Sky Trail yarışı, 30 Temmuz 2022 tarihinde Gevaş ilçesinde gerçekleşti. Artos Dağı eteklerindeki ultra sky maratona yurtiçi ve yurtdışından 237 sporcu katıldı. Yarışlar 15 km, 30 km ve 50 km olmak üzere üç etapta gerçekleşti. 50 km'lik Artos Ultra Sky maraton etabı, uluslararası Sky Running Federasyonu tarafından Türkiye'de onaylanan ilk ultra sky maraton yarışı. Sky Running onayı için etkinliğin 50 km'lik rota ve en az 3 bin metre tırmanış içermesi gerekiyor. Yarışın amaçlarından biri de doğa sporları için çok uygun seçenekler sunan Van Gölü Havzası'nı daha iyi tanıtmak ve bölgeye olan ilgiyi daha da arttırmaktı.


Gökova Körfezi'yle, kendi adıyla bilinen körfez arasında ince uzun bir yarımadadır Datça... Ege ve Akdeniz'i buluşturan kıyılarında sonsuz kıvrımlarla örülmüş bir dantel gibi irili ufaklı 52 koy vardır. Türkiye'nin en temiz deniz dokusunu sunan yerleşimlerden biridir. Bir zamanlar karadan ulaşılamayan Datça, karayolunun gelişmesinden sonra turizmin ve büyük kentlerin bunaltıcı atmosferinden kaçanların gözde yerleşimlerinden biri oldu. Datça Yarımadası, Türkiye'nin güneybatı ucunda, iki yanında, iki kadim denizle bir dal gibi uzanır içlere. Ege ve Akdeniz yarımadanın en batı ucunda Türkiye'nin en güzel antik kentlerinden Knidos'ta birleşirler. Batıdan kuzeye uzanan Ege kıyıları daha sarp, daha sık ormanlıdır. Güneyindeki Akdeniz kıyıları daha yumuşak bir eğimdedir. Batıda geniş ovalar, küçük büklerle bezelidir. Doğudan dağlık ve ormanlık ince uzun bir şeritle anakaraya bağlanır yarımada. Fakat bu şerit aşılması güç bir coğrafyadır, onu Anadolu'dan koparan bir engeldir daha çok. Datça yüzyıllarca denizden kurar ilişkilerini. Denizden gidilip gelinir Datça'ya. Bu, bir ada havası katar ona, hem korur Datça'yı hem mahrum bırakır pek çok şeyden. Yarımadayı anakaraya bağlayan ilk şose yol 1938'de açılır. Marmaris'ten gelip Knidos'a devam eden yolla, ilçe merkezinden Körmen Limanı'na giden yol yarımadanın iki ana aksını oluşturuyor. Bu iki ana aksın kesiştiği çatıda eskiden yarımadanın idari merkezi olan Reşadiye yer alıyor. Konağı, meydanı, çınarı, camisi ve taş evleriyle eski, güzel bir mahalle Reşadiye. Eskiden Alaki'ymiş adı, 1908'de Sultan Reşad'ın tahta çıkışından sonra Reşadiye olarak değiştirilmiş. Cumhuriyetle beraber 1928'de Dadya adıyla ilçe yapılmış. 1933'te Datça olarak düzeltilmiş bu isim. 1947'de ilçe merkezi kıyıda birkaç depodan ibaret olan İskele'ye taşınmış ve Datça iskeledeki o birkaç yapıdan zamanla bugünün Datça'sına dönüşmüş. Muğla'ya bağlı ilçenin tarihiyle ilgilenenler sıkça Knidos adıyla karşılaşır. Zira, Lakedaimonyalılar diye anılan yerel bir topluluk, kurmuştur kenti ve Knidos demiştir adına. İÖ VII. yüzyılda Yunanistan ve Ege adalarından gelen Dorlar, Knidos'u, Heksapolis'in merkezi yapmıştır. Kasaba havasını hala koruyan Reşadiye'nin eski ismi ve idaresi hakkında Ali Cevad şunları yazıyor: "Aydın Vilayeti, Menteşe Sancağı, Marmaris İlçesi'ne bağlı nahiyedir. 10 köyü olan nahiyenin merkezi Alaki Köyü'dür." Alaki adı halk dilinde Elaki veya Elee olarak da söylenmektedir Alaki / Elaki adının Ali Agaki isminden dönüştüğünü söylüyor kimi kaynaklar. Girit'in fethinden (1669) sonra 1700'lü yılların başında Datça Yarımadası'nın fethinde yararlılıklar gösteren Giritli Ali Agaki isminde birine "armağan" olarak verildiği, bu yüzden de bu şahsın ailesine Tuhfezadeler dendiği, yazılı aynı kaynaklarda. "Tuhfe" Osmanlıcada armağan demektir. O dönemde Girit'ten Datça'ya gönderilmek ne kadar armağandır, bilmek zor elbette. Datça'ya Giritli Ali Agaki'den 200 yıl kadar önce gelen Piri Reis 1521 tarihli eseri Kitabı Bahriye'de Dadya ismini anar ama yarımadada yaşayan insanlardan bahsetmez. Ondan yüz elli yıl sonra 1670'de Evliya Çelebi'nin de yolu düşer yarımadaya. Evliya Çelebi, Daçça olarak bahseder yarımadanın doğu kısmından. Güney kıyılarında korsanların saldırısına uğrarlar ama Daççalılar "bir su bile vermezler" onlara. Kıyıdan kıyıdan giderek güç bela kendilerini Kirvasili'ye atarlar. Reşadiye'deki tek kubbeli küçük cami Ali Agaki'nin torunlarından Tuhfezade Mehmet Halil Ağa tarafından 1856 yılında yaptırılmış. Tuhfezadeler 1801'de küçük bir saraya benzeyen büyük bir konak yaptırıyorlar Reşadiye'de. Datçalılar Goca Ev diyor bu konağa, metinlerde Mehmet Ali Ağa Konağı olarak geçiyor. U biçimli konağın alt katında taş, üst katında ahşap malzeme kullanılmış. Avluya bakan kısım her iki katta da baştan sona revaklı bir sofayla çevrelenmiş. Bu revaklı avlu alt katta taş haliyle bir İtalyan havası veriyor yapıya, üst kattaki ahşap hali daha bir Osmanlı duruyor. Çok hafif kuzeybatıya bakan binanın batıdaki kolu daha uzun, rüzgarı kesiyor, özellikle de doğudaki kısa kolun ucunda üst katta yer alan başodanın rüzgarını. Başodadaki çizimlere bakarken, seki altında kapının hemen karşısında yer alan Topkapı Sarayı ve Ayasofya tasvirlerini ya da üçlü panelin ortasında yer alan Boğaz tasvirini kolayca tanıyoruz. Fakat Boğaz tasvirinin iki yanında kalan çizimleri çözmek o kadar kolay değil. Birisi bir Avrupa kasabasını andırıyor, diğeri bir çöl yerleşimini. Mehmet Ali Ağa'nın kızı Münire Hanım'ın eşi Hidayet Şahingiray 1940'lı yıllarda ailenin son ferdi olarak ölünce konak satışa çıkarılmış. Birkaç kez el değiştirdikten sonra 2002 yılında ülkenin önde gelen koleksiyonerlerinden Mehmet Pir tarafından satın alınmış. Özenli bir restorasyon sürecinden sonra konak ve bahçesi uygun düşen yerlerde Pir'in koleksiyonundan parçalarla bezenerek 2004 yılında Mehmet Ali Ağa Konağı adıyla otel olarak hizmet vermeye başlamış. Konaklamak nasıldır bilmiyorum ama bir müzeymişçesine gezmek, hem yapıyı hem de Pir'in koleksiyonundan parçaları görmek çok keyifliydi. Yarımadada kitabesi olan ilk yapı bugün yıkıntı halinde olan 1796 tarihli Karaköy Camii. Yine Tuhfezadeler tarafından yaptırılmış fakat köyün içine değil, Körmen Limanı'na giden yol üzerine yapılmış. Yarımadaya Tuhfezadeler tarafından yapılan ilk caminin limanın bir buçuk kilometre yukarısında yer alması, beş yıl sonra Reşadiye'ye görkemli bir konağın yaptırılması dikkat çekiyor. İnsanın aklına Çeşme önlerinde yakılan Osmanlı Donanması'nın 1770'lerden itibaren Bodrum tersanelerinde yeniden yapılmaya başlanması geliyor. Sanki Bodrum'daki bu hareketlilik Körmen Limanı'nı da canlandırmış, Datça'daki Tuhfezadelerin kaderini de etkilemiş. Körmen Limanı'nda bugün büyük bir marina var ve Datça-Bodrum feribotları buradan işliyor. Reşadiye kahvesi dışı beyaz kireç badanalı, doğramaları mavi boyalı, büyük pencereli, yüksek tavanlı, önü açık, aydınlık bir kahve. Çayı da güzel. Bazı müşterileri bazen çok hoşsohbet oluyor. Belediyeden emekli 64 yaşındaki Ömer Bircan da onlardan. Onunla sohbetin nereye gideceği hiç belli olmuyor. Kendinizi birden hiç aklınıza gelmeyen bir konuyu konuşurken bulabiliyorsunuz. Ben mesela kahvedeki sohbetimizde kendimi Reşadiye'de damların nasıl yapıldığını konuşurken buluyorum onunla. Öyle anlatıyor ki, sanki kahvede oturmuş birlikte Reşadiye'de bir evin damını kapatıyoruz. Bir ara Goca Ev'in kemerleri kapatılan sofalarının kapalı sinema salonu, bahçesinin açık hava sineması olarak kullanıldığı günleri konuşurken yüzmeyi nerede öğrendiğini soruyorum. Harman sonu şenliklerini anlatıyor "Çocukken harmandan sonra kadınlar, erkekler, çocuklar, eşekler, öküzler, hep beraber Çomarlık üzerinden Burgaz'a iner, akşam kadar denize girer, yer içer eğlenirdik." Denizle ilk orada tanışmış ama yüzmeyi asıl 19 Mayıs törenlerinde okuldan ağabeyleriyle İskele'deki kayalıklardan suya atlayarak öğrenmiş.


İtalya bütün dünyaca bilinen deniz, mutfak ve tarih odaklı turizm bölgelerinden farklı, muhteşem manzaralar barındıran dağ turizmi rotasına da sahip. Kuzey İtalya'da Avusturya sınırındaki Alpler bölgesinde, göller, ormanlar ve dağların oluşturduğu bir yol haritası, ziyaretçilerine sürprizlerle dolu bir seyahat vaat ediyor. Dolomitler, İtalya'nın kuzeybatısında Avusturya sınırında yer alan, Güney Alpler, ya da Güney Tirol diye bilinen bölgede dağlık bir yöre. Tarihsel olarak Avusturya'yla iç içe geçmiş olmasının etkisiyle Almancanın hakimiyeti de söz konusu. Öyle ki her dağın, her gölün, her kasabanın İtalyanca ve Almanca olmak üzere iki ismi bulunuyor. Dolomitler ismi bir mineral olan dolomitten geliyor. Kalsiyum ve magnezyumlu karbonat bileşimi içeren bu mineralin bulunduğu kayaçlara da dolomit deniyor. 18'inci yüzyılda bu minerali ilk tanımlayan Fransız jeolog Deodat Gratet de Dolomieu'den ismiyle adlandırılmış. Mineralin soluk renkli görünümü, bu dağlara aynı zamanda soluk dağlar anlamına gelen "Pale Mountains" isminin de verilmesine sebep olmuş. Yemyeşil ormanların arasından fışkıran soluk renkli kayalardan oluşan muhteşem Güney Alpler, tüm dünyadan gezginlerin hayalindeki bölgelerinden biri. Yaklaşık 30 sene önce elimde fotoğraf makinesi olmadan yaptığım kısa bir ziyaretin ardından hayalimi süsleyen bu bölgeye 2019 yazında gitmeyi başardım. Atlas'ta yayınlanan "Karavanla İzlanda" yazımı okuyanlar karavanla seyahatin fotoğrafçılar için getirdiği avantajları bilirler. Bu nedenle, bu kez fotoğrafçılarla değil, ailelerimizle ve çift karavanla çıkacağımız seyahat için çok önceden rota, konaklama, lojistik gibi detaylar üzerinde çalışmaya başladım. Dolomitler'in son dönemde popülerliğinin giderek artmasında, diğer birçok yer gibi instagramın da etkisi var. Bazı bölgelere ulaşım oldukça kolayken, bazı kısımlar ciddi bir yürüyüş gerektiriyor. Işık kirliliği açısından bu bölge son derece şanslı bir konumda. Tabii bu da yıldız fotoğrafçılarının bölgeye gösterdiği ilginin artmasında önemli bir neden. Önce İstanbul'dan bölgeye en yakın havaalanlarından biri olan Milano'ya uçtuk. Aslında Dolomitler turunda başlangıç noktası olarak en uygun yer Bolzano. Ancak oraya doğrudan uçuş yok, hesaba katılması gereken diğer bir faktör de karavan kiralama noktası. Milano'da karavan kiraladığımız iki ayrı şirketin araçları da bizi almaya havaalanına kadar geldiler ve kısa süre içerisinde araçları kiraladık. Bu sefer kullanacağımız araç son derece yeni. İç donanımı son derece modern ve dört kişinin rahat konaklayabileceği şekilde tasarlanmış. Sıcak suyu, buzdolabı, ocak ve ısıtması LPG tüple, buzdolabı ayrıca araç hareket halindeyken araçtan, LPG tüp biterse aracın yaşam aküsünden çalışabiliyor. Keza bir kamping noktasına gelindiğinde dış elektrikle de beslenebiliyor. Bu arada şunu not etmekte fayda var, yurtdışındaki araçların genelinde bir güneş paneli yok, araçlar hareket halindeyken araç alternatöründen yaşam aküsünü de şarj ediyor, zaten kiralık karavan kültüründe sürekli gezmek ve bir yerde uzun süre sabit kalmamak söz konusu olduğu için akü son derece yeterli oluyor. Araçları teslim almamızın ardından ilk durağımız Bolzano oldu. Bu arada konaklayacağımız yerler ve uygun fiyatlı alışveriş için ön araştırmalar yapmış ve bunları haritada işaretlemiştim. Özellikle karavan konaklaması için hem ücretli ve tüm imkanların bulunduğu kamp yerleri, hem de ücretli/ücretsiz karavan konaklama yerleri için "park4night" isimli ve oldukça kullanışlı bir uygulamadan faydalandım. Konaklayabileceğiniz mekanların tüm yönlerini, buraları tecrübe etmiş kişilerin yorumları ve fotoğraflarıyla gösteren bu uygulama karavancının işini çok kolaylaştırıyor. Ayrıca geziden önce hangi köy ve yollara girişin karavana uygun olup olmadığına ilişkin notlar almak da gezi sırasında yararlı oluyor. İlk konaklama noktamız Alpe di Siusi, oldukça meşhur bir kayak bölgesi aynı zamanda. 2 bin 350 metre yüksekliğe sahip dağlara ev sahipliği yapan bölge muhteşem bir bitki örtüsüne, aynı zamanda biz rastlayamasak da çeşitli yaban hayvanlarına ev sahipliği yapıyor. UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne 2009'da giren bölge yılın dört mevsiminde her biri diğerinden daha muhteşem manzaralar sunuyor fotoğrafçılara. Araçla ücretsiz konakladığımız yer, 1000 metre rakıma sahip olması nedeniyle, haziran sonunda bile geceleri oldukça soğuk olabiliyor. Park yeri, aynı zamanda tepeye çıkan teleferiğin de park yeri. Sabah güzel havada ilk iş bizi 1000 metreden, 1800 metreye 15 dakikada çıkaracak olan teleferiğe binmek. Tepede vardığımız yerin adı Compaccio. Çok güzel yürüyüş rotaları, nefis dağ manzaraları ve muhteşem kulübe ve kafelerin olduğu bir yer. Herkes yürüyüş bastonlarıyla, çizilmiş rotalardan yürüyor, yemyeşil otlaklarda ise inekler otluyor. Bu arada yürürken yandaki basit tel örgülere dokunmamak gerek, çünkü elektrik verilmiş olabiliyor. İkinci durak noktamız, bölgenin en ünlü doğa manzarasına ve ikon haline gelmiş bir kiliseye sahip olan St. Magdalena bölgesi. Ranuihoff Çiftliği sınırları içindeki St. Johann Kilisesi, bölgenin en ilgi çeken tarihi mekanlarından biri. Tam arkasında koyu yeşil bir orman ve yemyeşil çayırların ortasında bakırdan yapılmış soğan kubbeli çan kulesiyle görsel bir ziyafet sunuyor. 1744 tarihinde inşa edilen bu kilisenin iç duvarlarında, Aziz Yuhanna'nın yaşamını anlatan dokuz resim bulunuyor. Bu bölgede karavancılar bazı sorunlar yaşıyor. Park yeri olmadığı için uzun süre konaklayamıyorsunuz. Bölgenin fotoğraflarını çekip yola devam ettik. İkinci gece konaklamamız bölgenin en ünlü göllerinden birinde oldu: Lago di Braies, Almanca ismiyle Pragser Wildsee. Soluk renkli dolomit mineralleri içeren dağların arasına sıkışmış ve muhteşem berraklığıyla, dağlardaki ağaçların yeşil rengini yansıtan inanılmaz güzellikte bir göl. Gölün yanı başında bir otel ve biraz gerisinde bir kafeterya ve büyük bir otopark yer alıyor. Karavanımızı buraya park ettik, elektrik yok, ancak su ve tuvalet mevcut. Yanı başı orman ve son derece keyifli bir kamp yeri. Gölün temizliği ve berraklığının yanı sıra çevresindeki yürüyüş yolları ile otel ve kafeterya da sade ve güzel. Kıyıda ahşap sandalları kiralayarak gölde gezinti yapabilirsiniz. Gölün çevresinde yaklaşık beş kilometrelik bir yürüyüş rotası bulunuyor, burada her adımda fotoğraf için başka bir kadraj yakalamak mümkün. Ayrıca gölün plaj kısımları var. Sandallar manzaranın eşsizliğine ayrı bir derinlik katıyor. Geceleri göl çevresi neredeyse kapkaranlık. Gelişigüzel hiçbir aydınlatma yok. Işık kirliliği en alt düzeyde. Özellikle yıldız fotoğrafı çekmek isteyenler için ideal bu nedenle. Almanca ismiyle Drei Zinnen, bölgenin en çok bilinen ve yan yana göğe uzanan 3 bin metre yükseklikte üç kaya kütlesi. Buraya ulaşmak öyle kolay değil, önce oldukça yüklü bir ücretle milli parka giriyorsunuz ve aracınızı park ediyorsunuz. Sonra yürüyüş başlıyor. Muhteşem manzara eşliğinde yaklaşık 45 dakika, bir yanınız uçuruma paralel olmak üzere yürüyerek bir dağ evine ulaşıyorsunuz. Tepelerin eşsiz manzarasını görebilmek için asgari yürümeniz gereken mesafe bu. Sonra yollar, rotalar, değişik dağ evlerine sizi götürüyor. Tabii her birinin farklı zorluk dereceleri var. Dağların bu denli önemli olmasının diğer bir sebebi de, Birinci Dünya Savaşı'nda İtalya ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu arasında muharebelerin yaşandığı cephelerden biri olması. 3-3 bin 500 metre yükseklikteki dağlarda, 1915-1917 yılları arasında yapılan muharebelerde, iki taraftan toplamda yaklaşık 150 bin asker ölmüş, bunun üçte ikisinin soğuk nedeniyle öldüğü düşünülüyor. Ayrıca iki taraf da bu dağları aşmak için günümüzde kısmen yenilenerek turistler tarafından dağcılık amacıyla kullanılan, "via ferrata" denilen, tırmanmak için kazıklarla bezeli yollar yapmışlar. Sayılarının 200 civarı olduğu tahmin edilen bu yolların uzunluğu 700 ila 3 bin 300 metre arasında değişiyor. Buzullarda 2010 yılında, Birinci Dünya Savaşı'nda donmuş bir asker bedeni bulununca bölgenin ünü daha da artmış. Bir sonraki seferde konaklamayı burada yapıp daha uzun bir trekking rotası kat etmeyi planlayarak gezimizi tamamladık. - İstanbul'dan Bologna, Milano, ya da Venedik'e uçakla doğrudan uçuş bulunuyor. - Karavan kiralamak için her üç havaalanına yakın kiralama şirketleri bulunuyor, genelde havaalanından alıp geri bırakıyorlar. - Karavan kiralamak hem araç kirası, hem de oteli içermesi nedeniyle son derece makul bir tatil alternatifi olabiliyor, biz dünya çapında bir firma olan Motorhome Republic'i tercih ettik ve servislerinden memnun kaldık. - Fiyatlar iki kişilik karavanlar için 600 /hafta başlangıç fiyatı olmak üzere, mevsimine ve ne kadar erken rezervasyon yaptığınıza göre değişiyor Ayrıca ekstralar mevcut, tuvalet kimyasalı, barbekü, yatak çarşafı gibi hizmetler fiyata dahil olmayabiliyor. - Mutlaka tam kapsamlı bir karavan sigortası yaptırın. - Minibüs ve büyük araç kullanımı tecrübeniz yoksa, daha ufak campervan'ler ile başlayın, çünkü manevra ve park sorun olabiliyor. - Dolomitler'e gidiyorsunuz, yazın bile olsa kışlık bir mont ve buna göre kıyafetleri mutlaka yanınıza alın, gündüzleri sıcak, geceleri oldukça soğuk olacaktır. - Eğer karavan ile gidemiyorsanız, minik bir araç kiralamanız şart, bölge toplu ulaşımla planlı bir gezi için çok uygun değil. Son derece şık butik oteller mevcut, Heidi çizgi filmindeki gibi dağ evlerinde konaklayabilir, çayırlarda koşabilirsiniz, uluslararası otel sitelerinden rezervasyon son derece kolay.


- TARİHİN İZLERİ - ANTİPHELLOS - APERLAE - NOEL BABA'NIN YAŞADIĞI KENT: MYRA - OLİMPOS NEREDE? - PHASELİS - PHASELİS'İN TARİHİ - FETHİYE, KAŞ, FİNİKE, GÖCEK REHBERİ - LYKİA YOLU - PHASELİS - OLYMPOS TARİHİ, OLİMPOS ANTİK KENTİ - YANARTAŞ / ÇIRALI / KHİMAİRA - GÖCEK - FİNİKE - DEMRE - KEKOVA - KAŞ - FETHİYE Lykia'dayım. İpini koparmış uçurtma, palamarı çözmüş gemiyim. Göcek'te, Fethiye Körfezi'ne bakan yaklaşık 10 kilometrelik alanda, bir duvarı andırırcasına sıralanmış 10'a yakın irili ufaklı adayla bakışıyoruz... Domuz, Tershane, Zeytinli, Yılanlı, Göcek adaları. Bir de Yassıcalar var. Buna denizi çevreleyen tepelerdeki sedir, kızılçam, karaçam, fıstık çamı, zeytinlikler, çınar, meşe ve dere yataklarında geniş öbekler oluşturan okaliptus ve bölgenin endemik günlük-sığladan oluşan ağaçlık alanları da eklenince Göcek'i kapalı bir deniz görünümüne büründürüyor. Her gidişimde sanki daha önce hiç uğramamışçasına dolaşırım Göcek'in koylarını: Göbün, Merdivenli Koy, Bedri Rahmi, Yavansu, Kuyrucak, Hamam, Manastır, Sarsala koyları; Hurmalı, Sıralı, Boynuz ve At adlı bükler gibi 20'ye yakın Ege ve Akdeniz'de eşine az rastlanır güzellikte koy ve bük... Ne var ki benim için Sarsala ayrı bir yabanlık, haritalarda Taşyaka olarak geçen, buraları bilen herkesin Bedri Rahmi Koyu dediği koy ayrı bir lezzet, bir yaşama sevinci kaynağı oluyor. Bedri Rahmi Koyu'nda, onun 70'li yıllarda, bir mavi yolculuk sırasında kayalara çizdiği ünlü balık deseniyle, Azra Erhat'ın Göcek'e hediye ettiği mozaik kaplamaya baktım. Ne diyordu Bedri Rahmi: "Mavi gezi bir ağaçtır/ Dalları deniz/ Mavi gezi bir bahçedir/ Gülleri deniz." Bu dizeler ağzımda kalkıp Fethiye'ye gidiyorum. Antik adı Telmessos olan bu deniz kasabası insana şunu söyletiyor: Doğduğu, yaşadığı topraklarda, kelebeklerin yurt tuttuğu vadiler varsa, o insan daima göğe, uzağa, geleceğe bakar. Limana iniyorum. Karşımda, Paçarız Burnu ve Şövalye Adası'nın oluşturduğu doğal bir iç liman... Ovalara, vadilere baktıkça "Hayal melekleri kurmuş bu kenti" diyorum; "Sonra betonun istilası ve yağma gelince onlar gitmiş". Symbola'nın limanında, Ölüdeniz'de giriyorum denizin serin sıcağına. Adliye Sarayı'nın yanındaki anıtsal mezarın önünde durdum bir zaman. Ve düşündüm: O günkü ölüler evinin, bugünkü diriler evinden daha güzel olması sadece zaman farkı olabilir mi? Kendi soruma gülümseyerek yürüdüm. Kıyıdan kilise ve İskender Bazilikası olarak adlandırılan yapı kalıntılarında dolandım bir zaman. Tarihin öteki yapıları küsmesin ama ben buradaki 6 bin kişilik tiyatronun hayranıyım. Patara Limanı ve antik kentini deniz örtmüş kumlarıyla, biz göremiyoruz. Bir zamanlar Lykia'nın gözdelerinden biri olan bu limanın yukarısında yükseliyor Roma devrinden kalma o anıtsal kapı. Patara antik kentine bu kapıdan giriyorum. Lahitler, hamam mı, küçük bir tersane mi olduğuna bilimcilerin henüz karar veremediği yapı, Apollon'a ya da başka bir kutsalın adına yapılmış tapınak burada... Ama ben buradaki tiyatroya da vurgunum; dahası sahnesinden, koltuğundan çok konumuna hayranım. Sahneyle deniz handiyse karşı karşıya... Düşünüyorum da İS 100 yılı dolaylarında yaşayan bir Pataralı ya da Xanthuslu olsaydım, burada, denizin oyunları bırakır mıydı beni, sahnedeki oyuna vereyim dikkatimi? Üzüm asmalarının, portakal bahçelerinin, frenk yemişlerinin arasından baktım Patara denizine. Şafak denize giriyordu. Hilmi Yavuz demişti: "Yollar yakut uzaklıklardır." Bir dize ki bu kadar uyar Kekova yoluna. Burada tarih, hem denizin içinde hem dağların, patikaların üstünde yaşıyor. Bir denizde değil, evrenin harikulade bir akvaryumunda yüzüyor insan. Yüzlerce renkte, onlarca tür balık eşlik ediyor her kulaca, her kıvrımına bedeninin. Kaleköy'e girmeden çıkılmaz bu denizden. Oraya kırıyoruz dümeni. Simena... Ahların en güzeli... Eteğinden zirvesine dek merdiven... Karşıda Kekova kayaların içinde, taştan tarih... Bilinebilen tarihiyle İÖ 5. yüzyıldan beri yaşıyor. Myra'ya ne zaman, niçin Demre demişiz bulamadım. Ama Myra denmesinin yaşamsal, güzel, hatıralı bir yanı var. Myra bu tarihsel adı kendi doğasında yetişen mür bitkisinden almış. Mersin ağacının bir türü olarak nitelenen mür veya commiphora myrrha, kente özgü kokulu yağ üretiminde kullanılmış. Arkeolog Nevzat Çevik, kazılarda bulunan mür şişelerini anımsatıyor ve "kilisenin kuzeyinde rastlanan mür yağı kutsama odasına 'Myrophylon' ve mür yağı saklama odasına 'Myrophylakion'" dendiğine dikkat çekiyor. Öykü şöyle: Aziz Nikolaos, Askalon'dan dönerken bir Rodos gemisine biniyor. Lykia'ya gelince, ters esen rüzgarın etkisiyle gemi Fenike, Andriake ve Tristomon limanlarına yanaşamıyor. Aziz Nikolaos'un dualarıyla Andriake Limanı'na zorlukla yanaşan gemi, azizi burada bırakıyor. Aziz de Kutsal Sion Manastırı'na gidiyor. O günden sonra Nikolaos denizcilerin koruyucusu sayılıyor. Tüccarlar tarafından da saygı görüyor. Her yıl 100 altın veya ürünlerinin bir bölümünü bağışlayanlar, fırtınaları dindirmesi için dua edenler eksik olmuyor. Limyra, Finike Limanı'nın yüksekteki yerleşimidir. Arap coğrafyacı İdrisi defterine 12. yüzyılda bu akarsuyu "Fineqa" diye yazmış. Phoenix adı kullanılmadan önce akarsu bütünüyle Limyros adını taşıyormuş. Kıyıları ay basmış. Pervanelerin ışıkları yurt tuttuğu bir gece vakti ılgın ağaçlarının arasından, hepten köpüğe kesmiş kıyıdan Elmalı'nın yükseklerine bakarak, kendi ışıklarında pervane olan, sema eden Bektaşileri düşündüm... Zira bu bölgede yaşayan Bektaşiler, büyük erenlerden biri olan Abdal Musa'nın buradaki Bektaşi Türbesi'nde yattığına inanır ve her yıl onun için şenlik kurar, sema eder. Olympos'ta gece. Denizinin kendine özgü bir kokusu var. Gelidonya Burnu'nun doğusunda, Adrasan Burnu'nun kuzeyindeki Tahtalı Dağı 'nın gölgesi her an Olympos'un üzerindedir. Yaz aylarında bile soğuk akan Olympos Çayı antik kenti ikiye ayırıyor. Akarsuyun iki yakasındaki yamaçlarda Roma Tapınağı, tiyatro, hamam ve Bizans devri kiliselerini gezerken dinlendiriyor insanı. Olympos antik kentinin kuzeyindeki yamaçta Hephaistos kutsal alanı yer alıyor. Sonra sahilden Chimaera'ya yürüyüyorum. Phaselis'te deniz çok eski, belki neandertalce, belki daha da eski bir dille konuşuyor. Deniz çünkü az sayıda ve aynı sözcüklerin sesleriyle sayısız duygu anlatıyor. Her sözcüğün içinde binlerce başka sözcük, her fısıltıda binlerce kapı var. Phaselis antik kentinin sınırlarını kuzeyde Gökdere Vadisi, güneyde Üç Adalar'dan Tahtalı Dağı'na uzanan hat belirliyor. Ve kent batıda Çandır Vadisi boyunca devam ediyor. Phaselis antik kenti Roma'nın son dönemiyle, Bizans dönemi yapı kalıntılarından oluşuyor. Bu yapılardan en dikkat çekici olan yöre halkının "Büyük Kilise" ya da "Manastır" dediği kiliselerden biridir. Sahiden büyük yapı... Apsisi düzgün kesme taşlarla inşa edilmiş. İç mekandaki sütunları oluşturan granit bloklar, kilise yapımı için ithal edilmiş. Öteki kilise, geniş narteksli, üç nefli bir bazilika ve olasılıkla 5. veya 6. yüzyıldan kalma. Neyse ki gecenin rüzgarına karışan çam, toprak, deniz kokusu kurtarıyor beni karabasandan. Gece ah! İnadına neolitik. Plinius, Phaselis "Pamphylia kıyısındaki son yer, son liman kenttir" demiş. Anladım ki bu, yolcu için de öyleymiş. Ayrılma vakti gelmiş. İlhan Berk, o buraların çocuğu olan ince şairin dizeleriyle gidelim: "Hava döndü, lodos bunun arkası, diyorlar / Hep birlikte denizdeki teknelerine dikip gözlerini / Okur gibi rüzgarları bir kitaptan / bin sayfalık." Tan yeri ağarıyor, ışıkların en güzeli. Evrenin renklerinin ince tülsü dansıyla açılıyor yol. Fethiye ile Antalya arasında kalan Lykia Yolu, dünyanın en iyi uzun mesafe yürüyüşlerinden biri olarak gösteriliyor. Fethiye, Hisarönü'den başlayan yol Babadağ'ın eteklerinden geçerek Uzunyurt ve Kabak üzerinden Boğaziçi'ne kadar uzanıyor. Yol burada ikiye ayrılarak ileride tekrar birleşiyor. Biri sahile yakın, diğeri ise daha yukarılardan Dodurga yakınlarındaki Sidyma antik kentinden geçiyor. Bir sonraki antik kent durağı ise Pydnae. Buradan itibaren kuzeye yönelen yol Eşen Çayı'nı geçerek Kumluova ve Letoon'dan sonra tekrar doğuya dönüyor. Ksanthos ve muhteşem bir sahile sahip Patara da bu yolun önemli kentleri arasında. Üzümlü'den sonra güneye yönelen yol Kalkan'a varıyor. Buradan itibaren Bezirgan ve Sarıbelen'den geçip Asar Dağı'nı aşarak Kaş'taki Antiphellos kentine ulaşıyor. Apollonia, Aperlai, Temiusa, Simena, Myra'dan sonra tekrar kuzeye dönen yol, Asarönü'den Finike'ye varıyor. Limyra'dan geçen yol Kumluca civarındaki Korydalla'ya da uğruyor. Buradan sahili takip eden yol Olympos ve Yanartaş'a uzanıyor. Buradan itibaren ikiye ayrılan yolun biri Tahtalı Dağı'ndan öteki de Phaselis kentinden geçerek Ovacık'ta birleşiyor. Yol, Beldibi ve Belbaşı'dan sonra Hisarçandır'da sona eriyor. Antalya-Finike sahil yolunun 50. kilometresinde yer alan Phaselis antik kenti, İÖ 690'da Rodoslu kolonistler tarafından kuruldu. Ana liman, kuzey ve güney olmak üzere üç limanı var. Phaselis'te toprak üstünde görülen kalıntıların hepsi Roma devri ve sonrasına ait. Özel aracı olmayanlar antik kente ulaşmak için anayoldan Finike yönüne giden dolmuşlara binmeli. Dolmuşlar antik kentin kapısında duruyor. Buradan çam ağaçlarıyla kaplı bir yoldan 15-20 dakikalık bir yürüyüşle antik kente varıyorsunuz. Tarihi kalıntıları gezdikten sonra adeta bir akvaryumu andıran denize girip serinleyebilirsiniz. Dönüşte Ulupınar'da yemek molası verebilirsiniz. Kemer ile Adrasan arasında yer alan Olympos'a ulaşmak için öncelikle Antalya'ya gelmek gerekiyor. Antalya'dan hareket edildiğinde, Ulupınar'a kadar sahil yolu izleniyor. Ulupınar'dan güneydoğu yol ayrımında Olympos levhası karşınıza çıkar. Özel aracınız yoksa Antalya Otogarı'ndan Finike, Kumluca, Kaş yönüne giden minibüsler sizi Olympos sapağında indirir. Buradan vadiye inmek için minibüse binmeniz gerekiyor. Bu noktada bir çay bahçesi bulunuyor. Olympos ile Çıralı aynı sahili paylaşıyor. Minibüsle vadiye inerken yol boyunca sağlı sollu ağaç evlerin ve bungalovların yer aldığı işletmeler var. Limon ve portakal ağaçları arasındaki işletmeler çadır kurmaya izin veriyor. Akdere'yi izleyen yolun iki tarafı da Olympos antik kentinin kalıntılarıyla çevrili. Kentin kuzeybatısında uzanan bataklığa dönüşmüş gölün güney kıyısında, 5 metre yüksekliğinde, tapınağa ait olduğu sanılan anıtsal bir kapı bulunuyor. Çayın güneyinde Helenistik devir özelliği gösteren bir rıhtım kalıntısı var. Kentin tiyatrosu çayın güneyinde, anıtsal kapının tam karşısındaki tepenin yamacında. Deniz kıyısı yakınlarında bir ortaçağ kalesinin kalıntıları görülebilir. Lykia tipi mezarlardan farklılık gösteren çok yazıtlı mezarlar çayın güney kesimindeki bir yamaçta. Tatilciler arasında en popüler yer Yanartaş ya da Çıralı adıyla bilinen Khimaira. Burada yeraltı gazlarının buldukları çatlaklardan yeryüzüne çıkmasıyla doğal meşaleler oluşuyor. Ateşin bulunduğu yer antikçağda Olympos'un baş tanrısı Hephaistos'un kutsal alanıydı. Özellikle akşamları ve gün batımı gitmek gerekiyor. Buraya işletme sahipleri hemen hemen her akşam tur düzenliyor. Yanınıza el feneri almayı unutmayın. Özel araçla gitmek isteyenler Olympos'tan ana yola çıkıp Çıralı sapağından sapıp, Yanartaş tabelalarını izlemeli. Buraya 30 dakikalık dik bir patika yürüyüşle ulaşılıyor. Teleferikle 2.365 metredeki Tahtalı Dağı'na da çıkabilirsiniz. Olympos teleferik alt istasyonu Çamyuva ve Tekirova arasında bulunuyor. Göcek, Fethiye ile Dalyan arasındaki eski bir köy olan Kalimche üzerine kurulu. Göcek koyları ve adaları deniz turizmiyle ünlü. Tekne turu düzenleyenlerin "On İki Adalar" diye adlandırdıkları adaların sayısı gerçekte daha fazla. Fethiye ve Göcek'ten, Fethiye Körfezi'nde yer alan adalara günübirlik tekne ve yat turları düzenleniyor. Tur boyunca Yassıca Adaları, Kurşunlu Koyu, Bedri Rahmi Koyu, Tersane Adası, Merdivenli Koy, Boynuzbükü, Göcek Adası, Domuz Adası, Zeytin Adası, Kızıl Ada'ya uğranıyor. Finike, Antalya'ya yaklaşık 120 kilometre mesafede yer alıyor. Finike'ye Antalya'dan kalkan otobüslerle ulaşabilirsiniz. Portakallarıyla ünlü Finike sakin bir tatil geçirilebilecek, tertemiz bir belde. Batı Akdeniz'in en güney ucu Finike, deniz meraklısına yaklaşık 18 kilometre uzunluğa varan kumsal ve birbirinden güzel koylar armağan eder. Demre yönündeki bu koylar, yüzenler kadar yerli ve yabancı yatları da ağırlar. Finike'nin içinden geçen çayın kenarı, yemek ve çay molası için sakin bir seçenek. Finike'de, Bey Dağları'nın eşsiz yamaçlarında gizli 4 bin yıllık antik Arykanda, görkemli kalıntılarıyla mutlaka ziyaret edilmeli. Finike'den batıya doğru ilerleyen kıyı yolunu takip ederek Demre'ye ulaşabilirsiniz. İki ilçe arası 30 kilometre. Antalya ve Fethiye'den de Demre'ye otobüs kalkıyor. Demre'de ilk durağınız Myra antik kenti olmalı. Lykia Birliği'nin metropolisi Myra, İS 2. yüzyılda büyük bir atılım göstermiş, kent birçok yapıyla donatılmıştı. Anıtsal tiyatrosuyla göz dolduran kentin ünlü kaya mezarları iki nekropolde toplanıyordu. Aziz Nikolaos'ın piskoposluk yaptığı kent ortaçağ boyunca ününü korudu. Kaleköy'e ulaşım Kaş Limanı'ndan ya da Demre'den teknelerle sağlanıyor. Kekova-Demre arası 20 kilometre. Kale mevkiinde ufak pansiyon ve butik otellerde konaklayabilirsiniz. Gökkaya ve Karalos koylarına Üçağız'dan kiralanan teknelerle ulaşılıyor. Aynı şekilde Kekova'ya ve batık şehre de Üçağız'dan kalkan tekne turlarıyla gidiliyor. Kekova çok popüler bir turistik uğrak noktası iken, tekneyle yarım saat uzaklıktaki Sıçak Yarımadası ve üzerinde barındırdığı Aperlai antik kenti pek bilinmez. Karayolu bağlantısı olmadığından, Kaş veya Üçağız'dan tekneyle ulaşım sağlanıyor. Bir diğer ulaşım seçeneği ise Kaş-Üçağız yolundaki Kılınçlı çıkışında kırmızı-beyaz çizgilerle işaretlenmiş Lykia Yolu'nun yaklaşık yedi kilometrelik parkurunu yürümek. Fethiye ve Antalya'dan Kaş'a minibüs veya otobüslerle ulaşılabiliyor. Kaş'a büyük şehirlerden direkt otobüs seferleri de mevcut. Lykia bölgesinin küçük ama önemli liman beldesi. Antik kent Antiphellos'un en güzel kalıntılarından biri olan tiyatro ve kaya mezarları ile sokaklarında çok sayıda kafe, restoran ve eğlence merkezi barındırıyor. İlçede dolaşırken birçok kaya mezarı ve lahitle karşılaşırsınız. Bunlardan en ünlüsü Kaş'ın simgesi haline gelen Uzun Çarşı'nın sonundaki lahit. Kente 10 dakika yürüme mesafesinde, ilçenin üzerine kurulduğu Antiphellos antik kentinin tiyatrosuna ulaşırsınız. Tiyatroya giderken limanın batısında antik döneme ait kentin sur kalıntıları görülüyor. Yürüyerek ulaşabileceğiniz Akçagerme, batıda Büyükçakıl, Küçükçakıl, güneydoğuda Bayındır Liman, İnceboğaz ve Limanağzı, Kaş'ın plajları. Kaş'ın Hidayet Koyu yakınlarında kurulan sualtı arkeoloji parkı var. Körfezin içinde 70 kadar dalış noktası mevcut. Dalgıçları sualtının zenginliği kadar batıklar da bu bölgeye çekiyor. Fethiye, Dalaman Havaalanı'na 40 kilometre mesafede. Fethiye, Ölüdeniz, Karagözler, Hisarönü, Ovacık, Belcekız, Faralya, Göcek, Çalış, Üzümlü gibi birçok merkezde kalacak tatil köyü, otel, pansiyon bulunuyor. Antikçağda adı Telmessos olan Fethiye, mavi yolculuk teknelerinin en sık uğradığı limanlardan. Fethiye'nin çevresindeki koyları mavi yolculuğun yanı sıra yürüyerek de dolaşabilirsiniz.


Kilyos'tan Kıyıköy'e kadar Karadeniz kıyıları, berrak suları ve göz alabildiğine uzanan kumsallarıyla denize girmek ve kamp yapmak için birçok seçenek sunuyor. Avrupa Yakası'ndaki Karadeniz kıyılarının en gözdesi, İstanbul'un Sarıyer ilçesine bağlı Kilyos, yaz aylarında tatilcilerin yükünü çeken önemli plajları barındırıyor. Kilometrelerce uzunluğa sahip sahil boyunca sıralanmış olan plajların büyük bir çoğunluğu ücretli. Halk plajı adıyla hizmet veren plajlar ise ücretsiz. Ancak hem denize girip hem de hizmet almak isteyenler daha çok ücretli plajları tercih ediyorlar. Bu ücreti ödeyenler şezlong ve şemsiye kullanıp duştan yararlanabiliyorlar. Ücretli girişi olan tüm plajlarda kafeterya ve restoran da bulunuyor. Solar Beach, Seanergy Beach, Non-Stop Beach, Dalia Beach, Tırmata Beach, Baykuş Plajı ve Golden Beach gibi Kilyos plajları çok derin değil ama hem denizin temiz olması hem de ince kumları yaz aylarında buraların dolup taşmasına neden oluyor. Plajlar genellikle güvenli ama bir iki noktada Rip akıntısı riski var. Neyse ki akıntı riski olan noktalarda belediye tarafından uyarı levhaları konulmuş. Plajlar bu akıntıların bulunduğu noktaları kendi alanlarının dışında bırakmışlar. Yine de yaz aylarında uyarı levhaları olmasına rağmen Rip akıntısı olan yerlerde denize giren insanların sayısı oldukça fazla. İstanbul'un Çatalca ilçesine bağlı Karaburun yaz aylarında oldukça yoğun bir ziyaretçi akınına uğruyor. Kemerburgaz Göktürk yolu oraya giden en uygun yol. Tayakadın üzerinden önce Durusu sonra da Karaburun'a gidebilirsiniz. Karaburun'un denizi Kilyos'a göre daha dalgalı. Ancak burada denize girmeden de aktiviteler yapabilirsiniz. Özellikle küçük bir eğitim aldıktan sonra Terkos Gölü'nde kano yaparak gölün bilinmedik küçük koylarını keşfedebilirsiniz. Terkos Gölü'nün batı ucunda yer alan Ormanlı köyüne ulaşmak için yeni yapılan Saray yolundan Kestanelik köyüne çıkmanız gerekiyor. Bu yol aynı zamanda Çilingoz'a da gidiyor. Ormanlı Plajı köye beş kilometre mesafede. Girişte küçük bir ücret ödeniyor. Plajın diğer Karadeniz plajlarına göre lojistik desteği çok kısıtlı. Küçük bir eğreti barakada restoran hizmeti veriliyor. Plaj yaklaşık iki kilometre uzunluğunda. Genellikle sakin olan deniz rüzgarlı havalarda oldukça dalgalı olabiliyor. Ormanlı Plajı'nın bulunduğu bölge yamaç paraşütü için uygun rüzgara sahip. Yaz aylarında plajın üstünde birçok yamaç paraşütü görebilirsiniz. Ormanlı köyünün girişindeki köprünün altında balık yapan birkaç baraka daha var. Gölden tuttukları taze balıkları oldukça uygun fiyata pişirip servis yapıyorlar. Bu balıkçılarda balık yemenizi özellikle tavsiye ediyorum. İstanbul'un Çatalca ilçesine bağlı Çilingoz'a ulaşmak için en iyi yol Ormanlı köyünden sağa dönüp devam etmek. Yol asfalt ve çok güzel. Burası aynı zamanda bir tabiat parkı. Giriş ve kamp kurmak ücretli. Yaz aylarında binlerce kişinin yararlandığı Çilingoz hem sahili hem de ormanlık alanıyla oldukça cazip bir yer. Hafta sonu aracınızla gidip akşama dönebilir, isterseniz kamp da kurabilirsiniz. İnce kumlardan oluşan sahili nedeniyle özellikle yaz aylarında oldukça kalabalık oluyor. Çilingoz'a Çatalca'nın Binkılıç köyünden de ulaşabilirsiniz. Ancak 17 kilometre olan bu yol ilerledikçe sadece 4x4 araçların gidebileceği kadar kötüleşiyor. Bu nedenle sakın bu yolu kullanmayın. Deniz, rüzgarlı havalarda çok dalgalı oluyor. Bu nedenle Çilingoz'da da dalgalı denize girmek çok tehlikeli. Bu arada Çilingoz'da yemek yiyebileceğiniz bir restoranla alışveriş yapabileceğiniz bir market de var. Artık Kırklareli sınırındasınız. Eğer aracınızla doğrudan Kastro'ya gidecekseniz Saray Kıyıköy yolunu takip etmeniz gerekiyor. Kırklareli'nin Vize ilçesine bağlı Kıyıköy'e yaklaştığınızda tabelayı takip etmeniz yetecek. Bir diğer yol ise Çilingoz'dan gelen yol. İlk 500 metresi asfalt olan yol sonra orman yoluna dönüşüyor. Binek araçların da rahatlıkla gidebileceği yoldan yarım saat içinde Kastro'ya ulaşabilirsiniz. Burası da tabiat parkı. Araç girişi ve kamp kurmak ücretli. Çilingoz'a oranla daha büyük bir alana sahip olan Kastro'da denizle birleşen dere kenarında kamp kurarak birkaç gün kalabilir, ormanda kısa yürüyüşler yapabilirsiniz. Kiralayacağınız deniz bisikletleriyle dere içine doğru yaklaşık bir kilometre kadar giderek inanılmaz keşifler yapmak da mümkün. Oldukça uzun bir kumsala ve incecik kumlara sahip Kastro'da da rüzgarlı havada denize girmek tehlikeli. Kastro'dan sonra Kıyıköy'e kadar giderek köyün içini gezmenizi öneririm. Ayrıca Kıyıköy'e sadece 800 metre mesafedeki Aya Nikola Manastırı da görebileceğiniz yerler arasında. Dünyanın kayalara oyulmuş en eski manastırlarından bir olan Aya Nikola, İÖ 500'lü yıllarda yapılmış.


Düzce'nin Gölyaka ilçesi Güzeldere Şelalesi, yaylaları, doğa yürüyüşü parkurları, kamp için çok uygun köşeleriyle unutulmaz bir hafta sonuna davet ediyor. Düzce'den uzaklaştıkça kentin bunaltıcı görüntüsü yerini yavaş yavaş küçük köylerin bahçeli evlerine bırakmış, yeni bir yer keşfetmenin heyecanı kaplamaya başlamıştı bünyemi. Bu biraz da hayal kırıklığı yaşama korkusunun heyecanıydı. Çünkü ne yazık ki düzenleme adı altında yapılan çalışmalar muhteşem bir doğayı, kötü bir peyzajı olan bir piknik alanına dönüştürüyor genellikle. Efteni Gölü'nü soluma alarak ilerliyorum. Sadece bu gölün varlığı bile bir hafta sonunu bu civarda geçirmek için önemli bir neden. Göl 2005 yılında su kuşlarını korumak amacıyla "Doğa Koruma Alanı" ilan edilmiş. Almacık Dağı'ndan inen Aksu, Uğur, Asar ve Büyük Melen derelerinin suları besliyor gölü. Düzce ve civarında hafta sonları keşfetmekle bitmeyecek kadar çok yer var. Güzeldere Şelalesi bunlardan sadece biri. Burada yol boyunca ilerlerken insan iki katlı geniş bahçeli Düzce'nin geleneksel evlerini görmek istiyor. O eski iki katlı geniş bahçeli Düzce evleri ne yazık ki çok azalmış. Az da olsa bu evleri görmek mutluluk veriyor insana. Ancak iyice yaşlandıkları için yıkılma riski taşıyan evlerin yerine yeni ve maliyeti daha düşük olan beton evyapılar yapılıyor. Dönüşüm kaçınılmaz bir gerçek bu coğrafyada. Yükseldikçe Düzce Ovası tüm görkemiyle ortaya çıkıyor. Daha 20 yıl önce Düzce'yi sarsan ve yüzlerce kişinin ölümüne yol açan depremin ana nedeni olan Kuzey Anadolu Fayı bu muhteşem ovayı da oluşturmuş. Yükseldikçe orman örtüsü sıklaşmaya başlıyor. Küçük bir virajdan sonra sola dönüyor ve Güzeldere Tabiat Parkı'na giriyorum. Aracımı park eder etmez dikkatimi çeken ilk şey temizlik ve sadelik oluyor. Son birkaç aydır gördüklerimden sonra burası bana bir cennet gibi geliyor. Hey şeyden önce doğal bitki örtüsüne fazla dokunulmamış. Yapılan peyzaj çalışması ortadaki geniş alanda ve şelaleye giden yol üzerinde. Diğer alanlar doğal yapısını koruyor. Otoparkın biraz ilerisinde kamp alanı tabelasını görüyorum. Ağaçların arasındaki orman yolundan yürüyerek kısa süre içinde kamp yerine ulaşıyorum. Yukarısı ne kadar kalabalık olursa olsun kamp yeri bu kalabalıktan asla etkilenmez. Geri dönüyorum, tabiat parkının içindeki kır lokantasına giderek bir çay söylüyorum. Hizmet oldukça iyi ve temiz. Biraz sohbet ediyoruz. Tabiat parkının tüm bakımını Gölyaka Belediyesi üstlenmiş. Oldukça geniş alanda tek bir çöp bile bulmak mümkün değil. Şelaleye gitmek için yola düşüyorum. Kır lokantasından çıkarak yüz metre kadar yürüyorum ve şelaleye giden merdivenlere ulaşıyorum. Kır lokantasındakiler 350 basamak olduğunu söylemişlerdi. Kısa süre içinde iki derenin birleştiği yerden büyük bir coşkuyla akan 130 metre uzunluğa sahip şelale, ağaçların arasından kendini nazlı nazlı gösteriyor. Merdiven, çevresindeki ağaçlar tarafından kapatılmaya başlamış bile. Çok değil sadece iki yıl bakımı yapılmazsa ağaç dalları tüm merdiveni işgal ederek yürümeyi zorlaştırabilir. Bir kaya bloğunun yamacında yapılmış merdivenler şelaleye oldukça yakın bir noktaya kadar gidiyor. Şelale Düzce'nin Gölyaka sınırları içinde yer alıyor. Düzce'ye uzaklığı 18, Gölyaka'ya uzaklığı ise 11 kilometre olan Güzeldere Köyü'nün sınırları içinde yer alıyor. Rakımı yaklaşık 600 metre civarında olan şelale 2011 yılında tabiat parkı olarak ilan edilmiş. Güzeldere Şelalesi'ne gitmek için Düzce'de TEM'den çıktıktan sonra Gölyaka tabelasını takip edin. Yol boyunca Güzeldere tabelaları siz yönlendirecek. Düzce içinde konaklama yapılacak çok fazla seçenek var. Ancak daha sessiz bir yer istiyorum diyorsanız tabiat parkı içinde bulunan üç adet ahşap evden birinde de kalabilirsiniz. Her evde altı kişi kalabiliyor. İki kişi fiyatı 350 lira, fazla her kişi için 100 lira daha ödeniyor. Ancak önceden arayıp yer ayırtmanız gerekli. Tabiat parkına araçla giriş 13 lira. Başka bir seçenek de tabiat parkının içinde, 5 dakikalık bir yürüyüşle ulaşılabilen kamp yerinde çadır kurmak. Çadır kurma fiyatı günlük 25 lira. Ancak çadırınızı yanınızda götürmeniz gerekiyor. Karavan fiyatı ise 40 lira. Yemek için tabiat parkı içindeki kır lokantasından hizmet alabilirsiniz. Fiyatlar gayet uygun. Burada konaklayarak Balıklı, Pürenli ve Hera yaylalarına araçlarınızla günübirlik geziler düzenleyebilir, bu yaylalarda doğa ile baş başa kalarak sakin yürüyüşler yapabilirsiniz. Tabiat parkının bulunduğu alan ağaç bakımından oldukça zengin. Kayın, gürgen, köknar, porsuk, sarıçam, karaçam, kestane, ıhlamur, akçaağaç, dişbudak, ceviz, orman kavağı, orman gülü, orman söğüdü bu civarda en çok görülen ağaçlar. Şelale Bıçkı Deresi üzerinde bulunuyor. Bölgede son birkaç milyon yıldır meydana gelen büyük depremler, doğada böylesi nefes kesen görüntülere sahip doğal anıtları meydana getirebiliyor. Bu şelale de her bir deprem sonrasında meydana gelen yükselmeler ve düşmelerle oluşan farklı birkaç basamaktan akıyor. Aşağıdaki dereyle birleşen en uzun parça aynı zamanda şelalenin en görkemli aktığı yer. Bu son parçayı oluşturan deprem oldukça büyük ve etkili olmalı. Şelalenin en üstündeki ilk basamağa tutunmuş ince bir kayın ağacı, doğadaki mücadelenin ne denli güçlü olduğunu en güzel örneği. Yaklaşık bir saat kadar oyalandıktan ve bu muhteşem doğal anıtın her bir metresini detaylı olarak inceledikten sonra tekrar yola koyuluyorum. Hedefim bu gece Pürenli Yaylası'nda çadır kurmak. Ancak yayla yolu üzerindeki ormanda yapılan kesim çalışmaları zaten çok da iyi olmayan yolu kapatmış. Yani yukarı çıkmak mümkün değil. Oysa bu iki yayla da bu mevsimde muhteşem sonbahar görüntüleri sunuyor. Doğada her zaman işler istediğimiz gibi gitmez. Dönüşe geçerken bu iki muhteşem yaylaya kar yağdığında gelme sözü veriyorum kendime. Kar yağıp da yayla yolları kapandığında tur kayaklarımızı alarak bu yaylalarındaki muhteşem kış ortamını yaşayacağım. Doğada olmak böyle bir şey. Bir etkinlik biter bitmez, daha dönüş yolunda başka bir etkinliğin planı yapılmaya başlanır. Yapılacak şey ise çok basit. Hafta sonunu doğada geçirmeye karar vermek. Gerisi kendiliğinde gelecek zaten.


Taş yapıların arasından süzülen sokaklar, limon ağaçları, erguvanlar, çinili avlular... Sabaha kadar süren eğlenceleri, eşsiz günbatımları, leziz mutfağı ve Ege'ye bakan şık teraslarıyla Yunan adalarının en havalısı Santorini. Onlarca Yunan adası arasında seçim yapmakta zorlanıyorsanız, hem Egeli hem Akdenizli hem Avrupalı bir adaya gitmeye ne dersiniz? Kiklad Ailesi'nin gösterişli kızı Santorini, kireçle boyanmış mavi çatılı evleri, begonvilleri, günbatımları ve mutfağıyla bir turizm sembolü olarak en zor beğenen gezginleri bile kendine hayran bırakıyor. Turistleri alelacele bir sonraki yolculuklarına taşıyan otobüsler, gürültülü tekneler burada da fazlasıyla var. Ancak turist ordularını dert etmiyorsanız; balayı çiftlerinden yalnız gezginlere, lüks tatil sevenlerden sırt çantalılara kadar her yıl yaklaşık 1 milyon turisti ağırlayan 75 kilometrekarelik bu küçük ada; gece hayatı, yemekleri ve zarafetiyle sizi fazlasıyla tatmin edecek. Yunan adalarının hangisine giderseniz gidin, tekrar uğradığınızda her şeyi aynı bulursunuz. Her biri, bunca turist akınına ve şatafata rağmen kıyıları ve küçük yerleşimleriyle dokusunu korumaya kararlıdır. Gözü yoran bir şeyle karşılaşmazsınız. Estetik bütünlük o kadar içinizi rahatlatır ki, "Sonuçta Avrupa!" demekten kendinizi alamazsınız. Santorini'de, zeytinyağlı yaprak sarma yapan bir teyzenin yanına ilişmek ya da yolunuzu şaşırdığınızda halinizden anlayıp Türkçe yol tarifi yapan, dedeleri bizim kıyılardan gelmiş insanlara rastlamak gibi klişelerle karşılaşma ihtimaliniz düşüktür. Yerli halk kalabalığa pek karışmaz. Yunan adaları için hep söylenegelen "Aynı bizim gibiler" sözü Santorini için geçerli değildir. Burası her şeyden önce Avrupalıdır. Santorini'nin de içinde yer aldığı Kiklad Adaları adını, Yunancada çember anlamına gelen "cyclos" kelimesinden alıyor. Delos Adası etrafında dairesel olarak dizilen bu 12 ada, İÖ 3000 ile 1000 yılları arasında yaşayan Kiklad Uygarlığı'nın estetikle yoğrulmuş kültürel mirasını taşıyor. Ama asıl, İÖ 1450 yılında patlayan volkan, adaya bugünkü hilal şeklini veriyor ve o sırada da burada yaşayan Minos Uygarlığı'nı tarihe gömüyor. Dünyanın en büyük volkanik patlamalarından biri olan bu felaketin ardından meydana gelen oluşuma "kaldera" deniyor. Kalderanın ortasında oluşan adalara ise "Palea Kameni" ve "Nea Kameni". Volkanın bulunduğu Nea Kameni'ye tırmanmak hiç kolay olmasa da lavlardan oluşan kayaları ve efsanevi Atlantis Uygarlığı'nı aklınıza sokan o mavi beyaz silueti kesinlikle görmelisiniz. Mutfağa gelince... Yemek konusunda çok müşkülpesent değilseniz, taverna ve kafelerdeki mönüler beklentinizi rahatlıkla karşılayacak nitelikte. Ada kurak olduğu için sebze yetiştiriciliği atıl kalsa da o azıcık suyla yetişen küçük domatesler bile mis gibi kokuyor. Ancak burada asıl mevzu, şarap. Volkanik toprakta yetişen bağlarla, binlerce yıllık şarap tecrübesi birleşince ortaya hoş şaraplar çıkmış. Santorini'deki mikroklimanın kendine has özellikleri, son derece kurak olan adada üzüm yetişmesine olanak sağlıyor. Isının düştüğü gece saatlerinde meltem rüzgarları ve volkanik toprak üzümlerde biriken nemi alarak sihirli bir şekilde bağların büyümesini sağlıyor. Adanın en büyük yerleşimi Fira, bir falez boyunca yerleşen mavi beyaz evleri, kiliseleri, dükkanları, sessiz dar sokaklarıyla tam bir masal diyarını andırıyor. Düz çatılı kübik taş yapıların arasından süzülen sokaklar, kapı aralıklarından görünen limon ağaçları, erguvanlar ve çinili avlular baş döndürücü güzellikte. Ancak Skala Limanı'ndan adanın başkenti sayılabilecek Fira merkezine ulaşmak için neredeyse 600 basamaklı bir merdiven çıkmanız gerekiyor. Nefesinize güvenmiyorsanız dert etmeyin. Bugün ada halkının hala tarım işlerinde yoğun olarak kullandığı eşekler hizmetinizde! Santorini sokaklarını eşek sırtında dolaşmak bir ada klasiği. Bu arada teleferik seçeneğini de unutmayın. Elbette adaya gelince değişmez bir Yunan klasiği olarak önce tavernalarda meze ve deniz mahsulleriyle karınlar doyuruluyor, sonra ver elini eğlence. Gece hayatı için yolunuzun kaçınılmaz olarak çıkacağı yer ise yine Fira. Eğlence gece yarısından sonra iyice hızlanıyor. Akşam saatlerinde pek kalabalık olmayan mekanlar, sabaha kadar sürecek eğlence için çoktan hazırlar. Oia köyü ise Fira'daki tatil anlayışının tam aksine, adanın kendine özgü dokusu ve tatlarıyla sakin bir akşam geçirmek isteyenler için bulunmaz bir nimet. Burada tepeden deniz kıyısına doğru alçalarak sıralanmış beyaz evlerin taraçalarından ve manzarada birbirinden aşağı kalmayan butik otellerin şık teraslarından yüzlerce insan aynı anda sanki bir ayin yapar gibi günbatımını izliyor. "Dünyanın en güzel günbatımı burada izlenir" diyenlere katılmamak imkansız. Ancak bu eşsiz manzaraya romantik Yunan ezgilerinin eşlik etmesi pek olası değil. Eğer siz de benim gibi Yunan müziği aşığı iseniz ve dünyanın en romantik adalarından birinde, bu lirik müziğin tam kalbinde o tınıları duymak için çırpınıyorsanız hiç aramayın, nafile. Kendi kendine çalıp söyleyen birilerine denk gelirseniz ne ala. Ayrıca volkanik ada Santorini'de beyaz kumlu plajların hayalini de pek kurmayın, Santorini plajları siyah ve kırmızı renkli kumsallara sahip. Akrotiri kalıntılarının yakınındaki ada toprağıyla aynı renkteki Kokkini Paralia, devasa kaya manzarasıyla unutulmaz bir plaj tecrübesi sunuyor. Turistlerin en çok tercih ettiği Perissa ve Kamari plajlarındansa, adanın kuzey sırtında, kurulduktan sonra 17. yüzyılda terk edilmiş bir ortaçağ başkenti olan Oia köyüne yakın, az bilinen Ammoudi Plajı daha cazip. Bu plajda yüzerken adanın eski bekçisi yel değirmenini ve Oia'nın şirin evlerini seyre dalmak hoşunuza gidebilir. Fira ve Oia arasında yer alan İmeroigli ve Firostefani ile daha içeride kalan Megalochori köylerinde bulunan ve birkaçı dünyanın en etkileyici otelleri arasında gösterilen şık taraçalı, konforlu butik oteller ise adanın gösterişine vurgu yapıyor. Bu arada kalderayı izlemek için harika bir yer olan İmeroigli köyüne gitmişken Theoskepasti ve Agios Georgios kiliseleri ile Agios Nikolaos Manastırı'nı görmeden adadan ayrılmayın sakın. Santorini'deyken, 1956'da meydana gelen volkanik depremin öncesini ve sonrasını belgeleyen çarpıcı fotoğrafları görmek için Megaro Gyzi Müzesi'ni; efsanevi Atlantis ile Santorini arasında bağ kurmak istiyorsanız Fira'daki Prehistorik Thera Müzesi'ni mutlaka ziyaret edin. Kentin ana caddesi diyebileceğimiz Agiou Mina'da bulunan, ünlülerin uğrak yeri butiklerden zevkinize göre bir şeyler bulabilirsiniz. Zeytin ağacından yapılan objelerden kuklalara, seramikten cama, şirin ve özel hediyelik eşya satan dükkanlara da uğrayabilirsiniz. Fotoğraflarda sıkça gördüğümüz mavi kubbeli, beyaz çan kuleli Agiou Mina Kilisesi de yine bu cadde üzerinde yer alıyor. Canınız biraz merkezden uzaklaşmak istediğinde de Skala Limanı'ndan kalkan teknelerle volkanik Nea Kameni Adası'na gidip şifalı termal çamur banyolarına girin. Ya da Oia yakınlarında, bağların arasına kurulmuş bir aile işletmesi olan Sigalas Winery'de ve Megalochori'deki Gavalas Winery'de aperatifler eşliğinde şarap tadabilirsiniz. Santorini'de yapacak daha çok şey var. Mesela acıkınca gurme seyyahların ilk durağı Oia köyündeki Federini Restaurant'ta hem nefis bir ziyafet çekin hem de eşsiz kaldera manzarasının tadını çıkarın; Thalami Restaurant'ta ise taverna tecrübesi yaşayın. Perivolos Plajı'ndaki Seaside By Notos'ta, sahibi Tassos'un kendi pişirdiği leziz deniz mahsullerini tadın. Deniz, manzara, yemek derken aman Yunanistan'ın en önemli arkeolojik alanlarından biri olan, Fira'dan 15 kilometre uzaklıkta bulunan neolitik dönemden kalma muhteşem duvar resimlerine sahip Akrotiri'yi atlamayın. Volkanın bulunduğu Nea Kameni'ye giderken de ayakkabılarınıza kıyamıyorsanız mutlaka eski bir şeyler giyin ve plajlardan ponza taşı almayı unutmayın. Adaya, Atina ve Selanik'ten uçak seferleri yapılıyor. Olympic Havayolları ve Aegean Airlines, İstanbul'dan Atina aktarmalı Santorini'ye uçuyor. Pire Limanı'ndan her gün yapılan feribot ya da deniz otobüsleriyle ulaşım da mevcut. Vizesiz gemi turları ile Yunan adalarına ziyaret de mümkün. Tur şirketlerinin özel anlaşmaları nedeniyle vize uygulaması olmuyor. Çoğunlukla İzmir'den hareket eden gemi Rodos, Santorini, Pire, Mikonos'a uğruyor. En az altı aylık geçerli bir pasaportunuzun olması yeterli. Yunanistan'ı ziyaret edecek Türk vatandaşlarının Schengen vizesi alması gerekiyor. Kosmos, İstanbul Yunanistan Başkonsolosluğu'nun tek yetkili vize başvuru merkezi. Bu nedenle başvurular bu kurum aracılığıyla yapılıyor. Ada içerisinde belediye otobüsleri ile ulaşım oldukça kolay. Adadaki otobüs tarifeleri ve güzergahları için: www. ktel-santorini. gr. Santorini'yi rahat gezmek için araç kiralayabilirsiniz. Fira Limanı'ndan çevredeki volkanik adalara tekne turları da yapılıyor. Santorini Yunan adaları arasında en popüler olanı. Bu nedenle gitmeden önce rezervasyon yaptırmak gerekiyor. Eğer araç kiralamadan otobüslerle adayı gezmek istiyorsanız merkez Fira'da kalmak gezinizi kolaylaştıracaktır. Çünkü tüm otobüsler Fira'daki merkezi otobüs durağından kalkıyor. Fira'nın batısındaki yamaç, eski limana kadar mavi beyaz evler ve otellerle dolu. Ancak burası yokuşlar ve merdivenlerle dolu bir yamaç olduğu için otelinizin yamacın neresinde olduğuna dikkat etmenizde fayda var. Aracı olanlar için köylerde kalmak daha keyifli olabilir. Köyler içerisinde en güzeli kuşkusuz Oia. Yunanistan'ın genelinde geleneksel yemek tavernalarda yeniyor. Gece saat 20:00'den sonra açılan tavernalarda mezeyle birlikte sıcak yemekler de servis ediliyor. Ouzeria daha çok bizim meyhanelere benzeyen, uzoyla birlikte meze de servis edilen mekanlar. Yunanistan'ın "fast-food"u olarak da adlandıran "souvlaki" hem ucuz hem de çok lezzetli. Domates, soğan ve yeşilliklerle ekmek arasında et, tavuk ya da balıkla servis ediliyor. Adanın kendine öz toprak yapısı sayesinde hiç sulanmadan yetişen domatesleri de çok lezzetli. Keskin aromalı yumuşak, eskidikçe sertleşen bir peynir çeşidi myzithra farklı lezzetler arayan ziyaretçilere tavsiye edilir. Makarna ve çorbaları tatlandıran bu peynirle yapılan pastaya myzithropita adı veriliyor. Denemeden dönmeyin. Yunanların rakı dediği ama Türk rakısından farklı olarak üzüm çekirdeği, sapı ve kabuğundan yapılan rakı; Tsipouro da adanın lezzetlerinden. Santorini'de üretilen şaraplar da oldukça meşhurdur. Güneş altında kurutulmuş üzümlerden yapılan Vinsanto şarabı en meşhurudur. Santorini, diğer adıyla Thira görkemli coğrafyası ve mimarisiyle Ege adaları içinde farklı bir yere sahip. Her yıl çok sayıda ziyaretçi ağırlayan ada, denizin ortasında binlerce yıl önce oluşmuş ve etkinliği hala devam eden bir yanardağ aslında. Günümüze kadar kanıtlanmış 14 aktivite var; bunların sonuncusu 1950 tarihli. Santorini'nin iki büyük yerleşimi Fira ve Oia ile küçük köyler, eski beyaz evleriyle adayı daha da güzelleştiriyor. Kimilerine göre Atlantis efsanesinin kökeni de bu adada yaşanan bir olay. Antik dönemde yanardağın patlaması büyük bir sarsıntı ve tsunami yaratıyor, Girit'teki Minos uygarlığı da en parlak döneminde bu felaket nedeniyle yok oluyor. Teoriye göre bu olay zamanla Atlantis efsanesini yaratıyor. Bu felaket, sonraki dönemlerde de Santorini sakinlerini etkiledi. İnsanlar denizden uzak durdu ve adanın sarp bölgelerinde açtıkları mağaralara yerleşti. Bu mağaralar zamanla kendine has mimarisi ve yolları olan yerleşimlere dönüştü, günümüzdeki fotojenik görüntüyü aldı. Akrotiri ve eski Thera'daki arkeolojik kazılar Santorini'nin antik dönemlerinden birçok hazineyi gün ışığına çıkardı. Thera'nın geçmişi İÖ 9. yüzyıla kadar uzanıyor. Artemidoros Tapınağı, günümüzde antik kentin en önemli kalıntılarından biri. Santorini'nin ünlü günbatımını seyretmek için en uygun yer ise Oia kenti. En meşhur plajlar adanın doğusunda ve güneyinde sıralanıyor. Fira'dan Kamari'ye giden belediye otobüslerine binerek Kamari sahiline ve Mavri Paralia Plajı'na gidebilirsiniz. Adanın bir diğer meşhur plajı ise Kokini Paralia. Fira merkezden Akrotiri otobüslerine binerek son duraktan ya kısa bir yürüyüş ya da tekne ile ulaşabilirsiniz. Aspri Paralia, Perissa, Perivolos da adanın diğer meşhur plajlarından.


Ondan sonra gelenler unutulması için bütün heykellerini yıktı, ailesine dair ne varsa yok etti. Ancak Kral Tutankhamun antik dünyanın en bilinen hükümdarlarından biri olmaya devam ediyor. Mezarının açılışının 100'üncü yılında 1900'lerin ilk yarısına dönüyoruz. Carter'ın sözünü ettiği "olağanüstü mezar", tarihe "en muhteşem arkeolojik buluş" olarak geçecek Kral Tutankhamun'un mezarından başkası değildi. Ancak Carter, kazıları finanse eden Lord Carnarvon'a haberi verirken, bu gerçekten habersizdi. Mühürlü kapının ardındakileri görebilmek için üzerinde küçük bir delik açtı ve bir elektrikli meşalenin ışığında içeriye baktı. Karşısında, tıkabasa taş ve moloz dolu karanlık bir geçit uzanıyordu... Karışık duygular yaşadı: İstediği hızla mezara ulaşamayacağı neredeyse kesindi. Ama büyük olasılıkla mezar hırsızları buraya uğramamıştı! Saat geç olmuştu, dolunay akşam göğünde yükseliyordu. Kazdıkları yerleri korumak için tekrar doldurup evlerine döndüler. Carter olağanüstü bir keşfin arifesinde olduğunu anlamıştı. Telgrafı da işte o günün akşamında çekti.


Ağustos ayında okurlarımızı, Türkiye'de ilginç hikayeleri olan ağaçların fotoğraflarını paylaşmaya çağırmıştık. Sizlerden gelenler arasında dördü, yapıları ve öyküleriyle öne çıktı. Ahlat Köyü'nde, Benli Sultan Türbesi'nin yanında, derenin başında yükselen görkemli ağacın, evliyanın inzivaya çekildiği yer olduğuna inanılıyor. İnanışa göre Benli Sultan (16'ncı yüzyıl) atıyla dolaşırken ağacın yanına gelir, ağaç saygısından yere eğilir, evliya da atıyla üzerinde dolaşır. Bugün bile ağacın gövdesindeki küçük oyukların at nallarının izi olduğuna inanılıyor. Çorum'un Büyük Palabıyık Köyü'ndeki bu çam ağacı, halk arasında "Çam Dede" olarak biliniyor. Yatır olduğuna inanıldığı için etrafı türbe olarak düzenlenmiş. 2017 yılında bir kişinin dilek dilemek için yaktığı mum yüzünden yanan görkemli çamın 800 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Devedağı Mahallesi'ne ait mezra yolunda, 40 metreden fazla yükseklikte bir uçurumun kenarında, zamanında gövdesinde büyük bir çatlak oluşmasına rağmen yaşamını kararlılıkla sürdüren bir ardıç ağacı yükseliyor. Uçurumun üzerine eğilmiş, adeta boşluğa meydan okuyor. Vatandaş bilimine bir katkı da sizden: Kuş seslerini kaydedin!


- Donmuş Toprak Yanarken - Amazon Distopyası - Ormanı Ateşle Kurtarmak - İnsan-Kaplan Çatışması - Boş Elbiseler 2022 Dünya Basın Fotoğrafı Ödülleri'ne 130 ülkeden 4 bin fotoğrafçı katıldı ve haber fotoğrafından fotoröportaja çok sayıda kategoriyle geniş bir dünya manzarası çizdi. Atlas, özel bir seçkiyle gezegenimizin dört bir yanından gelen hikayelere kulak veriyor. Saha Cumhuriyeti'nin başkenti Yakutsk'a yaklaşık 100 kilometre uzaklıktaki derin bir vadide uzanan Buluus Buzulu, 2021 yazında biraz soluk almak isteyenleri ağırlıyor. Başkentte o yaz sıcaklık 30 dereceye ulaşmıştı. Rusya Federasyonu'nun bu uzak ve soğuk bölgesi de iklim krizinden payını alıyor. Saha, 2021'de orman yangınları, duman kirliliği ve sıcaklık artışı gibi sorunlarla karşı karşıya kaldı. Amazon yağmur ormanları ağaç kesimi, madencilik, altyapı ve inşaat çalışmaları, doğal kaynakların sömürülmesi ve Brezilya Başkanı Jair Bolsonaro'nun gerici çevre politikaları nedeniyle büyük tehdit altında. 2019 sonrasında Brezilya Amazon'unun yıkımı daha da hızlanarak devam ediyor. Olağanüstü bir biyolojik çeşitliliğe sahip Amazon bölgesi, 350'den fazla yerli topluluğa da ev sahipliği yapıyor. Amazon'un sömürülmesi, yaşadıkları doğal çevrenin ve yaşam biçimlerinin bozulmasıyla mücadele etmek zorunda kalan bu halklar üzerinde yıkıcı sosyal etkiler de yaratıyor. Brezilyalı fotoğrafçı Lalo de Almeida da "Çevresel ve sosyal sorunları ayıramazsınız, bunlar tamamen birbiriyle bağlantılı unsurlar" diyor. Dünya Basın Fotoğrafı ödülleri jüri başkanı Rena Effendi, Almeida'nın çalışması hakkında şunları söylüyor: "Bu proje, sadece yerel topluluklar üzerindeki olumsuz etkileri değil, aynı zamanda küresel düzeyde büyük bir tepki zinciri tetikleyen değişimleri de gösteriyor." Almeida'nın "Amazon Distopyası" projesi, bölgede son yıllarda yaşananları farklı yönleriyle anlatıyor. Afro-Brezilyalı Quilombola gibi topluluklara tapu verme süreci, Jair Bolsonaro'nun seçilmesinden önce de zaten yavaş ilerliyordu. Başkan Bolsonaro'nun Amazon'daki topluluklar için daha fazla toprak ayırmama kararından sonraysa tamamen durdu. Bu, bölgede yaşayanların geleceği açısından yeni soru işaretleri ve sorunlar doğurdu. Amazon Nehri'nin kollarından Xingu üzerindeki Belo Monte Barajı ise suyun yüzde 80'den fazlasını doğal akışının dışına yönlendirdi. Almeida, bizi bölgede yaşananlarla yüzleştirirken bu "distopya"nın tüm gezegenimiz üzerindeki yıkıcı etkilerini düşünmeye de zorluyor. Avustralya'nın yerli halkları yavaş ilerleyen, yalnızca çalıları yakan ve daha büyük alevleri besleyecek yanıcı maddeleri ortadan kaldıran "soğuk yakma" uygulamasıyla toprağı ateşe veriyor. Ülkenin West Arnhem Land bölgesindeki Nawarddeken halkı, onbinlerce yıldır kontrollü soğuk yakma uygulamaları yapıyor ve ateşi 1.39 milyon hektarlık anavatanlarını yönetmek için bir araç olarak kullanıyor. Yaktıkları ateş, akşamın ilerleyen saatlerinde soğuk bastırdığı zaman kendiliğinden sönüyor. Orman yangınlarını önlemek ve böylece iklimi değişikliğine neden olan gazları azaltmak için yeni teknolojilerin geleneksel bilgilerle birleşmesi önümüzde yepyeni seçenekler açabilir. Soğuk yakma uygulamasına bazı yaban hayvanları da alışmış gibi görünüyor. Ateş atmacası olarak da bilinen ve aktif yangınların yakınında ustalıkla avlanan kara çaylaklar, ateşten kaçan böcek, küçük memeli ve sürüngenleri yakalamalarıyla ünlü. Bu kuşların uğrak noktalarından biri de soğuk yakma sahaları. Hindistan'da Bengal kaplanlarının neslinin tükenme noktasında olduğu kabul ediliyor. Bu etkileyici hayvanların doğadaki sayısı 3 bine kadar düşmüş durumda. İnsan yerleşimleri, hız kesmeyen kentleşme ve tarım faaliyetleri, kaplanların yaşam alanlarını ve av bulma imkanlarını giderek daraltıyor. Kaplan barınakları ve yaşadıkları koruma alanlarının çevresinde bulunan köylerin geçimiyse tarım, hayvancılık ve ormancılığa bağlı. Bu da insan ve kaplanın yaşam alanlarının sıklıkla kesişebileceği anlamına geliyor. Çatışma daha çok kaplanlar çiftlik hayvanlarını öldürdüğünde ortaya çıkıyor. Zaman zaman insanların da zarar gördüğü oluyor ama bu daha çok kaplanlar bir yerleşime girdiğinde ve etrafı öfkeli gruplar tarafından sarıldığında gerçekleşiyor. Kaplanları koruma çalışmalarının, bu tür çatışmaları azaltma ve sorunlara çözüm bulmaya çalışma gibi boyutları da var. Kanada'nın British Columbia eyaletindeki Kamloops Kızılderili Yatılı Okulu'nda ölen çocukları anmak için yol kenarına elbiseler asılmış. Yerli toplulukların çocuklarını asimile etmek için kurulan okul 1978'de kapatılmış ama geride birçok karanlık nokta kalmıştı. Bu okullar 19'uncu yüzyılda sömürgecilerin ve misyonerlerin yerli halkları Batı kültürüne asimile etme politikasının bir parçası olarak faaliyete başladı. 150 binden fazla öğrenci evlerinden ve ebeveynlerinden zorla alındı, kendi dillerinde iletişim kurmaları yasaklandı, fiziksel ve bazen cinsel istismara maruz kaldı. Yıllar sonra kurulan Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu ise acı gerçeği ortaya çıkardı. Komisyon, okullarda en az 4 bin 100 öğrencinin hayatını kaybettiği sonucuna vardı. Kamloops kentindeki okul, bu sistemin en büyüğüydü.


Fırat ve Dicle havzaları üzerinde sayısız kuş türü kanat çırpar, buranın sularında beslenir, kuytu köşelerinde yuva kurar, yavrularını büyütür... Atlas'tan Selim Kaya Diyarbakır, Gaziantep, Mardin ve Şanlıurfa'da yıllar boyunca kuşların peşindeydi. İlkbahar ve sonbahar göçlerine, aralarındaki yiyecek rekabetine, bu bereketli coğrafyada yaşama tutunma çabalarına tanık oldu. Fırat ve Dicle'nin suladığı topraklar, coğrafi ve iklimsel özellikleri sayesinde sayısız kuş türüne ev sahipliği yapıyor. Bu bölge Afrika ile Asya ve Avrupa arasında göç eden kuşların en önemli dinlenme alanlarından biri olarak, kuş varlığı açısından çok renkli, çok zengin bir tabloya ev sahipliği yapıyor. Ben de yıllardır Gaziantep, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde mevsimden mevsime değişen bu zenginliği belgelemeye çalışıyorum. Duraklarımdan biri de Şanlıurfa'nın Birecik ilçesi, Fırat Nehri kıyısı... Kelaynak Üretme İstasyonu'nda korunan kelaynakları çevredeki kayalıklarda uygun bir noktaya çıkıp izliyorum bir süre. Ardından onları doğal ortamlarında gözlemlemek için nehrin Gaziantep tarafına geçiyorum. Kelaynakların dünyadaki son iki popülasyonundan biri burada, diğeri de Fas'ta yaşıyor. Çok sayıda besi çiftliğinin bulunduğu Fırat kıyılarının Gaziantep yakası, bu kuşlar için çok cazip. Çiftliklerin tezek döktüğü arazilere kın kanatlılar geliyor, kelaynaklar da onlarla beslenmek için buralara uçuyor ve ardından üretim istasyonuna dönüyor. Bu hatta sık uğradığım duraklardan biri de Mardin'in Artuklu ilçesi... Bu defa yaklaşık 900 rakımlı bir yükseltideyim. İlkbaharda yine birbirinden güzel kuşlar burayı mesken tutmuş. Güzelliğiyle öne çıkan karabaşlı kirazkuşu, kızılbaşlı örümcekkuşu, ketenkuşu gibi türleri ararken, ansızın yanımdan uçan ve 15 metre öteye tünen çobanaldatan beni fazlasıyla mutlu ediyor. Yıllardır kuşlar üzerine bilimsel çalışmalar yürüten Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ahmet Kılıç, Hatay üzerinden Türkiye'ye giriş yapan göçmen kuşların daha sonra iki kola ayrılarak doğu ve batıya dağıldığını belirtiyor: "Doğuya gelenler bir süre Fırat ve Dicle havzasında dinleniyor ve daha sonra yurdun değişik illerine dağılarak yuvalanıyorlar" diyor. İlkbahar incelemelerime UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Diyarbakır Kalesi'nin yaklaşık 100 metre altında uzanan ve yine aynı listede yer alan Hevsel Bahçeleri'nde, yeni türler keşfetme amacıyla devam ediyorum. Bu girişimimin ödülü, yaklaşık bir saatlik yürüyüşten sonra, Dicle kıyısında yükselen kavak ağaçlarının üstüne tünemiş bekleyen yüzden fazla yırtıcı kuş oluyor. Türlerini anlamak için yanlarına yaklaştığımda, bunların kara ve kızıl çaylaklar olduklarını görünce doğrusu şaşırdım. Bu mevsimde demek burada da boy gösteriyorlardı.


Martılar temel olarak deniz kuşları olarak tanımlansa da iç sularda da bulunur ve bu nedenle denizden uzak bölgelerde de sıkça görülebilir. Bu yayılışlar martıları yakından tanımayan pek çok kişi için kafa karıştırıcı olabilir. Hatta gerçekle ilgisi olmayan ilginç senaryolar da üretilebilir. En sık duyduğum senaryo, bu martıların deniz kenarlarından iç bölgelere giden balık kamyonlarını takip ettiğidir. Tabii ki bunun gerçeklerle bir ilgisi yok. Beyaz-gri ağırlıklı renkleri nedeniyle çok dikkat çekmeyen ama özellikle sahil bölgelerinde insanlarla en iç içe olan kuşlardan biri martılar. Kuş gözlemine yeni başlayanlar ve türlere aşina olmayanların sıklıkla deniz kırlangıçları, martılar ve yelkovanların hepsini "martı" sandığını da hatırlatalım. Martılar insana yakın yaşam tarzları nedeniyle deniz kenarındaki bütün yerleşimlerin doğal bir unsuru haline gelmişler. Çoğu zaman balkonumuzun veya çatımızın misafiri olur, deniz kenarında çektiğimiz neredeyse her kareye bir köşesinden girerler. Çoğu zaman balıkçı teknelerine eşlik eder ve ağlardan paylarına düşenleri almaya çalışırlar. Deniz kenarlarında Martı Sitesi, Martı Lokantası, Martı Kafe gibi isimlere esin kaynağı olurlar. Kısacası üç tarafı denizlerle çevrili ülkemizde martılar kendilerinden özel olarak bahsedilmeyi kesinlikle hak ederler. Martılar dünyada oldukça yaygın bir kuş grubu ve bütün kıtalarda, denizlerde ve okyanuslarda görülüyorlar; yeryüzünde 50 kadar farklı türleri bulunuyor. Ülkemizde de deniz kenarlarının, nehirlerin ve göllerin en yaygın ve göze çarpan kuşları onlar. Türkiye'de isminde "martı" geçen 21 kuş türü olmasına rağmen, bunların 17'si martıgiller ailesinden; diğer dört tür ise korsanmartıgiller ailesine ait. Bu arada hem martılar, hem de korsanmartılar "yağmurkuşları" takımı içinde sınıflandırılıyor. Martılar ve korsanmartılar deniz kuşları ve tabii ki deniz ortamlarında içilebilir tatlı suya ulaşmak oldukça zor. Bu kuşlar, bu sorunu deniz suyunu içebilme özelliği kazanarak çözmüşler. Deniz suyu ile aldıkları fazla tuzu baş bölgesinde, gözlerinin üst tarafında bulunan tuz bezleri ile salgılıyor ve burun boşlukları yoluyla vücut dışına atıyor; böylece vücut sıvılarının su ve tuz dengesini koruyorlar. Kuşlar azotlu atıklarını da ürik asit formunda vücuttan atıyor. Ürik asit, suda çözünmediği için bu sayede su kaybını düşürüyor ve su ihtiyaçlarını azaltıyor. Ürik asit beyaz renkli, bu yüzden kuşların sıkça tünediği yerlerin, örneğin kayaların üzerinde kireçli su dökülmüş gibi birikintiler oluşur. Kuşların tünediği bir ağacın altına bırakırsanız arabanızın üzerine bolca ürik asit boşaltıldığına şahit olabilirsiniz! Martılar pek çok ortama kolayca uyum sağlayabilen fırsatçı beslenici türler. Sahillerde balıklar, böcekler, yumuşakçalar ve kabuklularla besleniyorlar. Bazen yeni sürülmüş tarlalardaki solucanlar ve kurtçuklarla beslendiklerini görüyoruz. Çöplüklerde bile kalabalık gruplar halinde beslenmeye çalıştıklarını görmek mümkün. Düzenli feribot, vapur, motor seferi bulunan bölgelerde bu deniz taşıtlarından beslenmeye kısa sürede alışırlar ve fırsatçılıklarını göstererek kendilerine atılan ekmek ve simitleri de kaçırmazlar. Büyük bir maharetle atılan her simit parçasını daha havadayken yakalarlar. Büyük boyutlu martılardan bazıları, kendi türleri de dahil olmak üzere, diğer kuşların yumurta ve yavrularını da avlar. Fakat martılar deniz kuşu olmalarına rağmen suyun altına dalıp dipte balık avlayamaz. Sadece yüzeye çok yakın balıkları tam üstüne hamle yaparak ve suyun içine ancak vücutlarının yarısına kadar dalarak yakalayabilirler. Bazen de suyun üzerinde uçarken, ancak yüzeye çok yaklaşan bir balık görürlerse baş ve boyunlarını suya daldırarak gagaları ile balığı yakalayabilirler. Bu durumda martı yakaladığı balığı çok hızlı yutmak zorundadır, aksi takdirde yakınlarındaki diğer martılar hemen saldırarak gagasındaki avı çalmaya çalışır. Martı bu balığı çok hızlı şekilde yutamayacaksa ve kendisine doğru gelmekte olan martılar varsa hemen uçmaya başlar, bir yandan kovalanırken, diğer yandan balığını yutmaya çalışır. Martıların deniz kenarındaki evlerin çatısında yuvalanmaları da esasında şaşırtıcıdır. Çünkü martılar normalde yere yuvalanırlar. Fakat sahilleri evlerle doldurduğumuz için martılar çatıları kullanmayı da tercih ediyor, beslenmedeki fırsatçılıklarını yuvalanmada da gösteriyorlar. Çatılarda gürültülü ötüşlerine pek çoğunuz şahit olmuşsunuzdur. Martılar sosyal türlerdir ve grup üyeleri, eşler, ebeveynler ile yavrular arasında sesli iletişim yaygındır. Martıların sosyal yapıları bazen şaşırtıcı şekillerde karşımıza çıkabilir. Bunun en son örneğiyle Edirne'de İpsala-Enez çevresinde karşılaştım. Su doldurulmuş bir çeltik tarlasında pek çok gümüş martı bir aradaydı. Tıpkı arkadaş grupları gibi birkaç bireyden oluşan küçük gruplar birbirleriyle sohbet edip şakalaşıyor gibiydi. Ortam bir beslenme alanı değildi, bir yuvalanma alanı da değildi, buna rağmen pek çok birey toplanmıştı. O bölgeden günün farklı saatlerinde geçtiğimde yine pek çok martı gördüm. Sanki burası bir sosyalleşme ve oyun alanıydı. Aslında martı davranışlarının araştırılması oldukça ilgi çekici bir alan.


WildArt Fotoğraf Yarışması, 2022'deki "vahşi yaşam ve su" konulu ilk aşamasından bir seçkiyi Atlas ile paylaştı. Yıl içinde farklı temalarla devam edecek yarışmada, yıl sonunda 2022'nin en iyileri belirlenecek. Düzenleyenlerin, katılanların ve jüri üyelerinin tamamının yaban hayat fotoğrafçısı olduğu yarışma, canlıların kar, buz, yağmur ve nehirlerle yoldaşlığını gösteriyor. Jardines de la Reina Takımadaları sularında Carcharhinus falciformis türü köpekbalığı sakince yüzüyor. Yüzeye yakın ilerleyen köpekbalığını akşam güneşi aydınlatıyor. Bölgede yaygın olarak görülen tür, gece yaklaştıkça hareketleniyor, hatta sık sık dünyalarına giren insanları merak edip daha yakından incelemek istiyor.


Yılın Kuş Fotoğrafçısı yarışması, bize doğayı kuşların gözünden görme, onların dünyasını daha iyi anlama fırsatı veriyor. Yarışmaya katılan 20 binden fazla kareden ödüllü, küçük bir seçki, Atlas'ta. Odak uzaklığı 500mm, 1/2,500 sanİye, f/4; ISO 1,250. Canon R5, Canon 600mm f/4 III lens. Odak uzaklığı 600mm, 1/2,500 saniye, f/6.3, ISO 2,000. Nikon D850, Nikon 70 200mm f/2.8 lens. Odak uzaklığı 95mm, 1/2,500 sanİye, f/10; ISO 800. Orman tavukları toplandığında ABD'nin batısındaki çayırlara bahar gelmiş demektir. Türün erkekleri çiftleşme hakkını kazanma umuduyla bütün hünerlerini sergiler, bu davranış yetenek gösterisini değerlendiren ve bir sonraki nesle aktarılacak en iyi genleri seçen dişileri etkilemek içindir. Sony A1, Sony 600mm f/4 GM lens ve 1.4x teleconverter. Şişeler, cam, plastik, sürahiler, araba lastikleri, eski mobilyalar... Bunlar çizgili baykuşların habitatı olarak düşünülecek yerler değil ama Hillsboro kent parkından geçen bir derenin yatağındaki çöpler baykuşlar için beslenme, hatta oyun alanı oluvermiş.


Hollanda'da başkent Amsterdam'ın şehirle iç içe geçmiş ünlü genelev bölgesi Red Light District'te marihuana içmek yasaklanıyor. Mayıs ayının ortasında yürürlüğe girecek yasaklarla turistlerin taşkın davranışlarının önüne geçmek ve mahalle sakinlerinin yaşam şartlarını iyileştirmek amaçlanıyor. Amsterdam Şehir Konseyi'nin getirdiği yeni kurallara göre, bölgeye gece saat 01.00'den sonra yeni ziyaretçi alınmayacak. Ayrıca bölgedeki restoran ve barlar cuma ve cumartesi günleri saat 02.00'de paydos edecek. Seks işçilerinden de saat 03.00'te odalarını kapatmaları istendi. Halihazırda bölgede perşembe-pazar günleri arasında saat 16.00'dan sonra alkol satışı yasak. Bu konudaki düzenleme de sıkılaştırılabilir ve dükkanlardan vitrinlerindeki alkol satışına dair emareleri kaldırmaları istenebilir. Pandemiden önce yapılan bir araştırmada, yabancı turistlerin yüzde 57'si Amsterdam'ı ziyaretlerinin "çok önemli bir neden"i olarak esrar serbestisini göstermişti. Ancak bu ilgi ülkedeki suç oranlarının yükselmesine yol açıp şehir sakinlerinin şikayetleri artınca kısmi yasaklar başlamıştı. Halihazırda Hollanda'da uyuşturucu bulundurmak, üretmek ve satmak yasak. Ancak "hoşgörü politikası" doğrultusunda, devletin belirlediği katı kurallar çerçevesinde belli kafelerde esrar satılıyor. Bu kafelerin etrafa rahatsızlık vermemesi gerekiyor. Şehir Konseyi, "uzak dur" kampanyasıyla kente uyuşturucu, alkol ve seks amaçlı gelen turistlere "gelmeyin" diyecek.


Kuruyan binlerce ağaç, elektronik aksamları çalınmış pahalı oyuncaklar... Ankara'da Atatürk Orman Çiftliği arazisi üzerinde yapılan ve 801 milyon dolara mal olan Ankapark'tan geriye 1.3 milyon metrekarelik bir enkaz kaldı. Atlas, ıssızlıkta uzanan bu pahalı enkazı belgeledi. Ankara Büyükşehir Belediyesi Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Dairesi'nden Canan Arslantaş ile buluşmak üzere Çiftlik Kavşağı tarafındaki güvenlik noktasına doğru ilerliyorum. Ankapark'ın ana girişi kapalı. Temmuz 2022'de Ankapark, bir yargı mücadelesinin sonunda Ankara Büyükşehir Belediyesi'ne devredilmiş ve birkaç gün sonra halka açılmıştı. "Ankapark'ı devralır almaz israf ve aşırılığın ne seviyede olduğunu, tesislerin ne durumda teslim alındığını halka göstermek için turlar düzenlendi" diyor Aslantaş ve hafta sonları düzenlenen turlara bugüne dek binlerce vatandaşın katıldığını söylüyor. Konunun tamamı Atlas'ın Şubat 2023 sayısında. Almak için tıklayın!