RM) T cells in mouse and human melanoma-associated vitiligo skin form large lymphoid aggregates with CXCL16-expressing dendritic cells. CD11c depletion or disruption of the CXCR6-CXCL16 axis results in loss of skin TRM cells and tumor immunity.Tissue-resident memory (T RM) T cells are emerging as critical components of the immune response to cancer; yet, requirements for their ongoing function and maintenance remain unclear. APCs promote TRM cell differentiation and re-activation but have not been implicated in sustaining TRM cell responses. Here, we identified a novel role for dendritic cells in supporting TRM to melanoma. We showed that CD8 TRM cells remain in close proximity to dendritic cells in the skin. Depletion of CD11c+ cells results in rapid disaggregation and eventual loss of melanoma-specific TRM cells. In addition, we determined that TRM migration and/or persistence requires chemotaxis and adhesion mediated by the CXCR6/CXCL16 axis. The interaction between CXCR6-expressing TRM cells and CXCL16-expressing APCs was found to be critical for sustaining TRM cell–mediated tumor protection. These findings substantially expand our knowledge of APC functions in TRM T-cell homeostasis and longevity.Tissue-resident memory (T RM) cells are a unique subset of memory cells persisting at initial sites of challenge   . CXCR6 i (Bonzo) , 19, 20. (Bonzo) , 22, CXC (Bonzo) , 24. CXCnfection . Howeverrstitium . Recentlcination . Thus, t and DCs . CXCR6 i and DCs . HoweverRM cells in maintaining their long-term skin residence through direct aggregation with transmembrane CXCL16-expressing DCs. Short-term depletion of CD11c+ cells led to a reduction in skin CXCL16 expression and CD8 TRM cell dispersal, whereas longer depletion led to TRM cell loss. While CXCR6-deficient CD8 effector T cells were capable of infiltrating primary tumors, CD8 TRM cell positioning within MAV-affected skin was disrupted, resulting in defective anti-tumor memory responses. Together, these data define a new role for antigen presenting cells in capturing and holding CD8 TRM cells within peripheral tissues through CXCL16/CXCR6-mediated migration and/or adhesion.In this study, we report an important requirement for CXCR6 expression on CD8 TRM cells are present in abundant numbers in the skin of depigmented (MAV affected) but not unaffected mice , 3130, 3ted mice . MoreoveRM cells . Using ited skin . In addited skin . The appted skin , 35, 36. T cells  indicatiRM cells co-clustered with APCs, MAV-affected and unaffected skin sections were stained with antibodies specific for CD11c, a marker expressed on a number of APCs including DCs and macrophages  receptor controlled by the CD11c promoter (CD11c.DTR) for which administration of DT selectively depletes CD11c+ cells. MAV was established in CD11c.DTR+ and CD11c.DTRneg littermate mice followed by three doses of DT over the course of 7 d to determine the effects of short-term CD11c depletion on CD8 TRM cell clusters   . Luc+Pmeesection . Beginniesection . Luc+Pmeof CXCR6 . Total Cof CXCR6 . The perof CXCR6 . Howeverof CXCR6 . CXCR6 eperiment . To deteperiment . TogetheRM cells and that its ligand CXCL16 is expressed on the surface of closely associated CD11c+ cells. To determine whether CXCR6 and CXCL16 interaction is required for leukocyte clustering in skin, MAV was established in wild-type and CXCR6-deficient (CXCR6−/−) mice. CD8 effector T cells develop in response to regulatory T cell depletion, infiltrate B16F10 tumors and mediate melanocyte destruction in the skin. Effector T cell dependent melanocyte killing becomes evident in wild-type mice 20–30 d post tumor resection with the regrowth of white hair at the surgical site in 60–70% of treated mice  and cDC2 dermal DCs , indicating this is likely a mixed population of cells comprised of Langerhans cells and cCD2 cells. Future studies that combine spatial and transcriptional data will be informative in identifying the specific myeloid cells that co-aggregate with and are required for skin CD8 TRM cell maintenance.Whereas CD11cve tract . Howeverve tract , 39, 40.ve tract , 40. Whec+ cells , 49. Howrmal DCs , 50. TraRM cell clustering with CD11c+ cell also remains to be determined. Similar to other memory T-cell subsets, CD8 TRM cells require homeostatic cytokines for their long-term survival. In the skin, hair follicle derived IL-15 can support TRM cell survival  (no. 00029821) and performed in accordance with ethical guidelines and regulation. De-identified skin biopsy samples from patients with progressing MAV were obtained from the Department of Surgical Oncology at DHMC. Melanoma patients developed vitiligo before or during immunotherapy with nivolumab and/or ipilimumab. Healthy, control, skin was obtained from the DHMC Pathology core.CXCR6−/− (stock #:005693), CD11c.DTR (stock #:004509), and Thy1.1+Pmel (stock #:005023) mice were purchased from The Jackson Laboratory and bred in-house. To generate CXCR6−/−Thy1.1+Pmel mice, Thy1.1+Pmel were crossed with mice CXCR6−/− mice. All studies were performed in accordance with the Institutional Animal Care and Use Committee (IACUC) Guidelines at Dartmouth College. Animals were housed within the specific pathogen-free section of the Center for Comparative Medicine and Research at Dartmouth College.C57BL/6 and CD45.1 mice were purchased from Charles River Breeding Laboratories. All mouse studies were performed in accordance with the IACUC Guidelines at Dartmouth College. Animals were housed within the specific pathogen-free section of the Center for Comparative Medicine and Research at Dartmouth College in standard cages containing a maximum of five mice per cage. Mice had ad libitum access to water and food. In vivo studies used a minimum of five mice per group. Sample size was altered after experiments were initiated only if tumors re-grew or if the surgical site failed to heal. As indicated, the final data were pooled from identical experiments. All experiments were conducted with fixed end points and were performed in either duplicate or triplicate.131Cs irradiator on three consecutive days before i.v. injection of CD11c.DTR BM cells (one donor:one recipient). Chimeric mice were used 6 wk post reconstitution.7-wk-old CD45.1 mice received 350 rad per day of γ irradiation from a i.d.) in C57BL/6 mice. Before using the cell line for experiments, it was tested by the Infectious Microbe PCR Amplification Test and authenticated by the Research Animal Diagnostic Laboratory (RADIL) at the University of Missouri. Tumor cells were cultured in RPMI-1640 containing 10% of heat-inactivated FBS in a humidified incubator at 37°C with 7% CO2.To ensure reproducible growth, the B16F10 (B16) mouse melanoma cell line was passaged intradermally (i.d. on the right flank with 2 × 105 B16 cells on day 0. On days 4 and 10 mice were treated with anti-CD4 mAb (clone GK1.5) 250 μg i.p. and tumors were surgically excised on day 12 . Purified naïve T cells were adoptively transferred into recipients or activated before retroviral transduction. CD8 T cells were activated in a 24-well plate at a density of 1 × 106 per well in complete T-cell medium  with Dynabeads Mouse T-Activator CD3/CD28  and 50 ng/ml recombinant mouse IL-2 . T cell cultures were passaged with fresh complete T-cell medium and cytokines as needed.CD8 T cells were isolated from pooled LNs and spleen of naïve C57BL/6, EF154513 and EF154514) separated by P2A self-cleaving sequence were synthesized as a genomic block (gblock) from IDT and cloned into pCMV2.1 MSCV-based retrovirus upstream of an internal ribosomal entry sequence and GFP. Pmel gblock sequence : (5′- gccggaattcagatctaccatgaaatccttgagtgtttcactagtggtcctgtggctccagtttaattgggtgagaagccagcagaaggtgcagcagagcccagaatccctcactgtctcagaggga gccatggcctctctcaactgcactttcagtgatcgttcttctgacaacttcaggtggtacagac agcattctgggaaaggccttgaggtgctggtgtccatcttctctgatggtgaaaaggaagaa ggcagttttacagctcacctcaatagagccagcctgcatgttttcctacacatcagagagccgcaacccagtgactctgctctctacctctgtgcagtgaacacaggaaactacaaatacgtctttggagcaggtaccagactgaaggttatagcacacatccagaacccagaacctgctgtgtaccagttaaaagatcctcggtctcaggacagcaccctctgcctgttcaccgactttgactcccaaatcaatgtgccgaaaaccatggaatctggaacgttcatcactgacaaaactgtgctgga catgaaagctatggattccaagagcaatggggccattgcctggagcaaccagacaagc ttcacctgccaagatatcttcaaagagaccaacgccacctaccccagttcagacgttccc tgtgatgccacgttgactgagaaaagctttgaaacagatatgaacctaaactttcaaaacc tgtcagttatgggactccgaatcctcctgctgaaagtagccggatttaacctgctcatgacgctgcggctgtggtccagcggctccggagccacgaacttctctctgttaaagcaagcaggagacgtggaagaaaaccccggtcccatgggcaccaggcttcttggctgggcagtgggcccgcggcttcttggctgggcagtgttctgtctccttgacacagtactgtctgaagctggagtcacccagtctcccagatatgcagtcctacaggaagggcaagctgtttccttttggtgtgaccctatttctggacatgataccctttactggtatcagcagcccagagaccaggggccccagcttctagtttactttcgggatgaggctgttatagataattcacagttgccctcggatcgattttctgctgtgaggcctaaaggaactaactccactctcaagatccagtctgcaaagcagggcgacacagccacctatctctgtgccagcagtttccacagggactataattcgcccctctactttgcggcaggcacccggctcactgtgacagaggatctgagaaatgtgactccacccaaggtctccttgtttgagccatcaaaagcagagattgcaaacaaacaaaaggctaccctcgtgtgcttggccaggggcttcttccctgaccacgtggagctgagctggtgggtgaatggcaaggaggtccacagtggggtcagcacggaccctcaggcctacaaggagagcaattatagctactgcctgagcagccgcctgagggtctctgctaccttctggcacaatcctcgcaaccacttccgctgccaagtgcagttccatgggctttcagaggaggacaagtggccagagggctcacccaaacctgtcacacagaacatcagtgcagaggcctggggccgagcagactgtgggattacctcagcatcctatcaacaaggggtcttgtctgccaccatcctctatgagatcctgctagggaaagccaccctgtatgctgtgcttgtcagtacactggtggtgatggctatggtcaaaagaaagaattcatgactcgagtgtttaaacgtcgacggtatcgataagcttcgggatc-3′).The Pmel TCR α and β chain sequences  with a luciferase reporter gene using an MSCV-based retrovirus or TCRα/TCRβ specific for gp100 (described above). At 6 h post-transduction, the medium was replaced with 6 ml of complete T-cell medium. At a total of 48 h post transfection, the medium containing virus was collected and passed through a 0.45 μm filter.293T cells were plated at a density of 2.5 × 10−/−Thy1.1+Pmel and Thy1.1+Pmel CD8 T cells were transduced with a PpyRE9 retroviral supernatant to generate Luc+Pmel CD8 T cells. CD8 T cells from WT mice were first transduced with Pmel retroviral supernatant containing 8 μg/ml polybrene and 50 ng/ml recombinant mouse IL-2 then centrifuged at 1,500g for 1.5 h, followed by an additional transduction with PpyRE9 retroviral supernatant. In all cases, CD8 T cells were rested at 37°C for 5 h before replacing the retroviral supernatant with fresh complete T-cell medium containing 50 ng/ml recombinant mouse IL-2. Luc+Pmel CD8 T cells were selected with 400 μg/ml G418 for 48 h before adoptive transfer. WT mice transduced with Pmel and PpyRE9 were FACs sorted based on expression of GFP and anti-mouse Vb13-PE  and cultured for an additional 24 h in complete T-cell medium containing 50 ng/ml recombinant mouse IL-2 before adoptive transfer into recipient mice at a dose of 2.5–5 × 104 cells/mouse.24 h after activation, CXCR62 of specified regions of interest.Mice were first shaved then injected i.p. with 200 μl of 15 mg/ml of the luciferase substrate, d-luciferin  in PBS and imaged after 8 min with a Xenogen IVIS-200 system (PerkinElmer). Photon emission was detected with acquisition times ranging from 5 s to 3 min. Analysis of the images was performed using Living Image software (PerkinElmer) by obtaining average radiance per second per cmi.d. injections of DT  at the site of depigmentation over the course of 1 wk. In experiments where CD11c+ cell depletion was continuously maintained, CD11c.DTR bone marrow chimeric mice received 0.25 μg of DT i.p. every 3 d beginning on day 30 post-surgery and lasting until termination of the experiment.For short-term depletion of CD11c expressing cells, CD11c.DTR mice received 3–50 ng 2 patch of skin overlapping the surgery site as well as distal skin were harvested. Lymphoid tissues were mechanically dissociated. Skin was minced and incubated in 2 mg/ml Collagenase Type IV , 0.2 mg/ml DNase I (Sigma-Aldrich), and 2% FBS in HBSS at 37°C for 25 min with a magnetic stir bar. Remaining skin fragments were mechanically dissociated in RPMI-1640 containing 10% FBS and 2 mM EDTA. Cell suspensions were first stained for live cells with Zombie Aqua Fixable Viability dye  then Fc receptors were blocked using anti-CD16 and anti-CD32 antibodies . Samples were stained for 30 min on ice with various antibody combinations. Antibodies from BioLegend: anti-mouse CD45-APC/Fire 750 , anti-mouse CD8α-PerCP/Cynine5.5, -PE/Cy7 , anti-mouse Thy1.1-PerCP/Cynine5.5 , anti-mouse CD103-Alexa Fluor 647, -FITC , anti-mouse CD44-APC/Fire 750 , anti-mouse CD62L-Brilliant Violet 510 , anti-mouse CXCR6-Brilliant Violet 421 , anti-mouse CD11c Alex Fluor 647 , anti-mouse CD11b-Alexa Fluor 488 ; Bioss: anti-mouse CXCL16 Alexa Fluor 488 . For intracellular staining of CXCR6, cells were fixed/permeabilized using reagents from the Foxp3 Staining Kit  following the manufacturer’s protocol. Flow cytometry was performed on a MACSQuant 10 Analyzer (Miltenyi), and data were analyzed using FlowJo software (Tree Star).On indicated days after tumor excision, mice were euthanized and inguinal (tumor-draining) lymph nodes, spleen, and a 2-cmFor histological examination, tissues were fixed with 10% formalin in phosphate-buffered saline, embedded in paraffin, and cut into 4 µm sections. The following primary antibodies were used to stain the paraffin embedded sections: anti-human CD8  anti-human CD11c , anti-human CXCL16 , anti-human CXCR6 , and Fontana Masson to detect melanin. IHC stains were performed using Leica Bond Max and RX Automated stainer (Leica Microsystems), Bond Epitope Retrieval 2 (Leica Microsystem), and ChromoPlex 1 Dual Detection for BOND kit (Leica Microsystem) all according to the manufacturers’ instructions. Immunohistochemical stains of human tissues were conducted by the Dartmouth Pathology Shared Resources.Excised skins were incubated in 4% PFA for 15 min at 4°C followed by a 1-h incubation in 30% sucrose all in PBS. Skins were embedded in optimum cutting temperature . 10 μm sections were cut using a cryostat, air-dried, fixed in cold methanol, and then rehydrated in PBS. Sections were blocked with 5% BSA, 1% goat serum, 1% rat serum and 1% donkey serum in PBS for 1 h at RT and then stained overnight at 4°C with combinations of the following directly conjugated antibodies from BioLegend: anti-mouse CD8β-Alexa Fluor 555 (clone 53-6.7), anti-mouse CD11c Alexa Fluor 647 (clone N418), and anti-mouse CD11b Alexa Fluor 488 ; Bioss: anti-mouse CXCL16 Alexa Fluor 488 ; Hoechst 33324 . Slides were mounted using ProLong Diamond Antifade Reagent  and left overnight at room temperature to set. To detect GFP, skin was rehydrated in PBS, permeabilized with 0.25% Triton X-100 in PBST (PBS and 1% Tween 20) for 10 min at RT, then blocked with 5% BSA and 0.1% Triton X-100 in PBS at RT for 1 h. Anti-mouse GFP-Alexa Fluor 555  was diluted in 1% BSA with 0.1% Triton X-100 and incubated ON at 4°C.Purified anti-mouse CD8β  was conjugated to Alexa Fluor 555 using the Alexa Fluor 555 Antibody Labeling Kit  following the manufacturer’s protocol.Images were acquired with a Zeiss LSM 800 microscope fitted with GaAsP detectors, using a 40× Plan-Apochromat 1.4NA objective. Patient skin and whole murine skin scans were acquired with the PerkinElmer Vectra three automated Olympus upright BX51 fluorescence microscope using the 10× UPlan SApo NA 0.40 WD and the 20× UPlan SApo NA 0.75 WD objectives.2 and distances between cells in patient skin was manually quantified/measured using Fiji (ImageJ). inForm image analysis software (PerkinElmer) was used for colocalization measurements. Signal crosstalk was eliminated by first creating a spectral library to define the spectral curve for each chromogen . The spectral library was then used to unmix the signals on the multicolored slides by recognizing the unique spectral curves. After spectral unmixing, the pixel-based colocalization image analysis of the inForm software package was used to determine the percentage of cells co-expressing target markers.Number of cells/cm+ cell. The epidermis was first masked, CD8 T cells were identified using the spots tool, whereas CD11c+ cells were identified using the surface tool. After identification of both cell types Imaris’ shortest distance tool was used to calculate the distances between the two.Images of murine skin were analyzed and processed with Fiji (ImageJ) and Imaris 9.5 software (Bitplane). To determine the shortest distance between two CD8 T cells, ND plugin for ImageJ was used according to the developer’s instructions . Images +CD11bneg and CD11c+CD11b+ monocytes were sorted from MAV skin 50 d after surgical removal of B16F10 tumor. Each tissue was digested as described above, two mice were pooled before staining, for a total of three experimental samples. Single-cell suspensions were prepared for each tissue and stained with anti-mouse CD8a-PerCP/Cynine5.5 , anti-mouse CD11c Alexa Fluor 647 , anti-mouse CD11b Alexa Fluor 488 , and anti-mouse CD45.2 Alexa Fluor 488 . The various cell populations were sorted directly into 200 μl QIAGEN RLT buffer using an ARIA-II cell sorter (BD Biosciences). Total RNA was purified using RNeasy Mini Kit  following the manufacturer’s protocol. From the extracted RNA, cDNA was made using the SMART-Seq v4 Ultra Low Input Kit (Takara) and 10 cycles of cDNA amplification. Libraries were generated from 10 ng cDNA using the Nextera DNA Flex library prep kit (Illumina). Libraries underwent quality control by Fragment Analyzer (Agilent) and Qubit (Thermo Fisher Scientific) to determine the size distribution and the quantity of the libraries. Libraries were sequenced on a NextSeq 500 (Illumina). Fastq files were aligned to the mm10 genome using bowtie2 .Differentially expressed genes were determined using R package DESeq2 , P-valuet test was used, when comparing three distinct groups one-way ANOVA was used. All statistical analyses were performed in Prism 8 software (GraphPad) and data were considered significant if P ≤ 0.05.When comparing statistical differences between two groups an unpaired two-tailed GSE180647.Bulk RNA-seq data generated can be found at Gene Expression Omnibus under accession code


Padaczka jest częstą chorobą neurologiczną, diagnozowaną u 0,8-1% populacji światowej. Jest to choroba głównie wieku rozwojowego, gdyż 80% zachorowań dotyczy osób poniżej 20 r.ż. Przyczyny padaczki są zróżnicowane, jednak zawsze uważana była za chorobę o podłożu genetycznym, do czego w chwili obecnej nie mamy już wątpliwości. Genetyka padaczek przeszła rewolucję od momentu identyfikacji pierwszego „genu padaczkowego”. Stało się tak za sprawą wprowadzenia sekwencjonowania następnej generacji jako podstawowej metody badawczej i diagnostycznej, oraz zmiany podejścia badawczego, z analizy padaczek rodzinnych do badań podłoża, głównie sporadycznych, encefalopatii padaczkowych. W krótkim czasie w oparciu o identyfikacje genów sprawczych wyodrębniono ponad 50 zespołów wczesnodziecięcych encefalopatii padaczkowych. Obecnie sekwencjonowanie następnej generacji, eksomowe lub panelowe wykorzystywane jako powszechne narzędzie w diagnostyce encefalopatii padaczkowych o skuteczności diagnostycznej na poziomie 30-40%. Uzyskanie „diagnozy genetycznej” w coraz większej liczbie przypadków pozwala na zastosowanie odpowiedniej dla danego przypadku farmakoterapii. Jako że encefalopatie padaczkowe uznawane są za choroby modelowe dla padaczek, opracowywane dla nich strategie terapeutyczne mogą przyczynić się także do opracowania leczenia częstych postaci tej choroby. World Health Organisation, WHO), na świecie na padaczkę choruje ponad 50 milionów osób, a liczbę nowych zachorowań określa się na 2,4 miliona/rok. W Europie liczba chorych szacowana jest na około 3,6 miliona, w Polsce to około 350 tysięcy osób. Padaczka jest przede wszystkim chorobą wieku rozwojowego, bo aż 80% zachorowań stwierdza się poniżej dwudziestego roku życia. W pierwszym roku życia odnotowuje się najwyższą częstość zachorowania na ciężkie, lekooporne zespoły padaczkowe o złym rokowaniu dla pacjentów – encefalopatie padaczkowe . W tej też grupie wiekowej najważniejszą rolę w etiologii tych chorób odgrywają czynniki genetyczne.Padaczka to choroba, która towarzyszy człowiekowi od zawsze, a pierwsze o niej wzmianki znajdziemy już w dokumentach babilońskich. To jedna z najczęstszych chorób neurologicznych dotykająca 0,8-1% wszystkich populacji. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia  dotyczące klasyfikacji padaczek, ostateczna diagnoza uwzględniać musi nie tylko rodzaj napadów czy typ padaczki, ale także, w równym stopniu jej etiologię - w tym podłoże genetyczne choroby [Pomimo, że padaczka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat to tak naprawdę zaczęto ją dokładniej poznawać i rozumieć dopiero w ostatnich wiekach . Najpier choroby .Epilepsy: Its Symptoms, Treatment and Relation to Other Chronic Convulsive Diseases” pisał „Poczynając od prac starożytnych, autorzy byli i są nadal zgodni, co do teorii, że padaczka jest przede wszystkim chorobą dziedziczną…” – nie potrafiono jednak tego udowodnić. Dzisiaj podłoże genetyczne padaczek/zespołów padaczkowych nie podlega już dyskusji. Badania genetyczne stały się również elementem różnicowej diagnostyki zespołów padaczkowych. Szczególnie dotyczy to zespołów z grupy encefalopatii padaczkowych. identyfikacja podłoża molekularnego pozwala tu na jednoznaczną weryfikację rozpoznania, a co najważniejsze, w coraz większej liczbie przypadków możliwość zastosowania odpowiedniego, dla zidentyfikowanego defektu molekularnego, leczenia czy postępowania terapeutycznego. Tak więc odnosząc się do dyskusji rozpoczętej identyfikacją pierwszych „genów padaczkowych”, a której wyrazem była debata na łamach czasopisma Epilepsia „Does genetic information in humans help us treat patients?” [ang. Next Generation Sequencing, NGS).W XIX w. John Russell Reynolds w swej pracy „tients?”  zdecydowang. Whole Exom Sequencing, WES), albo wybrane geny/obszary genomu – sekwencjonowanie panelowe (celowane). Każda z wymienionych powyżej metod identyfikuje szereg wariantów DNA, wśród których trzeba zidentyfikować te, które konkretnie odpowiedzialne są za fenotyp badanego. Nie zawsze jest to możliwe, nie zawsze również potrafimy jednoznacznie określić patogenność wytypowanych wariantów, nawet jeżeli zlokalizowane są w znanych i wiązanych z daną jednostką chorobową genach.NGS to bardzo wydajne narzędzie pozwalające na równoczesną analizę fragmentów DNA pokrywających cały genom – sekwencjonowanie całogenomowe , tylko fragmenty kodujące genomu (eksom) – sekwencjonowanie eksomowe , zarówno w procesie diagnostycznym, co do identyfikacji przyczyny choroby , jak i w zakresie poradnictwa genetycznego . Medycyna genomowa, poprzez liczbę uzyskiwanych w badaniach danych, nie zawsze możliwych do interpretacji, zdecydowanie zwiększa ten zakres niepewności. Dlatego już na etapie kierowania pacjenta na badanie i w procesie poradnictwa genetycznego problem ten powinien być wyraźnie akcentowany. Szczególnie że w ostatnich latach popularny stał się przekaz, że poznanie sekwencji genomu lub wszystkich genów pacjenta/badanego na pewno pozwoli na zidentyfikowanie przyczyn jego choroby . Należy Pierwszym etapem rozwoju genetyki padaczek było wykazanie udziału czynników genetycznych w rozwoju tej choroby, a pierwszym krokiem badania rodzinne i badania bliźniąt prowadzone na początku XX w. Wykazały one istotność udziału czynników dziedzicznych w rozwoju padaczki, lecz były niedopracowane metodologicznie, między innymi pod kątem kryteriów włączenia w odniesieniu do etiologii choroby. Istotną rolę odegrały dopiero badania prowadzone w latach 50-tych przez Lennox’a, w których udowodnił rodzinne predyspozycje występowania padaczki. W badaniach bliźniąt wykazał ponadto, że ryzyko wystąpienia padaczki „idiopatycznej” u bliskich krewnych pacjenta jest wyższe niż padaczki symptomatycznej . Co ciekang. common) lub rzadkie, monogenowe . Określenie padaczki częste jest pojęciem ogólnym i obejmuje jednostki, które występują u ~1 na 200 osób z nawracającymi napadani uogólnionymi lub częściowymi [ang. Genetic Generalized Epilepsies, GGE) w tym młodzieńczą padaczkę miokloniczną  i idiopatyczną padaczkę z napadami nieświadomości , a także padaczki ogniskowe  obejmujące padaczkę skroniową  i Idiopatyczną padaczkę ogniskową . W przypadku tej grupy chorób nie można jednoznacznie określić „czynnika genetycznego/genu” odpowiedzialnego za wystąpienie choroby. W genomowych badaniach asocjacyjnych , przeprowadzonych dla odpowiednio licznych kohort pacjentów zidentyfikowano szereg loci i polimorfizmów powiązanych z tą grupą padaczek oraz wykazano, że powszechne/częste polimorfizmy jednego nukleotydu  w naszym genomie odpowiadają za około 26% zmienności fenotypowej padaczek. Szacunki z tych badań wskazują na zaangażowanie co najmniej 400 loci związanych z podatnością do wystąpienia padaczek, aczkolwiek może ich być nawet kilka tysięcy − każde o małym czynniku ryzyka [Padaczki, podobnie jak i wiele innych chorób o podłożu genetycznym możemy podzielić na tzw. częste (ściowymi . Częste u ryzyka . Chorym Zespoły padaczkowe rzadkie − monogenowe (o dziedziczeniu mendlowskim) to choroby, w przypadku których mutacja pojedynczego genu jest niezbędna i wystarczająca dla wystąpienia określonego fenotypu, oraz związana z jego segregacją w rodzinie. Pomimo, że zespoły te stanowią niewielki odsetek w grupie padaczek to identyfikacja ich genów sprawczych pozwala następnie na identyfikację zarówno szlaków molekularnych jak i komórkowych zaangażowanych w ich etiopatogenezę.- CHRNA4, którego mutacje stanowiły podłoże nocnej padaczki czołowej o dziedziczeniu autosomalnym dominującym . Przez następne kilka lat badając rodzinne przypadki różnych rodzajów epilepsji/zespołów padaczkowych z zastosowaniem analizy sprzężeń zidentyfikowano kilkanaście genów, których mutacje stanowiły podłoże molekularne choroby. Kodowane przez nie białka w większości stanowiły kanały/podjednostki kanałów jonowych zależnych od napięcia lub ligandu. Wtedy też powstało pojęcie padaczek jako „kanałopatii” (ang. channelopathies).Początek genetyki padaczek monogenowych to rok 1994, gdy zidentyfikowano pierwszy gen SCN1A. Wykazano, że jest związany z występowaniem zespołu uogólnionej padaczki z drgawkami gorączkowymi plus  o dziedziczeniu dominującym i zmiennym obrazie fenotypowym [ang. Dravet Syndrome, DS). W tym wypadku były to jednak głównie mutacje o charakterze de novo [Jednym ze zidentyfikowanych w tym okresie genów, był kodujący białko Nav1.1 - podjednostkę α napięciowozależnego kanału sodowego, gen otypowym . W 2001  de novo . Wykazanera kanałopatii” (ang. „channelopathy era”) okres, do 2001 roku, identyfikacji niewielkiej liczby genów kodujących głównie kanały jonowe , 2. „mroczne czasy” (ang. „dark ages”) genetyki padaczek, kiedy prowadzono szereg badań asocjacyjnych, bez konkluzywnych i powtarzalnych wyników, oraz 3. „era genomiki” rozpoczęta okresem badań z zastosowaniem porównawczej hybrydyzacji genomowej do mikromacierzy  a następnie zdominowana przez metodę NGS – okres „bańki NGS” (ang. „NGS buble”), który trwa do dzisiaj [erą encefalopatii padaczkowych”.Przełomem w badaniach nad podłożem molekularnym padaczek, związanym z rozwojem molekularnych technik badawczych, był rozwój genomiki i przejście z analizy poszczególnych genów do analizy na poziomie genomowym. Patrząc z perspektywy roku 2017 można wyróżnić kilka etapów rozwoju badań na padaczkami. Są to, jak określają autorzy koncepcji: 1. „ dzisiaj , 14. W bang. Copy Number Variations, CNVs) odgrywają istotną rolę u osób z padaczką. Obecnie szacuje się, że około 4% chorych z encefalopatiami padaczkowymi ma patogenne CNVs, a u kolejnych 4% identyfikowane są warianty potencjalnie patogenne [STXBP1, u pacjenta z zespołem Ohtahara [GRIN2A u pacjentów z EEs [STXBP1 jest jednym z najczęściej identyfikowanych genów u osób z EEs o szerokim spektrum fenotypowym, a GRIN2A u chorych z zespołem padaczki z afazją. Warto wspomnieć tu również o genie CHD2, który został zidentyfikowany przez analizę mikrodelecji u pacjenta z wczesnodziecięcą encefalopatia padaczkową , ale także w ramach pierwszych kompleksowych, wieloośrodkowych badaniach eksomowych z zastosowaniem NGS [Analiza mikrorearanżacji z zastosowaniem aCGH pozwoliła na zidentyfikowanie nawracających mikrodelecji 15q13.3, 15q11.2, and 16p13.11, identyfikowanych u pacjentów z GGEs z częstością około 1% każda. Późniejsze badania wykazał, że zmiany liczby kopii  73 „geny neurorozwojowe” związane z dużymi wadami rozwojowymi mózgu i padaczką, (3) 536 „geny związane z padaczką” czyli powodujące jednostki chorobowe, w których padaczka stanowi jeden z objawów, (4) 284 „geny potencjalnie związane z padaczką”, których udział w patogenezie choroby wymaga weryfikacji [Na początku 2017 r. Wang i wsp. [yfikacji .CDKL5, gdzie u większości pacjentów najpierw występuje opóźnienie rozwojowe [SCN 1A do zahamowania rozwoju często dochodzi w drugim roku życia i wydaje się, że bez bezpośredniego wpływu napadów padaczkowych [prawdziwe” EEs w przypadku, których u początkowo prawidłowo rozwijających się dzieci aktywność padaczkowa prowadzi do zaburzeń neurorozwojowych; przykładem są tu zespoły ciągłych wyładowań iglica-fala podczas snu wolnofalowego  czy zespól Landau-Kle+nera , 2. grupa obejmująca choroby, w przypadku których zaburzenia kognitywne są obserwowane już w momencie wystąpienia napadów i są wynikiem zaburzeń formowania sieci neuronalnej. Bioelektryczna aktywność napadowa mózgu w tym może stanowić tylko czynnik pogarszający. Ta grupa obejmuje zespoły o charakterystycznym wieku zachorowania i charakterystyce kliniczno-elektro-encefalograficznej; przykładem są tu zespół Ohtahara (ang. Ohtahara Syndrome), wczesna miokloniczna encefalopatia  oraz niektóre przypadki zespołów Westa, Dravet czy Lennox’a-Gastaut  [SCN8A zależna encefalopatia, EIEE13 wg. OMIM). Na pewno jest to propozycja warta rozważenia, szczególnie jeżeli weźmiemy pod uwagę heterogenność genetyczną i fenotypową tych zespołów (ryc. 2).Encefalopatie padaczkowe traktowane są jako zespoły, w których objawem wiodącym jest padaczka, stanowiąca pierwszy cel terapeutyczny, a głównym objawem współwystępującym jest zahamowanie lub regres rozwoju. Stanowią one bardzo specyficzną, choć heterogenną, grupę rzadkich zespołów padaczkowych ujawniających się we wczesnym okresie rozwojowym. W przypadku EEs objawy zazwyczaj występują już w niemowlęctwie, a 40% padaczek występujących przed 3 r.ż. należy do tej grupy. EIEEs cechuje współwystępowanie określonego obrazu klinicznego, charakterystycznego zapisu EEG oraz nieprawidłowy rozwój psychoruchowy pacjentów. Są to ciężkie, lekooporne zespoły padaczkowe o złym rokowaniu, w których, występowanie napadów i/lub podklinicznych wyładowań epileptogennych, jak się przyjmuje, stanowi podłoże postępujących zaburzeń funkcjonalnych mózgu prowadząc do zahamowania (niekiedy regresu) rozwoju pacjenta . Obecnieozwojowe . Natomiaczkowych . MożliweS., LGS) . Biorąc de novo w genomie człowieka [de novo. Udowodniły to pierwsze badania z zastosowaniem eksomowego sekwencjonowania następnej generacji – WES prowadzone dla pacjentów z NI [analiza trójek” , tzn. porównanie sekwencji eksomów probanta i jego rodziców. Przy założeniu, że wariant patogenny jest dominujący i de novo, brano pod uwagę tylko te zmiany, które zidentyfikowane u probanta nie miały charakteru dziedzicznego. Dzięki takiemu podejściu badawczemu, w stosunkowo krótkim czasie zidentyfikowano szereg genów, których mutacje stanowią podłoże molekularne encefalopatii padaczkowych. W chwili obecnej w bazie OMIM wyodrębnionych jest 55 typów EIEEs przypisanych konkretnym genom, a lista na pewno nie jest jeszcze ciągle zamknięta [Niepełnosprawność intelektualna (NI), to ciężkie zaburzenie neurorozwojowymi zdecydowanie redukujące płodność osób chorych, a mimo to występujące stosunkowo często w populacji ludzkiej (1-2%). Próbą wytłumaczenia tego zjawiska była hipoteza kompensacji utraty alleli w populacji poprzez wysoką częstość mutacji złowieka . EIEEs ptów z NI , 27, któtów z NI . W obu pamknięta .Dużym problemem w badaniach genetycznych zespołów z grupy EIEEs pozostaje ich heterogenność genetyczna i kliniczna, ale także fakt ewolucji objawów klinicznych w czasie, co niejednokrotnie powoduje, że jednoznaczną diagnozę można postawić oceniając rozwój choroby retrospektywnie.SCN 1A (obecnie szacowana częstość populacyjna to 1:22 000). Mutacje w genie SCN1A są również przyczyną łagodniejszego, dziedzicznego zespołu GEFS+2 (Ryc. 1), gdzie obserwujemy często wewnątrzrodzinną zmienność obrazu klinicznego z wystąpieniem DS włącznie [Jednym z najlepiej poznanych zespołów z tej grupy, zarówno pod względem obrazu klinicznego, jak i podłoża molekularnego, jest zespół Dravet  najczęściej powodowany mutacjami w genie włącznie , 30.SCN1A. Mutacje w genie SCN1A identfikowane są ponad 90% pacjentów z diagnozą DS, u pozostałych mogą to być mutacje de novo w genach SCN2A, SCN1B, GABRA1, GABRG2, KCNA2, HCN1, PCDH19, CHD2, STXBP1 (Ryc.2) [SCN1A-zależnych może być szersze niż przypuszczano, prezentując przypadki chorych z heterozygotyczną mutacją missens p.> r226Met o fenotypie wczesnej encefalopatii padaczkowej, ale o zdecydowanie cięższym przebiegu niż DS [Rozpoznanie kliniczne, czy podejrzenie DS jest wskazaniem do wykonania analizy genu  (Ryc.2) . Najnowsu niż DS .PCDH19, SCN8A i CHD2. Zespoły te został wyłączone z grupy zespołów podobnych do DS  i określone jako odrębne jednostki, odpowiednio jako EIEE9 i EIEE13 oraz dziecięca encefalopatia padaczkowa związana z genem CHD2  [Dokładna analiza obrazu klinicznego dla większej grupy pacjentów ze zidentyfikowanymi mutacjami patogennymi w określonych genach pozwala na wyodrębnienie nowych jednostek chorobowych na podstawie cech różnicujących je od innych o podobnym fenotypie. Tak było również w przypadku zespołów związanych z mutacjami w genach CHD2 EE) , 34, 19.okres krytyczny” formowania równowagi pomiędzy procesami pobudzenia i hamowania neuronalnego OUN. Jest to okres, w którym charakterystyczne jest obniżenie progu pobudliwości związane z nierównowagą ekspresji np. kanałów jonowych pobudzających w stosunku do hamujących, skutkującą podwyższoną podatnością na wystąpienie napadów, które mogą prowadzić do zaburzenia procesów synaptogenezy i prawidłowego rozwoju sieci neuronalnych [Choroby monogenowe stanowią niewielki odsetek chorób genetycznie uwarunkowanych, ale to analiza ich podłoża – identyfikacja genu sprawczego, pozwala na poznanie mechanizmów i szlaków komórkowych zaangażowanych w ich etiopatogenezę. Badania identyfikujące geny, których mutacje związane są z ekspresją danego fenotypu, stanowią jednak dopiero pierwszy etap prowadzący do poznania patomechanizmów poszczególnych chorób. EIEEs to bardzo heterogenna grupa jednostek, których obraz kliniczny jest wynikiem określonych dysfunkcji układu nerwowego. Okres rozwojowy mózgu, a w szczególności ostatni okres rozwoju prenatalnego i pierwsze dwa lata rozwoju postnatalnego to tzw. „onalnych . Wśród gonalnych , 24, 20.SCN8A czy kontrolowanie temperatury w przypadku EIEE6– zespołu Dravet, gen SCN1A).Diagnostyka zespołów padaczkowych, a w szczególności encefalopatii padaczkowych zawsze stanowiła duże wyzwanie ze względu na heterogenność genetyczną, ale także dużą zmienność fenotypową nawet przy tym samym podłożu genetycznym. Dla niektórych zespołów możliwe jest określenie korelacji genotyp-fenotyp, jednak w przypadku EIEEs jest to niezwykle trudne. Problemem jest tu zmienność fenotypowa zespołów, w tym ewolucja objawów klinicznych w czasie  i konieczność postawienia diagnozy jak najwcześniej. Zazwyczaj obraz kliniczny jest wtedy jeszcze niejednoznaczny, diagnoza może mieć wpływ na rodzaj stosowanej farmakoterapii . Wykrywalność mutacji patogennych dla tej metody wynosi około 4-5% [SCN1A) czy zespół Retta (gen MECP2) w pierwszej kolejności konieczna jest dokładna analiza tych genów – sekwencjonowanie z pełnym pokryciem wszystkich eksonów oraz identyfikacja rearanżacji wewnątrz genowych (delecji/duplikacji eksonów), co wymaga zastosowania metod o wyższej rozdzielczości niż CMA (np. MLPA). Alternatywną metodą jest zastosowanie sekwencjonowania panelowego, czyli równoległa analiza szeregu genów metodą NGS. Wykrywalność mutacji przy zastosowaniu sekwencjonowania panelowego szacuje średnio się na 20%, w przypadku pacjentów o wczesnym wieku zachorowania wartość ta jest wyższa i wynosi do 40% [SCN1A, MECP2, SLC2A czy STXBP1. Ograniczeniem badań celowanych jest fakt, że panele obejmują tylko te geny, które w danym momencie są znane. [Wybór schematu diagnostyki pacjenta z zastosowaniem analizy DNA musi uwzględniać dane kliniczne, adekwatność proponowanego testu zarówno pod względem wykrywalności mutacji w kontekście badanego fenotypu jak i ograniczeń technicznych proponowanej metody. W przypadku padaczek/encefalopatii padaczkowych o wyborze postępowania diagnostycznego decydują wiek zachorowania i przebieg kliniczny choroby pacjenta. Najliczniejszą grupę kierowaną na badania stanowią chorzy z tzw. oło 4-5% , 16. Jeżi do 40% . Panele ą znane. . LogicznPostęp technologiczny sekwencjonowania materiału genetycznego, który nastąpił w ostatnim czasie spowodował nagłe zmiany w genetyce padaczek, głównie poprzez gwałtowny wzrost zidentyfikowanych liczby genów, których mutacje stanowią podłoże chorób z tej grupy, a szczególnie encefalopatii padaczkowych. Możliwe stało się wprowadzenie testów diagnostycznych z wykorzystaniem sekwencjonowania eksomowego i panelowego. Skuteczność diagnostyczna tych testów oceniana jest na około 30% (dla EIEEs do 40%). Pomimo że testy genetyczne pozwalają w chwili obecnej na postawienie diagnozy molekularnej w szeregu przypadkach, to ich wyniki ciągle skłaniają do stawiania większej liczby pytań niż dają odpowiedzi. Systematycznie jednak poszerzają naszą wiedzę na temat etiopatofizjologii zespołów padaczkowych.katastroficzne” zespołów [Czy postawienie diagnozy molekularnej u pacjenta, czyli poznanie podłoża molekularnego choroby, będzie miało dla tego pacjenta znaczenie, jeżeli chodzi o terapię, pytali w 2008 Delgado-Escueta i Bourgeois . Miejmy zespołów . Jako że


Zespół łamliwego chromosomu X  jest, po zespole Downa, najczęstszą dziedziczną przyczyną niepełnosprawności intelektualnej (NI). Stopień niepełnosprawności intelektualnej pacjentów z FXS jest różny i zależy głównie od płci. Zaburzeniom intelektualnym towarzyszą dodatkowe objawy takie jak opóźnienie rozwoju psychoruchowego, zaburzenia zachowania czy emocji.W ponad 99% przypadków, choroba spowodowana jest występowaniem mutacji dynamicznej w genie FMR1 zlokalizowanym na chromosomie X. W wyniku ekspansji trójki nukleotydów CGG (>200 powtórzeń) dochodzi do zahamowania ekspresji genu, a tym samym znacznego obniżenia poziomu białka FMRP kodowanego przez gen FMR1. Ekspansja sekwencji CGG do zakresu premutacji (55-200 powtórzeń CGG) warunkuje wystąpienie nosicielstwa FXS i chorób FMR1-zależnych takich jak: przedwczesne wygasanie funkcji jajników związane z zespołem łamliwego chromosomu X  oraz zespołu drżenia i ataksji związanego z zespołem łamliwego chromosomu X . W przypadku obu tych chorób objawy kliniczne występują dopiero u ludzi dorosłych.Celem pracy jest przybliżenie aktualnej wiedzy dotyczącej podłoża molekularnego i epidemiologii zespołu łamliwego chromosomu X oraz innych chorób FMR1-zależnych. Niepełnosprawność intelektualna (NI) jest jednym z częstszych objawów obserwowanych w zespołach genetycznych. Definiuje się ją jako stan, ujawniający się przed ukończeniem 18 roku życia, w którym sprawność intelektualna jest istotnie niższa od przeciętnej . TowarzyFragile X Syndrome, FXS). Jest on także wymieniany jako jedna z częstszych genetycznych przyczyn autyzmu. Po raz pierwszy zespół łamliwego chromosomu X został opisany w 1943 roku przez Jamesa Purdona Martina i Julię Bell, dlatego czasem nazywany jest również zespołem Martina-Bell. Badacze w swojej pracy opisali rodzinę, w której niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym została stwierdzona u 11 mężczyzn, podczas gdy kobiety nie wykazywały objawów choroby. Rodowód rodziny wskazywał na dziedziczenie choroby sprzężone z płcią. Potwierdziły to badania Herberta Lubsa, który w 1969 r. opublikował wyniki swoich spostrzeżeń, w których stwierdził, że u niektórych osób z NI, analiza kariotypu wskazuje na obecność charakterystycznego ,,przewężenia’’, zlokalizowanego blisko końca długiego ramienia chromosomu X, w pozycji Xq27.3 [FMR1 , którego mutacje są przyczyną zespołu łamliwego chromosomu X [Jedną z częstszych chorób genetycznie uwarunkowanych, w których przebiegu obserwowana jest niepełnosprawność intelektualna jest zespół łamliwego chromosomu X .Gen  choroby . PonadtoFMR1 jest wykonywane rutynowo, zaraz po analizie kariotypu. Umożliwia ono nie tylko potwierdzenie rozpoznania klinicznego, lecz również jest wskazaniem do badania nosicielstwa zespołu w rodzinie, co pozwala na identyfikację potencjalnych pacjentów z FXPOI i FXTAS. Ponadto ostateczne potwierdzenie badaniem molekularnym rozpoznania klinicznego zespołów FXS, FXPOI i FXTAS ułatwia przyjęcie odpowiednich strategii w rehabilitacji i leczeniu. Umożliwia także uzyskanie odpowiedniej porady genetycznej dla całej rodziny pacjenta, dotyczącej ryzyka wystąpienia choroby u kolejnych osób z rodziny.W przypadku pacjentów z niepełnosprawnością intelektualną, badanie molekularne w kierunku zespołu łamliwego chromosomu X i identyfikacji mutacji dynamicznej w genie FMR1-zależnych.Celem pracy jest przedstawienie objawów klinicznych, epidemiologii i podłoża molekularnego zespołu łamliwego chromosomu X i chorób 1FMR1, którego mutacje odpowiedzialne są za wystąpienie objawów choroby jest genem silnie konserwowanym w toku ewolucji. Podobieństwo sekwencji aminokwasowej w grupie ssaków jest wysokie, przykładowo między człowiekiem a myszą wynosi 97%. Ponadto wzór ekspresji białka w poszczególnych tkankach jest podobny u wszystkich gatunków [FMR1 składa się z 17 eksonów i koduje białko FMRP  o wielkości 71 kDa [Gen gatunków . Ludzki i 71 kDa .Ssacze białko FMRP oraz jego paralogi autosomalne − FXR1P i FXR2P stanowią małą rodzinę białek wiążących cząsteczki RNA. Białka te wykazują wysokie podobieństwo sekwencji aminokwasowej >60%), zaś geny je kodujące prawdopodobnie powstały wskutek duplikacji jednego genu . Białka z rodziny FMRP zawierają trzy charakterystyczne, homologiczne domeny KH odpowiedzialne za wiązanie i regulację cząsteczek RNA (m.in. mRNA i rRNA). O tym jak istotną rolę pełnią te domeny w aktywności białka świadczy efekt mutacji punktowej p.Ile304Asn, która powoduje zmiany w obrębie drugiej domeny KH. Analiza struktury krystalicznej białka z mutacją wykazała, że jej obecność zakłóca prawidłowe fałdowanie domeny KH, co w konsekwencji zaburza wiązanie cząsteczek RNA przez białko i powoduje utratę jego funkcji [0%, zaś gKolejną charakterystyczną domeną jest kaseta RGG – domena bogata w reszty argininy i glicyny, zlokalizowana w C-końcowej części białka, która wiąże cząsteczki RNA posiadające w swojej budowie charakterystyczną strukturę bogatą w nukleotydy guaninowe . Białko Białko FMRP ulega ekspresji głównie w komórkach nerwowych, zwłaszcza tych mających dużą liczbę synaps np. zlokalizowanych w obrębie hipokampu czy móżdżku. Białko stanowi część polirybosomu i jest zaangażowane w proces translacji białek odpowiedzialnych m.in. za plastyczność synaptyczną , 10. Bra2untranslated region) na końcu 5’ genu FMR1 (Rycina 1). Termin ,,mutacja dynamiczna’’ został wprowadzony w celu wyróżnienia unikatowej cechy jaką mają powtórzone sekwencje DNA, czyli możliwości spontanicznego wydłużania się (tzw. ekspansji). Udowodniono, że zwielokrotnienie liczby powtórzeń nukleotydowych może mieć istotne implikacje kliniczne – obecność mutacji dynamicznej w różnych genach stanowi przyczynę wystąpienia około 30 różnych chorób neurologicznych, neurodegeneracyjnych czy nerwowo-mięśniowych. Oprócz FXS, do grupy chorób wywołanych tym typem mutacji zaliczamy m.in. chorobę Huntingtona, dystro/ ę miotoniczną typu 1 i 2, wybrane ataksje rdzeniowo-móżdżkowe, niektóre rodzaje stwardnienia zanikowego bocznego czy otępienia czołowo-skroniowego. Wszystkie z wymienionych chorób, mimo że dotyczą różnych genów i różnych sekwencji powtórzonych, wykazują te same właściwości, np. dziedziczenie choroby i jej progresja uzależnione są od wyjściowej liczby powtórzeń nukleotydowych. Niestabilne powtórzenia wykazują również specyficzne właściwości strukturalne − udowodniono, że mogą one przybierać charakterystyczne formy przestrzenne np. kształt spinki do włosów. Struktury te sprzyjają „poślizgowi” polimerazy DNA, co zaburza procesy replikacji, rekombinacji, naprawy DNA i jednocześnie prowadzi do dalszego zwielokrotnienia powtórzeń sekwencji nukleotydowych [Jak wspomniano wcześniej, za znaczącą większość (>99%) przypadków zespołu łamliwego chromosomu X odpowiedzialna jest mutacja dynamiczna, związana ze zwielokrotnieniem liczby powtórzeń trójnukleotydowych CGG w regionie niekodującym . Liczba powtórzeń tej trójki nukleotydowej może znajdować się w zakresie od 5 do ponad 750. Zgodnie z wytycznymi European Molecular Genetics Quality Network (EMQN) i American College of Medical Genetics (ACMG), w zależności od liczby powtórzeń CGG wyróżnia się trzy podstawowe typy alleli (Sekwencja nukleotydowa (CGG)n w genie y alleli . PierwszFMR1, wyodrębnia się niestabilne allele z zakresu premutacji (55-200 powtórzeń) i allele z zakresu pełnej mutacji, którą stwierdza się przy liczbie powtórzeń powyżej 200. Dodatkowo, w przypadku obecności pełnej mutacji dochodzi do hypermetylacji regionu promotorowego genu, co prowadzi do wyciszenia jego ekspresji, a w konsekwencji do braku białka FMRP, co skutkuje zaburzeniami w postaci objawów zespołu łamliwego chromosomu X [Ponadto w przypadku genu mosomu X .FMR1 mamy do czynienia z tzw. antycypacją matczyną – do ekspansji powtórzeń od premutacji do zakresu pełnej mutacji dochodzi w komórkach jajowych, w związku, z czym choroba przekazywana jest dzieciom przez matki nie wykazujące objawów choroby. Ojciec – nosiciel może przekazać allel z zakresu premutacji swoim córkom, które staną się w ten sposób nosicielkami choroby i będą miały blisko 50% ryzyko posiadania chorego potomstwa. Nie odnotowano przypadków ekspansji powtórzeń CGG do zakresu pełnej mutacji w linii ojcowskiej [U osób będących nosicielami allelu z zakresu premutacji znacznie częściej dochodzi do ekspansji liczby powtórzeń sekwencji CGG, również do zakresu pełnej mutacji. Do zwiększenia liczby powtórzeń dochodzi najprawdopodobniej w komórkach rozrodczych, w trakcie procesu replikacji materiału genetycznego lub znacznie rzadziej, na początkowych etapach rozwoju zarodka. W przypadku genu cowskiej .FMR1, a tym samym nie jest zahamowana jego transkrypcja i synteza białka FMRP. Jak wspomniano wcześniej allele z zakresu premutacji są niestabilne i istnieje ryzyko ich ekspansji do pełnej mutacji w następnych pokoleniach. Ryzyko to jest zależne od liczby powtórzeń CGG i szacuje się, że w przypadku alleli >99 powtórzeń wzrasta ono do 100%. Sugeruje się także, że stabilność alleli może zależeć od obecności przerw w sekwencji (CGG)n w postaci sekwencji AGG. Zazwyczaj w prawidłowych, stabilnych allelach obecne są dwie sekwencje AGG (co około 10 powtórzeń CGG). W przypadku alleli niestabilnych (premutacji) przerw AGG jest znacznie mniej lub nie występują wcale.Allele z zakresu premutacji dość powszechnie występują w populacji (1/250-450 chłopców i 1/130-200 dziewczynek). W rodzinach obciążonych zespołem łamliwego chromosomu X częstość występowania premutacji jest wyższa niż pełnej mutacji. U nosicieli premutacji nie stwierdza się hypermetylacji genu FMR1, na skutek metylacji cytozyn zawartych w długim ciągu powtórzonej sekwencji. Metylacja tego regionu genu prowadzi do zahamowania jego ekspresji, a tym samym do zmniejszenia lub braku syntezy białka FMRP, co bezpośrednio przekłada się na ujawnienie objawów choroby. Przy wystąpieniu pełnej mutacji proces metylacji zachodzi zarówno u mężczyzn jak i u kobiet. Warto jednak podkreślić fakt, że w sytuacji, jeżeli u kobiet zmutowany gen będzie znajdował się na inaktywowanym chromosomie X, to pomimo stwierdzenia w badaniu molekularnym pełnej mutacji osoba taka, może nie wykazywać żadnych objawów choroby [Jak wspomniano wyżej pełną mutację w przypadku FXS stwierdza się przy wystąpieniu ponad 200 powtórzeń CGG. Sytuacja ta powoduje hypermetylację promotora oraz regionu 5’UTR genu FMR1, takie jak delecja całego lub fragmentu genu czy mutacje punktowe, w tym mutacje typu missens (zmiana aminokwasu). Efektem tych mutacji będzie, podobnie jak w przypadku pełnej mutacji, brak (mężczyźni) lub znacząco obniżony poziom (kobiety) białka FMRP, a w przypadku zmian aminokwasowych, powstanie białka o zmienionej aktywności lub specyficzności względem cząsteczek, z którymi się łączy [Ekspansja powtórzeń trójnukleotydowych CGG jest odpowiedzialna za wystąpienie >99% przypadków zespołu łamliwego chromosomu X. U 1% pacjentów opisywane są jednak inne zmiany w obrębie genu ię łączy .3FMR1. Podstawowym objawem zespołu łamliwego chromosomu X jest niepełnosprawność intelektualna, która stwierdzana jest u wszystkich chłopców z pełną mutacją i ma zazwyczaj stopień umiarkowany lub głęboki. U około 50% kobiet stwierdza się NI w stopniu lekkim. U większości pacjentów FXS niepełnosprawność intelektualna ujawnia się już w okresie wczesnodziecięcym [Osoby z zespołem łamliwego chromosomu X wykazują szerokie spektrum objawów klinicznych, które w znacznej mierze uzależnione są od płci pacjenta oraz obecności zmian związanych z mutacją dynamiczną w genie iecięcym .Niepełnosprawności intelektualnej obserwowanej u pacjentów z FXS mogą towarzyszyć również takie objawy jak: opóźnienie rozwoju psychoruchowego, zwłaszcza w zakresie rozwoju mowy oraz zaburzenia zachowania i problemy emocjonalne . U ok. 2Poza niepełnosprawnością intelektualną i opóźnieniem rozwoju psychoruchowego, u osób z FXS występują także specyficzne cechy dysmorficzne – charakterystyczna jest długa, wąska twarz i odstające uszy. Objawy te występują u około 70% pacjentów i są silniej wyrażone u osób starszych. Za dodatkowe objawy choroby uznaje się także: nadmierną ruchliwość stawów (67% chorych), płaskostopie (71% chorych), wypadanie zastawki mitralnej, a także makroorchidyzm (70% chorych) pojawiający się u chłopców po okresie dojrzewania .4FMR1, co ma toksyczny efekt względem komórek nerwowych. Wykazano, że cząsteczki mRNA zawierające premutację gromadzą się w dużej ilości w astrocytach i neuronach powodując ich przedwczesne obumieranie, czego efektem jest wystąpienie objawów klinicznych choroby [FMR1 w mózgach  [FMR1. Aktywność ta była 2 i 10-krotnie wyższa u mężczyzn mających odpowiednio powyżej i poniżej 100 powtórzeń sekwencji CGG [Zespół drżenia i ataksji związany z zespołem FXS został opisany po raz pierwszy w 2001 r. u pięciu dziadków, którzy mieli wnuki z potwierdzonymi badaniami molekularnymi zespołem łamliwego chromosomu X . W przec choroby . Badaniakrotnie) . Ponadtoncji CGG .Jak wspomniano wyżej zespół drżenia i ataksji związany z zespołem łamliwego chromosomu X został po raz pierwszy opisany w 2001 przez doktor Randi Hagerman. Jest to choroba neurodegeneracyjna wieku dorosłego (objawy w wieku 50-60 lat). U pacjentów obserwuje się głównie drżenie , problemy z poruszaniem się nasilające się z wiekiem (57%) oraz postępujący deficyt poznawczy i neuropsychologiczny . Ponadto mogą występować u nich dodatkowe objawy, takie jak neuropatia obwodowa (60%), impotencja (80%), zaburzenia czynności pęcherza moczowego i jelit (30-55%). Jak podają dane literaturowe, ryzyko rozwoju choroby uzależnione jest od wielkości premutacji -u osób posiadających allele zawierające <70 powtórzeń CGG jest ono niższe niż u osób o większej liczbie powtórzeń .FMR1 jest również istotnym czynnikiem wystąpienia przedwczesnego wygasania funkcji jajników związanego z zespołem łamliwego chromosomu X, definiowanego jako spontaniczna menopauza występująca u kobiet przed ukończeniem 40 roku życia, która obejmuje szereg dysfunkcji jajników. FXPOI występuje u ok. 16-20% kobiet, będących nosicielkami premutacji w genie FMR1 i po raz pierwszy informacja o tej zależności została opisana w 1994 roku przez Schwartza i współpracowników. Ich badania wykazały, że kobiety z premutacją miały wyższe ryzyko wystąpienia nieregularnych miesiączek niż kobiety z allelami z zakresu prawidłowego i z pełną mutacją [Nosicielstwo premutacji w genie  mutacją .Poza tym wykazano, że u kobiet będących nosicielkami premutacji dysfunkcja jajników zależna jest od liczby powtórzeń CGG, jednak związek ten nie jest liniowy. U kobiet o średniej liczbie powtórzeń CGG (80-100 CGG) FXPOI pojawia się częściej (32%) i wcześniej w stosunku do grup nosicielek o mniejszej niż 80 i większej niż 100 liczbie powtórzeń CGG. Przypuszcza się, że u zdrowych kobiet FMRP może odgrywać rolę w aktywacji pęcherzyków i starzeniu się jajników. U nosicielek premutacji gromadzący się mRNA może wywierać toksyczny efekt na funkcjonowanie komórek jajowych. Teoria ta sprawdzana jest w badaniach prowadzonych na pęcherzykach pobranych z jajników samic myszy z premutacją. Wstępne obserwacje wskazują na wysokie stężenie FMRP w komórkach jajowych podczas folikulogenezy. Być może allele z zakresu średniej premutacji warunkują powstawanie największej ilości mRNA białka FMRP w jajnikach, a tym samym generują największą toksyczność, która zaburza ten proces. Sugeruje się również, że w zależności od liczby powtórzeń CGG mRNA mogą przybierać różne konformację np. spinki do włosów, co może wpływać na oddziaływanie z różnymi białkami i cząsteczkami mRNA .5FMR1- zależnych (FXTAS i FXPOI), w wielu krajach podejmuje się próby jej oceny poprzez badania przesiewowe noworodków [FMR1 DNA methylation’’, w ramach którego, w okresie od kwietnia 2006 do września 2008 roku przebadano ok. 36 tysięcy noworodków płci męskiej. Stwierdzono, że częstość występowania FXS w badanej populacji wynosi 1 na 5161 mężczyzn [Jak wspomniano wcześniej, częstość występowania zespołu łamliwego chromosomu X szacowana jest na 1/4000 u chłopców i 1/5000-8000 u dziewczynek, co jednak nie jest wartością dokładną. Stąd też w celu jednoznacznej oceny częstości występowania zespołu łamliwego chromosomu X oraz innych chorób worodków . Przykłamężczyzn .Podobne badanie przesiewowe prowadzone było w Kanadzie, jednak badano nie tylko noworodki, lecz również ich matki, co umożliwiło, poza oceną częstości występowania choroby, analizę stabilności przekazywania alleli o różnej długości. W trakcie badania przeanalizowano próbki DNA od 24449 anonimowych par matka - dziecko. Mutacja dynamiczna u noworodków badana była wtedy, gdy u matki stwierdzono obecność allelu zawierającego powyżej 45 powtórzeń CGG. W ten sposób zidentyfikowano 2 chłopców z pełną mutacją, których matki były nosicielkami alleli zawierających 80 i 100 powtórzeń CGG. Na tej podstawie częstość występowania mutacji u chłopców oszacowano na 1/6078 urodzeń . W EuropFMR1 nie wiąże się z występowaniem objawów klinicznych typowych dla zespołu łamliwego chromosomu X, w tym niepełnosprawności intelektualnej. Nie zmienia to jednak faktu, że u części nosicieli choroby obserwuje się zaburzenia psychologiczne, takie jak: problemy z koncentracją i uczeniem się, nadpobudliwość, opóźnienie rozwoju czy problemy emocjonalne. Ponadto stwierdzono, że u ok. 40% mężczyzn i 16% kobiet w starszym wieku, będących nosicielami premutacji, występuje zespół drżenia i ataksji związany z FXS. U około 16-20% kobiet z premutacją występuje przedwczesne wygasanie funkcji jajników związane z zespołem łamliwego chromosomu X [Dzięki badaniom epidemiologicznym udało się także określić częstość występowania premutacji  w populacji ogólnej, która wynosi 1/130-200 u kobiet oraz 1/250-450 u mężczyzn. Obecność premutacji w genie mosomu X , 35, 36.6FMR1 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem dziecka chorego na FXS.Wczesne rozpoznanie choroby jest kluczowe dla podjęcia odpowiedniego leczenia objawowego i rehabilitacji. Umożliwia także objęcie rodziny chorego dziecka właściwą opieka medyczną, w tym poradnictwem genetycznym. Coraz częściej podejmowane są próby opracowania skutecznej terapii, która miałaby zminimalizować skutki niedoboru białka FMRP w komórkach nerwowych, a tym samym złagodzić objawy kliniczne u pacjentów. W profilaktyce problemów z płodnością ważna jest identyfikacja pacjentek z zespołem przedwczesnego wygasania funkcji jajników związanego z zespołem łamliwego chromosomu X, gdyż obecność premutacji w genie Warto wspomnieć, że diagnostyka w kierunku zespołu łamliwego chromosomu X jest jednym z częściej zlecanych badań diagnostycznych nie tylko u dzieci z NI, lecz również u pacjentów z opóźnieniem rozwoju psychoruchowego, opóźnionym rozwojem mowy czy zaburzeniami zachowania, w tym zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Zdarzają się pacjenci, u których zostaje potwierdzone rozpoznanie tego zespołu, jeszcze przed rozwinięciem pełnego obrazu klinicznego choroby. Szczególnie istotne jest przeprowadzenie badania w rodzinach, w których niepełnosprawność intelektualna występuje głównie u mężczyzn, w kilku pokoleniach, co wskazuje na defekt genetyczny dziedziczący się w sposób sprzężony z płcią (z chromosomem X). Wykluczenie zespołu FXS powinno być wstępem do poszukiwania defektów w innych genach zlokalizowanych na chromosomie X, których mutacje punktowe lub delecje/duplikacje mogą być przyczyną wystąpienia NI. Tego typu badania, wykorzystujące analizę sprzężeń, sekwencjonowanie metodą Sangera, technikę MLPA czy wreszcie techniki wysokoprzepustowe takie jak porównawcza hybrydyzacja genomowa do mikromacierzy czy sekwencjonowanie następne generacji są również prowadzone w Zakładzie Genetyki Medycznej Instytutu Matki i Dziecka. Badania wykonywane są m.in. w ramach projektów badawczych finansowanych ze źródeł zewnętrznych i umożliwiły identyfikację defektu molekularnego oraz określenie ryzyka ponownego wystąpienia choroby w kilkudziesięciu rodzinach , 38, 39.Pragniemy serdecznie podziękować Pracownikom Zakładu Genetyki Medycznej IMiD, którzy uczestniczyli w diagnostyce i badaniach naukowych nad zespołem łamliwego chromosomu X oraz innych zaburzeń intelektualnych o podłożu genetycznym, którzy nie są współautorami tej pracy.


Hadron spectroscopy provides a way to understand the dynamics of the strong interaction. For light hadron systems, only phenomenological models or lattice quantum chromodynamics (QCD) are applicable, because of the failure of perturbation expansions for QCD at low energy. Experimental data on light hadron spectroscopy are therefore crucial to provide necessary constraints on various theoretical models. Light meson spectroscopy has been studied using charmonium decays with the Beijing Spectrometer Experiment (BES) at the Beijing Electron-Positron Collider, operating at 2.0–4.6 GeV center-of-mass energy, for nearly three decades. Charmonium data with unprecedented statistics and well-defined initial and final states provide BESIII with unique opportunities to search for glueballs, hybrids and multi-quark states, as well as perform systematic studies of the properties of conventional light mesons. In this article, we review BESIII results that address these issues. We review BESIII results on the study of glueballs and multi-quark states, which shed light on the understanding of the strong interaction. JPC are arranged in representations of the SU(3) group, and this led to the quark model by Gell-Man and Zweig ,,−p   −p [\doc[B [D [K  mesons, [B [D [K . An attrf0(1500) and f0(1710) are main competitors for the lightest 0++ glueball candidates, since they are copiously produced in gluon-rich processes and both have masses that are near the LQCD predicted values. The inclusion of data from radiative J/ψ decays provides a source that is complementary to hadronic production experiments.The scalar resonances J/ψ decays to π+π− and π0π0 have been studied by the MARKIII [9 J/ψ events accumulated with the BESIII detector [J/ψ → γπ0π0 decays [f0(1500) and f0(1710). The π0π0 invariant mass spectrum for the selected J/ψ → γπ0π0 events is shown in Fig. f2(1270) signal, a shoulder on the high mass side of f2(1270), an enhancement at ∼1.7 GeV/c2 and a peak at ∼ 2.1 GeV/c2 are evident. A mass-independent PWA was performed, where the amplitudes for radiative J/ψ decays to π0π0 are constructed in the radiative multipole basis, as described in detail in Appendix A of [++ amplitudes as a function of ++ structures just below 1.5 GeV/c2 and near 1.7 GeV/c2. In the mass-dependent PWA, the s dependence of the ππ interaction (where s is the invariant mass squared of the two pions) is parameterized as a coherent sum of resonances, each described by a Breit–Wigner line shape with resonance properties, e.g. the mass, width and branching fraction, that are extracted from the fit. The preceding BESII experiment [J/ψ → γπ+π− and γπ0π0, using relativistic covariant tensor amplitudes constructed from Lorentz-invariant combinations of the polarization and four-momentum vectors of the initial- and final-state particles, with helicity ±1 J/ψ initial states [f0(1500) and f0(1710) decaying to ππ are listed in Table Radiative  MARKIII , DM2 [45 MARKIII  and BES  MARKIII ,59 experdetector , J/ψ → γ0 decays  were usedix A of . The comperiment  performel states . The PWAl states . The meaecays [f0500 and fJ/ψ radiative decays to ηη and 8 J/ψ events collected with the BESIII detector, the decays of J/ψ → γηη were investigated [2 are apparent. A mass-dependent PWA was carried out, and the results indicate that the peak at around 1.5 GeV/c2 is mainly from the well-established tensor state f0(1500). The statistical significance of the f0(1500) signal is 8σ. The peaks around 1.7 and 2.1 GeV/c2 are dominated by f0(1710) and f0(2100), respectively, and the significance for the presence of a tensor f2(2340) state is 7.6 σ. The red histogram in Fig. ++ and 2++ components, respectively.Scalar and tensor glueball candidates were also studied with stigated . The blaensor f2240 state ensor f2240 state KSKS system produced in radiative J/ψ decays was performed [9 J/ψ decays collected by the BESIII detector. The black dots with error bars in Fig. KSKS for the selected γKSKS events. Three significant peaks in the KSKS mass spectrum around 1.5, 1.7 and 2.2 GeV/c2 are observed. A mass-dependent amplitude analysis was applied to extract the parameters and product branching fractions of the resonances that parameterized the KSKS invariant mass spectrum as a sum of Breit–Wigner line shapes. In addition, a mass-independent analysis was performed to obtain the function that describes the dynamics of the KSKS system while making minimal assumptions about the properties and number of poles in the amplitudes. The two approaches give consistent results. The red histogram in Fig. ++ and 2++ components, respectively. The dominant scalar contributions come from f0(1500), f0(1710), and f0(2200). The tensor spectrum in J/ψ → γKSKS is dominated by the well-known f2(2340) is needed in the fit.A study of the erformed  using 1.f0(1500) and f0(1710) scalars and the f2(2340) tensor in J/ψ → γηη and γKSKS are listed in Table f0(1710) are about an order of magnitude larger than that for f0(1500). A contribution from f2(2340) is needed in both the J/ψ → γηη and J/ψ → γKSKS channels. The mass of the tensor state f2(2340) is consistent with the LQCD prediction for a pure tensor glueball.The measured product branching fractions for the f0500 and fJ/ψ → γφφ decay events [9 J/ψ data sample, is shown as black dots with error bars in Fig. c signal and clear structures at lower φφ invariant masses are observed. Both mass-dependent and mass-independent PWA were performed for the M(φφ) < 2.7 GeV/c2 region with results that are consistent. In addition to three dominant 0−+ pseudoscalar states η(2225), η(2100) and X(2500), three tensors, f2(2010), f2(2300) and f2(2340), and one scalar f0(2100) contribute significantly in the PWA fit. The green short-dashed, the red dash–dot and the blue long-dashed histograms in Fig. JPC = 0−+, 0++ and 2++, respectively from the model-dependent PWA fit, and the red solid histogram shows the total contribution from all components, which is in good agreement with data. The statistical significance of f2(2340) → φφ is 11σ.The φφ invariant mass distribution for selected radiative y events , from th and f2230, and onf0(1500) and f0(1710) in different decay modes in Fig. We show a comparison between the product branching fractions for the scalar glueball candidates f0100 and f0f0(1500) and f0(1710) production rates in J/ψ radiative decays. A comparison of the measured production rates with those obtained from LQCD calculations for a scalar glueball is given in Table By taking entclass1pt{minimaf0(1710) in gluon-rich J/ψ radiative decays is close to LQCD calculations for a scalar glueball and is about an order of magnitude larger than that for f0(1500). This might suggest that f0(1710) has a larger gluonic component than f0(1500). Studies of f0(1500) and f0(1710) production in other gluon-favored and gluon-disfavored processes will be crucial to conclusively establish the scalar glueball. For the f2(2340) tensor state, the LQCD prediction for the production rate of a pure-gauge tensor glueball in radiative J/ψ decays  [TensorGlueball/Γtotal = 1.1(2) × 10−2. The presence of f2(2340) in the ηη [KSKS [f2(2340) might be a candidate for the tensor glueball. However, the current measured production rate for f2(2340), based on the observed ηη, f2(2340) are needed.The production rate for  decays   is ΓTensn the ηη , KSKS [6ηη [KSKS  and φφ [ηη [KSKS  final stI = 0, JPC = 0−+ pseudoscalars are the η and η′. The small number of expected radial excitations for 0−+ states in the quark model provides a clean and promising environment for the search of pseudoscalar glueballs.The ground states of the 2, η(1440), was first observed in +π− with η(1440) → ηπ+π− and −p process [J/ψ radiative decays [2 [a0(980)π or direct et al. [A pseudoscalar state around 1440 MeV/cocument} , and fur process  and J/ψ e decays ,72. Conse decays ,74, due ecays [2 . SubsequV region  or in [7V region . However [et al.  claimed 8 J/ψ events collected with the BESIII detector, the decays of J/ψ → γπ+π−π0 and γ3π0 were studied [f0(980)π0 was observed for the first time with a statistical significance larger than 10σ in both the charged (f0(980) → π+π−, Fig. f0(980) → π0π0, Fig. With 2.25 × 10 studied . The isoocument} ,77,78, wy BESIII .J/ψ → γη(1405/1475) → γπ0f0(980) → γ3π stimulated many theoretical efforts to understand the nature of η(1405/1475). With the assumption that only one 0−+ exists around 1.4 GeV/c2, the triangle singularity mechanism was found to play a more dominant role than a0(980) − f0(980) mixing, and it can produce the anomalously large isospin violations in η(1405) → π+π−π0, according to [The anomalous large isospin violations in  → γπ0f09 → γ3π strding to .J/ψ decays to γη(1405/1475) and η(1405/1475) → γφ, with 1.3 × 109 J/ψ events at BESIII  [The η(1405/1475) state was also observed in  BESIII  . The obs2 from LQCD calculations, while the existence of any pseudoscalar states above 2.0 GeV/c2 is not well established experimentally. In J/ψ → γη′π+π− decays at BESIII [X(1835) by BESII [′π+π− invariant mass distribution. In addition, two additional states, X(2120) and X(2370), are observed with statistical significances larger than 7.2σ and 6.4σ, respectively. The mass of the X(2370) state is measured to be c2 from a one-dimensional fit. The X(2370) state has been further confirmed in the J/ψ radiative decays  in the two decay modes agree with each other, and coincide with the mass of the lightest pseudoscalar glueball from LQCD calculations, which makes X(2370) a candidate for the lightest pseudoscalar glueball. However, it is crucial to determine its spin parity and observe it in more decay modes before this conclusion can be firmly established.The mass for the lightest pseudoscalar glueball is expected to be higher than 2.3 GeV/ct BESIII , the obsby BESII  was conf) and X230, are obJPC quantum numbers, in which case they would not mix with conventional Hybrid states are color-singlet combinations of constituent quarks and gluons, such as a −+ exotic hybrid candidates, i.e. π1(1400) and π1(1600), which decay into different final states, such as ηπ, η′π, f1(1285)π, b1(1235)π and ρπ, were reported in different reactions. The evidence for π1(2015) has also been reported. Reviews of the experimental status on these isovector 1−+ exotic states can be found in [8 ψ(3686) events collected with BESIII, an amplitude analysis is applied to ψ(3686) → γχc1, χc1 → ηπ+π− to search for π1(1400), π1(1600) and π1(2015) [−+ state in the ηπ invariant mass spectrum, and upper limits for the branching fractions χc1 → π1(1400)±π∓, χc1 → π1(1600)±π∓ and χc1 → π1(2015)±π∓, with subsequent π1(X)± → ηπ± decay, are established. BESIII searches for isovector exotic states in η′π invariant mass spectra are ongoing.The observation of isovector 10) and π100, whichfound in ,86–88. Wπ1(2015) . Figure −+ states. The theoretical predictions for their main decay modes are f1(1285)η, a1π and ηη′, etc. [J/ψ events that were recently accumulated by BESIII provide an ideal laboratory for the search for such states.There is no evidence for the existence of isosinglet 1η′, etc. . The 10 JP = 0− by BESIII [2 and width of 2 at the 90An anomalously proton-antiproton \document} decays  and CLEO} decays . This sty BESIII , with a tructure ; howeveresonance .X(1835) state was first observed by the BESII experiment as a peak in the η′π+π− invariant mass distribution in J/ψ → γη′π+π− decays [2 and 2; the X(1835) state was also observed in the JP = 0− by a model-dependent PWA [X(1835) decaying into γφ was recently observed in J/ψ → γγφ [The − decays   and X(1835) is really a −X(1835) at the ′π+π− line shape of X(1835) with high statistical precision therefore provides valuable information that helps clarify the natures of X(1835) and One of the theoretical interpretations of the natures of ocument}  suggestsnd state . If X, and another is the coherent sum of two resonant amplitudes.With 1.09 × 10X(1835) couples to ′π+π− above the f0(980) → π+π− line shape at the X(1835) line shape:T is the decay amplitude, ρout is the phase space for J/ψ → γη′π+π−, s is the square of the η′π+π− system mass, ρk is the phase space for decay mode k and s:g2 of all decay modes other than 0 is the maximum two-body decay phase space volume [In the first model, we assume that state  formula , definede volume  and \docX(1835) and 2 and 2.The fit results for this model are shown in Fig. given in , the polmentclass2pt{minimX(1835) and another resonance with mass close to the ′π+π− mass spectrum around 2 is performed. This fit yields a narrow resonance below the 2 and 2, with a statistical significance larger than 7σ. The fit results for the second model are shown in Fig. In the second model, we assume that the distortion comes from the interference between mentclasspt{minimaBased on current data samples, two models fit the data with similar fit qualities. Both fits suggest the existence of either a broad state with strong couplings to Continuous experimental efforts are being made to search for and study glueballs, hybrids and multi-quark states from charmonium decays, supported by the huge statistics data samples accumulated at BESIII.f0(1710) in gluon-rich J/ψ radiative decays is about an order of magnitude higher than that for f0(1500) and is close to LQCD calculations for the production rate of a scalar glueball, under current circumstance. This suggests that f0(1710) can have a larger gluonic component than f0(1500). Studies of f0(1500) and f0(1710) in other gluon-favored and gluon-disfavored processes with improved analysis techniques will be crucial to further refine this conclusion. The mass of the f2(2340) tensor state matches the LQCD expectation for a pure tensor glueball. This, and its copious production in J/ψ radiative decays to ηη, KSKS and φφ, might suggest that f2(2340) is a candidate of the tensor glueball. However, the current measured production rates for f2(2340) appear to be substantially lower than LQCD expectations. Since no dominant glueball decay mode can be expected, due to the flavor blindness of glueball decays, searches for additional f2(2340) decay modes are necessary. In light of the observation of X(2370) in J/ψ → γη′π+π− and J/ψ event sample and the clean environment in J/ψ → γη′KSKS decays will make an amplitude analysis and the determination of the spin parity of X(2370) possible.We have found that the production rate for −+ exotic hybrid candidates π1(1400), π1(1600) and π1(2015) were seen in the ψ(3686) → γχc1, χc1 → ηπ+π− decay process with 4.48 × 108 ψ(3686) events collected with BESIII. As of yet, no evidence for an isoscalar 1−+ exotic hybrid has been found. The 10 billion J/ψ event sample will provide an ideal laboratory for the search of isoscalar 1−+ exotic hybrids in f1(1285)η, a1π and ηη′, etc. decay channels.In searching for hybrid states with exotic quantum numbers, no significant signals for the isovector 12, more data are needed to further study the J/ψ → γη′π+π− process. Also, line shapes for other radiative decay channels should be studied near the In order to elucidate further the nature of the states around


Zespoły preekscytacji to coraz częściej wykrywane jednostki chorobowe w populacji dzieci i młodzieży. Ich istotą jest obecność dodatkowej drogi/dróg przewodzenia w sercu, przez którą impuls przewodzony jest szybciej niż fizjologicznie. Prowadzi to do szybszego pobudzenia komór i może być podłożem powstawania groźnych arytmii. Najczęstszym zespołem preekscytacji jest zespół Wolffa-Parkinsona--White’a, który dotyczy do 2/1000 osób. Obecność dodatkowej drogi przewodzenia może skutkować wystąpieniem poważnych konsekwencji, poczynając od częstoskurczu nadkomorowego, a kończąc na nagłym zgonie sercowym. Istnieją zarówno inwazyjne, jak i nieinwazyjne metody diagnostyczne zespołów preekscytacji. Postępowanie terapeutyczne obejmuje farmakoterapię oraz zabieg przerwania ciągłości dodatkowej drogi przewodzenia zwany ablacją, co pozwala trwale usunąć przyczynę arytmii. Zespoły preekscytacji definiowane są, jako jednostki chorobowe, w których dochodzi do przedwczesnej aktywacji miokardium komór przez impuls, który jest przewodzony przez nieprawidłową drogę i omija fizjologiczne opóźnienie w węźle przedsionkowo-komorowym. Zostało opisanych kilka typów zespołów preekscytacji, a różni je od siebie anatomia nieprawidłowej dodatkowej drogi przewodzenia . W zespoCzęstość występowania zespołów preekscytacji u dzieci wynosi od 1:250 do 1:1000 . WyróżniNajczęściej spotykaną postacią preekscytacji występującą u dzieci jest typ Wolffa-Parkinsona-White’a . Ten typIstnieją trzy główne kryteria, które muszą zostać spełnione, aby potwierdzić preekscytację o typie WPW w 12-odprowadzeniowym zapisie EKG . Są to:krotki odstep PR (ponizej) dolnej granicy normy odpowiednio do wieku pacjenta – 0,08 s poniżej 3 r.ż., 0,1 s do 16 r.ż. i 0,12s powyżej 16 r.ż.) manifestujący wcześniejszą depolaryzację komór [obecna fala delta na ramieniu wstepującym załamkaR reprezentująca stosunkowo chaotyczną i powolną depolaryzację komór poprzez dodatkową drogę przedsionkowo-komorową poszerzony zespoł QRS  , 9.Dodatkowo mogą być obecne zaburzenia repolaryzacji manifestujące się zmianą odchylenia fali ST-T w przeciwną stronę niż wektor zespołu QRS , 8.Badanie elektrokardiograftczne pozwala na zlokalizowanie dodatkowej drogi przewodzenia w 1 z 5 głównych położeń: po lewej stronie serca u około 50% pacjentów, po prawej stronie serca u 20%, w regionie przegrody u około 30% pacjentów, a ok. 7% pacjentów ma wiele połączeń dodatkowych , 7.U pacjentów z cechami preekscytacji w EKG tylko ok. 50% wykazuje jakiekolwiek objawy, z czego najczęstszym jest kołatanie serca, które jest manifestacją nawrotnego częstoskurczu przedsionkowo-komorowego (AVRT). Młodsze dzieci opisują ten objaw, jako ból w klatce piersiowej, pulsowanie w gardle, a nawet ból brzucha. Może wystąpić również zasłabnięcie czy omdlenie. Następstwem utrwalonego AVRT może być migotanie przedsionków, a także zatrzymanie krążenia w mechanizmie migotania komór. Niemowlęta z AVRT mogą prezentować niespecyficzne objawy, takie jak drażliwość, niechęć do jedzenia, objawy ze strony przewodu pokarmowego, dróg oddechowych, niepokój, a nawet wstrząs. Objawy podczas częstoskurczu różnią się w zależności od wieku, szybkości częstoskurczu oraz współistniejących chorób serca .Wyróżniamy podział na dwie grupy tachyarytmii występujące w przebiegu zespołu WPW ze względu na to czy dodatkowa droga przewodzenia jest integralną częścią pętli reentry czy też nie. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z częstoskurczem ortodromowym lub antydromowym, natomiast w drugim jest to najczęściej tachyarytmia przedsionkowa oraz częstoskurcz komorowy. Podczas częstoskurczu ortodromowego pętlę reentry tworzy: mięsień przedsionków, układ bodźcoprzewodzący, dodatkowa droga przewodzenia (pobudzana wstecznie) oraz mięsień komór. W tym przypadku zespoły QRS są najczęściej wąskie. Natomiast w częstoskurczu antydromowym jest przewodzenie przez dodatkową drogę w kierunku zstępującym i wsteczna aktywacja układu bodźco-przewodzącego z pobudzeniem przedsionków. W tym przypadku uwidacznia się maksymalna preekscytacja komór, co w obrazie EKG daje szerokie zespoły QRS  rycina .Preekscytacja jest relatywnie częstą przyczyną częstoskurczu nadkomorowego. Około 60% dzieci z AVRT wykazuje objawy arytmii w pierwszym roku życia, najczęściej w 3-4 miesiącu życia. U ponad 20% nowo zdiagnozowanych dzieci z AVRT stwierdza się w EKG zespół WPW po przywróceniu rytmu zatokowego. Wiele z tych dzieci wraz z wiekiem traci predyspozycje do częstoskurczu w wyniku zmiany właściwości elektrycznych dodatkowych dróg przewodzenia . UjawnieCechy zapisu EKG, które mogą sugerować wystąpienie zespołu WPW, czyli najczęstszej formy zespołu preekscytacji, w analizie 12 odprowadzeniowego EKG można znaleźć u 1,5-3,1 na 1000 osób. Rzeczywista częstość występowania zespołu WPW może być większa, ponieważ nie we wszystkich przypadkach cechy preekscytacji widoczne są na standardowym 12-odprowadzeniowym zapisie EKG, w momencie, gdy nie występuje napadowy częstoskurcz [Do metod diagnostycznych u pacjentów z zespołami preekscytacji zalicza się:EKG: ocena rodzaju zespołu preekscytacji.Holter EKG: ocenia nasilenie zaburzen rytmu orazumożliwia wykrycie utajonej/intermitującej postaci zespołu WPW, która nie zawsze jest uchwytna w momencie wykonywania standardowego EKG.Badanie echokardiograficzne: ocenia anotomie serca (współistnienie towarzyszących wad serca) oraz funkcję lewej komory.refractory period of accessory pathway -APERP). Wadą tego testu jest fakt, iż potrafi on całkowicie wykluczyć ryzyko nagłego zgonu tylko u 8% pacjentów zarówno dzieci, jak i dorosłych [Proba wysiłkowa: nieinwazyjny i prosty w wykonaniu test. Nagły zanik fali delta podczas próby wysiłkowej koreluje z następowym efektywnym okresem refrakcji dodatkowej drogi  propafenon w bolusie co 10 minut 0,2-1 mg/ kg m.c/dawkę, następnie wlew iv. 4-7 mcg/kg m.c./min., 2) amiodaron w bolusie iv. w 5% glukozie przez 5-10 min. 5 mg/kg, następnie 1-2 h wlewy iv. lub 3) sotalol 0,2-1,5 mg/ kg m.c./dawkę we wlewie iv. przez 30-60 min. Adenozyna może być także przydatnym narzędziem diagnostycznym, ponieważ u pacjentów z niewielkim stopniem preekscytacji oraz ukrytą dodatkową drogą przewodzenia może ona pomóc uwidocznić preekscytację komór . W przypTerapia AVRT u pacjentów posiadających dodatkową drogę przewodzenia zależna jest od wieku pacjenta, klinicznych objawów preekscytacji oraz towarzyszących strukturalnych chorób serca. Celem terapii jest zapobieganie nawrotom AVRT, a także zmniejszenie ryzyka poważnych zaburzeń rytmu, w tym migotania komór lub nagłego zatrzymana krążenia. Istnieją dwie podstawowe opcje terapeutyczne: zachowawcza terapia farmakologiczna oraz inwazyjna - ablacja.W leczeniu przewlekłym, zabezpieczającym pacjenta przed napadami częstoskurczu leki antyarytmiczne, głównie doustne preparaty beta- blokerów (II klasa leków antyarytmicznych), są zwykle lekami pierwszego rzutu. Nie wpływają one bezpośrednio na przewodnictwo przez dodatkową drogę, ale ograniczają epizody AVRT, które mogą wywołać migotanie przedsionków, przez co pośrednio mogą one zmniejszyć ryzyko nagłego zgonu . Beta – Za najbardziej efektywną metodę leczenia zespołów preekscytacji uznana jest ablacja dodatkowej drogi przewodzenia. Jest ona skutecznym zabiegiem dla objawowych pacjentów zagrożonych nagłym zgonem sercowym, którzy są w odpowiednim wieku . Polega Poważne działania niepożądane przypisywane ablacji to blok przedsionkowo-komorowy, perforacja serca, perforacja tętnicy wieńcowej oraz powikłania zakrzepowo-zatorowe. Zgony odnotowywane, jako powikłanie pediatrycznych ablacji nastąpiły wskutek perforacji serca, urazu mięśnia sercowego, zakrzepów wieńcowych lub mózgowych i komorowych zaburzeń rytmu serca. U pediatrycznych pacjentów odsetek zgonów po ablacji wynosi 0.22% .W badaniu opisującym przyczyny nagłych zgonów sercowych u sportowców, zespół WPW odpowiedzialny był za około 1% NZK. W Polsce zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 lipca 2016, każde dziecko przed otrzymaniem orzeczenia o zdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportowej musi mieć wykonany m.in. zapis EKG. W ostatnich latach zwiększenie liczby wykonywanych spoczynkowych zapisów EKG, jako skrining przed dopuszczeniem do zajęć sportowych, doprowadziło do zwiększonej rozpoznawalności asymptomatycznych pacjentów z preekscytacją o typie WPW. Optymalne leczenie tej grupy pacjentów ciągle pozostaje problematyczne. Podczas gdy udany zabieg ablacji eliminuje ryzyko nagłego zgonu sercowego u bezobjawowych pacjentów z cechami preekscytacji w zapisie EKG, to kierowanie każdego pacjenta na ten zabieg może nieść za sobą również większe ryzyko powikłań. Wstępna ocena uczestnictwa bezobjawowych pacjentów pediatrycznych w zajęciach sportowych, włączając zajęcia WF, powinna zawierać wykonanie zapisu spoczynkowego EKG . U każdePodsumowując, zespoły preekscytacji, w szczególności zespół WPW, jest istotnym problemem zwłaszcza w populacji dzieci i młodzieży, które uprawiają sport czy też wybierają przyszły zawód. Ważne jest wczesne wykrywanie zespołu WPW, które umożliwia kontrolowanie częstoskurczu oraz zabezpiecza przed groźnymi dla życia arytmiami. W dzisiejszych czasach jest to szczególnie ważne ze względu na powiększającą się liczbę ośrodków pediatrycznych wykonujących zabieg ablacji, który daje szansę na normalne życie dzieci z tym istotnym problemem zdrowotnym.


Scientific Reports 10.1038/s41598-021-85641-4, published online 18 March 2021Correction to: The original version of this Article contained an error in Table 3 where a decimal point was missing in column “500” for crude protein parameter,bc”“5848 ± 4.1now reads:bc”“584.8 ± 4.1The original Article has been corrected.


Feeling of meaning in life is extremely crucial factor of mental health. The lack of it can result in various disorders. Many authors, especially those connected with current of humanistic psychology underline the teenagers’ life sense.The aim of the paper was to examine the level of satisfaction with life, the frequency of psychosomatic complaints by junior high school students as well as the estimation of economical status of family and the analysis of meaning in life with above mentioned factors.The research was carried out in 2015 at 70 schools from all over the country, in group of 3695 lower secondary school students of I-III classes at the age of 13-17 . The analysis connected with meaning in life using the shorten version of Purpose in Life Test (PIL) as well as analysis of life satisfaction using Cantril scale were taken up. What is more, the subjective physical complaints using single-factor shorten scale and economic status of family with the usage of material resources FAS scale  were examined. The statistical analysis included a one-way analysis of variance (ANOVA), t-student test post-hoc test as well as multivariate logistic regression model.The average level of meaning in life among the examined students was 24,7 points , the boys achieved higher score than girls. The students satisfied with life , with rare physical complaints  and from affluent families  were significantly characterized by higher average level of meaning in life than students who were dissatisfied with their life, often or fairly suffer from health complaints and live in families of at most average level of affluence.The meaning in life is positively connected with satisfaction with life, lack of subjective complaints and family affluence. Because there is a lack of analysis linked with school teenagers’ meaning in life in Polish literature, another research involved not only shorten but also full version of this tool should be conducted. Viktor Emil Frankl (1992) w książce „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, stwierdza, iż nie należy poszukiwać jakiegoś abstrakcyjnego sensu życia, gdyż każdy człowiek ma swoją misję, którą powinien wypełnić i w której ma szansę odnaleźć sens swego istnienia. Powyższa koncepcja skłania ku myśleniu, iż człowiek w każdym momencie może czuć potrzebę podjęcia trudu, którym jest odnalezienie oraz wypełnienie swojego życia sensem. Poszukiwanie sensu życia można więc uznać za podstawową motywację w życiu człowieka [W istniejącej literaturze można znaleźć różny sposób definiowania pojęcia sensu życia. Na przykład, l Frankl 992 w ksiPoczucie sensu życia to niezwykle istotny wskaźnik zdrowia psychicznego, którego deficyt może prowadzić do wielu zaburzeń oraz braku motywacji do podejmowania trudów dnia codziennego. W konsekwencji może spowodować dużą obojętność, prowadzącą do rezygnacji z życia, zarówno u osoby dorosłej, jak i młodzieży , 4. WielW okresie dojrzewania i dorastania pojawia się wskazywanie sobie odległych celów i podejmowanie intensywnych działań zmierzających do ich realizacji. Różnią się one w zależności od warunków, w jakich młodzież żyje. Formowane są nowe rodzaje motywacji, zmianie ulegają treści i organizacja przeżyć uczuciowych. Występujące w tym czasie trudności dotyczą m.in. nadania sensu własnemu życiu.Poszukiwanie własnej tożsamości związanej z poczuciem sensu życia składa się, według K. Obuchowskiego  z trzech– Faza identyfikacji – utożsamianie się z zewnętrznymi wzorami.– Faza kosmiczna – oderwanie od rzeczywistości, roz/mach, chaos w poszukiwaniu celu i sensu życia.– Faza dojrzałego sensu życia  – umiejętność określenia siebie i sensu swojego życia. Faza ta kształtuje się stopniowo, w okresie dojrzewania płciowego i dorastania.Zadowolenie z życia, jako poznawczy komponent subiektywnego samopoczucia, zajmuje wiele uwagi naukowców w dziedzinie psychologii pozytywnej , 9, 10. well-being), czyli dobrego samopoczucia, psychicznego i społecznego, które może być najlepiej określone przez daną osobę. Obszar zdrowia subiektywnego może zawierać szereg świadomych i nieświadomych elementów, np. poczucia „rezerwy” zdrowia czy poczucia niedoboru zdrowia lub dysfunkcji [Z pojęciem zdrowia subiektywnego, zaproponowanym przez C. Ry= , łączy ssfunkcji . ZnamienNierówności społeczne w zdrowiu są podstawowym elementem społecznych badań epidemiologicznych, a status socjoekonomiczny (SES) jest ściśle związany ze zdrowiem . ZnaczenBiorąc pod uwagę, że zadowolenie z życia, zdrowie subiektywne oraz status materialny rodziny są niezwykle ważnymi zmiennymi w badaniach dzieci i młodzieży szkolnej, zdecydowano się sprawdzić ich związek również z poczuciem sensu życia młodzieży w wieku 13-17 lat.Celem pracy było zbadanie poziomu sensu i zadowolenia z życia oraz częstości odczuwania dolegliwości subiektywnych przez uczniów gimnazjum, a także ocena statusu ekonomicznego rodziny. Podjęto również analizę związku między poczuciem sensu życia a pozostałymi zmiennymi kontekstowymi.Postawiono dwa pytania badawcze:1. Czy wymienione powyżej zmienne są różnicowane przez płeć i wiek uczniów?2. Czy zadowolenie z życia, dolegliwości somatyczne i status ekonomiczny rodziny są związane z poczuciem sensu życia?„Środowisko fizyczne i społeczne oraz jakość funkcjonowania szkoły a zdrowie subiektywne i zachowania zdrowotne” (Nr 2013/09/B/HS6/03438). Na przeprowadzenie badania uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej przy Instytucie Matki i Dziecka.Praca przedstawia wyniki analiz prowadzonych z wykorzystaniem danych uzyskanych z ogólnopolskiego badania ankietowego w szkołach w 2015 roku, w ramach projektu NCN pt.: Badaniem objęto grupę 3695 uczniów klas I-III gimnazjum w wieku 13-17 lat (1754 chłopców i 1941 dziewcząt), w 70 szkołach z terenu całego kraju, po uprzednim uzyskaniu zgody dyrektora szkoły oraz uczniów i ich rodziców. Źródło danych stanowi anonimowa ankieta audytoryjna pt. „Zdrowie i szkoła”, wypełniana przez uczniów w tradycyjnej formie papierowej lub on line.Podjęte w pracy analizy dotyczyły następujących zagadnień:Poczucie sensu życia, badano przy użyciu Testu Sensu Życia – Purpose in Life Test (PIL) autorstwa J. C. Crumbaugha i L. T. Maholicka, w polskiej adaptacji Z. Płużek [1. . Płużek . W badan. Płużek  Składa sW życiu: nie mam żadnych celów ani do niczego nie dążę (1) − mam bardzo wyraźne cele i dążenia (7);Moje istnienie jest: zupełnie bezcelowe (1) – celowe i sensowne (7);Każdy dzień: niesie ze sobą coś nowego (7) – jest zawsze taki sam (1);W dążeniu do celów życiowych: nigdy nie miałem powodzenia (1) – udało mi się zaspokajać moje potrzeby (7);Uważam, że moje szanse na znalezienie sensu życia, celu i roli w życiu: są bardzo duże (7) − są praktycznie żadne (1);Doszedłem do wniosku, że: brak mi celu (1) − mam wyraźne cele dające pełne zadowolenie (7).Dokładniejsze informacje dotyczące zastosowanej skali zostały przedstawione w odrębnym opracowaniu .Zadowolenie z życia, badano z zastosowaniem skali wizualnej, będącej adaptacją tzw. skali Cantrila i stosowanej w badaniach HBSC  od 2002 roku [2. 002 roku . Skala tObok jest rysunek drabiny. Na górze drabiny jest liczba 10 – umownie oznaczająca życie, które wydaje Ci się najlepsze. Na dole drabiny jest liczba 0 – oznaczająca życie, które wydaje Ci się najgorsze. Pomyśl, jakie jest teraz Twoje życie i w którym miejscu drabiny Ty stanąłbyś. Wstaw X w jedną kratkę w drabinie cyfry, która znajduje się w tym miejscu.Przyjęto podział dychotomiczny i założono że osoby, które wybrały poziom 0-5 punktów są niezadowolone ze swojego życia, natomiast te, które uzyskały 6-10 punktów to osoby zadowolone z życia.Dolegliwości subiektywne, badano za pomocą skróconej, jednoczynnikowej skali będącej częścią skali cząstkowej Problemy zdrowia fizycznego. Skala ta wraz z dwoma innymi skalami cząstkowymi  pochodzi z kwestionariusza CHIP-AE  [W ciągu ostatnich 4 tygodni, przez ile dni naprawdę źle się czułeś?; budziłeś się z uczuciem zmęczenia?; miałeś bóle głowy? Pytanie3. Edition) . Do zastzaznacz znakiem X jedną kratkę w każdym wierszu, a każde stwierdzenie miało kategorie odpowiedzi: wcale; od 1 do 3 dni; od 4 do 6 dni; od 7 do 14 dni; od 15 do 28 dni. Dla potrzeb analiz kategoriom tym przyporządkowano odpowiednio od 0 do 4 punktów. Odpowiedzi zostały wykorzystane do opracowania indeksu sumarycznego przyjmującego zakres od 0 do 12 punktów. Im wyższy wynik uzyskany na skali, tym częściej badana młodzież odczuwała dolegliwości somatyczne w ciągu ostatnich 4 tygodni. Dokonano podziału na trzy kategorie w zależności od częstości odczuwania dolegliwości somatycznych: rzadko (0-1 punkt); przeciętnie (2-6 punktów); często (7-12 punktów).poprzedzone było instrukcją: Status materialny rodziny oceniano z zastosowaniem skali zasobów materialnych - FAS . Stopniowo modyfikowana skala FAS wykorzystywana jest w badaniach HBSC jako wiarygodny miernik statusu społecznoekonomicznego rodziny [biedne (0-4 punkty), raczej biedne (5-6 punktów), przeciętne (7-9 punktów) i zamożne (10-13 punktów). Kategoryzacji dokonano zgodnie z krajowymi wytycznymi, uwzględniającymi duży odsetek rodzin z wynikiem w skali FAS poniżej 7 punktów [4.  rodziny , 28. W owysoki poziom poczucia sensu życia (powyżej 26 punktów) oraz brak wysokiego poczucia sensu życia (poniżej 26 punktów). Do modelu regresji włączono również płeć oraz klasę (od I do III) gimnazjum jako zmienne kontrolowane. We wszystkich analizach za poziom istotności przyjęto p<0,05. Zastosowano program SPSS v. 17.W pierwszej części pracy przedstawiono wyniki analiz jednowymiarowych, dotyczące średniego poziomu sensu życia, poziomu zadowolenia z życia oraz częstości odczuwania dolegliwości subiektywnych. Dalsze analizy prowadzono na zmiennych skategoryzowanych. Do zbadania różnic w poziomie poczucia sensu życia u uczniów w zależności od ich poziomu zadowolenia z życia oraz częstości odczuwania dolegliwości subiektywnych i statusu ekonomicznego rodziny zastosowano jednoczynnikową analizę wariancji (ANOVA), test t-Studenta oraz tzw. test posthoc czyli test porównań wielokrotnych. Analizy te są stosowane gdy analiza wariancji informuje, że są istotne statystycznie różnice jednak nie wiadomo, które z porównywanych grup różnią się miedzy sobą W celu określenia prawdopodobieństwa wysokiego poziomu sensu życia w kontekście wybranych zmiennych, oszacowano wielowymiarowy model regresji logistycznej, dzieląc umownie zmienną dotyczącą poczucia sensu życia na 2 kategorie: 11.11.2W toku analizy zebranego materiału stwierdzono, że chłopcy charakteryzowali się istotnie wyższym poziomem sensu życia niż dziewczęta . Ustalono również, że klasa gimnazjum istotnie różnicuje średni poziom sensu życia uczniów . Analizując powyższe zmienne po skategoryzowaniu, odnotowano różnice w poziomie zadowolenia z życia w zależności od płci i poziomu edukacji (klasy gimnazjum). Różnice te były istotne statystycznie tylko w zależności od płci, przy czym chłopcy istotnie częściej niż dziewczęta byli zadowoleni z życia . Częstość odczuwania przez młodzież dolegliwości subiektywnych była różnicowana istotnie statystycznie zarówno przez płeć, jak i klasę gimnazjum . Dziewczęta oraz uczniowie III klasy gimnazjum istotnie częściej niż chłopcy i uczniowie młodsi deklarowali nasilone odczuwanie dolegliwości subiektywnych .1.3Analiza wariancji ANOVA oraz porównania wielokrotne wskazały na istotne statystycznie różnice w średnim poziomie sensu życia między uczniami w zależności od ich zadowolenia z życia i częstości odczuwania dolegliwości fizycznych oraz statusu ekonomicznego rodziny . Uczniow2Do modelu regresji logistycznej włączono wszystkie analizowane zmienne, a także płeć i klasę gimnazjum. Kategoriami odniesienia były: brak zadowolenia z życia; często odczuwane dolegliwości fizyczne; rodzina biedna; III klasa gimnazjum i płeć − dziewczęta. Analizy wykazały, że zadowolenie z życia, odczuwanie dolegliwości fizycznych rzadko i z przeciętną częstotliwością oraz co najmniej przeciętny status ekonomiczny rodziny są związane z wysokim poziomem sensu życia . StwierdPersonal Meaning Profile (PMP). W przytoczonym badaniu wzięła także udział nieporównywalnie mniejsza próba nastolatków – 104 osoby. Nie bez znaczenia mogą tu także pozostawać różnice kulturowe. Chłopcy też istotnie bardziej niż dziewczęta byli zadowoleni z życia. Podobne wyniki uzyskano w badaniach HBSC 2014 [W niniejszej analizie posłużono się wynikami badania ankietowego przeprowadzonego na próbie 3695 uczniów w wieku 13-17 lat (I-III klasy gimnazjum). W pracy postawiono dwa pytania badawcze. Odpowiadając na pierwsze z nich, dotyczące różnicowania analizowanych zmiennych przez płeć i wiek, wykazano, że chłopcy istotnie częściej niż dziewczęta wykazywali się wyższym poziomem poczucia sensu życia. Rathi i Rastogi (2007) uzyskali w swych analizach inne wyniki . W przepBSC 2014  Badania BSC 2014  OdwrotneBSC 2014 . W ich aBSC 2014 . Drugie BSC 2014  wykazałyBSC 2014 . UważnośBSC 2014 . MiędzykBSC 2014 . Wyniki BSC 2014 . PodobneBSC 2014 .Biorąc pod uwagę związek poczucia sensu życia z zadowoleniem z życia, dolegliwościami subiektywnymi oraz statusem ekonomicznym rodziny, warto uwzględnić ten sposób myślenia w dalszych badaniach i działaniach z zakresu polityki zdrowotnej i edukacyjnej. Przede wszystkim należałoby wykorzystać potencjalny ochronny wpływ poczucia sensu życia na zdrowie, w programach promocji zdrowia, które powinny zawierać większy ładunek treści dotyczących zdrowia psychicznego, odporności psychicznej czy radzenia sobie ze stresem. W niektórych prywatnych lub liczących małą liczbę uczniów szkołach publicznych w Polsce prowadzone są spotkania mentoringowe a także tutoriale mające na celu poprawę dbałości młodzieży o zdrowie. W większych placówkach oświatowych warto wdrożyć serie spotkań socjoterapeutycznych w kilkunastoosobowych grupach lub klasach mających na celu naukę korzystania ze wsparcia społecznego. W Polsce brakuje aktualnych badań dotyczących sensu życia młodzieży szkolnej, dlatego celowe byłoby przeprowadzenie kolejnych analiz z uwzględnieniem innych zmiennych, takich jak: przemoc rówieśnicza czy subiektywna witalność a także porównań poziomu poczucia sensu życia u nastolatków zdrowych oraz z chorobami przewlekłymi w powiązaniu z innymi zmiennymi kontekstowymi.Niewątpliwymi ograniczeniami przeprowadzonego badania było użycie w nim skróconych skal lub pojedynczych pytań dotyczących analizowanych zagadnień. Jest to charakterystyczne ograniczenie dotyczące dużych badań populacyjnych, które prowadzone są na kilkutysięcznych próbach, za pomocą wielowątkowych ankiet. Analizy te mają na celu, przede wszystkim informować o obecności pewnych zależnościach i wyznaczać kierunki dalszych, pogłębionych eksploracji. Należy jednak uwzględnić fakt, że są to pytania walidowane w badaniach międzynarodowych, dlatego rzetelność uzyskanych przy ich zastosowaniu wyników jest bardzo wysoka.W niniejszym badaniu zastosowano również skróconą, 6-itemową wersję kwestionariusza PIL, opracowaną przez J. Życińską i J. Januszka . ZdecydoPomimo tego, niniejsza praca jest jednym z nielicznych opracowań obejmujących poczucie sensu życia młodzieży szkolnej. Zarówno ta, jak i wcześniejsze analizy, dotyczące tej problematyki  , stanowiWedług przeprowadzonych analiz, predyktorem wysokiego poziomu poczucia sensu życia wydaje się być zadowolenie z życia, dobre samopoczucie fizyczne oraz wyższa zamożność rodziny.Skala PIL w wersji 6-punktowej jest godnym polecenia narzędziem w badaniach populacyjnych, przystępnym poznawczo również dla młodzieży szkolnej.Ponieważ w literaturze polskiej brakuje analiz dotyczących poczucia sensu życia młodzieży szkolnej, warto kontynuować i pogłębiać badania, z uwzględnieniem zarówno skróconej, jak i pełnej wersji tego narzędzia.