Nieskończoność

Nieskończoność (symbol: ∞) – byt nieograniczony (w sensie wielkości bądź ilości), który przyjęło się oznaczać za pomocą znaku

        ∞
        ,

    {\displaystyle \infty ,}

 podobnego do „przewróconej ósemki” (lemniskata).

== Historia ==
Arystoteles był pierwszym, który ujął naukowo problem nieskończoności. Wymienił różne rodzaje nieskończoności. Są to:

nieskończoność potencjalna – to nieskończoność niedokonana, w której dla podanej jakiejkolwiek skończonej liczby (lub wielkości geometrycznej), zawsze znajdzie się liczba (wielkość) od niej jeszcze większa.
nieskończoność aktualna – to nieskończoność dokonana, w której możność nieskończenie wielu kroków zostaje spełniona, urzeczywistniona w postaci jednego aktu. Typowym dziś jej przykładem jest zbiór wszystkich liczb naturalnych, traktowany jako jeden obiekt będący końcowym efektem nieskończonego procesu zwiększania liczebności, obiekt wyraźnie określony, mogący być elementem innego zbioru.
Ponadto Arystoteles wyróżnił dwa rodzaje nieskończoności potencjalnej:

nieskończoność ze względu na dodawanie, zwiększanie (np. liczb, odcinków),
nieskończoność ze względu na podział (odcinka itp.).
Nieskończoność potencjalna była akceptowana przez wszystkich uczonych. Nieskończoności aktualnej starożytni Arystoteles i inni filozofowie i matematycy nie uznawali. To nastawienie określono mianem horror infiniti – strach przed nieskończonością. Kryła się za tym świadomość, że nieskończoność aktualna prowadzi do paradoksów (z których najbardziej znane to paradoksy Zenona z Elei). Zauważano także takie „absurdy”, jak np. fakt, że liczb naturalnych i kwadratów liczb naturalnych jest tyle samo, co przeczyło intuicji, która mówiła, że część musi być mniejsza od całości.
Z nieskończonością potencjalną mamy do czynienia w analizie matematycznej, gdy mówimy o granicy. Mówiąc, że ciąg (an) dąży do granicy g, gdy n dąży do nieskończoności, mamy na myśli fakt, że wyrazy (an) są dowolnie bliskie g dla odpowiednio dużych n. Nie zakładamy tu wcale istnienia żadnego nieskończonego bytu, a jedynie nieustającą możliwość powiększania (i analogicznie: nieustającą możliwość pomniejszania). Nieskończonością potencjalną w kontekście przestrzeni posługują się Elementy Euklidesa.
Proklos Diadochus w V wieku naszej ery wyrażał to w taki sposób:

wielkości są wprawdzie dzielone w nieskończoność, ale nie na nieskończenie wiele części. To ostatnie powodowałoby, że aktualnie byłoby nieskończenie wiele części, tamto pierwsze, że tylko potencjalnie; to ostatnie daje nieskończoności istnienie substancjalne, tamto przyznaje jej tylko stawanie się.
Jednak nie tylko starożytni czuli się niepewnie, obcując z pojęciem nieskończoności. Gottfried Wilhelm Leibniz w XVII wieku pisał:

nie ma nic bardziej namacalnego niż absurdalność idei liczby właściwie nieskończonej.

== Symbol ==

Symbol nieskończoności

        ∞

    {\displaystyle \infty }

 (UTF-8. ∞) został zaproponowany przez Johna Wallisa w traktacie De sectionibus conicis (1655) i był konsekwentnie przez niego używany w późniejszych pracach, m.in. w Arithmetica infinitorum (1656).
W książce „Zero to Lazy Eight” Alexander Humez, Nicholas Humez i Joseph Maguire twierdzą, że Wallis był typowym uczonym i jest całkiem prawdopodobne, że wywiódł on symbol

        ∞

    {\displaystyle \infty }

 z rzymskiego znaku oznaczającego

        1000

    {\displaystyle 1000}

 –  (oznaczanego również przez

        M

    {\displaystyle M}

), chociaż jest też prawdopodobne, że zainspirował go znak

        ω
        ,

    {\displaystyle \omega ,}

 symbol małej litery greckiej omega, która będąc ostatnią literą greckiego alfabetu, była metaforą końca i ostateczności.
Symbol nieskończoności w systemach komputerowych:

== Matematyka ==

=== Analiza matematyczna i geometria ===
W rachunku różniczkowym i całkowym stosuje się różne pojęcia nieskończoności:

        +
        ∞

    {\displaystyle +\infty }

 (pisane też bez znaku + jako

        ∞

    {\displaystyle \infty }

) oraz

        −
        ∞
        .

    {\displaystyle -\infty .}

 W topologii rozważa się zbiór

        {
        −
        ∞
        }
        ∪

          R

        ∪
        {
        ∞
        }
        ,

    {\displaystyle \{-\infty \}\cup \mathbb {R} \cup \{\infty \},}

 tzn. prostą liczbową uzupełnioną oboma punktami w nieskończoności.
W pewnych teoriach (np. w teorii całki Lebesgue’a) dopuszcza się niektóre działania na takich symbolach, np.

        ∞
        +
        a
        =
        ∞

    {\displaystyle \infty +a=\infty }

 dla dowolnej liczby rzeczywistej

        a
        ,

    {\displaystyle a,}

 ale symbol

        ∞
        −
        ∞

    {\displaystyle \infty -\infty }

 uważa się za niezdefiniowany.
Czym innym zaś jest punkt w nieskończoności dla płaszczyzny zespolonej, określony za pomocą rzutu stereograficznego.
W geometrii rzutowej mówi się o przecinaniu się prostych równoległych w nieskończoności, przy czym tym razem jest tylko jeden punkt niezależnie od tego, w którą stronę podążamy; w efekcie obie te nieskończoności „sklejają się” razem i prosta topologicznie staje się okręgiem.

=== Teoria mnogości ===

W XIX wieku zbiory nieskończone rozważał Bernard Bolzano, ale prawdziwego przełomu dokonał niemiecki matematyk Georg Cantor, który odkrył różne rodzaje aktualnej nieskończoności, istniejących jako samodzielne byty, na których możemy dokonywać działań typu arytmetycznego. Cantor zdefiniował pojęcie równej liczby elementów zbioru i pojęcie liczby kardynalnej oraz udowodnił m.in., że zbiór nieskończony

          R

    {\displaystyle \mathbb {R} }

 liczb rzeczywistych jest liczniejszy niż zbiór

          N

    {\displaystyle \mathbb {N} }

 liczb naturalnych (patrz rozumowanie przekątniowe). Mimo iż Cantor badał nieskończone wielkości, nie uznawał różniczek, czyli nieskończenie małych wartości.
Oprócz tego Cantor rozwinął teorię pozaskończonych liczb porządkowych.
Rozważa się nieskończoną hierarchię mocy zbiorów nieskończonych, tak zwaną hierarchię liczb kardynalnych. Kolejne moce zbiorów nieskończonych (liczby kardynalne) oznacza się symbolem pierwszej litery alfabetu hebrajskiego alef indeksowanym kolejnymi liczbami porządkowymi:

          ℵ

            0

        <

          ℵ

            1

        <

          ℵ

            2

        <
        ⋯
        <

          ℵ

            k

        <
        …

          ℵ

            ω

        <
        …

    {\displaystyle \aleph _{0}<\aleph _{1}<\aleph _{2}<\dots <\aleph _{k}<\dots \aleph _{\omega }<\dots }

Liczby kardynalne można nie tylko porównywać, ale także przeprowadzać na nich operacje: dodawania, mnożenia oraz potęgowania.
Z początku wielu matematyków bardzo nieufnie podchodziło do rozważań Cantora i jego stosunku do nieskończoności aktualnej, uważając, że są one zbyt oddalone od intuicji. Henri Poincaré twierdził: "Następne pokolenia potraktują teorię zbiorów jako chorobę, z której udało im się wyleczyć". Okazało się jednak, że dzięki użyciu metod teorii mnogości nastąpił gwałtowny rozwój z jednej strony podstaw matematyki, a z drugiej strony całej matematyki. Cantor uporządkował chaos definicyjny, zastępując nieścisłe pojęcia wielkości i liczby pojęciami zbioru i liczby kardynalnej. Z drugiej strony, systematyczne i ścisłe badanie nieskończoności aktualnych szybko doprowadziło do problemów takich jak hipoteza continuum, które wymagały zrewidowania całego aparatu logiki matematycznej. Z kolei opozycjoniści zgłaszali zastrzeżenia do teorii mnogości, wskazując na rozmaite paradoksy, związane zwłaszcza z koncepcją nieskończoności rozwijaną na jej gruncie. Doprowadziło to do rozwinięcia takich prądów jak konstruktywizm czy finityzm, których celem była przebudowa podstaw matematyki w sposób usuwający pojęcie nieskończoności aktualnej i przeformułowanie wszystkich twierdzeń w celu likwidacji paradoksów.

== Zobacz też ==

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
I.G.I.G. Baszmakowa I.G.I.G., Grecja starożytna. Kraje hellenistyczne i imperium rzymskie, [w:] A.P.A.P. Juszkiewicz (red.), Historia matematyki, t. I, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 96–102 .
KazimierzK. Kuratowski KazimierzK., Wstęp do teorii mnogości i topologii, Warszawa: PWN, 1955 . Brak numerów stron w książce
RomanR. Murawski RomanR., Nieskończoność w matematyce. Zmagania z potrzebnym, acz kłopotliwym pojęciem, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” (LV), 2014, s. 8–9 .
Amir D. Aczel, Tajemnica alefów. Matematyka, kabała i poszukiwanie nieskończoności, Rebis, Poznań 2002.
Hans Niels Jahnke: A history of analysis. Providence, RI: American Mathematical Society, 2003. ISBN 0-8218-2623-9. OCLC 51607350.
Krzysztof Ciesielski, Zdzisław Pogoda: Bezmiar Matematycznej Wyobraźni. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005. ISBN 83-7337-932-0.

== Linki zewnętrzne ==
Polskojęzyczne
 Nagrania na YouTube [dostęp 2024-04-13]:

Drogi do nieskończoności, kanał Centrum Nauki Kopernik (CNK), 14 grudnia 2018.
Marek Kuś, Nieskończoność, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Uniwersytet Jagielloński (CKBI UJ), kanał „Copernicus”, 16 lutego 2019.
Tomasz Miller, Bliżej Nauki: Nieskończoność – i co dalej?, kanał FAIS UJ, 11 kwietnia 2024.
Tomasz Miller, Jak duża (lub mała) jest nieskończoność?, kanał „Amfiteatr. Miejski Ośrodek Kultury”, 17 września 2024.
Anglojęzyczne
GrahamG. Oppy GrahamG. i inni, Infinity, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 29 kwietnia 2021, ISSN 1095-5054 [dostęp 2021-04-30]  (ang.).
BradleyB. Dowden BradleyB., The Infinite, Internet Encyclopedia of Philosophy, ISSN 2161-0002 [dostęp 2018-06-27]  (ang.).
 Infinity (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].
 Nagrania na YouTube [dostęp 2024-04-13]:

Michael Stevens, How To Count Past Infinity, kanał Vsauce, 9 kwietnia 2016.
Defining Infinity, kanał PBS Infinite Series, 13 kwietnia 2018.
Sabine Hossenfelder, Is Infinity Real?, kanał autorski, 5 grudnia 2020.


Numer

Numer – oznaczenie przedmiotu, wyrobu, pojazdu, pozycji na liście itp., np. numer rejestracyjny pojazdu, numer telefonu z numerem kierunkowym, numer użytkownika komunikatora internetowego.

== Numer a liczba ==
Nie należy traktować numeru jak liczby, mimo że też składa się z cyfr (wygląda podobnie), chociaż daje się sortować (tak jak i słowa):

numery telefoniczne: 00431234567 oraz 431234567 reprezentują tę samą liczbę naturalną, ale są różnymi numerami (pierwszy w Austrii, drugi w Sieradzu)
*72202051 – jest telefonicznym numerem premium w sieci Plus, choć zawiera gwiazdkę, więc nie reprezentuje żadnej liczby.
numery rejestracyjne samochodów zawierają litery
porządek numerów podczas sortowania nie ma na ogół związku z właściwościami numerowanych obiektów. Natomiast porządek liczb ma – większy wzrost to większa liczba opisująca go.
numery określające obiekty rzeczywiste znajdują się na skali nominalnej, w niektórych przypadkach porządkowej, liczby opisujące obiekty rzeczywiste znajdują się na skali interwałowej lub ilorazowej.

== Zobacz też ==
cyfra
kod
liczba
symbol


Obrączka ślubna

Obrączka ślubna – pierścień, zwykle bez kamienia, często grawerowany, wykonany ze stopu złota lub innego szlachetnego metalu. W dniu ślubu zakładany sobie wzajemnie przez małżonków, przeważnie na palec serdeczny prawej lub lewej dłoni (w zależności od kraju). Symbol dozgonnej miłości małżonków i zobowiązania, iż dochowają wierności małżeńskiej.

== Historia ==
Uważa się, że pierwsze obrączki ślubne pojawiły się w starożytnym Egipcie. Relikty sprzed 6000 lat, w tym zwoje papirusowe, są dowodem wymiany między małżonkami splecionych pierścieni konopi lub trzcin. Starożytny Egipt uważał krąg za symbol wieczności, a pierścień służył do oznaczenia wiecznej miłości małżonków. Taki był również początek zwyczaju noszenia obrączki na palcu serdecznym lewej ręki, ponieważ starożytni Egipcjanie wierzyli, że ten palec otaczała specjalna żyła, która była połączona bezpośrednio z sercem, w języku łacińskim nazywana „Vena amoris ”.
Zachodnie tradycje noszenia obrączek ślubnych sięgają starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu, gdzie najpierw były związane z posagiem małżeńskim, a później z obietnicą wierności. Współczesny zwyczaj nakładania sobie obrączek przez nowożeńców podczas ceremonii ślubnej wywodzi się z czasów chrześcijańskiej, średniowiecznej Europy.
Inne pierścienie, spotykane na Bliskim Wschodzie,  miały postać kilku kawałków, które po odpowiednim złożeniu tworzyły spójny układ. Robiono je w tym celu, by utrudnić prawidłowe założenie ich na palec – w przypadku zdjęcia go przez żonę mąż wiedział o tym.  Znane są też pierścienie przedstawiające dwie splecione ręce. Pierścienie te były noszone w Europie, przypuszczalnie od czasów antycznych.

Zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i Kanadzie obrączki były początkowo noszone tylko przez żony, a stały się powszechne dla obojga małżonków w XX wieku.

== Sposób noszenia ==
Obrączka ślubna noszona jest na serdecznym palcu prawej ręki, m.in. w  Polsce, Austrii, Niemczech, Norwegii, Danii, Grecji, Hiszpanii, Indiach, Chile, Wenezueli, Rosji, Ukrainie, Białorusi, Litwie, Łotwie, Węgrzech, Holandii, Islandii, Serbii, Macedonii Północnej, Czarnogórze, i Bułgarii.
Na lewej ręce nosi się obrączkę ślubną m.in. w następujących państwach: Francja, Belgia, Szwajcaria, Irlandia, Wielka Brytania, Walia, Szkocja, Szwecja, Finlandia, Czechy, Słowacja, Rumunia, Mołdawia, Chorwacja, Włochy, Słowenia, Turcja, Cypr, Brazylia, Portugalia, Egipt, Iran, Meksyk, USA, Kanada, Australia, Nowa Zelandia, Japonia, Chiny, i Korei Południowej.

== Obrączki ślubów zakonnych ==
Obrączkę lub sygnet noszą także numerariusze i przyłączeni – świeccy członkowie Opus Dei, żyjący w celibacie, po złożeniu zobowiązania na całe życie.
Zakonnice noszą obrączki na znak przynależności do Jezusa Chrystusa.

== Zobacz też ==

pierścionek zaręczynowy
pierścień Claddagh
Przed sklepem jubilera, film z 1989 roku oparty na dramacie Karola Wojtyły Przed sklepem jubilera z 1960 r., podkreślający znaczenie obrączki jako szczególnego symbolu

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Przed sklepem jubilera – film na YouTube

== Bibliografia ==
Lijka Kazimierz OMI (2010), Obrączki ślubne i ich symbolika w Kościele łacińskim, Liturgia Sacra 16 (1), s. 105-120.
Magruk Adam (2016), Obrączka ślubna – jej historia i znaczenie w tradycji Kościoła prawosławnego,  The Central European Journal Of Social Sciences And Humanities 18, s. 81-86.
Vicki Howard (2003), A 'Real Man's Ring': Gender and the Invention of Tradition, Journal of Social History 36 (4), s. 837–856.


Okrąg z punktem w środku

Okrąg z punktem w środku, Circumpunct,  zakreślony punkt jest starożytnym symbolem (), któremu przypisuje się wiele znaczeń.

== Symbol Słońca ==

Słońce (jako symbol astronomiczny),
masa Słońca (indeks masy astronomicznej),
Słońce / złoto (planetarny symbol alchemiczny złota),
Słońce / Ra (egipskie hieroglify),
Słońce / dzień (oznaczenie dnia w starożytnym chińskim piśmie na kościach).

== Matematyka ==
okrąg z zaznaczonym środkiem (geometria),
wektor skierowany "na zewnątrz" strony, przeciwieństwo wektora  skierowanego "do środka" strony.

== Geografia ==
centrum miasta (europejski znak drogowy),
dokładne położenie (nawigacja),
koniec szlaku (Skauting).
wschód słońca (system meteorologiczny),

== Religie ==
Keter (kabała),
Archanioł Michał (kabała)
Monada (w filozofii Pitagorejczyków),
duch (Odżibwejowie).

== Lingwistyka ==
hwair (alfabet gocki, hw),
mlask dwuwargowy (międzynarodowy alfabet fonetyczny),
tha (brahmi),
oko (Bliss),
"dziesiątka" (symbol Unicode).

== Inne ==

użyty lub unieważniony znaczek (filatelistyka),
kokardy (jak oznaczenie samolotów wojskowych),
znak handlowy Target Corporation,
symbol nowicjusza wolnomularstwa,
w skautingu znak patrolowy "Wykonałem zadanie i wróciłem do domu" (umieszczony na grobie Roberta Baden-Powella).

== Przypisy ==


Okrągły stół (symbol)

Okrągły stół – symbol spotkania, na którym wszyscy są równi i starają się w zgodzie rozwiązywać spory. Nawiązuje on do mitu o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu. Założony został przez czarnoksiężnika Merlina. Okrągły stół pojawił się w historii czterech państw: Niemiec (1933), Polski (1989), Bułgarii (1990) i Ukrainy (2004 i 2013).

== Zobacz też ==
Okrągły Stół (Polska)
Okrągły Stół (Bułgaria)


Orzeł (symbol)

Orzeł – symbol heraldyczny, wykorzystywany w takich kompozycjach jak godło, trzymacze lub herb. Popularnie wykorzystywany jako symbol państwowy, rodowy, organizacyjny itp.

== Historia ==

=== Orzeł jako symbol ===
Według niektórych uczonych, geneza orła jako symbolu sięga czasów wspólnoty praindoeuropejskiej, kiedy to orzeł jako symbol siły stał się atrybutem pierwszego z bogów praindoeuropejskiego panteonu – Diausa, znanego z późniejszej Grecji jako Zeus, a z Rzymu jako Jowisz, Iuppiter (archaicznie Diouis pater).
Symbolu orła używały jako swojego znaku (derafš) ludy irańskie. Złoty orzeł był godłem perskiej dynastii Achemenidów panującej na Bliskim Wschodzie od VI do IV wieku p.n.e. Później znak ten przejęli Seleucydzi i Partowie, a później też władcy Armenii. Jako symbol występuje też w pismach religijnych – irańskiej Aweście (jako symbol boskiej chwały) oraz w Biblii (jako symbol mądrości Jahwe, np. w księdze Ezechiela oraz Apokalipsie).
W religii rzymskiej orzeł był atrybutem i posłańcem Jowisza. Jako symbol siły tego boga stał się emblematem legionów rzymskich. Podobizna (figurka) orła z rozpostartymi skrzydłami widniała m.in. na szczycie sztandaru legionów – vexillum i labarum (do czasu zastąpienia przez symbol Chi Rho za cesarza Konstantyna Wielkiego).
W Cesarstwie Rzymskim orzeł stał się z czasem emblematem cesarza jako zwierzchnika armii, a następnie uniwersalnym symbolem państwa rzymskiego. Po przeniesieniu stolicy do Konstantynopola i utrwaleniu się dualistycznego charakteru cesarstwa (z podziałem na łaciński zachód oraz grecki wschód) rozpowszechniła się symbolika orła dwugłowego, gdzie dwie głowy symbolizują dwie stolice: lewa Rzym, prawa Konstantynopol.
We wczesnym średniowieczu orła używali również Goci, Gepidowie i Frankowie. Orzeł jednogłowy, nawiązujący do tradycji poprzedzającej rozpad cesarstwa rzymskiego na dwie części, stał się godłem Karola Wielkiego, a potem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i innych państw, m.in. księstw śląskich. W XIV wieku stał się godłem Polski. Jako pierwszy władca Polski użył symbolu orła Przemysł II na pieczęci majestatycznej z 1295 roku.

=== Orzeł dwugłowy ===
Orzeł dwugłowy był znany już w głębokiej starożytności. W mitologii rzymskiej orzeł dwugłowy nawiązuje do głowy Janusa – siła stwórcza, wszechwiedza. Dwugłowy orzeł pozostał godłem Cesarstwa Bizantyńskiego, które nigdy nie wyrzekło się pretensji do panowania nad utraconą zachodnią częścią Cesarstwa Rzymskiego.
Za panowania cesarza Zygmunta Luksemburskiego w roku 1410, aż do roku 1806 dwugłowy orzeł stał się widocznym godłem Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego.
Do heraldyki ruskiej trafił prawdopodobnie poprzez pierwszych wareskich władców Rusi – Rurykowiczów, którzy prowadzili ożywioną działalność handlową i religijną z Bizancjum i Konstantynopolem. W XIII w. lub wcześniej, pojawił się w sąsiadującej z Polską Rusi Halickiej.
Dwadzieścia pięć lat po ślubie Iwana III z Zoe Paleolog (1497), dwugłowego orła uznano za oficjalny herb Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Od 1993, dwugłowy złoty orzeł z czasów Cesarstwa Wschodniorzymskiego jest ponownie herbem Rosji.

== Galeria ==

=== Współczesne herby i godła państw ===

=== Herby miejscowości ===

=== Herby regionów ===

=== Herby i godła historyczne ===

=== Symbole wojskowe ===

== Przypisy ==


Osiem trygramów

Osiem trygramów (bagua) – starochińska koncepcja filozoficzna, według której siły przyrody można uprościć do ośmiu podstawowych elementów, reprezentowanych przez tzw. trygramy. Graficzną reprezentacją bagua jest ośmiokąt foremny, w którym każdy bok odpowiada jednemu z nich.
W centrum ośmiokąta wpisuje się zazwyczaj taijitu, bo same trygramy są kombinacjami yin i yang. Każdy trygram (gua) składa się bowiem z trzech linii - ciągłych (symbolizują yang) lub przerywanych (yin). Dwa gua składają się z kolei na jeden heksagram. 64 możliwe kombinacje heksagramów wyznaczają układ starochińskiego traktatu filozoficzno-wróżbiarskiego Yijing.
Jako narzędzie analityczne koncepcja bagua znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach chińskiej kultury i nauki, tj. filozofia i magia taoistyczna, sztuki walki (por. Baguazhang), feng shui, nawigacja itd.
Z Chin koncepcja bagua trafiła do innych krajów Dalekiego Wschodu i znalazła odzwierciedlenie m.in. na fladze Korei Południowej.

== Własności ośmiu trygramów ==

== Pochodzenie ośmiu trygramów ==

Istnieją dwa źródła pochodzenia koncepcji bagua:

Uważa się, że osiem trygramów wywodzi się z filozofii yin i yang. Współzależności między dwoma pierwiastkami yin i yang miał opisać legendarny władca-filozof Fuxi w przypisywanym mu powiedzeniu:無極生有極, 有極是太極,太極生兩儀, 即陰陽;兩儀生四象: 即少陰、太陰、少陽、太陽,四象演八卦， 八八六十四卦
Nieograniczone (Wuji) tworzy ograniczone, czyli Absolut (Taiji) Z Taiji wywodzą się dwie formy, czyli yin i yangDwie formy tworzą cztery fenomeny, zwane mniejszym i większym yang (Taiyang, czyli Słońce), oraz mniejsze i większe yin (Taiyin to Księżyc).Cztery fenomeny działają poprzez osiem trygramów i 64 heksagramy.
Powyższy cytat wykazuje pewne podobieństwo do Genesis, aczkolwiek brak w nim sił sprawczej porównywalnej do Boga; na początku istnieje pustka, w której światło oddziela się od ciemności, ziemia od nieba, ląd od wody, słońce od księżyca itd.

Inny opis filozoficzny przypisuje się królowi Wenowi z dynastii Zhou: "Na początku świata istniało Niebo i Ziemia. Z nich narodziły się wszystkie rzeczy. Niebo symbolizuje trygram Qian, a Ziemię – Kun. Pozostałe sześć trygramów to ich synowie i córki".

== Inne znaczenie ==
W mandaryńskim slangu na Tajwanie oraz kantońskim slangu w Hongkongu słowo bagua, jako symbol wszelkich przekształceń, oznacza plotkę lub plotkarza. Na przykład zwrot 你很八卦 znaczy "Jesteś takim plotkarzem"; 八卦新聞 to "tabloid".

== Bagua w popkulturze ==
W serialu Lost - zagubieni bagua to jeden z symboli Inicjatywy Dharma.
Znak oznaczający trygram xun (najstarsza córka) znalazł się na okładce powieści "Jestem nudziarą" (2005) Moniki Szwai.
W grze Ragnarok Online bagua pojawia się jako talizman.
Na okładce albumu 8 Diagrams amerykańskiej grupy Wu-Tang Clan w tle widać symbol ośmiu trygramów.
W mandze One Piece jeden z ataków imperatora Kaido nazywa się Bagua Gromu.
W mandze i anime Naruto pieczęć 8 trygramów została użyta przez Minato Namikaze do zapieczętowania Dziewięcioogoniastego Lisiego Demona w Naruto.

== Zobacz też ==
Dłoń Ośmiu Trygramów
Flaga Korei Południowej


Oznaczanie stron świata przy użyciu kolorów

Oznaczanie stron świata przy użyciu kolorów – oznaczanie stron świata przy użyciu kolorów. Symbolika jest różna w zależności od ludu.

== Ruś ==
Niektórzy uczeni przypuszczają, że „kolorowe” nazwy Rusi powstały w XIII wieku i były zapożyczeniem od ludów ałtajsko-tureckich, które używały kolorów do oznaczenia kierunków geograficznych (czerwień – południe, biel – zachód, czerń – północ). Przykładowo tur., tuw., ałt. wyraz „kara” znaczy zarówno „czarny”, jak i „północ”, a w chińskim 红 (hóng) oznacza czerwień, ogień i południe.
Przyjmując słowiańską logikę kolorów biały to północ (Biała Ruś), czarny to południe (Czarna Ruś), a czerwony to zachód (Czerwona Ruś, najbardziej na zachodzie położona część Rusi).

== Przypisy ==


Oznakowanie akustyczne

Oznakowanie akustyczne – znaki poziome wykonywane w sposób powodujący wytworzenie przez najeżdżający na linię pojazd efektu dźwiękowego, sygnalizującego kierowcy najechanie na linię.

== Przypisy ==


Pentakl

Pentakl – płaski, przeważnie okrągły, przedmiot wykorzystywany w praktykach magicznych, na który naniesiono symbole ewokowanych sił. Zazwyczaj zrobiony jest z kitu albo wosku pszczelego, pergaminu, papieru lub metalu. Według Crowleya, średnica pentaklu powinna wynosić osiem cali, a grubość pół cala.
Opisy różnorodnych pentakli można znaleźć w grymuarach magii salomonicznej.
Z reguły wszystkie pentakle zawierają  koncepcje kręgu i krzyża. Niekiedy krzyż zastąpiony jest punktem, Tau lub trójkątem. Krąg zastępowany jest czasem przez vesica piscis albo jest glifowany na kształt węża. Często przedstawiane są czas, przestrzeń oraz idea przyczynowości. Czasem przedstawia się także dualny charakter świadomości. Każda zawarta w pentaklu idea musi być zrównoważona przez przeciwstawną sobie i każda para idei ma pozostawać w związku z pozostałymi parami.
Pentakl oznacza wizerunek Wszystkiego. Jest symbolem Ziemi, która zawiera wszystkie składniki materii, czyli łączy w sobie wszystkie elementy (żywioły). Odnosi się tym samym do oznaczającej materię sefiry Malchut. Pentakl symbolizuje ciało maga (czyli osoby wykonującej rytuał, sporządzającej pentakl), jego potencjał i karmę. Podczas gdy przedmioty magiczne takie jak różdżka, puchar i miecz, przedstawiają odpowiednio wolę, zrozumienie i rozsądek maga, pentakl odpowiada niższym częściom jego istnienia.
Pentakl może przybierać formę opłatka.
W szerszym znaczeniu pentaklem może być także np. naszyjnik podarowany kobiecie, którą pragnie się zdobyć.

== Pentakl Trithemiusa ==
Johannes Trithemius (1462-1516), nauczyciel Corneliusa Agryppy, całą swoją naukę miał wyrazić w pewnym pentaklu. Według Éliphasa Léviego, jego opis miał znaleźć się w tylko kilku rękopiśmiennych egzemplarzach anonimowego Traktatu o drugich przyczynach. W posiadaniu jednego z nich miał być polski szlachcic, hrabia Aleksander Branicki. Lévi opisał wygląd tego pentaklu w swojej książce Historia magii.

== Pentakl a pentagram ==
Inne znaczenie słowa „pentakl” to pentagram wpisany w okrąg. Okrąg, zwany czasem „pierścieniem magicznym”, symbolizuje Ziemię, łącząc żywioły przedstawiane przez poszczególne ramiona pentagramu w jedność. Symbolizuje proces syntezy i ochronę przed zagrożeniami. Taki pentakl jest symbolem religii Wicca. Kościół Szatana natomiast używa odwróconego pentagramu wpisanego w podwójny okrąg, z wizerunkiem Baphometa w środku.

== Pentakl w Tarocie ==
Pentakle są także oznaczeniem jednego z czterech kolorów ("dworów") Arkanów Mniejszych w Tarocie (pentakle/denary, puchary/kielichy, miecze i buławy/różdżki). Odpowiadają w nim żywiołowi ziemi (pozostałe to: woda – kielichy, powietrze – miecze, ogień – buławy).

== Galeria ==

== Zobacz też ==
sigil
bi (dysk)

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==

magiczne przedmioty Johna Dee w zbiorach Muzeum Brytyjskiego: Dr Dee's magic - The British Museum (stara, w pełni zarchiwizowana wersja strony) (ang.)


Pierścień Claddagh

Pierścień Claddagh ((ang.) Claddagh ring, (irl.) Chladaigh fáinne) – pierścień noszony jako symbol przyjaźni lub małżeństwa w Irlandii od XVII wieku. Współcześnie, pierścień Claddagh może pełnić rolę obrączki ślubnej, pierścionka zaręczynowego bądź podarunku dla matki upamiętniającego fakt narodzin jej dziecka, jak również przy innych okazjach.

== Symbolika ==
Pierścień Claddagh przedstawia dwie dłonie, trzymające serce w koronie. Serce ma symbolizować miłość, dłonie – przyjaźń, a korona – wierność i uczciwość. Symbolikę pierścienia wyraża maksyma: „pozwól panować miłości i przyjaźni na zawsze”, (irl.) ligean grá agus cairdeas réimeas deo, (ang.) let love and friendship reign forever. Takie znaczenie irlandzkiego pierścienia Claddagh pozwala określać go mianem pierścienia wiary.
Pierścień Claddagh zazwyczaj nosi się w określony sposób:

dłoń prawa
serce skierowane na zewnątrz dłoni – osoba jest singlem
serce skierowane do wewnątrz dłoni – osoba jest w związku
dłoń lewa
serce skierowane na zewnątrz dłoni – osoba jest zaręczona
serce skierowane do wewnątrz dłoni – osoba jest w związku małżeńskim

== Pochodzenie ==
Pochodzenie pierścienia Claddagh jest związane z wsią rybacką w okolicy Galway znanej jako „Claddagh”, zburzonej i wybudowanej od nowa przez rząd Irlandii w 1934 roku.
Wiele podań i legend tłumaczy pochodzenie pierścienia. Jedna z nich mówi o Margareth Joyce, która poślubiła hiszpańskiego kupca Domingo de Rona. Jej mąż wkrótce zmarł, zostawiając wdowę z dużą sumę pieniędzy. W 1596 kobieta wróciła do Irlandii. Z odziedziczonych pieniędzy ufundowała liczne mosty w Connacht. W nagrodę za jej szczodrobliwość pewnego dnia przelatujący orzeł zrzucił jej właśnie ów pierścień w prezencie.
Inna legenda mówi o księciu, który zakochał się w dziewczynie z ludu. Aby przekonać jej ojca, że jego uczucia są szczere i nie ma zamiaru wykorzystać panny, zaprojektował pierścień, którego elementy symbolizowały miłość, przyjaźń i lojalność. Gdy ojciec dowiedział się o znaczeniu klejnotu, udzielił młodym błogosławieństwa.
Jeszcze inna opowieść, uważana za najbliższą prawdzie, przedstawia historię Richarda Joyce’a. Opuścił on Galway, aby pracować na Wyspach Karaibskich, a po powrocie poślubić swoją ukochaną. Jednakże jego statek został pojmany, a on sam sprzedany jako niewolnik mauryjskiemu złotnikowi. W Algierii uczył się nowego fachu od swojego pana. Gdy Wilhelm III objął tron zażądał od Maurów uwolnienia brytyjskich więźniów. Joyce mógł wracać do domu. Jego były pan był tak pełen szacunku do niego, że nawet zaproponował mu poślubienie swojej córki oraz połowę majątku, jeśli tylko zgodziłby się zostać. Jednak Richard odmówił i udał się w drogę powrotną do ukochanej. W czasie gdy pracował jako złotnik wykuł specjalnie dla niej ten pierścień jako symbol swojej miłości do niej. Wręczył jej go jako pierścionek zaręczynowy i wkrótce się pobrali.

== Przypisy ==


Półksiężyc

Półksiężyc – symbol w kształcie sierpa Księżyca. Symbol islamu od XIX wieku. Stosowany również w kulturze europejskiej.

== Półksiężyc jako symbol astronomiczny ==

== Półksiężyc jako symbol islamu ==
Półksiężyc (arab. hilal) był motywem często występującym w sztuce dekoratywnej krajów muzułmańskich, początkowo pod wpływem sasanidzkim i bizantyńskim. Można go spotkać na pierwszych monetach kalifatu, które kontynuowały jeszcze tradycje wspomnianych wyżej państw, a także na monetach Mameluków. Był on także jednym z wielu symboli używanych na swoich sztandarach przez Imperium Osmańskie. Mniej więcej od połowy XV wieku w sztuce europejskiej półksiężyc zaczęto uważać za symbol Imperium osmańskiego i szerzej islamu. Tak więc kiedy w roku 1720 Ludwik XV urządził pokaz ogni sztucznych na cześć osmańskiego ambasadora Mehmeda Çelebiego, ten ze zdumieniem dowiedział się, że jego władca i kraj będą symbolizowane przez półksiężyc.
Kiedy na początku XIX wieku sułtan Selim III rozpoczął reformowanie armii na wzór europejski, uznał, że powinna ona mieć swój oficjalny sztandar, i przyjął dla armii i floty flagi z półksiężycem i gwiazdą na czerwonym tle. Po obaleniu Selima w roku 1807 flagi te zostały odrzucone, jednak w roku 1827 przywrócił je Mahmud II. Jako drugi kraj muzułmański flagę zawierającą półksiężyc przyjęła Tunezja za panowania Husajna II (1824-1835). Takiej flagi zaczął używać także Egipt, a w XX wieku Pakistan, Libia, Malezja i Algieria. W Imperium osmańskim półksiężyc pojawił się także na jego pierwszych znaczkach pocztowych z roku 1863 i zaczął być używany przez szereg muzułmańskich organizacji i ruchów, np. zwolenników Mahdiego. Czerwony Półksiężyc został także uznany za symbol odpowiadający zachodniemu Czerwonemu Krzyżowi. Podsumowując, począwszy od XIX wieku początkowo świecki symbol półksiężyca zaczął być przez muzułmanów postrzegany jako jeden z symboli ich religii.

=== Symbol półksiężyca na flagach państwowych ===

== Półksiężyc w kulturze europejskiej ==

=== Chrześcijaństwo zachodnie ===

Symbol półksiężyca występuje w chrześcijaństwie zachodnim, szczególnie w połączeniu z postacią Maryi, w nawiązaniu do tekstu Apokalipsy św. Jana. Postać najczęściej przedstawiana jest stojąca na półksiężycu o skierowanych ku górze rogach, bądź jako półpostać wyłaniająca się zza podobnie ułożonego półksiężyca. W czasie wojny polsko-bolszewickiej półksiężyc (jako symbol maryjny) występował łącznie z gwiazdą na proporczykach Pułku Jazdy Tatarskiej. W okresie międzywojennym tradycję kontynuował 1 szwadron (tatarski) 13 Pułku Ułanów Wileńskich.
Wotum z 1849 r. w postaci srebrzystego półksiężyca znajduje się w dolnej części obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej.

=== Chrześcijaństwo wschodnie ===
W chrześcijaństwie wschodnim półksiężyc symbolizował zwycięstwo chrześcijaństwa nad pogaństwem i w swej symbolice umieszczano go jako ozdoba u dołu krzyża. Taka symbolika jest ściśle powiązana z podbojem Bizancjum przez Turków oraz najazdami tatarsko-mongolskimi na ziemie ruskie (Podbój Rusi przez Mongołów).

=== Półksiężyc w sfragistyce i heraldyce ===
Ryszard I Lwie Serce (1189–1199) używał emblematu przedstawiającego półksiężyc rogami zwrócony ku górze z umieszczoną na nim sześcioramienną gwiazdą. Półksiężyc występuje także na średniowiecznych pieczęciach polskich władców dzielnicowych. Widnieje on na pieczęci Henryka I Brodatego z lat 1203/1234 (postać księcia z tarczą romańską, pośrodku której znajduje się półksiężyc rogami zwrócony ku górze, nad prawym rogiem którego widnieje krzyż równoramienny). Pochodzenie tego godła budzi wiele wątpliwości. W późniejszym okresie półksiężyc można odnaleźć na polskich herbach szlacheckich, np. herbie Leliwa i Sas.
Złoty księżyc na srebrnej tarczy był herbem niemieckiej rodziny von Trier, a w 1324 roku został nadany herb Monstern, w którym znajduje się półksiężyc zwrócony rogami ku górze a nad nim gwiazda.

== Bibliografia ==
R. Ettinghausen: Hilāl. W: B. Lewis, V.L. Ménage, Ch. Pellat, J. Schacht: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume III. Leiden: E.J. Brill, 1986. ISBN 90-04-08118-6. Brak numerów stron w książce
(dotyczy sekcji „Półksiężyc w sfragistyce i heraldyce”) Wojciech Górczyk: Półksiężyc, orzeł, lew i smok. Uwagi o godłach napieczętnych Piastów. Histmag, 2009-06-14.


Pracuj Polaku powoli

Pracuj Polaku powoli (pPp) – graffiti przedstawiające często żółwia lub ciąg liter, malowane od końca 1941 przez patriotyczne młodzieżówki polskie (harcerstwo itp.) na murach i chodnikach okupowanej przez Niemców Polski. Żółwie te zachęcać miały Polaków (zmuszonych do pracy na rzecz niemieckiego okupanta) do nieprzejawiania zapału w tej pracy. Były też symbolem sabotażu gospodarki i przemysłu przejętych przez okupanta.
W ramach akcji „Żółw” wykonano olbrzymią liczbę rysunków. Ludzie je wykonujący modyfikowali często hasło „pracuj Polaku powoli”. Pojawiały się m.in. hasła: „Dla wroga pracuj powoli”, „Pracując wolniej przyspieszysz koniec wojny”, „Bądź powolny jak żółw pracując dla szkopów” czy „To jest żółw. Tak jak on poruszaj się pracując dla Niemca”.

== Zobacz też ==
Znak Polski Walczącej
Mały sabotaż

== Przypisy ==


Rebis (symbol)

Rebis (z łac. Res bis, Res bina, w tłum. dwie rzeczy, dwie sprawy) – złożony symbol w alchemii, przedstawiający unię tudzież święte połączenie pierwiastków dualistycznych (przeciwstawnych). Jego elementami są kosmiczne jajo, smok oraz androgen – istota o dwóch głowach (kobiety i mężczyzny). Najważniejsze jest kosmiczne jajo, oznaczające płodność, zalążek życia i jego esencję. Smok symbolizuje prawdopodobnie potęgę widzialnego świata. Dwugłowe stworzenie na jego grzbiecie trzyma w jednej ręce ekierkę lub kątownicę (symbolika kwadratu), a w drugiej kątomierz, powiązany z symboliką koła. Po męskiej, aktywnej stronie przedstawienia najczęściej występuje Słońce, a po żeńskiej, pasywnej – Księżyc.

== Przypisy ==


Róg Lehela

Róg Lehela albo Róg Léla, róg jednego z wodzów (Lehela, zwanego też Lélem) uczestniczących w łupieżczych wyprawach Madziarów w X wieku, potomka księcia Arpada. Według jednej z legend wódz Lehel dostał się do niewoli podczas bitwy na Lechowym Polu. Gdy potem doprowadzono go przed oblicze „cesarza Konrada”, tak mocno uderzył go w czoło swoim rogiem, że cesarz umarł. W Muzeum Jasyjskim w Jászberény przechowuje róg z kości słoniowej, który zgodnie z tradycją jest uważany za róg Lehela.

== Róg Lehela w kronikach ==
Już Anonymus w swoim, powstałym ok. 1200 roku dziele Gesta Hungarorum, wspomina o rogu Lehela: „Syn Tasa, Lél, zadął w swój róg, syn Bogáta, Bulcsú uniósł chorągiew i w pierwszym szeregu wojska ruszyli do boju z Grekami”, (wyprawa wodza Salána przeciwko wodzowi Árpádowi). W związku ze śmiercią Lehela, Anonymus wie tyle, że „Lél i Bulcsú dostali się do niewoli i zakończyli swe żywoty na szubienicy nad rzeką Inn” (śmierć Léla i Bulcsú).
Już w kronice Marka z Kaltu, a potem w kronice Jánosa Thurócziego (XIV i XV wiek), zgodnie z  przywołaną legendą Lehela, w pojmaniu i straceniu Lehela i Bulcsú, róg Lehela gra ważną rolę: „Cesarz rzekł im tak: «Wybierzcie sobie taką śmierć, jakiej chcecie!» Lehel odrzekł tak: «Przynieście tu mój róg, w którego najpierw zadmę, a potem ci odpowiem». Przynieśli mu róg, a ten zbliżając się do cesarza i szykując się do zadęcia, mocno uderzył cesarza w czoło, zabijając go jednym ciosem. I tak mu rzekł: «Przede mną pójdziesz i będziesz mi służył na tamtym świecie». Bo takie wierzenie u Scytów, że kogo za życia zabiją, ci będą im służyć na tamtym świecie. Niezwłocznie ich pochwycono i powieszono na szubienicy w Ratyzbonie”.
Jeden z inicjałów w Kronice Ilustrowanej Marka z Kaltu ukazuje legendarnego wodza Lehela z długim, prostym rodzajem trąby o wąskiej menzurze, wykonanym z metalu, a może z drewna.
Prawdziwość treści legendy już w XIII wieku podaje w wątpliwość Szymon z Kezy: „Niektórzy baśniowo twierdzą, że zostali straceni inaczej, że kiedy zostali postawieni przed cesarzem, jeden z nich mógłby uderzeniem swego rogu zabić cesarza, ale pewnym jest, że ta bajka przeczy wiarygodności, a kto w coś takiego wierzy, zdradza słabość umysłu, ponieważ przestępców doprowadzano przed oblicze księcia ze skrępowanymi rękami”'.
W węgierskiej legendzie o Lehelu (mylnie) wymieniona postać „cesarza Konrada”, prawdopodobnie wskazuje na Konrada Czerwonego (922–955), zięcia cesarza Ottona I, który stracił życie, walcząc z Madziarami.

== „Róg Lehela” w Muzeum Jasyjskim ==

Pod nazwą „rogu Lehela” przechowywany jest w Muzeum Jasyjskim w Jászberény róg z kości słoniowej. Instrument muzyczny jest przypuszczalnie pochodzenia bizantyjskiego i pochodzi z X–XI wieku. Ma długość 43 cm, a na jego obrzeżu brakuje małego kawałeczka. Nigdy nie trafił do ziemi, zawsze był strzeżony i traktowany jako przedmiot kultu, dlatego też można przypuszczać, że jest pamiątką z czasów powstawania państwa węgierskiego.
Róg z Jászberény po raz pierwszy wspomniany został w 1642 roku jako własność miasta, ale jego wcześniejsze losy nie są znane. Do końca XVIII wieku nazywano go „rogiem jasyjskim”. Używano w Jászberény jako insygnium naczelnika Jasów oraz jako rogu do picia przy uroczystych okazjach. Rogu nie łączono jeszcze wtedy z imieniem wodza Lehela, a nawet w opactwie benedyktyńskim w Melku jako „róg Lehela” przechowywano wielki róg wołu.
Po raz pierwszy róg z Jászberény utożsamił z rogiem Lehela Ferenc Molnár, naczelnik Jasów i Kumanów w swoim zeszycie z 1788 roku. Stwierdził w nim, że róg wyszczerbił się wtedy, gdy wódz zabił jego uderzeniem „cesarza Konrada”. Z kolei według Antala Décsyego, prawnika i historyka, róg był naczyniem ofiarnym jednego z bóstw moabickich i przez Bizancjum, dzięki cesarzowej Teodorze, trafił do jednego z kościołów na Morawach, a stamtąd, wskutek najazdu Kumanów, do Jászberény. Décsy ujrzał moabickie ceremonie na obrazach wyrzeźbionych na rogu.
Legendę, że na rogu potrafił zagrać tylko Lehel, obalił Gyula Káldy, dyrygent i kompozytor, który zagrał na nim potężny sygnał alarmowy. Na instrumencie zagrał również w latach 50. XX wieku Ferenc Kádár, pastor z Dévaványa, sporządzając przy tym nagranie dźwiękowe.
W górnym rzędzie rogu artysta wyrzeźbił sceny przedstawiające polowanie na jelenia, walkę z lwami, starcie centaurów i pojedynek ludzi. Na każdym z dwóch niższych pasów można zobaczyć bizantyjskiego orła cesarskiego z gryfem, jak również artystów cyrkowych, osoby grające w piłkę i siedzącego harfistę wraz z instrumentem.
Rogi, podobne do tego z Jászberény, były prawdopodobnie używane do picia trunków. Rogi, według kronik, należą do najstarszych przedmiotów użytkowych ludu węgierskiego. Róg, nie tylko u Madziarów, ale również u innych dawnych ludów koczowniczych, był oznaką godności. Zasadniczo wykonywano je z naturalnych rogów, ale nierzadko z cenniejszego materiału, kości słoniowej i ozdabiano bogatymi rzeźbieniami. W różnych muzeach europejskich znajduje się około 40 rogów podobnego wykonania i pochodzenia, zwanych olifantami.
Używanie wykonanych z rogów zwierzęcych, podobnych do rogu instrumentów sygnałowych w średniowiecznej Europie było dokumentowane już od VI wieku. Najstarsze wyobrażenie takiego instrumentu znajduje się na rzeźbie z kości słoniowej na ambonie akwizgrańskiej katedry, a następnie w pochodzącym z połowy VIII wieku Psałterzu z Cantorbery (późniejsze Canterbury). Takie, wykonane z kości słoniowej, cenniejsze egzemplarze, tzw. olifanty, wyrabiano głównie w Bizancjum, ale wydaje się, że w pierwszym rzędzie na rynek zachodnioeuropejski. Według jednej z teorii instrumenty te pierwotnie pochodziły z Azji, a Bizancjum tylko pośredniczyło w handlu, ale żaden dowód tego nie potwierdza.

== Bibliografia ==
Sárosi Bálint: Hangszerek a magyar néphagyományban. Budapest: Planétás. [1998]. ISBN 963-9014-35-4
Van der Meer, John Henry. Hangszerek az ókortól napjainkig. Zeneműkiadó (1988). ISBN 963-330-670-1
István Bóna: A magyarok és Európa a 9-10. században. MTA Történettudományi Intézete, 2000. ISBN 9-63-8312-67-X. Brak numerów stron w książce
Bokor József (szerk.). Lehel kürtje, A Pallas nagy lexikona. Arcanum: FolioNET. ISBN 963-85923-2-X (1893–1897, 1998.)

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
„Lehel kürtje” a jászberényi Jász múzeumban
Molnár Ferenc: Jász-Berény várassában lévő Leel kürthének, vagy Jász-kürtnek esmérete (MEK)
Lehel kürtje – Magyar néprajzi lexikon (MEK)
Forrai Mária Melinda: Lehel kürtjét őrzik Jászberényben? (MNO)
Jászok Egyesülete – Lehel kürtje – A kürt hangja letölthető
László Gyula: Lehel kürtje – Diafilm (Magyar Diafilmgyártó Vállalat, 1959)


Sakralizacja (religioznawstwo)

== Sakralizacja (religioznawstwo) ==

Sakralizacja (religioznawstwo) – inaczej „uświęcenie”, pojęcie z dziedziny religioznawstwa ściśle związane ze sferą sacrum. Fenomen ten polega na przypisaniu cech świętości (o różnym stopniu) przedmiotom, miejscom lub zjawiskom w kontekście religijnym. To, co zostało uświęcone, zostaje następnie otoczone szczególną czcią i uwagą przez ludzi, choć przypisana świętość może również zostać odebrana. Proces sakralizacji jest nieodłącznym elementem wierzeń religijnych na całym świecie.

=== Przyczyny sakralizacji ===
Według Émile Durkheima świat dzieli się na dwa dwie różne sfery - sferę świecką (profanum), oraz na sferę świętą (sacrum), często także nazywaną prościej tym co “nadprzyrodzone”. Obie z nich mają działać na podstawie tzw. heterogeniczności absolutnej tj. w całkowitej opozycji do siebie. Pomimo szerokiego przekonania, że dawniej ludzie za “nadprzyrodzone” uważali zwykłe zjawiska przyrodnicze, to by uznać coś za “nadprzyrodzone”, najpierw musieli oni zrozumieć co znaczy “naturalne”. Idąc dalej tym tokiem można więc przypuszczać, że mieli oni pojęcie o procesach zachodzących w przyrodzie, gdyż bez tej wiedzy nie daliby rady przetrwać. Choć zjawiska te nie były uznawane za nieprzewidywalne i magiczne same w sobie, to wciąż budziły one w ludziach podziw i strach. W całym procesie uświęcenia chodziło więc m.in o zachowanie ciągłości. Choć człowiek obie sfery pojmował oddzielnie to wciąż się one przenikały, inaczej sfera świętości niczemu by nie służyła.
Mircea Eliade za pierwszy objaw sacrum uznaje niebo. Twierdzi, iż stąd miało się wziąć używanie tytułu “boga najwyższego” (niebo jest wysoko, a bóg jest w niebie). Najważniejszy w panteonie przez to miał być bóg nieba, burzy czy powietrza. Jako przykład podaje szeroko znanego starożytnego greckiego Zeusa, czy rzymskiego Jowisza. Na co dzień ludzie mieli jednak o pomoc i opiekę zwracać się do bóstw związanych ze zjawiskami bardziej przyziemnymi. Ważną rolę odgrywała w tym m.in woda kojarzona często z praoceanem pojawiającym się w wielu wierzeniach jako pierwotny chaos z którego narodzić się miała ziemia. Sam żywioł kojarzony jest jednakże głównie z jego oczyszczającymi właściwościami, w tym właściwościami oczyszczenia duchowego. Szczególną rolę odgrywa on m.in w chrześcijańskim rytuale chrztu świętego. Woda, w której zanurza się dziecko ma "zmyć" z niego grzech pierworodny, a także chronić je przed złymi wpływami. Od tej chwili mały człowiek włączony zostaje do wspólnoty kościelnej i nałożone zostają na niego obowiązki wyznawcy chrześcijaństwa, gdyż narodził się on “na nowo”, bez grzechu.
Ziemia najczęściej porównywana jest z matką, stąd narodziło się pojęcie Matki Ziemi parowanej najczęściej z Ojcem-Niebo. To właśnie on miał swym deszczem, porównywalnym do nasienia, zapładniać ziemię. Widziano w tym micie obraz, który pokazywał, jak funkcjonuje świat i jak funkcjonować ma człowiek. Z ziemi wszystko się zrodziło i do niej także miało powrócić. Rytuałem praktykowanym na skalę światową był humi positio, czyli złożenie dziecka na ziemi w ramach "prośby" skierowanej do bogini, by je przyjęła i zaakceptowała. Dopiero później takie dziecko mogło zostać zaakceptowane także przez ludzi. Jednakże nie tylko noworodki kładziono na ziemi, ale i tych członków społeczności którzy bliscy byli śmierci. W razie choroby symbolicznie grzebano chorego, gdyż odpowiadać to miało jego ponownym narodzinom. Ziemia kojarzona z płodnością i narodzinami związana była także ze świętością kobiety.
Rośliny według Eliade uświęcane miały być ze względu na reprezentowanie misteriów działania świata. Dawniej czas widziany był jako powtarzający się cykl, używana była kołowa struktura patrzenia na niego, nie jak w obecnych czasach, gdy postrzegamy czas liniowo. Odradzająca się roślinność, w szczególności drzewa, była zwieńczeniem tej idei. W wielu kulturach kosmos przedstawiany był właśnie jako drzewo symbolizujące nie tylko tę ideę, lecz także aspekty życia, młodości, nieśmiertelności oraz mądrości. Kwitło ono na wiosnę, w lato wydawało owoce, jesienią następował kres jego życia, a na zimę “umierało” i dokładnie to samo dziać miało się z całą znaną ludziom ziemią.

=== Sakralizacja symbolu ===

Symbole najczęściej swe znaczenia będą zawdzięczać powiązaniom ze sferami wyższymi/bogami, przykładowo będą ich uosobieniem, atrybutem, bądź odgrywać będą ważną, nieraz kluczową rolę, najczęściej w micie kosmogonicznym. Większość symboli jednak sakralizowane było jeszcze przed momentem, gdy zostały one “przywłaszczone” sobie przez bóstwa.
Powszechna była wiara w to, iż miałyby one być przedłużeniem hierofanii, sposobem na zatrzymanie na ziemi fragmentu sacrum. Noszone w formie amuletu pozwalają człowiekowi na łączność ze światem świętości bez konieczności zrywania kontaktu ze światem świeckim. Stanowiły także podstawę systemów religijnych, gdyż religia kodowana miałaby być w formie systemu symboli.
Symbolem samym w sobie nazywać możemy nie tylko (w wąskim znaczeniu) przedłużenie hierofanii, ale (w szerokim znaczeniu) cokolwiek może przyjąć rolę symbolu. Często zdarza się, że po otrzymaniu znaczenia, do danego znaku będą dobudowywane jeszcze inne interpretacje, inne znaczenia, aż wreszcie wartość zostanie mu nadana przez każdego człowieka indywidualnie. Antropologowie ostrzegają jednak przed interpretacją symboli poza kręgiem kulturowym w których te funkcjonują ze względu na fakt, że symbolika jest, inaczej rzecz ujmując, środkiem kodowania sytemu ideologicznego.

=== Sakralizacja miejsca ===

Mircea Eliade wysuwa teorię o niejednorodności przestrzeni, która polega na wyróżnieniu obszarów uświęconych (ważnych) oraz tych ludzkich (bezkształtnych).  Święty punkt z perspektywy osoby wierzącej stanowi swego rodzaju "miejsce stałe" które pozwalać ma na życie naprawdę, życie rzeczywiste. Ponadto pozwala spojrzeć na chaotyczny zewnętrzny świat inaczej. Przykładowo dla chrześcijanina kościół umiejscowiony będzie w innej, świętej, przestrzeni. Próg budynku stanowić będzie tutaj granicę dzielącą dwie rzeczywistości. Taką samą funkcję z resztą pełni też zwykły próg domostw, z którym często związane są wszelkiego rodzaju obrzędy mające go zabezpieczyć przed wkradaniem się do środka negatywnych mocy i energii. To specjalne miejsce ma własnych strażników, czasem nawet bogów.
Transcendencja miejsca uświęconego charakteryzuje się najczęściej tym, iż to właśnie tam nawiązywano kontakt z siłami nadprzyrodzonymi, uważano, że ten kawałek ziemi jest po prostu bliżej bogów niż otaczająca go przestrzeń nieuświęcona. Świątynie najczęściej służyły jako “wrota boże”.
Przestrzeń sama w sobie nie była od razu uznawana za świętą, do tego potrzebny był znak. Jeżeli takowy się nie objawiał ludzie decydowali się na sprowokowanie go samemu. Mógł być to jakikolwiek znak, gdyż bez uświęcenia ziemi na “swoją” nie można było na niej się osiedlić. Często więc stosowana była praktyka evocatio przy pomocy zwierząt. Jednym przykładem takiego zachowania może być pogoń za dziką zwierzyną, a w miejscu zabicia jej stawiano świątynię. Drugim przykładem jest zaś użycie zwierzęcia domowego, które wypuszczano na wolność a po kilku dniach odnajdywano. Tam zostawało ono złożone w ofierze i ponownie mogło dojść do aktu założenia świątyni lub wioski. Pokazuje to, że ludzie nie mogli sami wybrać miejsca, a jedynie mogli podjąć działanie mające na celu wskazanie go.

Kiedy zostało już ono odnalezione należało przystąpić do tzw. powtórzenia kosmogonii, czyli aktu stworzenia. Świat podzielony był na ten “nasz” oraz ten “obcy”, a rytuał miał przekształcić świat “obcy” w “nasz”. To co ludziom znane naturalnie utożsamiane było z bezpieczeństwem, a to nieznane z demonami, upiorami i po prostu nieładem. W obrzędach wedyjskich by objąć jakiś obszar należało wznieść ołtarz ognia poświęcony Agni. Nie było to niczym innymi niż powtórzeniem w skali mikro dzieła stworzenia oraz przeistoczenia chaosu w ład. Podobnie czynili konkwistadorzy hiszpańscy i portugalscy – poprzez postawienie krzyża na terytoriach podbitych niejako “stwarzali je na nowo”.
Ważnym elementem wierzeń społeczności tradycyjnych jest koncepcja axis mundi, czyli kolumny łączącej trzy światy (bogów, ludzi i zmarłych/duchów) i będącej centrum świata. Za axis mundi uznane może być wiele obiektów takich jak góra, która dzięki swej wysokości, łączyć miałaby ziemię z niebem więc uznawana była za oczywisty środek świata. Ponadto wierzono, iż kraj, który taką górę otaczał był “najwyższym krajem”, bo był najbliżej nieba. Wywyższało to oczywiście lud zamieszkujący dany teren ponad inne ludy.

=== Desakralizacja ===

Dla ludzi świeckich przestrzeń ukazuje się jako jednorodna i neutralna, choć pokreślić należy, iż autor sprzeciwia się tej koncepcji argumentując to faktem personalnej wyjątkowości niektórych miejsc takich jak ojczyzna. Ponadto Mircea Eliade jest przeciwny idei desakralizacji samej w sobie i przekonany jest o tym, że nigdy nie doszło, i nigdy nie dojdzie, do pełnej desakralizacji czegokolwiek. Ludzie wciąż będą czuć więź z naturą oraz podziwiać jej piękno jako coś nadzwyczajnego.
Zmniejszenie religijności doprowadza co prawda do coraz bardziej przyspieszającego procesu przekształcania budynków kościelnych w budynki o charakterze użytkowym, lecz przecież to nie jedynie kościoły są miejscem uświęconym. Sakralizacja dotyczyć może każdego miejsca, a także osób czy przedmiotów. Wiele ludzi zrzeka się wiary w zjawiska nadprzyrodzone, w tym w fenomen “amuletów szczęścia”, lecz te mimo to nie notują spadku zainteresowania. Na przykładzie celebrytów zaś doświadczyć możemy sakralizacji osób. Przestały być nimi księża/kapłani a zaczęli ci, którzy mają sławę i/lub władzę.

=== Magia a religia ===

Magia i religia są ze sobą blisko, gdyż oba te pojęcia odwołują się do sfery sakralnej. Często następuje problem z rozróżnieniem tych pojęć, ponieważ w niektórych sytuacjach społecznych mogą pełnić te same funkcje i często się nawzajem uzupełniają. Za niektóre z podobieństw można uznać m.in to, że.

Obie dziedziny nie poddają się kryteriom logiki
Obu dziedzinom właściwy jest symbolizm – przedmioty dostępne poznaniu zmysłowemu zyskują nowe znaczenie
Rytuały są w obu przypadkach zewnętrzną reprezentacją tego co nadnaturalne
Obie dziedziny odwołują się do sił nadprzyrodzonych i/lub kontaktu z nimi poprzez pośrednika
Co do różnic, główną z nich będzie fakt, iż magia w przeciwieństwie do religii nie będzie na wysokim stopniu zinstytucjonalizowania, ale także różnić je będą zaspokajane sfery. Magia za zadanie ma zaspokoić potrzeby materialne oraz fizyczne – celem będzie efekt, zaś w religii celem najczęściej jest zaspokojenie potrzeb duchowych oraz rytuał sam w sobie. Działania magiczne najczęściej podejmowane będą spontanicznie, a działania religijne powtarzać się będą co jakiś określony czas (przykładowo święta obchodzone co roku).

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Buchowski M., Magia [w:] Z. Staszczak (red.) Słownik etnologiczny: Terminy Ogólne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1987.
Durkheim É., Elementarne formy życia religijnego: System totemiczny w Australii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.
Eliade M., Sacrum, mit, historia. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.
Eliade M., Traktat o historii religii, Wydawnictwo Opus, Łódź 1993
Kowalczyk M., Desakralizacja kościołów. Rytuał sacrum czy profanum?,  "Nurt SVD 2", r. 45, t. 130, 2011.
Szyjewski A., Etnologia religii, "Nomos", Kraków 2001.


Semper fidelis

Semper fidelis (w łac. „zawsze wierny”) – dewiza łacińska używana przez miasta, formacje wojskowe i organizacje.
W 1658 roku została nadana przez papieża Aleksandra VII miastu Lwów. Papież Pius XII użył jej w piśmie z 31 sierpnia 1944 r. do Prezydenta Władysława Raczkiewicza:

Jeśli chodzi o Polskę, która słusznie szczyci się nazwą "S E M P E R   F I D E L I S", niejednokrotnie zanosiliśmy modły o bliskie Jej zmartwychwstanie.
Ta dewiza jest także urzędową angielskiego miasta Exeter, 307 Nocnego Dywizjonu Myśliwskiego „Lwowskich Puchaczy” oraz mottem Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych.

== Przypisy ==


Serce (symbol)

Serce – w tradycyjnej europejskiej sztuce i folklorze serce jest przedstawiane jako stylizowany kształt, najczęściej koloru czerwonego, co symbolizuje krew, a w wielu kulturach także namiętność i silne uczucia. Serce jest w szczególności kojarzone z poezją romantyczną, często znajduje się na walentynkach, bombonierkach i innych przedmiotach kultury masowej jako symbol miłości.

== Serce w religiach i mitologii ==
W Biblii i innych tekstach religijnych sercu przypisywano ogromne znaczenie mistyczne. Czyniono to symbolicznie lub wierzono wręcz, że ten organ posiada duchowe, boskie właściwości.
W Biblii idea ta pojawia się już w Księdze Rodzaju, a Księga Wyjścia w rozdziałach od czwartego do dwunastego mówi wielokrotnie o Bogu, który by okazać swoją moc „uczynił serce faraona upartym”, przez co nie zezwolił on na wypuszczenie izraelskich niewolników z Egiptu: „I rzekł Pan do Mojżesza: «Idź do faraona, ponieważ uczyniłem twardym serce jego i jego sług, abym mógł czynić znaki swoje wśród nich, i abyś opowiadał dzieciom twoim i wnukom, co zdziałałem w Egipcie»”. W Księdze Przypowieści Salomona czytamy: „Czujniej niż wszystkiego innego strzeż swego serca, bo z niego tryska źródło życia!”. W siedemnastym rozdziale Księgi Jeremiasza napisano: „Serce jest zdradliwsze niż wszystko inne i niepoprawne – któż je zgłębi?”. W dalszej części tekstu można przeczytać, że Bóg jest sędzią, który je „bada”. Serce wiązano również z miłością, na co wskazują słowa oblubieńca z Pieśni nad pieśniami: „Oczarowałaś me serce, siostro ma, oblubienico, oczarowałaś me serce jednym spojrzeniem twych oczu, jednym paciorkiem twych naszyjników”.
W egipskiej mitologii, według Księgi umarłych, podczas sądu zmarłego jego serce było umieszczane na wadze szalkowej by sprawdzić, czy przeważy piórko bogini Maat, symbolizujące prawdę.

== Serce we wczesnej nauce i filozofii ==
Wielu klasyków oraz średniowiecznych filozofów, włącznie z Arystotelesem, uważało serce za siedzibę myśli, rozumu czy uczuć, często odrzucając rolę mózgu.
Rzymski lekarz Galen sądził, że siedzibą namiętności jest wątroba, siedzibą rozumu mózg, a serce jest siedzibą uczuć. Chociaż powiązanie serca z uczuciami było oparte na uznawanej obecnie za nieprawdziwą teorii układu krążenia Galena, serce jest uznawane za symboliczne źródło ludzkich emocji nawet po odrzuceniu jego przekonań.

== Pochodzenie symbolu serca ==

Pytanie, co naprawdę przedstawia tradycyjny symbol serca, jest źródłem kontrowersji. Jego podobieństwo do serca człowieka jest niewyraźne. Niektórzy twierdzą, że w rzeczywistości przedstawia on serce krowy, które było częstszym widokiem dla większości ludzi w przeszłości niż serce człowieka. Chociaż serce krowy jest rzeczywiście bardziej podobne do symbolu serca, podobieństwo jest wciąż niewielkie. Serce żółwia i męska prostata przypominają swym kształtem symbol serca, lecz jest bardzo mało prawdopodobne, by były one jego pierwowzorem.
Niektórzy uważają, że kształt serca może przedstawiać pewne części kobiecego ciała, takie jak wzgórek łonowy, srom, piersi czy pośladki.
Inne możliwe źródło pochodzenia tego symbolu widać na monetach starożytnej Cyreny. Niektóre z nich przedstawiają nasiona lub owoce wymarłej już rośliny o nazwie sylfion. Mają one wyraźny kształt serca. Ponieważ roślina ta była powszechnie używana w starożytności jako ziołowy środek antykoncepcyjny oraz poronny, jej kształt mógł zostać powiązany z seksualnością i miłością.
Kształt serca tworzą również grzbiet i skrzydła gołębia, który wiąże się z Afrodytą, starożytną grecką boginią miłości.

== Przypisy ==


Shamrock (symbol)

Shamrock (irl. seamróg) – trójlistna koniczyna, biała lub drobnogłówkowa, symbol Irlandii.
Według legendy, wykorzystał ją Święty Patryk poprzez pokazanie tej rośliny jako jednej łodygi z trzema liśćmi do zobrazowania istoty Trójcy Świętej. W dniu św. Patryka (17 marca), shamrock jest noszony w klapie ubrania przez Irlandczyków na całym świecie. Został również zaadaptowany jako znak firmowy przez irlandzkie linie lotnicze Aer Lingus jak również i inne przedsiębiorstwa, chcące zaakcentować swoją irlandzką przynależność.
Obecnie symbol ten jest używany bardziej w kulturze irlandzkiej, niż w sferze religijnej, jak to miało miejsce w historii Irlandii.
Wizerunek koniczyny widnieje też na odznace czapek Gwardii Irlandzkiej (ang. Irish Guards cap badge), elitarnych oddziałów piechoty Armii Brytyjskiej.

== Bibliografia ==
Séamas MacAnnaidh: Illustrated Dictionary of Irish History. Gill & Macmillan Ltd, 2001. ISBN 0-7171-3536-5. Brak numerów stron w książce


Sheela na Gig

Sheela na Gig (także: Sheela-na-Gig, Sheela na Gigs, Sheela-na-Gigs) – rodzaj maszkaronu przedstawiającego kobietę z szeroko rozwartym sromem. Najczęściej spotykane są na wspornikach, kapitelach, nad otworami drzwiowymi i obiektów sakralnych (kościoły) oraz budynkach cywilnych (zamki, mury miejskie itp).
Przedstawienia Sheela na Gig występują głównie w Anglii oraz Irlandii. Joanne McMahon i Jack Roberts w publikacji poświęconej Sheela na Gig (The Sheela-na-Gigs of Ireland and Britain: The Divine Hag of the Christian Celts – An Illustrated Guide 2001) wymieniają 101 przykładów z Irlandii i 45 z obszaru Wielkiej Brytanii, ale szacuje się, że ich liczba w Europie może sięgać ok. 1000.
Do najsłynniejszych można zaliczyć umieszczoną na wieży w Rattoo w hrabstwie Kerry w  Irlandii oraz w angielskim Kilpeck w hr. Herefordshire na granicy z Walią.

== Pochodzenie ==
Pochodzenie Sheela na Gig nie jest jasne. Według hipotezy Jamesa Jermana i Anthony’ego Weira przedstawienia Sheela na Gigs po raz pierwszy pojawiły się w XI wieku na terenach dzisiejszej Francji i Hiszpanii, aby w XII wieku dotrzeć na Wyspy Brytyjskie. Badania Jeremana i Weira jest kontynuacją prac Jørgena Andersena, autora The Witch on the Wall (1977) – pierwszej poważnej publikacji dotyczącej Sheela na Gig.
Podobnie Eamonn Kelly z Muzeum Narodowego Irlandii w swojej pracy Sheela Na Gig: Origins and Functions zwraca uwagę na rozmieszczenie Sheela na Gig na terenie Irlandii, podtrzymując hipotezę Jeremana i Wira. Według niej pojawienie się Sheela na Gig związane jest z najazdem normańskim na Wyspy Brytyjskie w XII wieku – tylko niewielka część Sheela znajduje się na "oryginalnych" celtyckich stanowiskach, przy czym znakomita większość występuje na stanowiskach związanych z normańskim podbojem.
Jereman i Weir twierdzą, że umieszczenie tych wizerunków na murach kościołów miało przedstawiać pożądanie, obrzydliwość i grzeszność kobiet.
Hipoteza Joanne McMahon i Jacka Robertsa wskazuje na pochodzenie Sheela na Gig od przedchrześcijańskich wierzeń powiązanych z kultem płodności i Bogini Matki. Dla poparcia swoich wniosków przywołują różne przykłady Sheela, które często różnią się stylem, umiejscowieniem na różnych typach budowli oraz tym, że na terenach Europy kontynentalnej, w przeciwieństwie do Wysp Brytyjskich, występuje znacznie więcej przedstawień męskich.
Catherine Blackledge pisze o tym, że przedstawienia mogły nawiązywać do pradawnego aktu anasyrma, który miał zdolność zapobiegania złu, wzmagania płodności i ochrony. Funkcja strzeżenia miałaby swoje uzasadnienie poprzez umieszczanie Sheel na wspornikach, na zamkowych murach, czy na bramach wejściowych do miast. Kobiety przybywające do kościołów patrząc na Sheelę czy pocierając jej srom mogły w ten sposób również zapewniać sobie płodność.

== Etymologia ==

Istnieje kilka odmiennych interpretacji znaczenia Sheela na Gig. Nazwa ta po raz pierwszy pojawiła się w Proceedings of the Royal Irish Academy (1840–1844), jako lokalna nazwa rzeźby w Rochestown w irlandzkim hrabstwie Tipperary. Nazwa ta została również odnotowana w 1840 podczas aktualizacji map (Ordnance Survey) i odnosiła się do figury w Kiltinane (hr. Tipperary). Istnieją kontrowersje odnośnie do znaczenia nazwy, która nie jest tłumaczona bezpośrednio na język irlandzki. Spotykane są także częste alternatywy Sheela: Sheila, Síle lub Síla. Określenie Seán-na-Gig zostało użyte przez Jacka Robertsa jako nazwa dla postaci fallicznych, które na obszarze Europy kontynentalnej nierzadko umieszczone są w towarzystwie Sheela na Gig.
Jørgen Andersen tłumaczy nazwę pochodzeniem od zdania w języku irlandzkim Sighle na gCíoch – "stara wiedźma i piersi" / "starucha i piersi" lub Síle ina Giob – "Síle na kucaka" ("Síle" to irlandzka forma anglo-normańskiego imienia Cecile lub Cecilia). Inna wersja tłumaczy Síle na gCíoċ jako "kamienny fetysz reprezentujący płodną kobietę".
Według Catherine Blackledge niektórzy uczeni tłumaczą Sheela na Gig jako "kobieta z zamku". W drugiej poł. XX w. słowem gig zaczęto określać żeńskie narządy płciowe. Sheela na Gig może oznaczać "kobietę-waginę" bądź "waginalny symbol płodności". W Sumerze mieszkanki świątyni w Erech nazywano nugig, czyli czyste, nieskalane. Niektórzy historycy uważają Sheele za symbol wielkiej bogini Celtów.

== Obszar występowania ==

Po rozpoczęciu szerzej zakrojonych badań wykazano, że wizerunki Sheela na Gig występują w dużej części Europy. Do dziś Sheela na Gig lub zbliżone reprezentacje kobiet zarejestrowano w następujących krajach:

Irlandii,
Francji,
Anglii,
Walii,
Szkocji,
Norwegii,
Szwajcarii,
Czechach,
Słowacji.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Angielska strona, na której można zobaczyć wszystkie odnalezione sheele..

== Galeria Sheel ==


Shoshinsha

Shoshinsha (初心者マーク) lub Wakaba (若葉マーク) - zielono-żółty symbol przypominający literę V, który w Japonii oznacza nowego kierowcę, który dopiero uzyskał prawo jazdy. Symbol ten ma ostrzec innych uczestników ruchu, że dany kierowca nie jest jeszcze doświadczony. Młodzi kierowcy muszą mieć ten symbol umieszczony na swoim samochodzie przez rok od momentu otrzymania prawa jazdy.

== Przypisy ==


Siedem (symbol)

Siedem (łac. septem, gr. επτα, hebr. šeba, akad. šebe, ar. sab’a skt. saptá, nah. chicome)
Cyfra siedem to liczba uważana za mistyczną, wyróżniającą się bogatą symboliką. W wielu mitologiach i religiach świata jest symbolem całości i dopełnienia. Symbolizuje związek czasu i przestrzeni. W Nowym Testamencie (Mt 18,21) oznacza pełnię i doskonałość. W religii judaistycznej kojarzyła się z siedmioma dniami tygodnia, siedmioma archaniołami. Przez siedem dni trwały wielkie święta i siedem tygodni upływało między Pesach a Świętem Tygodni. Starożytni filozofowie przypisywali jej własności opieki i władzy nad światem, kojarząc z siedmioma planetami. Pitagorejczycy uważali ją za najwyższą podstawową liczbę całkowitą. W wielu mitologiach stanowiła atrybut bogów, jej wartość była przedstawiana w architekturze, świętych pismach, przykazaniach i kosmologii.

== Czasy prehistoryczne ==
Siódemkę jako liczbę wyróżniano jeszcze w czasach prehistorycznych. W grocie Lascaux, we Francji, znajduje się naskalna ilustracja przedstawiająca siedem byków nacierających na głowę konia. Malowidło to pochodzi z okresu kultury magdaleńskiej. Jeden z pierwszych zigguratów, Etemenanki zbudowany ok. 3000 p.n.e. w Babilonie, miał siedem kondygnacji, a wyobrażał cały wszechświat. Odpowiednikiem tego zigguratu jest „kosmiczna góra” Silbury Hill w Anglii, która pochodzi z ok. 2700 p.n.e. i miała siedem kondygnacji. Piramida Dżesera – ok. 2650 p.n.e. – również miała siedem kondygnacji (najniższa kondygnacja schowana jest dziś pod ziemią).

== Starożytny Bliski Wschód ==

=== Sumerowie ===
Pierwszym historycznym ludem, który przyznawał wielką wagę siódemce byli Sumerowie. Mieli oni siedmiu bogów Anunnaki, siedmiu bogów opiekuńczych (sumer. Iminbi, akkad. Šebettu; utożsamiano je z Plejadami), siedem lumaši (gwiazdozbiorów), siedmiu mędrców, siedem boskich praw, siedem wielkich wiatrów, siedmiu bogów losu, siedem złych demonów, siedem imion Isztar, a do podziemnej krainy Kur prowadziło siedem bram (miało to zapewne oznaczać, że po ich przekroczeniu niemożliwy jest powrót). Ponadto mieli pojęcie siedmiu synów, siedem sag, bóg Enlil manifestował się w siedmiu gwiazdach, przed potopem było siedem miast w Mezopotamii, a w mitach i legendach występował wątek za siedmioma górami, co miało wskazywać, że kraina o której opowiada mit znajduje się bardzo daleko. Siedem pojawia się w sztuce, np. ręka z siedmioma palcami (ma to symbolizować doskonałą moc), drzewo o czternastu gałęziach (z każdej stron po siedem), siedmiogłowe węże np. Muszmahhu. Liczbę siedem wprowadzano do mitów o bogach i herosach, zaczęła w nich odgrywać rolę wyróżnika uwydatniającego pewne epizody, bądź pewne cechy czy atrybuty bogów.
Za przykład dzieła o szczególnym nagromadzeniu siódemki może służyć Epos o Gilgameszu.

=== Egipcjanie ===

W mitologii egipskiej, główni bogowie Re i Ozyrys otoczeni byli przez siedem bóstw. W 28. roku panowania Ozyrysa Set, sprzymierzony z 72 wspólnikami, napadł Ozyrysa i pokrajał jego ciało na czternaście części, które rozrzucił po całym kraju. Izyda odnalazła je wszystkie i połączyła. Herodot wyliczył siedem kast w Egipcie. Mumifikacja zwłok trwała 70 dni, a używano w niej siedmiu olejów. W języku egipskim „siedem” (sfh) wiąże się z „wybaczać – zapominać” (smh).
W epoce hellenistycznej oraz rzymskiej Nil zaczęto określać mianem rzeki o siedmiu odnogach, którymi wpada do morza. Żyjący wcześniej Herodot stwierdził, iż Nil jest rzeką o pięciu ujściach (Dzieje, 2, 10), ale nieco dalej wyliczył odnogi Nilu w liczbie siedmiu (2, 17). Diodor Sycylijski, Strabon, Ptolemeusz, Pliniusz, Wergiliusz, Ammianus Marcellinus i inni mówią o siedmiu odnogach Nilu. Warto zauważyć, że ujście rzeki określane było przez Greków terminem „stoma” (usta, paszcza), stwarza to możliwości dla symbolicznej fantazji. Czasem zresztą nazywano Nil rzeką o siedmiu głowach (po grecku).

=== Hetyci ===
Siódemka, obok dziewiątki (dziewięć mórz, dziewięć rzek podziemnych), odegrała pewną rolę u Hetytów. Gdy zmarł król Muwatalli II, nie pozostawił po sobie legalnego męskiego potomka. Na tron wstąpił jego syn z nieprawego łoża Urhi-Teszup (ok. 1280 p.n.e.), ale władzę nad północną częścią kraju objął brat Muwatalli, Hattusili III. Hattusili zdawał sobie sprawę, że władzę zagarnął bezprawnie, więc przez siedem lat unikał walki z Urhi-Teszupem i pozwalał by ten odbierał mu kolejne miasta. Przeciwstawił mu się, dopiero gdy upłynęło siedem lat.

=== Persowie ===
Persowie, podobnie jak Sumerowie, dzielili świat na siedem sfer, również ziemię dzielili na siedem części, ponadto wyróżniali siedem metali, a lato trwało siedem miesięcy. Siedmiu czynów na siedmiu postojach dokonał Rustam (analogicznie potem Esfandjar). Siódmym było zabicie Białego Dewa siedzącego w pieczarze na siódmej górze. Siódemka zyskuje na spekulatywnej rozbudowie w perskim zaratusztrianizmie. Jedna z partii Awesty określana jest jako Jasna siedmiu rozdziałów (Jasna, 35-41). Nawet alfabet w którym ostatecznie zredagowana została Awesta liczy 49 liter. Walk między Ormuzdem a Arymanem było siedem. Religijny reformator Zaratusztra miał zginąć w siedemdziesiątym siódmym roku życia, przy ołtarzu. Według zaratusztrianizmu ludzkość miała się pojawić w siódmym tysiącleciu od założenia świata. Koniec świata i związany z nim sąd ostateczny nastąpi wraz z ukończeniem szóstego tysiąclecia dziejów ludzkości, a po nim w siódmym tysiącleciu rozpocznie się nowa, nigdy nie kończąca się epoka triumfu dobra. Arymana zabije siódmy potomek Ormuzda. Ahura Mazda otoczony jest przez siedmiu (czasem sześciu) Amesza Spenta (nieśmiertelnych świętych), a jego przeciwnik Angra Mainju ma do swojej dyspozycji siedmiu arcy-demonów. W religii wedyjskiej najważniejszą grupę bogów stanowi siedmiu Aditya.

== Kultury antyczne ==

=== Grecy ===

U poszczególnych plemion greckich pogląd na liczbę siedem był niejednorodny. Początkowo wielką rolę odgrywała dziewiątka (także dziesięć). U Greków mamy siedem Hesperyd (nimfy zachodzącego słońca), siedmiu synów Heliosa zrodzonych przez nimfę Rodos, siedem Plejad, siedmiu synów i siedem córek Niobe (żona Amfiona, króla Teb), siedem bram Teb, wyprawa Siedmiu przeciwko Tebom, siedem miast Homera, siedmiu mędrców, siedmiu wygnańców z Teb wyzwala swoje miasto spod spartańskiej okupacji, siedmiu archontów w Tebach, siedem cudów świata, a tebański wieszcz Tejrezjasz przez siedem lat był kobietą i żył przez siedem pokoleń. Apollon narodził się w siódmym dniu miesiąca, a w momencie narodzin, nad wyspą Ortygia (później Delos), siedem kręgów zatoczyły łabędzie, było siedem pętli Ofiona. Na wyspie Lesbos było siedem miast, siedmiu książąt, a liczba muz wynosiła tam siedem. Minotaur z Minos każdego roku miał żądać siedmiu chłopców i siedem dziewic (pokonał go Tezeusz). Plejady, siedem córek Atlasa i Plejone, spotkały w Beocji myśliwego Oriona. Wzbudziły w nim namiętność i były przezeń ścigane, aż zdjęty litością Zeus przemienił je w gwiazdy. Samo to wyliczenie wskazuje, że liczba siedem darzona była szczególnym uznaniem wśród Greków beockich. W mitach cyklu tebańskiego zauważalny jest silny wpływ mitologii semickiej, także mezopotamskiej, a same Teby prawdopodobnie zostały założone przez przybyszy z Mezopotamii. Tak więc ów szczególny szacunek do liczby siedem u Tebańczyków mógł być rezultatem semickiego wpływu. W epoce hellenistycznej siódemkę przyjęli wszyscy Grecy.
Jako przykład służyć mogą dwie wielkie epopeje Homera: Iliada i Odyseja.

=== Rzymianie ===
Dla starożytnych Rzymian liczba siedem była symbolem miasta Rzym, które zostało zbudowane na siedmiu wzgórzach: Palatyn, Kapitol, Eskwilin, Celius, Kwirynał, Wiminał i Awentyn. W pierwotnym okresie (w latach 753–509 p.n.e.) Rzymem rządziło siedmiu królów. Rzymianie mieli wiersz septenar. Instytucja westalek miała pierwotnie jakiś związek z siódemką. W kulcie bogini Vesty uczestniczyło sześć kapłanek (westalek), a ich zwierzchnikiem był pontifex maximus, który miał nad nimi ojcowski autorytet (6 + 1). Pierwotnie jednak rolę siódmego elementu pełniła Vesta (ogień), co już w starożytności zostało zapomniane. Wskazuje na to uderzające podobieństwo do hinduskiego mitu o siedmiu Krittiki i Agni.

== U Hebrajczyków ==

=== Stary Testament ===
W Starym Testamencie symbolika siódemki do pewnego stopnia wynikała z etymologicznych powiązań liczby siedem z pojęciami: pełnia i przysięga. Siedem i pełnia pochodzą z tego samego źródłosłowu, czasem zresztą – ze względu na brak osamogłoskowania w oryginalnym tekście ST – trudno rozstrzygnąć czy chodzi o siedem, czy też o pełnię. Od siedmiu pochodzi przysięga, a przysięgać w języku hebrajskim brzmi: „siódemkować”. W innych językach semickich przysięga pochodzi od innych pojęć. „Tydzień” to po prostu siódemka, czyli siedmioodcinkowy przedział czasu, bo okres siedmiu lat również jest określany tym samym terminem. Czasem trudno rozstrzygnąć czy chodzi o siedem dni, czy siedem lat. Pozwalało to na osobliwe gry językowe. „hag szabuot” mogło znaczyć Święto Siódemek, Święto Tygodni, Święto Przysiąg. Imię Batszeba mogło znaczyć „córka siódemki”, „córka pełni”, „córka przysięgi”. Podobnych przykładów można podać więcej.
W Starym Testamencie siedem jest liczbą świętą. Oznacza ona jakiś pełny, doprowadzony do końca, sobie tylko właściwy etap (epokę). Po jego zakończeniu następuje nowy etap (epoka), która jest konsekwentnym następstwem poprzedniego. Liczba siedem zawiera też w sobie pewną tęsknotę za nadejściem siódmej epoki, w którym osiągnie upragniony odpoczynek po ciężkich trudach obecnego wieku (szabat), życie w obfitości, szczęściu i dostatku. Siódemka oznacza również jakieś konkretne, uwieńczone sukcesem działanie, którego efekt jest zazwyczaj nieodwracalny. Siódemka oznacza przewidzianą przez Boga i uporządkowaną przezeń całość. Czasem, dla zintensyfikowania symbolicznej wymowy siódemki, stosowano wielokrotność siódemki „siedemdziesiąt” lub „siedemdziesiąt siedem” (Rdz 4, 24).

=== Okres międzytestamentowy ===
W okresie międzytestamentowym siódemka staje się ważnym symbolem apokalips żydowskich. Najlepszym tego przykładem jest 4 Ezdrasza i Apokalipsa Barucha (nazywana też 2 Barucha), które składają się z siedmiu wizji. Wizje tych dwu apokalips następują po 7-dniowych przerwach. 4 Ezdrasza wylicza, raz po raz, a to siedem dróg, a to siedem porządków, czy siedem atrybutów i siódmy element zawsze przewyższa znaczeniem i doniosłością poprzednie sześć. Siódma wizja tej apokalipsy, mówiąca o spisaniu ksiąg świętych, nie zawiera już żadnych apokaliptycznych treści. Ponadto według 4 Ezdr 7, 30-31 mesjasz przez siedem dni będzie zabity, ale po siódmym dniu zmartwychwstanie (7/8). Według Apokalipsy Abrahama, dla siódmej generacji po Abrahamie, Bóg przyobiecał exodus (2 Bar 32, 1). 2 Barucha dzieli historię świata na czternaście epok (2 Bar 28, 2).

=== Nowy Testament ===
Siódemka wycisnęła silne piętno na ostatniej księdze Nowego Testamentu, tj. na Apokalipsie Jana. Jest ona nie tylko najczęściej stosowanym w niej symbolem, ale również najważniejszym symbolem, któremu podporządkowano cały szereg innych symboli. Wiele symboli występuje w liczbie siedmiu. Siedem świeczników, siedmiu aniołów, siedem gwiazd, siedem kościołów Azji Prokonsularnej, księga zapieczętowana siedmioma pieczęciami, siedem oczu i siedem rogów Baranka, siedem głów Smoka, siedem głów Bestii, siedmiu królów, siedem pagórków. Niektóre symbole zostały nawet uszeregowane w siódemkowe serie i decydują o strukturze Apokalipsy – listy, pieczęcie, trąby i czasze. Również tekst całej księgi można podzielić na siedem części. Siedem ma wiele zastosowań w Apokalipsie.
Siódemka bywa też w Apokalipsie ukryta, nieuchwytna przy bezpośrednim wglądzie. W Ap 5, 12 wyliczonych zostało siedem atrybutów Baranka (moc, bogactwo, mądrość, siła, cześć, chwała i błogosławieństwo), w Ap 7, 12 – siedem atrybutów Boga (błogosławieństwo, chwała, mądrość, dziękczynienie, cześć, moc i siła), a w Ap 6, 7 – siedem klas społecznych (królowie ziemi, możnowładcy, wodzowie, bogacze, mocarze, niewolnicy i wolni).
Siedem razy użyte zostały ważne w tej księdze terminy i zwroty: sierp, błogosławiony, wytrwałość, proroctwo, wieniec, księga życia, mieszkańcy ziemi, czteroczłonowa formuła „każde plemię, język, lud i naród”, formuła „Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha, co Duch mówi do kościołów” i inne. Chrystus siedem razy zapowiada swoją Paruzję. Imię Chrystus występuje siedem razy, Jezus – czternaście, a Baranek odniesiony jest do Chrystusa 28 razy, z czego siedem razy w powiązaniu z Bogiem. 21 razy użyty został termin moc (εξουσια). W Ap 18, 12-13 wymienionych jest 28 towarów jakie kupcy sprzedają Babilonowi. Nietrudno zauważyć, że wymienione tu terminy i zwroty wiążą się z Paruzją, zbawieniem i życiem wiecznym. Są to terminy związane z wiecznością, z zapoczątkowaniem wieczności, bądź obietnicą wejścia do wieczności.
Siedem razy występuje jednak również: otchłań (αβυσσος) i Szatan, a 14 razy śmierć. Otchłań i Szatan wiążą się z wiecznym potępieniem.
Natomiast niektóre z terminów związanych z przemijaniem użyte zostały sześciokrotnie umierać (αποθνησκω – są jeszcze dwa inne terminy na umieranie), Babilon, gniew (οργη), miecz (ρομφαια), bać się (φοβεομαι).

=== Talmud ===
Siódemka znajduje swoje zastosowanie w Talmudzie. Traktat Berakhot wyjaśnia, że Tora została dana na Synaju po siedmiu głosach (T. Ber. I, 6B). W rozdziale drugim oraz dziewiątym tego traktatu, znajdujemy wyjaśnienie, że jeżeli ktoś śpi przez siedem dni bez snu, to jest człowiekiem nikczemnym i złym. Kto jednak idzie do snu napełniony Torą, ten nie będzie miał złych snów. Owe wnioski zostały wyprowadzone z biblijnego tekstu Prz 19, 23: Bojaźń Pana prowadzi do życia i kto ją ma, ten odpoczywa syty-pełny i nie zazna nieszczęścia. Natomiast Beth Ha Midrash VI, 58 mówi o siedmiu głosach trąb, po których nastąpi zmartwychwstanie.

== Islam ==
Na Bliskim Wschodzie, w Islamie, liczba siedem miała szczególne znaczenie, głównie w mistycyzmie Sufich. Pielgrzymi muszą siedem razy obejść Kaabę w Mekce, siedmiokrotnie wykrzykując Allah akbar (Allah jest wielki) oraz trzykrotnie obrzucić szatana siedmioma kamieniami. W religii islamskiej jest również mowa o siedmiu rajach, piekłach, grzechach głównych oraz o siedmiu aspektach Koranu.

== Indie ==
Siódemka stosowana była jako symbol również w Indiach. W południowo-wschodniej części tego kraju znajduje się miasto Mahabalipuram, które było znane z siedmiu pagód (tj. świątyń o kilku kondygnacjach). Według 13. hymnu Rigwedy Suria (słońce) podróżuje złotym powozem ciągniętym przez siedem koni. Hymn ten zna też siedmiu wieszczy. Indra, bóg grzmotu, zabija smoka Writrę i wypuszcza zeń siedem rzek (Hymn 12, 312). Do szczęk Waruny wpływa siedem rzek, które dzięki niemu nigdy nie wysychają. Według Mahabharaty Brahma miał siedmiu synów. Bhagawadgita mówi o siedmiu pradawnych wielkich mędrcach (X, 6). Siedmiu mędrców z rodu półboga Angirasa, przyszło na świat w postaci niedźwiedzi, a potem wstąpili do nieba i stali się siedmioma gwiazdami Wielkiej Niedźwiedzicy. Według mitu Santalów, mówiącego o stworzeniu świata z prawód, stworzonych zostało dwoje ludzi, którzy mieli siedmiu synów i siedem córek, a z tych wywodzi się siedem klanów Santalów. Marutów było czterdziestu dziewięciu. Najgroźniejszy z asurów, Taraka, otrzymał od Brahmy obietnicę, że tylko siedmioletnie dziecko może go zabić. Dokonał tego syn Śiwy, sześciogłowy Skanda, w siódmym dniu swego życia. W Indiach osoby zawierające ślub chwytały się za ręce i razem robiły siedem kroków. Taki ślub nazywany był saptapada (siedmio-krokowy). Pewien hinduski mit o sześciu, bądź siedmiu siostrach Krittikach, mówi iż wykarmiły one Skandę, syna Śiwy, po czym stały się sześcioma gwiazdami na niebie, a ich władcą i małżonkiem został Agni (ogień). Agni przedstawiany bywa z siedmioma językami ognia.
Jednak w Indiach większą rolę uzyskała dziewiątka, traktowana jako liczba feralna i przeciwieństwo siódemki.

== Ludy zachodniej Afryki ==
Ludy zachodniej Afryki, które trudno podejrzewać o jakiekolwiek zapożyczenia względem Semitów, przyznały siódemce szczególną, jeżeli nie najważniejszą pozycję wśród cyfr. Znały one siedem niebios, również ziemię dzieliły na siedem warstw, z których każda odpowiadała określonemu niebu. Deszcz spada z siódmego nieba. Bóg Pemba przez siedem lat wirował w przestworzach zanim stworzył ziemię. W mitach ludów Bobo występuje siedmiogłowy wąż. U Dogonów i Bambara mężczyznę symbolizuje liczba trzy, kobietę – cztery, natomiast suma tych liczb – siedem – jest symbolem związku mężczyzny i kobiety, i dlatego jest liczbą doskonałą. Ponadto w języku Dogonów wyraz soj znaczy siedem, a także powiedziało się, z tego powodu siódmy przodek uchodził za pana słowa. Według kosmogonii Dogonów kosmiczne jajo poruszone zostało siedmioma wielkimi wstrząsami, które podzieliły je na dwa łożyska.

== Ludy wschodniej Afryki ==
Siódemka uzyskuje szczególną pozycję również u niektórych ludów wschodnio- i środkowoafrykańskich. Na szczególną uwagę zasługuje dzieło ludów Bantu Epopeja Mwindo. Według niej w dawnych czasach w krainie Ihimbi żył król Szemwindo („ojciec Mwindo”). Swoją siedzibę założył na wzgórzu w gaju palmowym i nazwał ją Tubondo. Znajdowało się w niej siedem świątyń i prowadziło do niej siedem dróg. Szemwindo poślubił siedem żon, którym oświadczył, że mogą rodzić tylko córki. Każdy syn zostanie zabity. Wszystkie siedem w jednym dniu zaszły w ciążę. Najpierw narodziło się sześć córek, a po dłuższym czasie Njamwindo („matka Mwindo”) urodziła siódme dziecko-syna. W prawej ręce trzymał miotełkę konga, a w lewej siekierę. Szemwindo sześć razy bezskutecznie ciskał weń włócznią, kazał go zakopać, a następnie zatopić. Po zatopieniu grad i deszcz przez siedem dni padały na ziemię niszcząc zbiory. Zapanował głód. Ocalały Mwindo przybył do domu swojej ciotki Ijangary, wówczas władca piorunów, Nkuba, siedem razy uderzał piorunem w dom ciotki, ale nie zdołał uszkodzić tej jego części, w której przebywał Mwindo. Wtedy Nkuba sprzymierzył się z nim. Mwindo postanowił udać się do Tubondo, ciotka jednak ostrzega, że nikt nie zdoła zdobyć wioski z siedmioma świątyniami i siedmioma prowadzącymi do niej drogami. Mwindo jednak wyruszył, a Nkuba siedmioma uderzeniami pioruna obrócił wioskę w popiół. Wówczas Szemwindo skrył się pod ziemię. Niestrudzony Mwindo idzie tam za nim. W końcu został królem, zwyciężył też w międzyczasie siedmiogłowego, siedmiookiego i siedmiorogiego smoka Krimu (pożerał on ludzi). W epopei tej częstotliwość występowania liczby siedem jest imponująca (pojawia się jeszcze wątek siedmiu placków podanych na siedmiu drewnianych talerzach) i jest liczbą magiczną.

== Aztekowie ==
U ludów azteckich liczba siedem była symbolem siedmiu gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy. Siedem było również pieczar położonych w Chicomoztoc (Miejsce Siedmiu Pieczar), z których wyruszyło siedem szczepów (w tym Aztekowie) na poszukiwanie swojego miejsca osiedlenia. Liczba siedem była również symbolem obfitości.

== Chiny ==
W kulturze chińskiej liczba 7 (七, qī) jest liczbą yang, w mistyce wiązana jest jednak z pierwiastkiem yin. Symbolizuje siedem gwiazd tradycyjnej chińskiej astronomii (Słońce, Księżyc i pięć planet). Siódmego dnia siódmego miesiąca księżycowego obchodzone jest święto Qiqiao, poświęcone Zhinü i Niulangowi. Liczba 7 odgrywa także dużą rolę w kulcie zmarłych. Wierzono, że przez siedem tygodni po śmierci dusza zmarłego stopniowo rozstaje się ze światem. W tym czasie co siedem dni składa się ofiary i odprawia ceremonie.

== Japonia ==
W Japonii siódemka kojarzy się z siedmioma bogami szczęścia: Bishamonten, Daikokuten, Ebisu, Fukurokuju (chiński mędrzec taoistyczny), Jurōjin, Hotei, Benzaiten.

== Irlandia ==
W Irlandii istniały legendy o siedmiu drzewach wróżby z których robiło się siedem talizmanów. Najważniejsza była jabłoń symbolizująca nieśmiertelność, a następnie dąb, ostrokrzew, wierzba, brzoza, leszczyna, olcha. Każdego kto dopuścił się ścięcia świętego drzewa karano śmiercią.

== Inne części świata ==
U Gotów istniało siedmiu głównych bogów.
W okresie konkwisty, w XVI wieku, istniała legenda o siedmiu złotych miast Ciboli, miastach pełnych złota i bogactw. Na ich poszukiwanie wyruszył m.in. Álvar Núñez Cabeza de Vaca oraz Francisco Vásquez de Coronado penetrując ziemie obecnych południowych stanów USA

== Zobacz też ==
symbolika liczb

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
W.H. Roscher, Die enneadischen und hebdomadischen Fristen und Wochen der ältesten Griechen, Leipzig 1903.
J. Hehn, Siebenzahl und Sabbat bei den Babyloniern und im Alten Testament, Leipzig 1907, s. 106.
V. Haas, Magie und Mythen in Babylonien, Merlig Verlag, Gifkendorf 1986, s. 133–134.
Georges Ifrah, Universalgeschichte der Zahlen, Compas Verlag, Frankfurt – New York 1986.
Otto Betz, Das Geheimnis der Zahlen, Kreuz Verlag, Zürich 1989.
E.W. Bullinger, Number in Scripture: Its Supernatural Design and Spiritual Significance, Paternoster Row, E.C. 1921.


Sigil

Sigil – symbol stworzony dla specyficznego celu, magicznego życzenia. Symboliczna reprezentacja rezultatu pożądanego przez maga lub osobę zainteresowaną. Termin ten pochodzi z łacińskiego słowa sigillum, które oznacza „małą figurę”, „rzeźbę na pieczęci” lub „pieczęć”.
W literaturze przedmiotu słowo sigil oznacza także pieczęć, czyli występującą w tradycji okultystycznej (w magii ceremonialnej) obrazkową sygnaturę („podpis”, znak, imię) demona, anioła lub innej istoty. Jedną z metod tworzenia prostych sigili było zapisanie imienia przyzywanej istoty w języku hebrajskim, następnie przekształcenie liter na liczby, które następnie należało odszukać w odpowiednio dobranym kwadracie magicznym (tzw. kamei) i połączyć je liniami. Popularnym przykładem bardziej fantazyjnych pieczęci są te, które można znaleźć w Lemegetonie.

== A. O. Spare i magia chaosu ==
Austin Osman Spare (1886–1956), w swoim Zos Kia Cultus, sugeruje używanie sigili samych w sobie, tzn. poza rytuałami. Jego technika, zwana dziś  sigilizacją, stała się centralnym elementem magii chaosu.
Teoria sigili opiera się na założeniu, że jeśli pewne głęboko zakorzenione w podświadomości fakty mogą wywierać wpływ na nasze działania, to można wykorzystać ten fakt w odwrotny sposób. Wystarczy, iż wprowadzi się do podświadomości pewien symbol (sigil), uprzednio nadając mu pewne znaczenie. Następnie należy zapomnieć znaczenie owego sigilu, opcjonalnie go zniszczyć. W ten sposób wpływamy na naszą podświadomość.
Sigil może posiadać formę abstrakcyjną, obrazkową lub semi-abstrakcyjną. Może istnieć zarówno fizycznie, wirtualnie, jak i myślowo. Wizualne symbole są najpopularniejszą formą sigili, ale stosowane bywają także dźwięki i kształty. Istnieje wiele rodzajów sigili: alfabetyczne, runiczne, obrazkowe, fonetyczne (mantry), akustyczne, przestrzenne oraz wiele innych, które opracowują sami zainteresowani sigilizacją. Obecnie są już dostępne poradniki tworzenia osobistych symboli sukcesu – magicznych sigili.

== Hypersigile ==
Hypersigil to pewne dzieło, jak np. powieść, utwór muzyczny, taniec itd., które utworzone zostaje z taką samą intencją, z jaką tworzy się sigil. Ludzie tworzący hypersigil chcą, by poznało go jak najwięcej osób, a także by odnosiły się do niego inne dzieła sztuki, co ma wzmocnić jego siłę. Termin ten został najprawdopodobniej stworzony przez Granta Morrisona (ur. 1960). Używał go, by opisać cel stworzenia serii komiksowej „The Invisibles”.

== Zobacz też ==

runy

== Przypisy ==


Symbol alchemiczny

Symbole alchemiczne pierwotnie wymyślone jako część alchemii, gdzie do XVIII w. były używane do zapisu niektórych pierwiastków i związków. Należy zaznaczyć, że taki zapis na ogół był zestandaryzowany, lecz styl i symbol różnił się pomiędzy alchemikami, stąd też zostaną przedstawione te najczęściej występujące.

== Trzy pierwsze ==
Według Paracelsusa, Trzy pierwsze lub Tria Prima (łac.) to:

sól (podstawa materii)
rtęć (ciekłe połączenie pomiędzy Wysokim a Niskim)
siarka (wszechobecny duch życia)

== Cztery podstawowe żywioły ==

Alchemia używała następujących symboli hellenistycznych:

Ziemia
Woda
Powietrze
Ogień

== Siedem metali planetarnych ==
Metale planetarne były "zdominowane" lub "rządzone" przez siedem planet znanych od starożytności. Mimo że czasami metale te miały własne symbole, to zazwyczaj były zapisywane symbolami planet.

złoto zdominowane przez Słońce ☉ ☼ (  )
srebro zdominowane przez Księżyc ☽ (  )
miedź zdominowana przez Wenus ♀ (  )
żelazo zdominowane przez Marsa ♂ (  )
cyna zdominowana przez Jowisza ♃ (  )
rtęć zdominowana przez Merkurego ☿ (  )
ołów zdominowany przez Saturna ♄ (  )
Planety Uran, Neptun i planeta karłowata Pluton zostały odkryte po epoce alchemii, którą zastąpiła chemia, w związku z czym nie są częścią tradycyjnych symboli alchemicznych.

== Inne pierwiastki ==

Antymon ♁
Arsen
Bizmut
Platyna
Siarka
Cynk

== Związki alchemiczne ==

Sal ammoniac ⚹
Aqua fortis A.F.
Aqua regia A.R.
Spiritus vini S.V.
Amalgamaty
Cynober (siarczek rtęci(II)) Ʒ
Vitriol

== 12 podstawowych procesów alchemicznych ==
12 podstawowych procesów alchemicznych jest uważanych za podstawę współczesnego podziału procesów chemicznych. Każdy z tych procesów jest "zdominowany" lub "rządzony" przez jeden z 12 znaków zodiaku:

rozkład poprzez kalcynowanie (Baran )
rozkład poprzez lekkie ogrzewanie (Lew )
rozkład poprzez fermentację/gnicie (Koziorożec)
zmiana poprzez krzepnięcie/koagulację (Byk )
zmiana poprzez związanie (Bliźnięta )
zmiana poprzez zmiękczanie (Strzelec )
rozdział poprzez destylację (Panna )
rozdział poprzez sublimację (Waga )
rozdział poprzez filtrację (Skorpion )
łączenie poprzez rozpuszczanie (Rak )
łączenie poprzez powielenie (Wodnik )
łączenie poprzez projekcję (Ryby )

== Zobacz też ==
symbole astronomiczne

== Przypisy ==


Symbol elektryczny

Symbol elektryczny - znak graficzny oznaczający obiekt elektryczny, podstawowe cechy fizyczne, przy czym może on oznaczać również ich współzależność. Jest głównym elementem rysunku technicznego elektrycznego. Wygląd każdego symbolu elektrycznego powinien spełniać warunki określone normami.
Wśród symboli graficznych elektrycznych można wyróżnić różnego rodzaju figury geometryczne, np. prostokąty, kwadraty, trójkąty, okręgi, elipsy i ich części, oraz znaki graficzne, np. strzałki. Wykonuje się je w różny sposób i liniami różnego rodzaju. Elementy te lub ich części, o określonych wymiarach, wykonane na ogół linią o jednakowej grubości, odpowiednio ze sobą połączone lub skojarzone tworzą symbol graficzny.

== Rodzaje symboli elektrycznych graficznych ==
Ze względu na znaczenie symbolu rozróżnia się symbole graficzne elektryczne:

przedmiotowe (Symbole elektryczne przedmiotowe)
uzupełniające (Symbole elektryczne uzupełniające)
Ze względu na rodzaje rysunku technicznego elektrycznego symbole graficzne można podzielić na symbole do:

schematów
planów
celów informacyjnych
Ze względu na sposób przedstawienia rozróżnia się symbole:

jednoliniowe
wieloliniowe
W zależności od ich zastosowania w określonej dziedzinie elektrotechniki symbole są nazywane np.:

symbole instalacyjne - jeśli są stosowane w planach instalacji wnętrzowych,
symbole samochodowe - jeżeli są stosowane w schematach instalacji elektrycznych pojazdów samochodowych.

== Bibliografia ==
Sapiński T., Michel K.: Rysunek Techniczny Elektryczny, WNT, Warszawa 1987.
Sutkowski T.: Zasady sporządzania dokumentacji projektowej w zakresie elektroenergetyki, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1998.


Symbol solarny

Symbol solarny – jeden ze symboli związanych ze słońcem lub jego aspektami zawartymi w mitologiach.

== Zobacz też ==
kult solarny
Bóstwa solarne

== Linki zewnętrzne ==
Zbiór symboli solarnych (pol.)


Symbol trwałości produktów kosmetycznych

Symbol trwałości produktów kosmetycznych (ang. period-after-opening – termin przydatności do użycia po otwarciu) zwany PAO lub symbolem otwartego słoiczka jest znakiem graficznym ilustrującym okres przydatności do użycia kosmetyku po jego pierwszym otwarciu bez ryzyka narażenia zdrowia użytkownika. Przedstawia on otwarty słoiczek kosmetyku wraz z napisem informującym o liczbie miesięcy (np. 6M, 9M, 24M) lub lat (1Y).

== Uwarunkowania prawne ==
W Unii Europejskiej powyższy sposób oznakowania wymagany jest od lutego 2003 roku, kiedy to Parlament Europejski ustanowił dyrektywę dotyczącą oznakowania kosmetyków.
W Polsce sprawy związane z używaniem znaku reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie list substancji niedozwolonych lub dozwolonych z ograniczeniami do stosowania w kosmetykach oraz znaków graficznych umieszczanych na opakowaniach kosmetyków
Zgodnie z dyrektywą UE symbol PAO musi być zaznaczony na produkcie, którego termin ważności wynosi 30 lub więcej miesięcy. Dla produktów o terminie ważności krótszym niż 30 miesięcy wymagana jest dokładna data, do której produkt może być sprzedawany i używany jeśli przechowywany był w odpowiednich warunkach.
Symbol jest zgodny z normą ISO 8601
Oznakowanie to nie musi być stosowane dla:

produktów, które nie ulegają zniszczeniu (nie tracą swych właściwości),
produktów, które nie otwierają się np. aerozole,
produktów, które mają na celu jednorazowe użycie np. próbki.

== Linki zewnętrzne ==
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie list substancji niedozwolonych lub dozwolonych z ograniczeniami do stosowania w kosmetykach oraz znaków graficznych umieszczanych na opakowaniach kosmetyków
DYREKTYWA KOMISJI 2003/80/WE z dnia 5 września 2003 r. ustanawiająca symbol określający trwałość produktów kosmetycznych w załączniku VIIIa do dyrektywy Rady 76/768/EWG (wygasła 11/07/2013)
Symbol trwałości produktów kosmetycznych


Symbole chińskie

Symbole chińskie - charakterystyczny dla chińskiej kultury system symboli zbudowany w dużej mierze na zasadzie homofonii, która b. często występuje w języku chińskim ze względu na jego ubóstwo fonetyczne. Np. w mandaryńskim, oficjalnym języku Chin występuje zaledwie ok. 1,5 tys. sylab, siłą rzeczy wiele z nich ma zatem nawet po kilkadziesiąt znaczeń. Dwuznaczne bywają także słowa dwusylabowe.
Drugim ważnym źródłem symboliki jest myślenie magiczne kultywowane m.in. przez taoizm religijny. To ono uczyniło symbol np. długowieczności z sosny, żurawia czy żeń-szenia.
Symbole pojawią się m.in. w malarstwie, w powiedzeniach, symboliczną wymowę mogą mieć także prezenty. W ostatnich latach z symboli intensywnie korzysta branża reklamowa.
Chińskie symbole zazwyczaj nie pokrywają się z europejskimi. Np. chryzantema, w Polsce uważana za dekoracyjny kwiat nagrobny, w Chinach jest symbolem młodości. Kolor biały symbolizujący w Europie czystość i niewinność, dla Chińczyków jest barwą żałoby.
Pod wpływem okcydentalizacji, w ostatnich latach Chiny przyjmują zachodnią symbolikę, np. panny młode kupują sobie białe, zamiast czerwonych, suknie ślubne, co jeszcze kilka dekad temu byłoby kompletnie nie do pomyślenia.
System symboli jest jednak nadal używany w literaturze, filmie itd. Bez znajomości choćby jego podstaw odbiór chińskich dzieł sztuki czy popkultury jest spłycony, a czasami nieznajomość symboli prowadzi do nieporozumień, np. wszechobecność koloru czerwonego w Chinach jest przez laików traktowana jako wpływ komunizmu, podczas gdy jest to tradycyjnie kolor wesela.
Zdaniem niektórych sinologów i antropologów wieloznaczność, będąca immanentą cechą języka sprawia, że typowe chińskie dzieło sztuki bywa przeciętnie bardziej nasycone znaczeniami, niż przeciętne dzieło zachodnie.

== Przykładowe symbole pozytywne ==
butelka i siodło (苹鞍 píng’ān) = pokój i bezpieczeństwo (平安 píng’ān)
ropucha (蛤 há) = śmiech, radość (哈 hā)
jeleń (鹿 lù) = awans, pomyślność (禄 lù)
kielich (爵 jué) = godność (爵 jué)
koń i perła (mabao) = sukces na egzaminie (mabao)
nietoperz (蝠 fú) = szczęście, pomyślność (福 fú)
ryba (鱼 yú) = obfitość, nadmiar (余 yú)

== Przykładowe symbole negatywne ==
cztery (四 sì) = śmierć (死 sǐ)
siedem (七 qī) = gniew (气 qì)
gruszka (梨 lí) = rozstanie (离 lí)

== Przypisy ==


Symbole europejskie

Symbole europejskie – symbole podkreślające wspólną tożsamość europejską i będące politycznymi znakami rozpoznawczymi kontynentu europejskiego. W większości zostały ustanowione pierwotnie przez Radę Europy a później przyjęte także przez Wspólnoty europejskie i w konsekwencji – przez Unię Europejską.
Do symboli Unii Europejskiej należą:

flaga europejska – dwanaście nieodwracalnych złotych gwiazd rozłożonych w okręgu na lazurowym tle
hymn Europy – Oda do radości: finałowa kantata z IX Symfonii Ludwiga van Beethovena
Dzień Europy – 9 maja
motto – Zjednoczeni w różnorodności
waluta – euro

== Zobacz też ==
Symbole Unii Europejskiej

== Bibliografia ==
Tamara Barriga: Języki i symbole Unii Europejskiej. UniaEuropejska.org, 2011-05-11. [dostęp 2011-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-27)]. (pol.).
Aleksandra Szydłowska: Analiza UniaEuropejska.org: Budowa tożsamości europejskiej poprzez symbole. Przykład flagi europejskiej. UniaEuropejska.org, 2011-05-14. [dostęp 2012-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-27)]. (pol.).
Patrycja Rotuska: Symbole Unii Europejskiej a wartości i tożsamość europejska. UniaEuropejska.org, 2011-07-18. [dostęp 2011-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-23)]. (pol.).
Encyklopedia Unii Europejskiej pod red. Konstantego Adama Wojtaszczyka, WSiP, Warszawa 2004, ISBN 83-02-08847-1


Symbole materiałów do recyklingu

W celu uproszczenia recyklingu wprowadzono dedykowane oznaczenia ułatwiające rozpoznanie różnych materiałów.
Każdy znak zbudowany jest z trzech strzałek, tworzących trójkąt, z grotami skierowanymi zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Wewnątrz trójkąta może znajdować się liczba, a pod trójkątem umieszczany jest skrót literowy. Oznaczenia identyfikują materiał, z którego został wykonany dany element.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 września 2014 r. w sprawie wzorów oznakowania opakowań (Dz.U. z 2014 r. poz. 1298).


Symbole pogody (mapa)

Symbole pogody na mapie synoptyczniej używane są w tzw. modelu stacji synoptycznej.

== Symbole pogody i ich opis ==

== Zobacz też ==
Zachmurzenie - symbole zachmurzenia na mapie synoptycznej
Wiatr - symbole wiatru na mapie synoptycznej
tendencja ciśnienia (meteorologia) - symbole tendencji ciśnienia na mapie synoptycznej