Instytut Alana Turinga

Instytut Alana Turinga (ang. The Alan Turing Institute) – brytyjski narodowy instytut zajmujący się naukową analizą danych i sztuczną inteligencją, założony w 2015 roku i finansowany głównie przez rząd Wielkiej Brytanii. Jego nazwa pochodzi od Alana Turinga, brytyjskiego matematyka i pioniera informatyki.

== Zarządzanie ==
Instytut Alana Turinga jest niezależną organizacją pozarządową, działającą na zasadzie non-profit. Jest to wspólne przedsięwzięcie pięciu uniwersytetów założycielskich Uniwersytetu Cambridge, Uniwersytetu w Edynburgu, Uniwersytetu Oksfordzkiego, University College London (UCL) i Uniwersytetu w Warwick, wybranych na podstawie międzynarodowej oceny wzajemnej. W 2018 roku do instytutu dołączyło ośmiu dodatkowych partnerów uniwersyteckich: Queen Mary University of London, University of Leeds, University of Manchester, University of Newcastle, University of Southampton, University of Birmingham, University of Exeter i University of Bristol.
Rada ds. Badań nad Inżynierią i Naukami Fizycznymi (EPSRC), główny fundator instytutu, jest również członkiem wspólnego przedsięwzięcia. Prezesem Instytutu Alana Turinga, powołaną w lipcu 2023 roku, jest Jean Innes.

== Finansowanie ==
Fundusze na utworzenie instytutu pochodziły z inwestycji o wartości 600 milionów funtów w „Osiem wielkich technologii”, a konkretnie w tzw. „big data”, wyasygnowane przez rząd Wielkiej Brytanii w 2013 roku i ogłoszonej przez George’a Osborne’a, Kanclerz Skarbu, w budżecie na 2014 rok. Większość inwestycji w „big data” została skierowana na infrastrukturę obliczeniową. Każdy z pięciu uniwersytetów założycielskich przekazał instytutowi po 5 milionów funtów. Dalsze finansowanie pochodziło głównie z dotacji od rad ds. badań naukowych, partnerów uniwersyteckich oraz partnerstw strategicznych i innych.
W czerwcu 2021 roku EPSRC przyznało instytutowi w imieniu brytyjskiego stowarzyszenia Research and Innovation 10 mln funtów na rok 2021/2022.

== Historia ==
W 2015 roku fundacja Lloyd’s Register została pierwszym partnerem strategicznym instytutu, przekazując w ciągu pięciu lat grant w wysokości 10 milionów funtów na wsparcie badań nad inżynieryjnymi zastosowaniami dużych zbiorów danych.

Howard Covington, przewodniczący 2015–2022.
Doug Gurr, przewodniczący od 2022.
Sir Adrian Smith, prezes (CEO) w latach 2018–2023.
Jean Innes, prezes (CEO) od lipca 2023 roku.
Rolą instytutu jest dostarczanie wiedzy specjalistycznej i badań podstawowych z zakresu analityki danych i sztucznej inteligencji potrzebnych do rozwiązywania problemów w świecie rzeczywistym. W wykładach i dyskusjach organizowanych przez instytut uczestniczą m.in. profesorowie polskiego pochodzenia: Aleksander Mądry, Marta Kwiatkowska.
Od 2021 roku Instytut Alana Turinga organizuje coroczne wydarzenie o nazwie AI UK, które określa się jako krajową wizytówkę nauki o danych i sztucznej inteligencji.

== Zobacz też ==
Test Turinga
Nagroda Turinga

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Theory and Algorithms in Data Science Seminar – cykl dyskusji organizowanych przez Instytut Alana Turinga.


Instytut Informatyki Politechniki Warszawskiej

Instytut Informatyki Politechniki Warszawskiej (II PW) – instytut naukowy i dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, składa się z zakładów prowadzących działalność naukowo-badawczą i dydaktyczną.
Instytut wchodzi w skład Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych; mieści się w Warszawie przy ulicy Nowowiejskiej w gmachu im. prof. Janusza Groszkowskiego (vis-à-vis Gmachu Głównego Politechniki).

== W skład Instytutu wchodzą ==
Zakład Grafiki Komputerowej
Zakład Systemów Informacyjnych
Zakład Sztucznej Inteligencji
Zakład Oprogramowania i Architektury Komputerów

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Instytut Informatyki Politechniki Warszawskiej w bazie instytucji naukowych portalu Nauka Polska (OPI).
Oficjalna strona instytutu
Oficjalna strona Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych PW


Krajowe Ramy Interoperacyjności

Krajowe Ramy Interoperacyjności – zestaw wymagań semantycznych, organizacyjnych oraz technologicznych dotyczących interoperacyjności systemów teleinformatycznych i rejestrów publicznych.

== Zobacz też ==
Europejskie Ramy Interoperacyjności
Program ISA²

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Gałach A.: Krajowe ramy interoperacyjności, Systemy informatyczne w administracji publicznej; Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, 2015,


Media interaktywne

Media interaktywne – środki przekazu medialnego, umożliwiające wzajemne, zwrotne komunikowanie i różnorodną aktywność. Zachodząca poprzez media interaktywne relacja ma charakter dialogu pomiędzy człowiekiem (użytkownikiem) a innymi osobami, urządzeniami, lub programami komputerowymi. Przekaz ten umożliwia zwrotne oddziaływanie stron (interakcja) i realizowany jest poprzez tzw. interfejs – mechaniczny, programowy, biotechniczny lub inny – który pośredniczy w wymianie informacji pomiędzy użytkownikiem i urządzeniem.
Medium interaktywnym może być urządzenie mechaniczne, elektroniczne (analogowe lub cyfrowe), program komputerowy – zainstalowany na pojedynczym komputerze, lub sieci złożonej z wielu maszyn – lub kompilacja złożona z wszystkich tych elementów.
Modelowym przykładem medium interaktywnego jest Internet – teleinformatyczna sieć komputerowa, łącząca ze sobą setki tysięcy małych i dużych sieci lokalnych oraz pojedynczych komputerów, obejmująca swoim zasięgiem praktycznie całą kulę ziemską. Internet agreguje wiele funkcji tradycyjnych mediów: umożliwia konsumpcję i przesyłanie formatowanych treści tekstowych, graficznych i audiowizualnych, a ponadto umożliwia łączność głosową i audiowizualną oraz inne formy przekazu treści.
Interaktywne media cyfrowe są reprezentatywną składową mariażu współczesnej kultury i postępu technologicznego. Pośrednicząc w procesach społecznej komunikacji i aktywności medialnej, niejako je kondensują, wpływając znacząco na każdą ze sfer naszego życia społecznego.

== Przykłady interaktywnych mediów ==
forum dyskusyjne
gra internetowa
Internet
telefonia mobilna
telewizja interaktywna

== Zobacz też ==
cyfrowe przetwarzanie sygnałów
mass media
media cyfrowe
multimedia
wozy transmisyjne

== Linki zewnętrzne ==
artykuł: Interaktywna ewolucja mediów
artykuł: Rola i znaczenie mediów interaktywnych we współczesnej kulturze


Modulo

Modulo – operacja wyznaczania reszty z dzielenia jednego typu liczbowego przez drugi. W dalszym ciągu napis

        a

          mod

        d
        =
        r

    {\displaystyle a\ {\bmod {\ }}d=r}

 będzie oznaczał, iż

        r

    {\displaystyle r}

 jest resztą z dzielenia

        a

    {\displaystyle a}

 przez

        d
        .

    {\displaystyle d.}

Są różne sposoby określania reszty, a komputery i kalkulatory mają różne sposoby przechowywania i reprezentowania liczb, więc wynik operacji modulo zależy od języka programowania i/lub sprzętu.
W niemal każdym systemie komputerowym współczynnik wynikający z dzielenia jest ograniczany do zbioru liczb całkowitych, a reszta

        r

    {\displaystyle r}

 jest zwykle ograniczona przez

        0
        ⩽
        r
        <

          |

        d

          |

    {\displaystyle 0\leqslant r<|d|}

 albo

        −

          |

        d

          |

        <
        r
        ⩽
        0.

    {\displaystyle -|d|<r\leqslant 0.}

 Wybór między dwiema możliwymi resztami zależy od znaku

        a

    {\displaystyle a}

 lub

        d

    {\displaystyle d}

 oraz użytego języka programowania. Niektóre języki programowania, jak na przykład C89, nawet nie definiują wyniku jeśli zarówno

        d
        ,

    {\displaystyle d,}

 jak i

        a

    {\displaystyle a}

 jest ujemne – patrz tabela.

        a

    {\displaystyle a}

 modulo 0 jest nieokreślone w większości systemów, choć niektóre określają je jako

        a
        .

    {\displaystyle a.}

 Jeśli definicja jest spójna z algorytmem dzielenia, wtedy

        d
        =
        0

    {\displaystyle d=0}

 implikuje

        0
        ⩽
        r
        <
        0
        ,

    {\displaystyle 0\leqslant r<0,}

 co jest sprzeczne (tzn. zwykła reszta w tym wypadku nie istnieje).
Reszta może być wyznaczana równaniami, które korzystają z innych funkcji. Jednym z takich użytecznych równań wyznaczania reszty

        r

    {\displaystyle r}

 jest

        r
        =
        a
        −
        d

          ⌊

              a
              d

          ⌋

        ,

    {\displaystyle r=a-d\left\lfloor {\frac {a}{d}}\right\rfloor ,}

gdzie

        ⌊
        x
        ⌋

    {\displaystyle \lfloor x\rfloor }

 oznacza zaokrąglenie w dół liczby

        x
        .

    {\displaystyle x.}

Dzielenie modulo jest powszechnie używane przy obliczaniu cyfry kontrolnej w identyfikatorach. W algorytmie Luhna, numerach PESEL, REGON, NIP, numerach dowodów osobistych, paszportów, numerach towarów EAN, numerach banknotów EURO, numerach kont bankowych IBAN, numerach substancji chemicznych CAS, ISBN, ISMN, ISSN, ISTC, EVN-UIC, numerach recept, prawa wykonywania zawodu lekarza, numerach kontenera i wielu innych. Podstawowym celem użycia cyfry lub znaku kontrolnego jest wykrywanie pomyłek przy ręcznym wprowadzaniu numeru do systemu informatycznego. Wszystkie te metody zapewniają wykrycie zamiany pojedynczego znaku oraz w znacznej większości zamiany sąsiednich znaków, tzw. czeskiego błędu.

== Uwagi ==

== Przypisy ==


Piksel śledzący

Piksel śledzący (także piksel wyświetleń, z ang. web beacon lub web bug) – technika umożliwiająca w często niezauważalny sposób na poinformowanie właściciela danej zawartości, że została ona odwiedzona przez poszczególną osobę. Piksele śledzące mogą służyć za jedną z technik śledzenia internautów, tuż obok generowania cyfrowych odcisków palców (fingerprinting), stosowania identyfikatorów unikalnych w plikach cookies czy systemu od Google o nazwie Federated Learning of Cohorts.
W 2017 roku firmy Google, Microsoft oraz Compuware wydały na łamach W3C propozycję wdrożenia Beacon API jako standardu dla programistów stron internetowych, którzy mogliby wdrażać technikę podobną do pikseli śledzących, z tym że taka technika działałaby niezależnie od reszty strony internetowej.
Jednym z najpopularniejszych pikseli śledzących jest Facebook Pixel, który według danych BuiltWith jest stosowany na 4,45 mln stron internetowych, aktywnych na listopad 2024 roku. Przedstawiciele wyszukiwarki internetowej Peekr z kolei szacują, że na 26,3 mln sprawdzonych dokumentów (podstron) piksel Facebooka może znajdować się na około 2,7% z nich.

== Działanie ==
Piksele śledzące to obrazki o rozdzielczości 1 na 1 piksela, które mogą służyć do celów analitycznych w odniesieniu do stron internetowych lub konwersacji e-mailowych. Przykładowy znacznik w HTML może prezentować się następująco:Gdy załadowanie takiego obrazka przez przeglądarkę internetową zostanie zażądane, wysyłane są dane, takie jak:
adres IP,
data i czas realizacji żądania;
dokładna ścieżka takiego piksela (w powyższym przykładzie będzie to /ad/pixel.quicken/NEW);
dokładna ścieżka wraz z domeną danej strony internetowej;
identyfikator przeglądarki (user agent);
pliki cookies wygenerowane przez daną stronę internetową.
Informacje te są pobierane z nagłówków klienta w żądaniu HTTP. Takie informacje mogą być przydatne dla celów analitycznych, ale i też sieci reklamowych, które potem mogłyby z większą precyzją pokazać użytkownikowi poszczególny rodzaj reklamy.
Informacje pochodzące z piksela śledzącego zawierane w wiadomościach e-mailowych ograniczają się wyłącznie do przechwytywania informacji na temat:

samego faktu otwarcia wiadomości;
momentu, kiedy to nastąpiło;
adresu IP.
Użytkownicy poczty elektronicznej mogą chronić swoją prywatność przed pikselami śledzącymi poprzez konfigurację klienta pocztowego w sposób uniemożliwiający automatyczne ładowanie zewnętrznych zasobów. Alternatywnie, mogą wybrać wyświetlanie wiadomości w formacie tekstowym (plain-text), który nie obsługuje kodu HTML.

== Opinie na temat stosowania pikseli śledzących ==
Popierający użycie pikseli śledzących sugerują, że mogą one wpływać pozytywnie na przyszłe techniki marketingowe. Jednak cyberprzestępcy mogą wykorzystać informacje pochodzące z pikseli śledzących do tworzenia kampanii phishingowych.
Urząd Ochrony Danych Osobowych Austrii (DSB) uznał, że piksel śledzący Facebooka bezpośrednio narusza RODO i decyzję pn. „Schrems II” dotyczącą transatlantyckich przepływów danych.

== Przypisy ==


Projektowanie eksperymentów

Projektowanie eksperymentów (planowanie doświadczeń, teoria eksperymentu; ang. design of experiments, w skrócie DOE) – interdyscyplinarna dziedzina nauki znajdująca się na pograniczu statystyki, metrologii, matematyki stosowanej oraz informatyki, mająca na celu dostarczenie odpowiedzi na pytanie o możliwość takiego zaplanowania doświadczenia (eksperymentu lub quasi-eksperymentu), aby uzyskać możliwie najwięcej użytecznych informacji przy najmniejszych koniecznych do tego kosztach.
Rozwój teorii eksperymentu związany był z założoną przez Johna Benneta Lawesa słynną rolniczą Stację Eksperymentalną Rothamsted w Harpenden. W czasie kiedy jej dyrektorem był Edward John Russell, w stacji zatrudniony został Ronald Fisher (autor pracy The design of experiments z 1935 r.) – kluczowa postać dla rozwoju zarówno statystyki, jak i dziedziny projektowania eksperymentów. Od tego czasu stacja stała się instytucją w której pracowali badacze mający znaczny wpływ na rozwój planowania doświadczeń: Frank Yates, Joseph Oscar Irwin, John Wishart, William Gemmell Cochran (współautor, wspólnie z Gertrude Mary Cox, książki pt. Experimental Designs z 1950 r.) i John Nelder.

== Przypisy ==


Rozszerzenie znaku liczby binarnej

Rozszerzenie znaku – w arytmetyce komputerowej operacja zwiększenia liczby bitów liczby binarnej przy jednoczesnym zachowaniu znaku tej liczby i jej wartości. Odbywa się to poprzez dołączanie cyfr binarnych na lewo od najbardziej znaczącego bitu.
Na przykład, jeśli sześć bitów jest używanych do przedstawienia liczby „00 1010” (w systemie dziesiętnym dodatnia liczba 10), a operacja przedłużenia znaku zwiększa długość słowa do 16 bitów, wówczas nowa reprezentacja tej liczby w słowie 16-bitowym to „0000 0000 0000 1010”. Wyraźnie widać, że zarówno wartość, jak i znak liczby są takie same jak przed operacją.
Jeśli dziesięć bitów jest używanych do przedstawienia wartości „11 1111 0001” (−15 w systemie dziesiętnym) przy użyciu kodu uzupełnień do dwóch, a znak jest rozszerzany tak, aby słowo miało długość 16 bitów. Nowa reprezentacja tej liczby to „1111 1111 1111 0001”. W ten sposób, wypełniając lewą stronę cyfrą „1”, zarówno znak ujemny, jak i wartość oryginalnej liczby są zachowywane.

== Bibliografia ==
M. Morris Mano, Charles R. Kime: Logic and Computer Design Fundamentals. Prentice Hall, 2004. ISBN 0-13-140539-X. (ang.). Brak numerów stron w książce
Andrzej Rydzewski, Krzysztof Sacha: Mikrokomputer: elementy, budowa i działanie. NOT-SIGMA, 1986. ISBN 83-85001-17-4. Brak numerów stron w książce


Skład informatycznych nośników danych

Pojęcie składu informatycznych nośników danych
Zgodnie z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych pod pojęciem składu informatycznych nośników danych rozumiany jest uporządkowany zbiór informatycznych nośników danych zawierających dokumentację w postaci elektronicznej. Przez informatyczny nośnik danych rozumie się materiał lub urządzenie służące do zapisywania, przechowywania i odczytywania danych w postaci cyfrowej. Podmiot publiczny, który organizuje przetwarzanie danych w systemie teleinformatycznym, musi stworzyć możliwość przekazywania danych także w postaci elektronicznej z wykorzystaniem informatycznych nośników danych lub środków komunikacji elektronicznej.

 Przesyłki przekazywane na informatycznym nośniku danych w systemie EZD (Elektroniczne Zarządzanie Dokumentacją)
Przesyłki przekazywane na informatycznych nośnikach danych dzieli się na:
a) przesyłki przekazane bezpośrednio na informatycznym nośniku danych, gdzie podczas rejestracji do metadanych opisujących te przesyłki dołączane są dokumenty elektroniczne przekazane na informatycznym nośniku danych oraz UPO (czyli Urzędowe Poświadczenie Odbioru), o ile zostało wydane;
b) przesyłki stanowiące załącznik do pisma przekazanego na nośniku papierowym. Pisma w formie papierowej zawierające załącznik w postaci informatycznego nośnika danych rejestruje się tak jak pozostałe przesyłki w postaci papierowej, dołączając do metadanych odwzorowanie cyfrowe pisma, a także załącznik w postaci elektronicznej zapisany na informatycznym nośniku danych.
Kierownik podmiotu ustala maksymalną wielkość przesyłki przekazywanej na informatycznym nośniku danych, którą włącza się bezpośrednio do systemu EZD. W przypadku kiedy ze względu na rozmiar przesyłki przekazanej na informatycznym nośniku danych nie jest możliwe lub zasadne dołączenie takiej przesyłki do systemu EZD, należy odnotować ten fakt w rejestrze przesyłek wpływających, a także przechowywać taki nośnik w składzie informatycznych nośników danych, odrębnie od pozostałych przesyłek. System EZD pozwala wyszukać i sporządzić listę przesyłek, które nie zostały włączone bezpośrednio do systemu EZD – odbywa się to w szczególności ze wskazaniem nośników, na których się one aktualnie znajdują.
Po zakończeniu sprawy przesyłki przekazywane na informatycznych nośnikach danych są przekazywane do składu informatycznych nośników danych. Podmiot może prowadzić kilka składów informatycznych nośników danych, jeżeli jest to uzasadnione strukturą organizacyjną lub lokalizacją komórek organizacyjnych. Jeżeli następuje potrzeba wyjęcia dokumentacji ze składu informatycznych nośników danych, to należy to udokumentować w jeden z dwóch przewidzianych sposobów:
1) włożyć w ich miejsce kartę zastępczą, która zawiera znak sprawy, jej tytuł, nazwę komórki organizacyjnej lub nazwisko pracownika wypożyczającego dokumentację bądź nazwę i adres jednostki organizacyjnej, do której dokumentację wysłano, oraz termin zwrotu
2) odnotować te informacje w systemie EZD w sytuacji, gdy zapewnia on powiązanie informacji o wyjęciu dokumentacji z odpowiadającymi jej aktami sprawy.
Instrukcja kancelaryjna przewiduje również możliwość wykonania kopii wyjmowanej dokumentacji.

Przesyłki przekazywane na informatycznym nośniku danych w systemie tradycyjnym
W systemie tradycyjnym przesyłki przekazane na informatycznym nośniku danych można podzielić na: przekazywane bezpośrednio na informatycznym nośniku danych lub stanowiące załącznik do pisma przekazanego na nośniku papierowym. Przesyłki przekazywane bezpośrednio na informatycznym nośniku danych, rejestruje się, drukuje, nanosi i wypełnia pieczęć wpływu na pierwszej stronie wydruku. W przypadku pism w postaci papierowej, do których załącznikiem jest przesyłka przekazana na informatycznym nośniku danych, przesyłki te podlegają rejestracji zgodnie z zasadami rejestracji przesyłek na nośniku papierowym. Należy przy tym odnotować w rejestrze przesyłek wpływających informację o załączniku zapisanym na informatycznym nośniku danych.
Jeżeli ze względu na typ dokumentu elektronicznego lub objętość dokumentu elektronicznego nie jest możliwe lub zasadne wydrukowanie pełnej treści przesyłki w postaci elektronicznej lub załącznika do niej, należy najpierw wydrukować tylko część przesyłki albo sporządzić i wydrukować notatkę o przyjętej przesyłce oraz nanieść i wypełnić pieczęć wpływu na pierwszej stronie wydruku. Podobnie w przypadku, gdy niemożliwe jest wydrukowanie nawet części przesyłki. Następnie informatyczny nośnik danych z zapisaną przesyłką dołącza się do wydruku aż do momentu zakończenia sprawy. Po zakończeniu sprawy jest on przekazywany do składu informatycznych nośników danych (dany podmiot może prowadzić kilka składów informatycznych nośników danych, jeżeli jest to uzasadnione strukturą organizacyjną lub lokalizacją komórek organizacyjnych). Informację o załączniku zapisanym na informatycznym nośniku danych odnotowuje się w rejestrze przesyłek wpływających.

Przechowywanie przesyłek przekazywanych na informatycznym nośniku danych do archiwum
Dokumentacja elektroniczna na informatycznych nośnikach danych, zgromadzonych w składzie informatycznych nośników danych, których zawartość skopiowano do systemu EZD, jest kwalifikowana do kategorii Bc i brakowana w trybie i na zasadach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 2b ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
Dokumentacja elektroniczna na informatycznych nośnikach danych, zgromadzona w składzie informatycznych nośników danych, których zawartości nie skopiowano do systemu EZD, po upływie pełnych dwóch lat kalendarzowych, licząc od pierwszego stycznia roku następującego po roku, dla którego powstał zbiór przesyłek w składzie, jest przekazywana do archiwum zakładowego.
W systemie tradycyjnym przejmowanie dokumentacji polega na jej przekazaniu do archiwum zakładowego na podstawie spisu zdawczo-odbiorczego. Natomiast w systemie EZD, przekazując do właściwego archiwum państwowego materiały archiwalne w postaci elektronicznej lub ich metadane, przekazuje się równolegle ich odpowiedniki ze składu chronologicznego lub ze składu informatycznych nośników danych i sporządza się ich spisy. W archiwum, aby zapewnić ochronę przed uszkodzeniem, zniszczeniem lub utratą, przechowuję się odrębnie od dokumentacji w postaci nieelektronicznej informatyczne nośniki danych ze składu tych nośników.
Archiwum zakładowe ma za zadanie przejmować między innymi dokumentację elektroniczną na informatycznych nośnikach danych, zgromadzonych w składzie informatycznych nośników danych, których zawartości nie skopiowano do systemu EZD. Każdy informatyczny nośnik danych, który został przekazywany ze składu informatycznych nośników danych do archiwum zakładowego powinien być trwale oznakowany w sposób pozwalający na jego jednoznaczną identyfikację (tworzy się spis zdawczo-odbiorczy).
Informatyczny nośnik danych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie wymagań technicznych formatów zapisu i informatycznych nośników danych, na których utrwalono materiały archiwalne przekazywane do archiwów państwowych, powinien być:

oznakowany w sposób pozwalający na jednoznaczną identyfikację;
przystosowany do przenoszenia pomiędzy urządzeniami odczytującymi;
dostosowany do przechowywania w temperaturze 18-22°C przy wilgotności względnej 40-50%.
Ponadto taki nośnik powinien zapewniać możliwość wiernego odczytywania danych w urządzeniach produkowanych przez różnych producentów, właściwych dla danego typu nośnika. Informatyczny nośnik danych, który przekazuje się do archiwum musi być opatrzony informacją przyporządkowaną do oznaczenia nośnika w sposób niebudzący wątpliwości, która zawiera:

nazwę podmiotu przekazującego;
tytuł zwięźle określający zawartość nośnika;
datę wykonania zapisu na nośniku;
informację o tym, czy dane stanowią informacje chronione ustawą, a w szczególności klauzulę tajności;
wskazanie oprogramowania i urządzeń użytych do wykonania zapisu.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050640565)
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie wymagań technicznych formatów zapisu i informatycznych nośników danych, na których utrwalono materiały archiwalne przekazywane do archiwów państwowych (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20062061519)
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 roku o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19830380173)
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20110140067)


Sztuka generatywna

Sztuka generatywna – zastosowanie algorytmów oraz innych autonomicznych systemów do tworzenia dzieł sztuki. Głównym wyróżnikiem sztuki generatywnej są elementy losowości, proceduralności oraz kreatywna autonomia systemu. Nazywana czasami sztuką kodu.
Często sztuka generatywna powstaje poprzez eksperymentowanie z kodem lub algorytmem w celu uzyskania estetycznego efektu. Sztukę generatywną można podzielić na dwie kategorie tzw. słabą oraz silną. Pierwsza kategoria obejmuje dzieła, w których artysta w większym stopniu realizuje swoją wizję. W drugiej program komputerowy ma większą autonomię, wtedy rola artysty kończy się na napisaniu programu.
Pierwsza wystawa sztuki generatywnej miała miejsce w 1965 roku na Uniwersytecie w Stuttgarcie. Jednak przez wiele lat rozwijała się ona na marginesie głównego nurtu współczesnego życia artystycznego. Obecnie sztuka generatywna zyskuje coraz bardziej na znaczeniu, głównie dzięki coraz większemu znaczeniu technologii i jej wpływu na naszą kulturę.

== Zobacz też ==
sztuka algorytmiczna
obrazy generowane komputerowo
fraktal
tekstura proceduralna
processing
wygaszacz ekranu

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Tim Holman – Generative Art Speedrun w serwisie YouTube


Technika informatyczna

Technika informatyczna, technika informacyjna, technologia informatyczna, technologia informacyjna, TI (od ang. information technology, IT) – dyscyplina informatyczna i branża na rynku pracy zajmująca się stosowaniem technologii obliczeniowych (oprogramowanie i sprzęt komputerowy) w biznesie, instytucjach państwowych, opiece zdrowotnej, szkołach i innych typach organizacji. W szerszym znaczeniu (jako informatyka techniczna), obejmuje ona inżynierię oprogramowania, inżynierię komputerową, systemy informacyjne, cyberbezpieczeństwo i danologię. Jest ona także powiązana z sektorem teleinformatycznym.

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Technologia. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2017-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-02)].
Technologia informacyjna. Interia. [dostęp 2012-09-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-05)].


Technologie finansowe

Technologie finansowe określane jako Fintech lub FinTech (ang. financial technology) – wszelkiego typu innowacje technologiczne w sektorze finansów. Tego samego określenia używa się również jako nazwy firm, które oferują rozwiązania innowacyjne dla sektora finansowego dotyczące instrumentów finansowych oraz usług.
Użycie analogicznego określenia angielskiego InsurTech dla opisu innowacyjnych rozwiązań dla sektora ubezpieczeniowego nie przyjęło się jeszcze w języku polskim. W tym obszarze używa się opisowego określenia typu: „innowacyjne technologie w branży ubezpieczeniowej” lub podobne. Podobne określenia powstały dla rozwiązań innowacyjnych w innych branżach, jak WealthTech z dziedziny zarządzania aktywami czy PayTech dla płatności.
Firmy FinTech działające na rynku finansowym postrzegane są jako szczególna kategoria parabanków.

== Początki Fintech ==
Choć termin „fintech” stał się powszechny dopiero w ostatnich dekadach, korzenie tego sektora sięgają XIX wieku. W 1866 roku położenie pierwszego transatlantyckiego kabla telegraficznego umożliwiło szybsze przesyłanie informacji finansowych między Europą a Ameryką, co stało się fundamentem globalizacji w sektorze finansowym.
W XX wieku rozwój technologii finansowych przyspieszył. W 1918 roku wdrożono Fedwire – pierwszy elektroniczny system transferu środków, oparty na sygnałach telegraficznych i alfabecie Morse’a. Kolejnym przełomem było wprowadzenie w 1967 roku przez Barclays pierwszego na świecie bankomatu, co znacząco ułatwiło dostęp klientów do swoich środków. Następnie, lata 70. przyniosły powstanie Nasdaq, pierwszej elektronicznej giełdy papierów wartościowych, oraz systemu SWIFT, wykorzystywanego do międzynarodowych transakcji bankowych.
Wraz z rozwojem internetu w latach 90., bankowość internetowa zrewolucjonizowała zarządzanie finansami, umożliwiając klientom dokonywanie transakcji online, co więcej, założenie w 1998 roku PayPala zapoczątkowało erę masowych płatności cyfrowych.
Wejście w XXI wiek naznaczył kryzys finansowy w 2008 roku, który obniżył zaufanie do tradycyjnych instytucji bankowych. W jego następstwie pojawiły się innowacyjne rozwiązania pozabankowe, takie jak Bitcoin – pierwsza kryptowaluta wprowadzona w 2009 roku, oparta na technologii blockchain.
Obecnie fintechy odgrywają kluczową rolę w gospodarce globalnej, oferując usługi takie jak płatności mobilne, mikropożyczki, zarządzanie inwestycjami czy cyberbezpieczeństwo. Wpływ tego sektora jest szczególnie widoczny w takich obszarach jak neobanki czy kryptowaluty, które zmieniają sposób, w jaki ludzie zarządzają swoimi finansami.

== Miejsce Fintech w gospodarce ==
Polska jest jednym z krajów, w których w ostatnich latach odnotowano najwyższe przyrosty w zakresie rozwoju i wzrostu gospodarczego. Co prawda zastosowanie innowacyjności, jak i tempo wdrażania nowoczesnych technologicznie rozwiązań różni się w zależności od sektora to branża finansowa charakteryzuje się raczej wysokim jej poziomem. Innowacyjność w tym zakresie nabrała dużego rozpędu a segment rynku nazywany powszechnie Fintech bez wątpienia ma ogromną szansę zaistnieć. Przewiduje się, że w kolejnych latach sektor ten zajmie ważne miejsce w gospodarce jako całości, przyczyniając się tym samym do jej zrównoważonego rozwoju.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Definicja FinTech – co to jest FinTech. Czym jest firma Fintech?, fintek.pl
Mapa Polskiego Fintechu, cashless.pl


Teleinformatyka

Teleinformatyka – równoważna ściśle powiązanym: informatyce technicznej z telekomunikacją, jako specjalność w dyscyplinie nauk inżynieryjno-technicznych oraz kierunek studiów, obejmująca inżynierię komputerów i oprogramowania w projektowaniu i eksploatacji systemów teleinformatycznych funkcjonujących z wykorzystaniem sieci internetowej.

== Etymologia ==
W latach 78/79 dyskutowano w Polsce o dwóch rozumieniach pojęcia teleinformatyka (nazwa pochodząca ze złożenia nazwy telekomunikacja i informatyka) stwierdzając:

a było to jeszcze w czasach mechanicznych i elektronicznych central PSTN.
Termin teleinformatyka istniał nieco w zapomnieniu przez następne lata. Jednakże w tych latach coraz więcej urządzeń sieci telekomunikacyjnych było projektowanych w technice cyfrowej, aż do opracowania infrastruktury sieciowej całkowicie zarządzanej przez systemy informatyczne. Równocześnie w tych latach, systemy informatyczne w znaczącym stopniu uzależniły swoje działania od stałego dostępu do publicznej sieci teleinformatycznej – internetu, stając się systemami teleinformatycznymi. Pojawiły się też nowe wymagania na zapewnienie bezpieczeństwa systemów i sieci – bezpieczeństwa teleinformatycznego. Symbioza informatyki i telekomunikacji stała się faktem.
Coraz więcej uczelni wprowadza kierunki studiów dziennych oraz podyplomowych: „informatyka techniczna i telekomunikacja oraz studiów „teleinformatyka”. Istnieje też zawód „technik teleinformatyk”.
Obecnie termin teleinformatyka oraz teleinformatyczny jest już powszechnie używany i dobrze rozumiany. Występuje też w szerszym znaczeniu opisu produktów i usług teleinformatycznych społeczeństwa cyfrowego.
W ramach obowiązującej od 2018 w Polsce Klasyfikacji dziedzin i dyscyplin naukowych teleinformatyka jest specjalnością w ramach szerokiej dyscypliny informatyka techniczna i telekomunikacja w dziedzinie nauk inżynieryjno-technicznych.

== Badania i program kierunku teleinformatyka ==
Zakres badań i przedmioty programu obejmują praktycznie cały obszar wiedzy informatycznej i telekomunikacyjnej, stąd konieczne jest formowanie specjalności i specjalizacji. W tym obszarze znajdują się działy:

podstawy teorii informacji i transmisji sygnałów cyfrowych
inżynieria komputerowa z ukierunkowaniem na projektowanie cyfrowych urządzeń sieciowych oraz systemów mikroprocesorowych.
inżynieria oprogramowania z ukierunkowaniem na integrację systemów informatycznych działających w sieci z gwarancjami bezpieczeństwa teleinformatycznego.
inżynieria sieci przewodowych i bezprzewodowych z zarządzaniem ruchem i usługami teleinformatycznymi.
multimedia szeroko rozumiane.

== Zobacz też ==
Teleinformatyka jako sektor gospodarczy

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Biblioteka: Roczniki Informatyki 1971–2000 w Bibliotece Cyfrowej Politechniki Śląskiej. 1970. (pol.).


Teoria systemów

Teoria systemów – interdyscyplinarna nauka o systemach. Pierwotnie była teorią biologiczną, następnie została rozwinięta i poszerzona przez matematyków, informatyków, socjologów, psychologów, filozofów, cybernetyków, ekonomistów i inżynierów. Ostatnio staje się też punktem odniesienia w kognitywistyce. Dąży do coraz to szerszych uogólnień jako „systemika” (ang. systemics) lub „ogólna teoria systemów”.
Obecnie teoria ta aspiruje do całościowego tłumaczenia funkcjonowania organizmów żywych, społeczeństw i urządzeń/systemów sztucznych, co z jednej strony czyni ją uniwersalną, z drugiej jest przedmiotem krytyki za jej zbytnią ogólność i abstrakcyjność.
Potrzeba jednolitego ujęcia systemowego zrodziła się w latach 30. XX wieku. Istotny wkład w powstanie i rozwój ujęcia systemowego mieli m.in. matematyk Norbert Wiener (twórca cybernetyki), Shannon oraz Warren Weaver oraz biolog Walter Cannon. Za twórcę teorii systemów uznaje się Ludwiga von Bertalanffy'ego. W 1954 roku Bertalanffy założył Society for General Systems Theory.
Pod koniec lat 30. XX wieku w socjologii rozwijana była teoria systemów przez Pitrima Sorokina, a następnie przez Talcotta Parsonsa. W latach 60. i 70. XX wieku nastąpiło odejście od koncepcji systemowych ze względu na silne wpływy filozofii antypozytywistycznej, w szczególności postmodernizmu i koncepcji humanistycznych. Obecnie teoria systemów w socjologii rozwijana była m.in. przez Niklasa Luhmanna.
W psychologii w latach 60. rozwinął się nurt psychologii systemowej, służący głównie terapii systemowej rodzin.
Pomimo swoich uniwersalistycznych celów, jak do tej pory, nie istnieje jedna jednolita i ogólnie uznana teoria systemów ale wiele, mniej lub bardziej podobnych podejść do jej generalizacji, poczynając od filozofii na inżynierii kończąc. Najbliższe do takiej teorii lub metateorii są: teoria samoorganizujących się systemów, Autopoiesis – system autopoietyczny (Francisco Varela, Humberto Maturana, Niklas Luhmann) i metateoria uporządkowania wiedzy bazująca na pojęciu inteligencji, TOGA (ang) (Adam Maria Gadomski).
Według opracowania Świętochowskiego, podejście systemowe wyraża się na kilku poziomach ogólności:

abstrakcyjna filozofia systemów, na którą składa się:
idea całościowości, która zastępuje proste mechanistyczne i analityczne modele nauki pozytywistycznej,
idea przyczynowości cyrkularnej, która zastępuje proste modele jednokierunkowej, liniowej przyczynowości,
stosowana perspektywa systemowa, występująca w specyficznych postaciach na gruncie konkretnych nauk (np. ogólna zasada systemowa: sprzężenia zwrotne, zasada ta na gruncie psychologii – wzmocnienie),
technologia systemów – praktyczne zastosowania teorii systemowej, np. systemowa terapia rodzin w dziedzinie psychologii rodziny.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Michał Heller, Tadeusz Pabjan: Elementy filozofii przyrody. Kraków: Copernicus Center Press, 2014. ISBN 978-83-7886-065-5.


Universal Naming Convention

UNC (Universal Naming Convention) - konwencja zapisu ścieżki do udziału sieciowego (katalogu, urządzenia, pliku) w postaci:

\\nazwa_lub_adres_IP_serwera\nazwa_udziału_sieciowego\nazwa_katalogu\nazwa_pliku.roz
przykłady:

\\serwer1\uzytkownicy\kowalski\dokument1.doc
\\192.168.1.17\dokumeny\start.rtf


Wsparcie techniczne

Wsparcie techniczne, pomoc techniczna, obsługa techniczna (ang. technical support, technical assistance) – gwarantowana pomoc w eksploatacji oprogramowania, sprzętu komputerowego, jak też innych urządzeń udzielana użytkownikowi przez producenta przy ich zakupie.

== Zobacz też ==
call center
helpdesk
service desk
fałszywa pomoc techniczna

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Piotr Adamczewski: Słownik informatyczny. Wydawnictwo HELION, 2005, ISBN 83-7361-645-4


Wymagania systemowe

Wymagania systemowe (ang. system requirements, także wymagania sprzętowe) – minimalne możliwe właściwości systemu komputerowego lub sprzętu niezbędne do uruchomienia danego programu. Najczęściej dotyczą minimalnej prędkości procesora, minimalnej wielkości pamięci RAM, pojemności dysku twardego oraz wersji systemu operacyjnego. Często dotyczą także parametrów karty graficznej.
Informacje o wymaganiach systemowych danego programu najczęściej znajdują się w instrukcji obsługi, na stronie internetowej producenta lub w karcie informacyjnej, często także na pudełku od programu (jeżeli został on zakupiony w wydaniu pudełkowym).


Logika

Logika (gr. λόγος, logos – rozum, słowo, myśl) – nauka formalna o jasnym i ścisłym formułowaniu myśli, o regułach poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń. Historycznie była uznawana za dział filozofii bliski retoryce, jednak narodziny rachunku zdań w XIX wieku zapoczątkowały logikę matematyczną.
W tradycji zachodniej prekursorem systematycznej logiki był Arystoteles. Współczesna logika, wykorzystując metodę formalną, znacznie rozszerzyła pole badań, włączając w to badania nad matematyką (metamatematyka), konstruowanie nowych systemów logicznych (np. logiki wielowartościowe), czysto teoretyczne badania o matematycznym charakterze (np. teoria modeli), zastosowania logiki w informatyce i sztucznej inteligencji (logic for computer science).

== Logika klasyczna ==
Formalny system logiczny złożony z klasycznego rachunku zdań i rachunku kwantyfikatorów, zwany też logiką elementarną lub klasycznym rachunkiem logicznym. Przedmiotem tego rachunku są zdania logiczne, to znaczy takie zdania oznajmujące, którym można przypisać jedną z dwu wartości logicznych: prawda lub fałsz. Logika klasyczna jest w tym sensie dwuwartościowa, w odróżnieniu od sformułowanych w XX wieku systemów logik wielowartościowych.
W rachunku zdań zdania reprezentowane są przez zmienne zdaniowe (zwyczajowo są to litery: p, q, r, ...). Przy użyciu spójników logicznych, jak „i”, „lub”, „nieprawda, że” (zapisywanych symbolicznie znakami: ∧, ∨, ¬ lub ~) konstruuje się zdania złożone. Jednym z głównych celów rachunku zdań jest wypracowanie metod wyznaczania wartości logicznej zdania złożonego na podstawie wartości logicznych zdań składowych. Szczególnym celem jest opisanie takich schematów zdań złożonych, które są prawdziwe przy każdym podstawieniu dowolnych zdań logicznych za zmienne. Schematy takie nazywane są prawami rachunku zdań.
W rachunku kwantyfikatorów zdania złożone budowane są przy użyciu symboli predykatów, zmiennych i kwantyfikatorów – dlatego używa się też nazwy rachunek predykatów. Głównym celem jest opisanie wszystkich schematów zdań z kwantyfikatorami zawsze prawdziwych, czyli praw rachunku kwantyfikatorów. Razem z prawami rachunku zdań tworzą one prawa logiki klasycznej. Każdemu prawu logiki odpowiada schemat niezawodnego wnioskowania dedukcyjnego. Mówi się więc również, że głównym celem logiki klasycznej jest opisanie wszystkich schematów niezawodnego wnioskowania.
Klasyczny rachunek logiczny obejmuje wszystkie podstawowe prawa odkryte przez logików starożytnych oraz bardziej współczesne prawa dotyczące kwantyfikatorów. Rachunek ten wystarcza do opisu wszystkich wnioskowań stosowanych w matematyce oraz wszelkich wnioskowań dedukcyjnych, i w tym sensie stanowi zamknięty dział logiki. Logika klasyczna jest podstawą wykładu logiki w podręcznikach szkolnych i akademickich.

== Logika filozoficzna ==
Logika filozoficzna to nauka normatywna, analizująca źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne rozumowania, w szczególności wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.
Pod nazwą logika filozoficzna rozumie się dział filozofii zajmujący się:

filozoficznymi problemami logiki (filozofią logiki)
zastosowaniem logiki do zagadnień filozoficznych (logiką filozofii)
zagadnieniami filozofii języka

== Logika matematyczna ==
Logika matematyczna (zwana też metamatematyką) to dział matematyki, który wyodrębnił się jako samodzielna dziedzina na przełomie XIX i XX wieku, wraz z dążeniem do dogłębnego zbadania podstaw matematyki. Jej przedmiotem są formalne teorie matematyczne i ich modele, dowody oraz zasięg matematycznych rozumowań. W badaniach stosuje się wyłącznie ścisłe i formalne metody matematyki.
Do największych osiągnięć logiki matematycznej należą prace wielu logików i matematyków mające na celu pełną formalizację matematyki, zwieńczone słynnym twierdzeniem Gödla o niezupełności. Twórcami logiki matematycznej byli m.in. George Boole, Gottlob Frege, David Hilbert i Bertrand Russell, a do jej rozwoju przyczynili się między innymi: Jan Łukasiewicz, Alonzo Church, Kurt Gödel i Alfred Tarski.

== Logika w informatyce ==
Formalny charakter logiki współczesnej sprawił, że nie tylko przyczyniła się ona w znacznym stopniu do rozwoju techniki komputerowej, ale też pewne jej działy rozwijają się obecnie w ramach informatyki teoretycznej. Do zagadnień informatycznych o logicznym charakterze należą: systemy przepisywania (rewriting systems), teoria typów, weryfikacja programów (logiki dynamiczne), różne aspekty złożoności obliczeniowej, sieci przełączające (funkcje boolowskie), formalna semantyka języków programowania, programowanie logiczne.
Szczególny charakter ma próba zastosowania osiągnięć logiki formalnej w sztucznej inteligencji. Próba ta nie zakończyła się jeszcze wyraźnym sukcesem. Do częściowych sukcesów można zaliczyć praktyczne osiągnięcia w zakresie automatycznego dowodzenia twierdzeń oraz systemów ekspertowych.

== Zobacz też ==
historia logiki
logika intuicjonistyczna
logika modalna
logika prawnicza
logika rozmyta
logika wielowartościowa
logika wolna
analiza logiczna
logizowanie

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Literatura uzupełniająca ==

Kazimierz Ajdukiewicz: „Logika pragmatyczna”, PWN, Warszawa 1965
Witold Marciszewski (red.): „Mała encyklopedia logiki”, Ossolineum, Wrocław 1970
Alfred Tarski: „Wprowadzenie do logiki i do metodologii nauk dedukcyjnych” „ALEPH”, 1994
Obszerny zbiór zasobów zebrany przez pracowników Zakładu Logiki Stosowanej UAM

== Linki zewnętrzne ==
 Stanisław Kiczuk, Logika, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].
 Wojciech Golonka, Czym jest logika, Instytut Dziedzictwa Europejskiego Andegavenum, YouTube, 15 grudnia 2024 [dostęp 2025-01-13].
 Polskie Towarzystwo Logiki i Filozofii Nauki, logika.net.pl [dostęp 2024-05-05].


Analiza logiczna

Analiza logiczna – metoda polegająca na zastosowaniu środków logicznych do kontroli sensowności lub prawdziwości twierdzeń, do kontroli poprawności rozumowań lub do wyjaśniania pojęć w terminach zaczerpniętych z logiki (szeroko pojętej). Często stosowana do tradycyjnych twierdzeń lub pojęć filozofii, stąd także nazwa analizy filozoficznej lub filozofii analitycznej.

== Bibliografia ==
Witold Marciszewski (red.), Mała encyklopedia logiki, wyd. 2 rozszerzone, Wrocław, Ossolineum, 1988 (1sze wyd. 1970) ISBN 83-04-01327-4


Wikipedia:Skarbnica Wikipedii/Przegląd zagadnień z zakresu logiki

==== Indeks ====
A - D - F - E - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - U - T - W - Z - Zobacz też

=== A ===
aksjomat
- aksjomat wyboru
- algebra Boole'a
- alternatywa
- antynomia Berry'ego
- antynomia Richarda
- antynomia Russella
- automatyczne dowodzenie twierdzeń
   (wróć do indeksu)

=== D ===
dedukcja
- dedukcja naturalna
- definicja
- desygnat
- dopełnienie zbioru
- dowód
- dysjunkcja
- dysjunkcyjna postać normalna
- dysjunkcyjny operator binarny
- działania na zbiorach
- działania uogólnione na zbiorach
   (wróć do indeksu)

=== E ===
Ekstensja funkcji zdaniowej -

=== F ===
fałsz
- filozofia logiki
- forma preneksowa
- forma zdaniowa
- formuła
- funkcja
- funkcja rekurencyjna
- funkcja zdaniowa
- funktor
- funktor zdaniotwórczy
   (wróć do indeksu)

=== G ===

=== H ===
hipoteza continuum
- historia logiki
   (wróć do indeksu)

=== I ===
implikacja
- indukcja
- intuicjonizm
- izomorfizm
   (wróć do indeksu)

=== J ===
język
- język formalny
   (wróć do indeksu)

=== K ===
klasa abstrakcji
- klasyczny rachunek logiczny
- klauzula
- klauzula dualna
- klauzula Horna
- koła Eulera
- koniunkcja
- koniunkcyjna postać normalna
- koniunkcyjny operator binarny
- kontrtautologia
- kryterium podziału
- kwantyfikator
- kwantyfikator egzystencjalny
- kwantyfikator ogólny
   (wróć do indeksu)

=== L ===
Lemat
- Lemat Kuratowskiego-Zorna
- liczba porządkowa
- logika filozoficzna
- logika matematyczna
- logika modalna
- Logika prawnicza
- Logika rozmyta
- Logika wielowartościowa
   (wróć do indeksu)

=== M ===
- maszyna Turinga
- metajęzyk
- metalogika
- moc zbiorów
- model
- model Herbranda
   (wróć do indeksu)

=== N ===
nadzbiór
- nazwa
- negacja
- następnik porządkowy
   (wróć do indeksu)

=== O ===
obrazy i przeciwobrazy
- operacja
   (wróć do indeksu)

=== P ===
para uporządkowana
- paradoks
- paradoks kłamcy
- podzbiór
- podział logiczny
- pojęcie pierwotne
- postać normalna
- pragmatyka
- prawa de Morgana
- prawa rachunku kwantyfikatorów
- prawda
- prawo kontrapozycji
- prawo podwójnej negacji
- prawo sprzeczności
- prawo wyłączonego środka
   (wróć do indeksu)

=== R ===
rachunek kwantyfikatorów
- rachunek predykatów pierwszego rzędu
- rachunek zdań
- rekursja
- relacja
- relacja porządku
- relacja równoważności
- rozstrzygalność
- równoliczność
- równoważność
   (wróć do indeksu)

=== S ===
semantyka
- semiotyka
- skolemizacja
- spójnik zdaniowy
- sofizmat
- stała
- sylogizm
- syntaktyka
- synteza logiczna
- system Hilberta
   (wróć do indeksu)

=== T ===
tabela prawdy
- tautologia
- teoria
- teoria dowodu
- teoria mnogości
- teoria modeli
- teoria rekursji
- term
- twierdzenie
- twierdzenie Gödla
- twierdzenie naukowe
- twierdzenie o zwartości
- twierdzenie trywialne
- typ porządkowy
   (wróć do indeksu)

=== W ===
wartość logiczna
- warunek konieczny
- warunek wystarczający
- własności funkcji
- wnioskowanie
- wnioskowanie w przód
- wnioskowanie w tył
- wykres formy zdaniowej
   (wróć do indeksu)

=== Z ===
założeniowy system rachunku zdań
- zasada ekstensjonalności
- zdanie w sensie logicznym
- zbiór Hintikki
- zbiór potęgowy
- zbiór rozmyty
- zmienna wolna
- zmienna zdaniowa
- zmienna związana
   (wróć do indeksu)

=== Zobacz też ===
logicy


A fortiori

A fortiori, wnioskowanie a fortiori (z łac. idiomu argumentum a fortiori) – zwrot używany (głównie w dyskursach prawniczych, teologii, matematyce) w znaczeniach:

„z mocniejszego na słabsze”
„tym bardziej”
„tym więcej” względnie „tym mniej”
„z bardziej przekonującego powodu”
aby dowód jakiegoś twierdzenia wyrazić przez już udowodnione mocniejsze twierdzenie. Wnioskowanie logiczne według tej metody określane jest też jako wnioskowanie „tym bardziej” (przykład: jeżeli zakazana jest jazda rowerem, to tym bardziej zakazana jest pojazdami mechanicznymi).
Wnioskowanie a fortiori stosowane jest najczęściej dla wzmocnienia argumentacji, czasami też dla pozorowania wniosku logicznego tam, gdzie go nie ma (petitio principii).
A fortiori być może wywodzi się z hebrajskiej retoryki, ściślej z metody argumentacji zwanej „KaL VA-HOMER” (dosł. „od lżejszego do cięższego”)

== Wnioskowanie „tym bardziej” ==
We wnioskowaniu „tym bardziej” rozróżnia się wnioskowanie:

a maiore ad minus: wnioskowanie z większego na mniejsze. Jeżeli wolno więcej, to tym bardziej wolno mniej. Jeżeli ktoś jest uprawniony do czynienia czegoś większego, to tym bardziej jest uprawniony do czynienia czegoś mniejszego (charakter uprawniający) np. skoro urząd ma prawo odrzucić podanie, to może je też przyjąć warunkowo.
a minore ad maius: wnioskowanie z mniejszego na większe. Jeżeli zabronione jest to, co mniejsze, to tym bardziej nie wolno czynić tego, co sięga jeszcze dalej (charakter zakazujący) np. jeżeli zakazano przekraczać prędkość 50 km/h, to tym bardziej nie można jechać z prędkością 100 km/h. „Jeżeli autor reportażu relacjonuje zaistniałe wydarzenie w sposób niezgodny z rzeczywistym przebiegiem i przypisuje uczestnikom tego wydarzenia nieprawdziwe cechy, postępuje nierzetelnie w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26.01.1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 1914), tym bardziej gdy pomawia osoby o niewłaściwe postępowanie”.

== A fortiori w debatach relatywistycznych ==
Wnioskowanie a fortiori jest kontrowersyjnym tematem filozoficznych debat relatywistycznych, ponieważ odnosi się do niego ważna forma argumentacji hermeneutycznej w Talmudzie, Kol va-homer. Podczas gdy autorzy tacy jak Daube, który w 1949 roku wprowadził do nauki tezę o zasadniczo jednakowej formie wnioskowania a fortiori i Kol va-homer, czy Gabbay, który broni kulturowej niezmienności rozumu, przeciwstawną relatywistyczną pozycję w stosunku do obu rodzajów wykorzystuje m.in. Eilberg-Schwartz, by argumentować w tej racjonalistycznej debacie na rzecz ograniczenia - uwarunkowanego kulturowo - obowiązywania logiki.

== Przypisy ==

== Literatura ==
Grabenhorst, Thomas K.: Das argumentum a fortiori, Verlag "Peter Lang" 1990 ISBN 3-631-43261-5
Schneider: Logik für Juristen, s. 158 nn.


Ab esse ad posse valet, a posse ad esse non valet consequentia

Ab esse ad posse valet, a posse ad esse non valet consequentia (od być do móc zachodzi wynikanie, od móc do być nie zachodzi) – scholastyczne adagium, które wyraża zasadę wynikania modalnego. Głosi ono, że z traktujących o faktach wypowiedzi asertorycznych mogą wynikać traktujące o możliwościach wypowiedzi problematyczne, ale nie na odwrót.
Treść adagium potwierdził współczesny rozwój logiki modalnej, stanowi ono też jeden z jej zalążków obecnych w logice i filozofii średniowiecznej. Obecnie część twierdząca tej zasady stanowi tautologię modalnego rachunku zdań o postaci

        p
        ⇒
        ◊
        p

    {\displaystyle p\Rightarrow \Diamond p}

 i tradycyjnej nazwie ab esse ad posse.

== Bibliografia ==
Jacek Jadacki, Spór o granice języka, Warszawa 2002.
Stanisław Kamiński, Ab esse ad posse valet, a posse ad esse non valet consequentia, w: Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin 1989.


Absolutna i relacyjna identyczność

Absolutna i relacyjna identyczność – identyczność absolutna to taka identyczność, która spełnia prawo Leibnitza (zasadę identyczności przedmiotów nierozróżnialnych). Identyczność relacyjna nie spełnia natomiast tej zasady. Rozróżnienie identyczności absolutnej i relacyjnej powstało na skutek dyskusji wokół artykułu Petera Geacha (który samo pojęcie identyczności relacyjnej wprowadził) Identity, "Review of Metaphysics", 21 (1967).
Zgodnie z zasadą identyczności przedmiotów nierozróżnialnych, identyczne są przedmioty posiadające dokładnie te same własności. Tak rozumiana identyczność, identyczność absolutna, stanowi rodzaj relacji równoważnościowej. Nie jest jednak niczym kontrowersyjnym, że istnieją także takie relacje równoważnościowe, które prawa Leibnitza nie spełniają.
Powiedzieć można nawet, że w istocie zasady identyczności przedmiotów nierozróżnialnych nie spełniają żadne relacje równoważnościowe. Kontrowersyjna i trudna do właściwego sformułowania jest raczej właśnie identyczność absolutna. Problem stanowią także relacje równoważnościowe z terminami rodzajowymi, typu "x jest tym samym A, co y", gdzie A jest terminem rodzajowym. Według Geacha identyczność absolutna nie jest w ogóle wyrażalna, natomiast, mimo problemów teoretycznych, które to nastręcza, relacje równoważnościowe z terminami rodzajowymi wyrażają identyczność relacyjną, nie identyczność absolutną.

== Zobacz też ==
Absolutne i relacyjne pojęcia modalne

== Bibliografia ==
Bob Hale, Crispin Wright (red.), A Companion the Philosophy of Language, Blackwell Publishers, Oxford 1997

== Linki zewnętrzne ==
HarryH. Deutsch HarryH., PawełP. Garbacz PawełP., Relative Identity, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 17 sierpnia 2018, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-08-18]  (ang.).  (Tożsamość względna)


Absolutne i relacyjne pojęcia modalne

Absolutne i relacyjne pojęcia modalne – pojęcia modalne, jak możliwość i konieczność, gdy opatrzone są pewnymi kwalifikatorami, określa się jako relatywne pojęcia modalne; do pojęć tego rodzaju należą "możliwy/konieczny fizycznie", "możliwy/konieczny biologicznie", "z natury możliwy/konieczny" itp. Tego rodzaju pojęcia modalne odróżnia się od możliwości i konieczności logicznej (ewentualnie także ontycznej), pojęć modalnych określanych jako absolutne pojęcia modalne, które stanowią przedmiot badań logik modalnych (aletycznych).
Relatywne pojęcia modalne wiążą się z wartością logiczną zdań w odniesieniu do pewnych dziedzin wiedzy – np. to, że p jest konieczne fizycznie znaczy, że zgodnie z prawami fizyki p musi być prawdziwe; inaczej mówiąc, że p stanowi konsekwencję praw fizyki. Natomiast to, że p jest możliwe fizycznie znaczy, że prawa fizyki nie wykluczają prawdziwości p; inaczej mówiąc, że p nie jest sprzeczne z prawami fizyki.
Absolutne i relatywne pojęcia modalne pozostają w związku z problematyką światów możliwych. Jeśli dopuścimy, że w możliwych światach obowiązują różne prawa fizyki, to co jest możliwe lub konieczne fizyczne w jednych światach możliwych, nie musi być możliwe lub konieczne fizycznie w innych. Wartość logiczna zdań typu "jest możliwe fizycznie, że p" zrelatywizowana jest więc do możliwych światów.
Konieczność logiczna i ontyczna ma natomiast charakter absolutny: to, że coś jest konieczne logicznie znaczy, że zachodzi we wszystkich możliwych światach.

== Bibliografia ==
Bob Hale, Crispin Wright (red.), A Companion the Philosophy of Language, Blackwell Publishers, Oxford 1997

== Zobacz też ==
Absolutna i relacyjna identyczność


Absurd (pojęcie)

Absurd (łac. absurdus – niewłaściwy, niestosowny, absurdalny) – pojęcie określające sytuację, sformułowanie lub myśl będące wewnętrznie sprzeczne z przyjętymi zasadami logiki, bazujące na fałszywych lub mało prawdopodobnych założeniach, albo wynikające z błędów w rozumowaniu dedukcyjnym lub indukcyjnym.
Czasami absurd jest stosowany celowo, aby wyraźnie ukazać błąd w myśleniu i w ten sposób potwierdzić zamierzoną tezę. Można stworzyć konstrukcje pozornie logiczne, lecz oparte na absurdalnych podstawach, co bywa wykorzystywane w literaturze, na przykład w teatrze absurdu Eugène'a Ionesco. Absurd, choć pozbawiony znaczenia, nie jest pozbawiony sensu.

== Wykorzystanie ==

=== W logice ===
Przekonanie absurdalne to każde przekonanie, które w sposób oczywisty nie jest możliwe do utrzymania. W węższym sensie jest to każde zdanie sprzeczne z prawami logiki (zob. dowód nie wprost). Żaden absurd nie jest nonsensem, wyrażenie nonsensowne (jako pozbawione znaczenia) nie może być bowiem sprzeczne z żadnym zdaniem, w tym z żadnym prawem logiki. W języku potocznym termin „absurd” interpretowany jest psychologistycznie, tj. nie jako pewne przekonanie czy pewne zdanie, ale jako stan mentalny towarzyszący temu przekonaniu/zdaniu w odpowiednich sensach.

Przykłady: Syn bezdzietnej matki ułożył się do snu, Żonaty kawaler poszedł do kościoła, Karol przepołowił jabłko na trzy części, Raczej na pewno pójdę na spotkanie.

=== W filozofii egzystencji ===
Filozofia egzystencji rozumie termin „absurd” tak, jak rozumie się go w języku potocznym. Absurdalność przypisywana przez egzystencjalistów życiu ludzkiemu i wszelkim ludzkim działaniom to specyficzne stany mentalne (takie jak trwoga czy poczucie braku celu) stanowiące wg egzystencjalistów fundament bycia człowieka.

== Zobacz też ==

absurdyzm
Bzdura Roku

== Przypisy ==


Afirmacja (logika)

Afirmacja – w logice formalnej stwierdzenie przynależności pomiędzy dwoma pojęciami (np. "dysk twardy jest urządzeniem przechowującym dane").

== Przypisy ==


Antylogizm

Antylogizm – układ trzech zdań, takich że z każdej pary zdań tej trójki wynika zdanie sprzeczne z pozostałym. Antylogizm można otrzymać z sylogizmu zastępując konkluzję zdaniem z nią sprzecznym.
Na przykład:

Niektóre S są M („Niektórzy politycy są internacjonalistami.”)
Każdy M jest P („Każdy internacjonalista jest ograniczony.”)
Żaden S nie jest P („Żaden polityk nie jest ograniczony.”)

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Witold Marciszewski: Mała encyklopedia logiki. Wyd. 2. Wrocław: Ossolineum, 1988/1970. ISBN 83-04-01327-4. Brak numerów stron w książce
Krzysztof Wieczorek: Wprowadzenie do logiki. Warszawa: Wydawnictwo Skrypt, 2005. ISBN 83-89522-50-0. Brak numerów stron w książce


Antynomia

Antynomia (gr. antinomia – sprzeczność praw) – logiczna sprzeczność, paradoks, zdanie logiczne bądź rozumowanie dedukcyjne, które prowadzi do sprzeczności.
Termin używany w logice, epistemologii.
Przykład: antynomia klas samozwrotnych.

Niech A oznacza zbiór takich wypowiedzi, które nie mogą orzekać o samych sobie.
Czy wypowiedź: P = „Zdanie P należy do zbioru A” należy do zbioru A czy nie?
Inaczej: czy zdanie P może mówić o samym sobie?
Jeśli tak, to  zdanie P orzeka, że należy do zbioru A, czyli orzeka coś o samym sobie, czego nie może czynić, należąc do zbioru A.
Jeśli nie, zdanie to powinno należeć do zbioru A, ale wówczas nie może przecież orzekać o samym sobie, więc do zbioru A nie należy.
Jak widać, założenie, że zdanie będące antynomią jest prawdziwe, prowadzi do paradoksu i jednocześnie założenie przeciwne także.
Innym przykładem antynomii jest paradoks kłamcy:
„Jeżeli kłamca mówi, że kłamie, to znaczy, że zawsze kłamie i nie kłamie zarazem” (Eubulides z Miletu)

== Zobacz też ==

sofizmat
paralogizm
oksymoron

== Linki zewnętrzne ==
 Marek Lechniak, Antynomia, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].
 Antinomy (ang.), Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org [dostęp 2025-04-23].


Aproksymatyw

Aproksymatyw – inaczej teza ogólna. Istnieją dwa rodzaje aproksymatywu: denotacyjny i konotacyjny.

== Aproksymatyw denotacyjny ==
Nazwa jest aproksymatywem denotacyjnym, jeśli istnieją takie obiekty, o których konotacja tej nazwy nie rozstrzyga, czy należą do desygnatów tej nazwy. Inaczej mówiąc istnieją przedmioty, o których nie wiemy czy można je tak nazwać. Znaczenie takich nazw możemy uściślić odpowiednią definicją.

=== Przykład: wysoki człowiek ===
Wiemy, że o Michaelu Jordanie można powiedzieć „wysoki człowiek”. Wiemy także, że nie można tak określić Napoleona. Co jednak zrobić, jeśli mamy do czynienia z osobą przeciętnego wzrostu, np. Aleksandrem Kwaśniewskim? Czy możemy już nazwać taką osobę wysoką, czy jeszcze nie? Jeśli jeszcze nie, to od jakiego wzrostu zaczynają się ludzie wysocy?
Nazwę „wysoki człowiek” można uściślić ustalając granicę wzrostu, od której będziemy uważali ludzi za wysokich, np. 190 cm.

== Aproksymatyw konotacyjny ==
Nazwa jest aproksymatywem konotacyjnym, jeśli istnieją cechy, co do których nie jesteśmy w stanie rozstrzygnąć czy należą do konotacji danej nazwy. Takiej nazwy nie możemy uściślić dodając cech do konotacji.

=== Przykład: piękny przedmiot ===
Czy użyteczność należy do cech pięknego przedmiotu? Nie jesteśmy w stanie powiedzieć czy cecha użyteczności należy do konotacji pięknego przedmiotu, inaczej mówiąc czy wszystkie przedmioty piękne są użyteczne. Jeśli jedna osoba stwierdzi, że tak jest, a inna że wręcz przeciwnie to prawdopodobnie inaczej definiują piękno lub użyteczność.
Dodawanie kolejnych cech do konotacji nazwy piękny przedmiot nie pomoże rozstrzygnąć czy użyteczność należy do tej konotacji. Możemy natomiast stworzyć definicję projektującą (i w tym przypadku konstrukcyjną), np. że przedmioty zgromadzone w tym muzeum są piękne i żadne inne.

== Paradoks łysego ==
Pojęcie aproksymatywu wiąże się z tzw. "paradoksem łysego". Jak odpowiedzieć na pytanie:

Ile włosów trzeba mieć, żeby nie zostać nazwanym łysym?
Nazwa łysy jest tutaj aproksymatywem denotacyjnym.

== Bibliografia ==
Na podstawie wykładu logiki dr. Jerzego Pluty z Instytutu Filozofii UW.


Błąd formalny

Błąd formalny (łac. non sequitur – „nie wynika”) – błąd logiczny we wnioskowaniu, którego charakter miał być dedukcyjny. Polega na tym, że z przesłanek danego wnioskowania nie wynika logicznie jego wniosek. Zazwyczaj popełniany, gdy wnioskujący uznaje swoje wnioskowanie za wnioskowanie oparte na prawie logicznym, a więc wnioskowanie dedukcyjne, a w rzeczywistości tak nie jest. W istocie błąd formalny jest więc błędnym uznaniem za wnioskowanie dedukcyjnie wnioskowania niebędącego takim.
Wnioskowanie, w którym popełniono błąd formalny, może (chociaż nie musi) prowadzić do wniosku fałszywego. Mimo że popełnienie błędu formalnego nie w każdym przypadku przesądza o fałszywości wniosku, wnioskowanie obarczone błędem formalnym nie opiera się na żadnym prawie logicznym, nawet prawdziwy wniosek takiego wnioskowania nie jest więc wnioskiem dedukcyjnym i pewnym. Gdy jednak ktoś zdaje sobie sprawę, że rozumuje według rozumowania uprawdopodobniającego, nie dedukcyjnego, nie popełnia on błędu formalnego.

== Przykład ==

Przykładem błędu formalnego może być następujące wnioskowanie:

== Bibliografia ==
Zygmunt Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1990

== Zobacz też ==
błąd materialny


Błąd logiczny

Błąd logiczny – w logice niewłaściwa metoda rozumowania.
Błędy można podzielić na paralogizmy (nieświadome błędy logiczne) oraz sofizmaty (świadome błędy wprowadzane w celu wywarcia pozaracjonalnego wpływu na słuchacza).
Do błędów logicznych można zaliczyć m.in.:

Błędne koło – stosowanie tezy jako przesłanki dowodu np. „Islandia nie może istnieć, ponieważ widzieli ją tylko głupi marynarze. Marynarze zaś są głupi tylko dlatego, że twierdzą, iż widzieli Islandię”
Argumentum ad ignorantiam - próba obalenia tezy na podstawie braku dowodów np. „Nie ma dowodów na istnienie Absolutu. A więc Absolut nie istnieje”. Takie twierdzenie jest nielogiczne, gdyż bez dowodów obalających można co najwyżej zawiesić sąd.
Ignoratio elenchi – łac. nieznajomość tezy dowodzonej, czyli udowadnianie czegoś innego niż się miało dowodzić, albo zbić.
Projekcje własnych poglądów na innych ludzi.
Błąd atrybucji – nieuzasadnione przyjmowanie, że przyczyną działań innych ludzi jest raczej ich osobowość niż czynniki zewnętrzne.
Nadmierne uogólnianie, np. „Nigdy już nie będę szczęśliwy.”
Argumenty odwołujące się do emocji. Np. podawanie jednostkowego przypadku matki płaczącej po zamordowanym synu jako argumentu na rzecz powstrzymania wojny albo jej eskalacji.
Presupozycje, czyli przemycanie ukrytych treści w założeniach. Np. „Wolisz to zrobić dziś czy jutro?” (ukryte założenie: zrobisz to dziś lub jutro). Paradoksy Zenona z Elei opierały się na ukrytej (nieprawdziwej) presupozycji, że suma nieskończonego szeregu liczbowego nie może być skończona.
Dowód społeczny lub inny dowód uznający dużą liczbę przypadków jako pewną przesłankę dowodzenia. Przykład: „Dowód, że każda krowa jest fioletowa: Jeśli nie byłaby to prawda, to musiałaby istnieć rzecz, która nie jest fioletowa, ale jest krową. Rozejrzyjmy się dokoła – w moim mieście są miliony rzeczy, które nie są fioletowe, a żadna z nich nie jest krową!”
Ignorowanie konsekwencji własnego dowodu.
Przyjmowanie że maksimum w dużym zbiorze jest zawsze nieskończone. Przykład: Dowód istnienia Boga 'ze stopni doskonałości' (łac. ex gradibus perfectionis), w którym analiza coraz doskonalszych bytów prowadzi do wniosku, że musi istnieć byt nieskończenie doskonały, czyli Bóg.
Utożsamianie idei (memów) z bytami. Przykład: „Jeśli twierdzenie Pitagorasa jest prawdą, to w którym miejscu się ono znajduje?”
Odwracanie implikacji. Przykład: „Mężczyźni to ludzie, więc ludzie to mężczyźni.”
Ekwiwokacja, czyli stosowanie różnych definicji tego samego pojęcia na różnych etapach rozumowania. Polega na ignorowaniu wieloznaczności użytego pojęcia. Przykład: „Wierzysz, że bliska osoba Cię nie oszuka? Więc jesteś osobą wierzącą (religijną).” „Skoro rak jest chorobą, a rak żyje w wodzie, to choroby mogą żyć w wodzie”.
Przywoływanie skrajności. Przykład: Wychodząc na ulicę możesz zostać przejechany przez samochód. Lepiej zostań w domu.
Stosowanie nieścisłych (rozmytych) pojęć, takich jak „ciekawy” jako ścisłych. Przykład: paradoks nieciekawej liczby.
Stosowanie sprzecznych wewnętrznie pojęć np. „niezamężna żona”. Niektórzy na podstawie tzw. paradoksu omnipotencji do takich pojęć zaliczają także „wszechmoc”.
Błędne stosowanie indukcji matematycznej. Przykład: paradoks koni.
Amfibolia
Błąd formalny
Błąd akcydentalizacji, A dicto simplicter ad dictum secundum quid
Błąd odwróconej akcydentalizacji, A dicto secundum quid ad dictum simplicter
Paradoks hazardzisty oraz odwrotny paradoks hazardzisty.

== Zobacz też ==
Błędy logiczno-językowe
Paradoks

== Linki zewnętrzne ==
 Aleksandra Gondek, Błędy logiczne, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].
BradleyB. Dowden BradleyB., Fallacies, Internet Encyclopedia of Philosophy, ISSN 2161-0002 [dostęp 2018-06-29]  (ang.).
 Fallacies (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].


Błąd materialny

Błąd materialny – błąd we wnioskowaniu polegający na tym, że któraś z przesłanek uznanych przez nas za prawdziwą, w rzeczywistości jest fałszywa. Wniosek z wnioskowania obarczonego błędem materialnym może być (choć nie musi) fałszywy.
Błędy materialne można popełnić w różnych typach wnioskowań, nie tylko w rozumowaniach dedukcyjnych. Szczególnie narażone są na nie wnioskowania entymematyczne, np. wnioskowanie:

== Zobacz też ==
błąd formalny
paralogizm

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Zygmunt Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1990


Błąd przeżywalności

Błąd przeżywalności (ang. survivorship bias, survivor bias) – błąd logiczny, polegający na opieraniu się w rozumowaniu na dostępnych danych, bez brania pod uwagę ukrytych przyczyn, dla których mogą być one niereprezentatywne. Dane, które nie przetrwały analizowanego procesu i mogłyby nieść najwięcej wartościowych informacji dla badaczy, mogą być właśnie z tego powodu niedostępne. Zjawisko to może występować między innymi w porównaniach w obszarze finansów i ekonomii, medycyny lub kultury.
Zjawisko to może prowadzić do nieuzasadnionego optymizmu przez niedoszacowanie ryzyka porażki. Może też spowodować bezzasadne dopatrywanie się u osób i przedmiotów, które odniosły jakiś sukces, wyjątkowych cech, zamiast po prostu przypadkowego szczęścia.

== Przykłady ==
Błąd przeżywalności może dotykać na przykład analizy sprawności instytucji finansowych. Dostępne dane przestają obejmować instytucje, które bankrutują lub wychodzą z rynku, w związku z czym porażki rynkowe są w danych niereprezentowane w pełnej skali.
Badania medyczne, które nie biorą poprawki na błąd przeżywalności, mogą w dużym stopniu niedoszacowywać ryzyka śmiertelności w różnych kontekstach.
Statystyk Abraham Wald zauważył, że wojsko popełnia błąd przeżywalności w analizach uszkodzeń samolotów, które wróciły z misji w czasie drugiej wojny światowej. Zwrócił on uwagę, że zamiast skupiać się na uszkodzeniach samolotów, które przetrwały ataki, należy rozważyć możliwość, że to uszkodzenia pozostałych elementów maszyn mogą być najgroźniejsze.
Publikacje weterynaryjne opublikowane w latach 80. i 90. sugerowały, że koty i psy, które wypadły z wyższych pięter budynków, odnosiły mniej obrażeń, niż zwierzęta, które spadły z niższych wysokości. Obserwacja ta była niekiedy tłumaczona szczególnymi zdolnościami lub adaptacją tych zwierząt do radzenia sobie z takimi upadkami, późniejsze badania wykazały jednak przeciwne dane. Autorzy kolumny Straight Dope tłumaczą to błędem przeżywalności – do weterynarzy trafiły jedynie wyjątkowo szczęśliwe ofiary wysokich upadków.
Felietonista McRaney wskazuje, że błąd przeżywalności może występować też przy porównaniach jakości produktów i dzieł kultury z różnych okresów. Większość dzieł historycznych, które były niskiej wartości i jakości, z dużym prawdopodobieństwem nie dotrwała do współczesności.

== Przypisy ==


Błąd teksańskiego snajpera

Błąd teksańskiego snajpera – błąd informacji, polegający na ignorowaniu różnic i podkreślaniu podobieństw, co prowadzi do wyciągnięcia błędnych wniosków.
Błąd ten jest filozoficzną wersją problemu porównań wielokrotnych w statystyce i apofenii w psychologii i jest związany przez tendencją ludzi do wykrywanie schematów tam, gdzie ich nie ma.
Nazwa pochodzi z dowcipu o Teksańczyku, który oddaje kilka strzałów w ścianę stodoły, potem rysuje cel w punkcie, w którym trafienia są najbliżej siebie i twierdzi, że jest snajperem.

== Struktura ==

Błąd ma miejsce, gdy ktoś dysponujący dużą ilością danych skupia się tylko na małym wycinku. Pewne czynniki mogą sprawić wrażenie, że wszystkie elementy w tym podzbiorze mają jakąś wspólną cechę (lub kilka cech wspólnych, kiedy mówimy o korelacji). Jeśli ten ktoś będzie próbował obliczyć prawdopodobieństwo znalezienia pewnego podzbioru z pewną wspólną cechą, kierując się tymi czynnikami (innymi niż prawdziwa przyczyna), wtedy ten ktoś ma duże szanse popełnić błąd teksańskiego snajpera.

== Bibliografia ==
Texas Sharpshooter Fallacy [online], logicallyfallacious.com [dostęp 2018-03-25] .
Origin of the Texas sharpshooter. bayesianspectacles.org. [dostęp 2018-03-25]. (ang.).


Bulletin of the Section of Logic

Bulletin of the Section of Logic – czasopismo naukowe wydawane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

== O czasopiśmie ==
Bulletin of the Section of Logic (BSL) jest kwartalnikiem naukowym publikowanym we współpracy z Wydawnictwem Uniwersytetu Łódzkiego. Został on założony w 1972 przez Ryszarda Wójcickiego, szefa sekcji logiki Polskiej Akademii Nauk, jako biuletyn poświęcony wymianie wyników prac badawczych członków sekcji z ich współpracownikami i partnerami z innych ośrodków w Polsce i na świecie. Czasopismo stanowi forum służące rozpowszechnianiu wyników najnowszych i najbardziej znaczących badań w krótkiej i zwięzłej formie.
Bulletin of the Section of Logic zaprasza do współpracy autorów zajmujących się kalkulacjami logicznymi, ich metodologią, zastosowaniami i interpretacjami algebraicznymi. Wszystkie numery są recenzowane zgodnie z modelem double-blind review.

== Rada Redakcyjna ==
Grzegorz Malinowski (redaktor naczelny), Katedra Logiki, Uniwersytet Łódzki, Łódź
Agata Ciabattoni, Uniwersytet Techniczny w Wiedniu
Janusz Czelakowski, Instytut Matematyki Uniwersytetu Opolskiego
J. Michael Dunn, Uniwersytet Indiany
Ramon Jansana, Uniwersytet Barceloński
Norihiro Kamide, Uniwersytet Waseda
Hiroakira Ono, Japan Advanced Institute of Science and Technology
Jarosław Szramko, Kryworiźkyj nacionalnyj uniwersytet

== Bazy ==
Scopus

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Strona czasopisma BSL
Numery archiwalne
BSL na stronie Wydawnictwa UŁ


Cecha (filozofia)

Cecha – to w teorii poznania to, co odróżnia w porządku poznania jeden przedmiot od innego (umożliwia rozpoznanie danego przedmiotu). W sensie metafizycznym cecha to wszystko, z wyjątkiem istoty i istnienia, co o danym przedmiocie można orzec, a więc synonim przypadłości. W logice tradycyjnej dzieli się cechy na istotne, przypadkowe i kontradyktoryczne, a także wyróżnia cechy swoiste i cechy charakterystyczne. W logice współczesnej utożsamiać można natomiast pojęcie cechy z pojęciem zbioru w sensie dystrybutywnym.

Cechy istotne: takie cechy, które wchodzą w skład treści lub znaczenia nazwy (cechy konotacyjne) lub stanowią konieczne następstwo cech konotacyjnych (cechy konsekutywne). Cechy przypadkowe (cechy niekonotacyjne) nie wchodzą w skład znaczenia nazwy. Cechy kontradyktoryczne (cechy sprzeczne) to takie pary cech, z których jedna i tylko jedna cecha przysługuje danemu przedmiotowi; na ich podstawie buduje się klasyfikacje dychotomiczne.
Cechy swoiste: takie cechy przedmiotów danej grupy, które przysługują wyłącznie przedmiotom tej grupy. Cechy charakterystyczne (cechy diagnostyczne) jakiegoś zbioru przedmiotów stanowią podstawę zaliczenia danego przedmiotu do tego właśnie zbioru.

== Bibliografia ==
Antoni Podsiad, Słownik terminów i pojęć filozoficznych, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 2000


Celem systemu jest to, co robi

Celem systemu jest to, co robi, nie to, co twierdzi, że robi - to heurystyka myślenia systemowego, logiczna paremia sformułowana przez Stafforda Beera, który zauważył, że „nie ma sensu twierdzić, że celem systemu jest robienie tego, czego ciągle nie robi”.
Termin ten jest szeroko stosowany przez teoretyków systemów i jest ogólnie przywoływany w celu przeciwstawienia się poglądowi, że cel systemu można odczytać z intencji tych, którzy go projektują, obsługują lub promują. Gdy skutki uboczne lub niezamierzone konsekwencje systemu ujawniają, że jego zachowanie jest słabo rozumiane, wówczas perspektywa ta może zrównoważyć polityczne rozumienie zachowania systemu z bardziej bezpośrednim opisowym spojrzeniem.

== Pochodzenie terminu ==
Stafford Beer ukuł ten termin i używał go wielokrotnie w wystąpieniach publicznych. W swoim przemówieniu na Uniwersytecie w Valladolid w Hiszpanii w październiku 2001 roku powiedział:

== Zastosowania ==
Z cybernetycznego punktu widzenia złożone systemy nie są kontrolowane przez proste pojęcia zarządzania, a interwencje w system można najlepiej zrozumieć, patrząc na to, jak wpływają one na obserwowane zachowanie systemu. Termin ten jest również używany w wielu innych dziedzinach, w tym w biologii i zarządzaniu. Podczas gdy cybernetyk może zastosować tę zasadę do wyników nieuchronnie generowanych przez mechaniczną dynamikę systemu aktywności, naukowiec zajmujący się zarządzaniem może zastosować ją do wyników generowanych przez własny interes aktorów, którzy odgrywają role w biznesie lub innej instytucji.

== Przypisy ==