Euforia biegacza

Euforia biegacza (ang. Runner's High) – fenomen stanu euforycznego, pojawiający się podczas biegu długodystansowego lub innej długotrwałej aktywności fizycznej, powodujący zwiększoną odporność na ból i zmęczenie.
Teoria euforii biegacza pojawiła się w latach 70. w USA na fali rosnącego entuzjazmu dla biegania, kiedy odkryto receptory opioidowe μ w mózgu.

== Teoria endorfinowa ==
Szeroko opisywanym w literaturze powodem wystąpienia stanu euforii biegacza jest produkcja endorfin.
Zgodnie z tym poglądem endorfiny są wydzielane w mózgu ćwiczącej osoby podczas długotrwałego, ciągłego wysiłku fizycznego z intensywnością na poziomie od umiarkowanego do wysokiego, kiedy oddychanie jest utrudnione. Moment wystąpienia efektu odpowiada czasowi, po którym mięśnie zużywają cały glikogen w nich zmagazynowany. Po upływie ok. 45-60 minut podczas wysiłku następuje moment przejścia z oddychania aerobowego na anaerobowe (próg anaerobowy), kiedy to powstaje tzw. dług tlenowy. Niedotlenienie wywołuje stres organizmu, co z kolei może powodować silne wydzielanie endorfin. Podczas krótszych, intensywnych ćwiczeń również są wydzielane endorfiny, jednakże w ilościach niemierzalnych, uwolnienie endorfin przygotowuje organizm na dalszy wysiłek fizyczny.
Produkcja endorfin wywołuje emocjonalną reakcję na stres, objawiającą się poprawą nastroju oraz zwiększeniem wytrzymałości i odporności organizmu na ból, co umożliwia dalszy wysiłek, który w normalnych warunkach nie mógłby być kontynuowany. Zjawisko to jest opisywane przez biegaczy jako przejęcie przez umysł kontroli nad ciałem.
Znane są także przypadki negatywnych odczuć u osób ćwiczących zamiast poprawy nastroju, co wiązane jest z negatywnym wpływem warunków zewnętrznych, np. podczas biegania w zimny deszczowy dzień po zmroku, w nieznanym terenie, czy pływania w zimnej wodzie.
Endorfiny oddziałują silnie na receptory μ (są ich agonistami), których pobudzanie wywołuje stany euforyczne. Aktywność fizyczna, podczas której może wystąpić stan euforyczny obejmuje nie tylko bieganie, ale również pływanie, narciarstwo biegowe, wioślarstwo długodystansowe, jazdę na rowerze, podnoszenie ciężarów, kulturystykę, aerobik, czy gry zespołowe takie jak koszykówka albo piłka nożna.
Według niektórych fizjologów, biegacze długodystansowi to "endogenni morfiniści" uzależnieni fizjologicznie od biegania i to właśnie maratończycy są grupą gdzie fenomen euforii występuje najczęściej.
Sugeruje się również, że może on być główną przyczyną uprawiania biegów długodystansowych. Znane są przypadki uzależnienia od wysiłku fizycznego, powodującego szkody fizyczne i psychiczne.

== Pochodzenie fenomenu ==
W książce Homo przypadkiem sapiens K. Fijałkowski i T. Bielicki postulują za Walterem Bortzem II, że wydzielanie endorfin do krwi podczas wysiłku związanego zazwyczaj z długotrwałym biegiem jest adaptacją specyficzną dla człowieka, powstałą w trakcie ewolucji homo sapiens. Twierdzą oni, że mechanizm ten powoduje tak zwany „drugi oddech” i wydzielenie do krwi w sposób naturalny substancji będącej endogennym uśmierzaczem bólu, co pozwala kontynuować bieg bez względu na zmęczenie. Według ich teorii człowiek w toku ewolucji wytworzył adaptację długotrwałych biegów jako technikę łowiecką. Technika uporczywego polowania polega na gonieniu zwierzyny przez długi czas i kontynuowanie biegu, aż do momentu przegrzania organizmu zwierzęcia i braku możliwości kontynuowania ucieczki. W ten sposób polują do dziś niektóre plemiona Ameryki Południowej jak na przykład Indianie Tarahumara, a także Buszmeni w Afryce, czy Aborygeni w północno-zachodniej Australii. Nadzwyczajne zdolności biegowe plemienia Tarahumara opisuje książka C. McDougalla Urodzeni biegacze. Podniesienie poziomu endorfin podczas długotrwałego wysiłku pozwalało na zwiększenie pokonywanego dystansu i uśmierzenie pojawiającego się bólu, co zwiększało szansę przeżywalności osobnika w okresach głodu podczas suszy i braku zwierzyny łownej.

== Euforia wysokościowa ==
Wśród himalaistów, czy alpinistów, występuje efekt euforii wysokościowej, do której dochodzi na skutek niedotlenienia mózgu na dużej wysokości. Według niepotwierdzonej jeszcze teorii niedobór tlenu podczas wspinaczki wywołuje stres organizmu, który w odpowiedzi na niego wytwarza w płynie mózgowo-rdzeniowym endorfiny. Himalaiści opisują przypadki euforii wśród wspinaczy, objawiające się porzucaniem elementów sprzętu i ubioru, dziwnym zachowaniem czy halucynacjami.

== Metodyka badań ==
Badania wpływu endorfin na człowieka są znacznie utrudnione. Ogromna większość naukowych doniesień o wpływie endorfin na system opioidowy pochodzi z inwazyjnych badań na szczurach i myszach, u których bada się bezpośrednio zmiany mózgu, co niestety zazwyczaj oznacza śmierć obiektu badań. Badania na szczurach dowiodły, że intensywny długotrwały wysiłek powoduje wzrost poziomu endorfin w mózgu, co indukuje zwiększony próg odczuwania bólu. Wysiłek wpływa także na mechanizm oddziaływania dynorfin i enkefalin, pozostałych dwóch grup endogennych peptydów opioidowych, na receptory opioidowe.
U ludzi badania prowadzi się w dwojaki, pośredni sposób. Typowe badania polegają na oznaczaniu zawartości endorfin i innych substancji we krwi, przy założeniu, że jest ona powiązana z poziomem w mózgu (jednakże transport endorfin pomiędzy mózgiem i krwią nie zachodzi łatwo).  Drugi sposób polega na obserwacji zmian jakie występują u ochotników, którym podaje się blokery receptorów opioidowych μ.
Badania prowadzone u ludzi potwierdziły, że poziom endorfin zależy od intensywności ćwiczeń: przy wysiłku aerobowym o dużej intensywności jest on większy niż w stanie spoczynku, natomiast przy łagodnym wysiłku aerobowym poziom endorfin nie zmienia się w porównaniu do stanu spoczynku.

== Zastrzeżenia do teorii endorfinowej ==
Niektórzy badacze postulują, że fenomen euforii biegacza jest raczej efektem sprostania wyzwaniu niż wysiłku, a poprawa nastroju i wydzielenie endorfin jest powodowane efektem placebo, czyli zdolnością umysłu do wywoływania zmian fizjologicznych w organizmie.
Jedna z hipotez głosi, że intensywne ćwiczenia prowadzą do uwolnienia się od negatywnych uczuć nieprzyjemności, gniewu, frustracji i niepokoju, i dopiero to może powodować wzrost poziomu endorfin. Dlatego raczej należałoby mówić nie o euforii, a o spokoju biegacza.
Studia we wczesnych latach 80. przyniosły wątpliwości dotyczące powiązania endorfin z euforią biegacza.Po pierwsze, po podaniu antagonisty blokującego receptory μ (co zablokowało oddziaływanie endorfin), poprzez wstrzyknięcie naloksonu lub podanie doustne naltreksonu (analogu naloksonu), u badanej osoby po wysiłku stwierdzono te same pozytywne zmiany nastroju, co w przypadku ćwiczenia bez zastosowania blokerów. Jednakże podobne badania przeprowadzone po podaniu naltreksonu przed ćwiczeniami aerobowymi, wręcz przeciwnie, wykazały brak pozytywnych zmian w nastroju w stosunku do stanu spoczynku, co może potwierdzać wpływ endorfin na fenomen euforii biegacza.
Badania przeprowadzone w Royal Perth Hospital u 8 biegaczy po ukończeniu ultramaratonu na dystansie 100 km nie wykazały wzrostu poziomu beta-endorfiny, jednej z ważniejszych i najbardziej poznanych endorfin, powyżej normalnego poziomu.
Po drugie, badacze nigdy nie mogą mieć pewności, że spowodują wystąpienie efektu euforii w laboratorium. To czyni fenomen bardzo trudnym do badania i utrudnia udowodnienie jego powiązania z endorfinami.

== Wpływ fenyloetyloaminy ==
Badania prowadzone w 2001 r. przez badaczy brytyjskiego Nottingham Trent University sugerują, że za fenomen euforii biegacza odpowiedzialna jest fenyloetyloamina (PEA), naturalnie produkowana przez ciało, spokrewniona z amfetaminą. Badacze donoszą, że umiarkowane ćwiczenia podnoszą poziom fenyloetyloaminy u większości ludzi. Osoby cierpiące na depresję mają niski poziom fenyloetyloaminy i to tłumaczy, dlaczego aktywność fizyczna jest naturalnym środkiem antydepresyjnym. Po podaniu fenyloetyloaminy u większości chorych na depresję następuje szybka doraźna poprawa nastroju (w ciągu około pół godziny).
Badania poziomu fenyloetyloaminy wykonano u 20 mężczyzn dzień po dniu, w którym nie wykonywano ćwiczeń i dzień po dniu, w którym ćwiczono z umiarkowaną intensywnością (30 minut, 70% tętna maksymalnego). U wszystkich badanych stwierdzono podwyższony poziom PEA, a u osób, które ćwiczyły najintensywniej był on najwyższy.
Badacze podkreślają, że otrzymane wyniki nie przekreślają całkowicie związku fenomenu euforii biegacza z endorfinami. Ich zdaniem endorfiny nie penetrują mózgu tak łatwo jak fenyloetyloamina, jednakże aktywność fizyczna może oddziaływać chemicznie na mózg jednocześnie w różnoraki sposób poprzez różne endogenne substancje psychoaktywne, zależnie od indywidualnych cech danego organizmu.

== Odurzenie kannabinoidowe ==
Badania prowadzone w 2004 r. na uniwersytecie Georgia Insitute of Technology w Atlancie oraz na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine sugerują, że za fenomen euforii biegacza odpowiadają kannabinoidy.
Zespół badaczy odkrył bardzo duży wzrost poziomu anandamidu, naturalnego kannabinoidu (endokannabinoidu), u biegaczy i rowerzystów, którzy ćwiczyli z umiarkowaną intensywnością (70-80% tętna maksymalnego) w długim okresie (45 minut).
Kannabinoidy oddziałują na receptory kannabinoidowe w mózgu, znajdujące się w rejonach odpowiedzialnych za pamięć, sen i czuwanie, emocje i postawę ciała oraz na komórkach układu odpornościowego.
Anandamid jest alkaloidem kakaowca i występuje w niewielkich ilościach w czekoladzie. Ten alkaloid produkuje efekt podobny do tego jaki powoduje psychoaktywny THC (tetrahydrokannabinol) zawarty w marihuanie. Skłania to badaczy do spekulacji, że euforia biegacza powodowana jest naturalnym odurzeniem kannabinoidowym, a nie endorfinowym.
Długotrwały wysiłek, powodując przedłużający się stres fizyczny i ból mięśni, może spowodować aktywację układu endokannabinoidowego, wywołując odurzenie i stan euforii. Zdaniem badaczy efekt ten można wykorzystać w leczeniu bólu chronicznego i jaskry zastępując w ten sposób roślinne kannabinoidy takie jak THC.
Stwierdzono również, że anandamid jest produkowany w ciele nie tylko w odpowiedzi na wysiłek fizyczny, ale również podczas technik "pracy z ciałem" (ang. bodywork) takich jak np. masaż.

== Przypisy ==


Fizjoterapia

Fizjoterapia (ang. physical therapy, physiotherapy, PT) – usługi świadczone przez fizjoterapeutów osobom i populacjom w celu rozwijania, utrzymywania i przywracania ich maksymalnej sprawności oraz poprawy funkcjonowania przez całe życie. Usługi te są świadczone w sytuacjach, w których ruch i funkcja są zagrożone przez proces starzenia się, urazy, ból, choroby, zaburzenia, warunki lub czynniki środowiskowe, i przy zrozumieniu, że funkcjonalny ruch ma zasadnicze znaczenie dla zdrowia.
Fizjoterapia obejmuje interakcje między fizjoterapeutą, pacjentami/klientami, innymi pracownikami ochrony zdrowia, rodzinami, opiekunami i społecznościami w procesie, w którym potencjał ruchowy jest badany/oceniany, a cele są ustalane przy użyciu wiedzy i umiejętności unikatowych dla fizjoterapeutów.

== Organizacje zrzeszające fizjoterapeutów w Polsce i na świecie ==
Organizacją zrzeszającą fizjoterapeutów z całego świata jest Światowa Konfederacja Fizjoterapii (World Confederation for Physical Therapy, WCPT). Reprezentuje ona ponad 450 000 fizjoterapeutów na całym świecie za pośrednictwem 109 organizacji członkowskich. WCPT prowadzi działalność non-profit i jest zarejestrowana jako organizacja charytatywna w Wielkiej Brytanii.
W Polsce każdy fizjoterapeuta musi przynależeć do samorządu zawodowego fizjoterapeutów, którego jednostką organizacyjną jest Krajowa Izba Fizjoterapeutów (KIF). Organizacja ta reprezentuje osoby wykonujące zawód fizjoterapeuty oraz sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

== Kim jest fizjoterapeuta ==
W Polsce fizjoterapeuta jest samodzielnym zawodem medycznym.
Prawa i obowiązki fizjoterapeuty są regulowane zapisami Ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty.
Polega on na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na:

diagnostyce funkcjonalnej pacjenta;
kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii;
kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii;
kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu;
zlecaniu wyrobów medycznych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 38 ust. 4 ustawy z 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 930);
dobieraniu wyrobów medycznych do potrzeb pacjenta;
nauczaniu pacjentów posługiwania się wyrobami medycznymi;
prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej, polegającej na popularyzowaniu zachowań prozdrowotnych oraz kształtowaniu i podtrzymywaniu sprawności i wydolności osób w różnym wieku w celu zapobiegania niepełnosprawności;
wydawaniu opinii i orzeczeń odnośnie do stanu funkcjonalnego osób poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu tego procesu;
nauczaniu pacjentów mechanizmów kompensacyjnych i adaptacji do zmienionego potencjału funkcji ciała i aktywności.
Za wykonywanie zawodu fizjoterapeuty uważa się również:

nauczanie zawodu fizjoterapeuty oraz wykonywanie pracy na rzecz doskonalenia zawodowego fizjoterapeutów;
prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie fizjoterapii;
kierowanie pracą zawodową osób wykonujących zawód fizjoterapeuty;
zatrudnienie na stanowiskach administracyjnych, na których wykonuje się czynności związane z przygotowywaniem i organizowaniem świadczeń opieki zdrowotnej lub nadzorem nad ich udzielaniem;
wykonywanie czynności zawodowych określonych w ust. 2 niebędących świadczeniami zdrowotnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2023 r. poz. 991) w podmiocie, który nie jest podmiotem wykonującym działalność leczniczą.

== Tytuły zawodowe fizjoterapeutów ==
Prawo posługiwania się tytułem zawodowym fizjoterapeuta przysługuje osobie posiadającej prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty.
Tytuły zawodowe fizjoterapeutów to:

technik fizjoterapii,
licencjat fizjoterapii,
magister fizjoterapii.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Światowa Konfederacja Fizjoterapii
Krajowa Izba Fizjoterapeutów
Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (Dz.U. z 2023 r. poz. 1213)


Gibkość

Gibkość – zdolność człowieka do osiągania dużej amplitudy w wykonywanych ruchach. Ćwiczenie gibkości ma za zadanie przygotowanie aparatu ruchu do realizacji zadań startowych oraz opanowanie racjonalnej techniki.
Do czynników wpływających na rozwój gibkości zalicza się:

elastyczność więzadeł i ścięgien,
mięśnie okalające staw oraz te, które biorą udział w pracy stawu,
wiek i płeć,
temperatura ciała, a także temperatura określonego mięśnia,
pora dnia i temperatura w miejscu ćwiczenia,
poziom siły mięśni,
zmęczenie i stan emocjonalny.

== Bibliografia ==
Jan Marciniak: Zbiór ćwiczeń koordynacyjnych i gibkościowych. Warszawa: Centralny Ośrodek Sportu, 1998. ISBN 83-86504-40-4. Brak numerów stron w książce


Gimnastyka izometryczna

Gimnastyka izometryczna (z gr. isos i metria; równomierność) – specyficzna forma treningu siłowego metodą skurczów izometrycznych, podczas którego mięśnie są napięte, ale nie zmienia się ich długość.
Metoda opiera się na zasadzie, że mięsień jest tym intensywniej ćwiczony, im większy opór jest mu stawiany. Podstawowe ćwiczenie polega na dociskaniu częścią ciała do nieruchomego przedmiotu z mocnym napięciem mięśni, wytrzymaniem tak przez pewien czas i rozluźnieniem mięśni.
Aby osiągnąć zadowalające efekty, należy trenować regularnie. Z czasem mięśnie stają się prężne, nabierają elastyczności i sprawności. Izometria zdobyła stałe miejsce w programie treningu zawodników olimpijskich i uprawia ją coraz więcej sportowców wyczynowych.
Ćwiczenia izometryczne nie wymagają specjalnego pomieszczenia ani przyrządów. Trenować można wszędzie, w każdym momencie dnia. Zarówno leżąc w łóżku, jak i siedząc przy biurku, stojąc koło ściany itp. Na przykład leżąc na plecach z rękami wzdłuż tułowia, można wciskać mocno głowę w poduszkę licząc wolno do sześciu, co powoduje naprężenie mięśnie szyi i karku i tym samym ich wzmocnienie.

== Zasady ćwiczeń izometrycznych ==
Każde ćwiczenie należy wykonywać przy stuprocentowym nakładzie siły
Oddychać spokojnie podczas ćwiczenia
Każde ćwiczenie ma trwać sześć sekund
Nie napinać nigdy mięśni zrywami
Opór przeciwstawiany mięśniom musi być tak duży, żeby wykluczał wszelki ruch

== Bibliografia ==
Gimnastyka izometryczna dla zdrowia i sylwetki Ilse Buck PZWL Warszawa ISBN 83-200-3530-8


Gimnastyka korekcyjna

Gimnastyka korekcyjna − część wychowania fizycznego, obowiązują w niej zasady metodyki wychowania fizycznego. Mimo to gimnastyka korekcyjna jest specyficzną formą ćwiczeń, w których ruch został w pewnej mierze podporządkowany celom terapeutycznym. Stosowane tu zestawy ćwiczeń mają doprowadzić do korekcji postawy ciała. To powoduje, że specyficzne są również zasady i metody stosowane w gimnastyce korekcyjnej.

Do głównych zadań gimnastyki korekcyjnej zalicza się

uświadomienie dziecku jego deficytu i konsekwencji wynikających z wystąpienia wady postawy;
wyeliminowanie kompleksów psychicznych i fizycznych spowodowanych uczestnictwem w zajęciach korekcyjnych;
uświadomienie rodzicom przyczyn i skutków wystąpienia wad postawy;
opanowanie umiejętności skorygowania wady przez przyswojenie korekcji lokalnych i globalnych oraz rozciągnięcie grup mięśni przykurczonych i wzmocnienie osłabionych;
kształtowanie nawyku prawidłowej postawy;
wyrabianie wytrwałości posturalnej;
utrwalenie nawyku prawidłowej postawy w różnych warunkach jego życia codziennego, bez udziału świadomości;
wdrożenie do rekreacji ruchowej uwzględniającej elementy profilaktyki i korekcji zaburzeń zagrażających lub istniejących u dziecka.
Do podstawowych ćwiczeń zalicza się

ćwiczenia oddechowe − plecy okrągłe, skolioza
ćwiczenia mięśni grzbietu i pośladków − plecy okrągłe, odstające łopatki
ćwiczenia mięśni brzucha − zwiększona lordoza
ćwiczenia korygujące ustawienie miednicy − zwiększona lordoza
ćwiczenia antygrawitacyjne; czynne prostowanie i rozciąganie kręgosłupa − zwiększona lordoza, plecy okrągłe, odstające łopatki, skoliozy

== Zobacz też ==
lordoza
skrzywienie kręgosłupa

== Przypisy ==


Ginekomastia

Ginekomastia, przerost sutka u mężczyzn (łac. gynaecomastia) – powiększenie się sutka u mężczyzny, w wyniku rozrostu tkanki gruczołowej, włóknistej i tłuszczowej. Gruczoł piersiowy ulega jednostronnemu lub obustronnemu powiększeniu, jest obrzmiały i może być bolesny. Ginekomastia spowodowana jest zaburzeniami hormonalnymi, najczęściej wskutek leczenia hormonalnego (leczenie raka stercza).

== Epidemiologia ==
Występuje w każdym wieku. Może być bolesna, charakteryzuje ją świąd i pieczenie.

== Ginekomastia fizjologiczna ==
Ginekomastia przejściowa, związana z okresem dojrzewania, spowodowana jest zwiększeniem stosunku wolnego estradiolu do testosteronu w osoczu i powinna samoistnie zaniknąć, zwykle w ciągu kilku miesięcy. Czasami jednak ginekomastia może się utrwalić, w związku z przerostem tkanki łącznej i tłuszczowej, stanowiąc poważny problem kosmetyczny i psychologiczny (dojrzewający chłopcy mogą przeżywać z tego powodu rozmaite rozterki, przestać wierzyć we własną męskość. Powstają kłopoty z rozbieraniem się w miejscu publicznym, unikają ćwiczeń na lekcji wychowania fizycznego).

== Ginekomastia patologiczna ==
Ginekomastia niefizjologiczna może być także spowodowana innymi przyczynami. Przyczyny ginekomastii patologicznej to m.in.:

otyłość – wiąże się ze zwiększoną lokalnie aktywnością aromatazy, przekształcającej testosteron do estradiolu
nadczynność tarczycy – wiąże się ze zwiększoną syntezą SHBG w wątrobie; białko to ma większe powinowactwo do testosteronu niż do estradiolu, przez co zmniejsza się frakcja wolnego testosteronu w osoczu
choroby wątroby (marskość) – w związku ze zwolnieniem metabolizmu estrogenów i androgenów
przewlekła niewydolność nerek – z tego samego powodu co marskość wątroby
zespoły paranowotworowe
nowotwór jądra lub inne guzy hormonalnie czynne (np. nadnercza)
nadmierna wrażliwość gruczołu sutkowego na estrogeny
działanie leków:
glikozydy naparstnicy
niektóre diuretyki o działaniu antyandrogenowym (przede wszystkim spironolakton)
agonisty receptorów 5-HT1A (np. buspiron)
antagonisty receptora H2 (ranitydyna)
inhibitory pompy protonowej (omeprazol)
inhibitory konwertazy angiotensyny (enalapril)
antagonisty kanału wapniowego (werapamil)
leki przeciwgrzybicze (ketokonazol)
dziedziczność.
Być może palenie marihuany ma również wpływ na powstawanie ginekomastii.

== Leczenie ginekomastii ==

Ginekomastia jest przypadłością, która leczona jest chirurgicznie, o ile pacjent nie posiada przeciwwskazań do wykonania zabiegu. Przeciwwskazaniami są m.in.: nadwaga, przyjmowanie anabolików, choroby sutka oraz choroby serca. Chirurgiczne leczenie ginekomastii niesie ze sobą ryzyko wystąpienia powikłań, można do nich zaliczyć: asymetrię piersi, zakrzepicę żył, zmiany czucia, martwicę tłuszczową, zakażenie oraz powikłania kardiologiczne. Przed przystąpieniem do zabiegu wykonywane jest badanie EKG w celu wykluczenia chorób układu krążenia. Co najmniej 4 tygodnie przed zabiegiem zaleca się zaprzestania palenia tytoniu oraz przyjmowania leków i suplementów diety rozrzedzających krew, np. aspiryny lub jej pochodnych. Przebieg zabiegu ginekomastii uzależniony jest od zastosowanej metody. Ginekomastie można usunąć przy pomocy liposukcji, chirurgicznego usunięcia tkanki gruczołowej wraz z nadmiarem skóry lub łącząc obie metody. Do aktywności po zabiegu powraca się po co najmniej tygodniu, w tym czasie piersi zabezpieczone są przy pomocy bandaży, w celu lepszego odprowadzenia płynów stosowane są dreny. Alternatywą dla chirurgicznej metody leczenia jest redukcja tkanki tłuszczowej poprzez dietę oraz aktywność fizyczną. Z jadłospisu należy wyeliminować pokarmy bogate w estrogen, jak np. soja oraz wprowadzić do jadłospisu składniki podnoszące poziom testosteronu np. o zwiększonej zawartości cynku.

== Różnicowanie ==
rak sutka
hiperprolaktynemia
ginekomastia rzekoma, inaczej lipomastia lub steatomastia (przerost tkanki tłuszczowej sutka)

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne: podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2005, s. 1146. ISBN 83-7430-031-0.


Hipoksemia

Hipoksemia, potocznie niedotlenienie – stan zbyt niskiej zawartości tlenu we krwi tętniczej (caO2) zaburzający procesy metaboliczne w tkankach organizmu. Bywa także określana jako „spadek wysycenia tlenem hemoglobiny lub obniżenie prężności tlenu we krwi tętniczej”, ale wielu autorów definiuje spadek prężności tlenu we krwi tętniczej jako hipoksję. Poszczególne publikacje naukowe, zalecenia, wytyczne i rekomendacje towarzystw naukowych podają różny zakres znaczeniowy hipoksemii.
Hipoksemia ma przebieg ostry lub przewlekły i jest powodowana przez:

czynniki pozaustrojowe:
niskie ciśnienie cząstkowe tlenu atmosferycznego (na dużej wysokości lub w zamkniętym pomieszczeniu bez wentylacji)
czynniki wewnątrzustrojowe:
niewydolność układu krążenia
zaburzenia układu oddechowego
obniżony poziom hemoglobiny po wystąpieniu krwotoku lub w niedokrwistości
działanie:
substancji zaburzających czynność układu oddechowego – na przykład narkotyków
toksyn porażających mięśnie oddechowe – na przykład kurary.
Stan spadku prężności tlenu poniżej normy w tkankach nazywany jest hipoksją tkankową.

== Zobacz też ==
hiperoksemia

== Przypisy ==


Katabolizm

Katabolizm (z gr. καταβολή od κᾰτᾰ 'w dół' i βάλλειν 'rzut') – ogół reakcji chemicznych metabolizmu prowadzący do rozpadu złożonych związków chemicznych na prostsze cząsteczki. Przeciwieństwo anabolizmu. Reakcja egzoenergetyczna, uwalniająca energię, substraty muszą być o wyższym poziomie energii, a produkty o niższym. Należą tu:

oddychanie tlenowe (niezbędnym warunkiem do przeprowadzenia reakcji jest obecność tlenu):
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + energia (ATP)
oddychanie beztlenowe (zamiast tlenu mogą być wykorzystane związki nieorganiczne, takie jak azotany lub siarczany. Taki metabolizm mogą przeprowadzić tylko niektóre rodzaje bakterii, które potrafią wykorzystać związki nieorganiczne, np. bakterie denitryfikacyjne pobierają związki azotu, redukując azotany do azotynów, a nawet wolnego azotu:
C6H12O6 + 12KNO3 → 6CO2 + 6H2O + 12KNO2 + energia (ATP)
komórki niektórych grzybów i bakterii oraz np. mięśni szkieletowych człowieka w warunkach niedoboru tlenu przeprowadzają trzeci szlak metabolizmu, zwany fermentacją, w którym wykorzystywane są związki organiczne, np.:
C6H12O6 → 2CO2 + 2C2H5OH + energia (ATP) (fermentacja alkoholowa)
lub
C6H12O6 → 2C3H6O3 + energia (ATP) (fermentacja mlekowa)

== Zobacz też ==
anabolizm


Kinantropologia

Kinantropologia (gr. kinein – poruszać się, anthropos – człowiek i logos – uczyć się) – nauka zajmująca się złożonymi efektami zamierzonej i spontanicznej aktywności fizycznej na rozwój osobowości człowieka w kontekście biopsychospołecznym oraz w warunkach wychowania fizycznego i sportu, fizjoterapii, zdrowia fizycznego, w tym efektywnego zarządzania.
Nazwę kinantropologia zaproponował w 1989 roku Roland Renson.

== Zobacz też ==
kinezjologia

== Przypisy ==


Kinezjologia

Kinezjologia (gr. kinein – poruszać się i logos – uczyć się) jest gałęzią nauki zajmującą się ruchem ciała człowieka.
Główne cele kinezjologii to:

zrozumienie psychologicznych i fizjologicznych reakcji ludzkiego organizmu na krótkotrwały i bardzo intensywny wysiłek fizyczny;
poznanie różnych form adaptacji organizmu ludzkiego na chroniczną lub długotrwałą aktywność fizyczną;
zrozumienie mechaniki ruchu i opisanie jej cech;
badanie procesów kontrolujących ruch i czynników wpływających na nabywanie zdolności motorycznych;
wyjaśnienie psychologicznych efektów fizycznej aktywności na ludzkie zachowanie.
Kinezjologia jest nauką interdyscyplinarną, korzysta z takich dziedzin jak: biologia, chemia, historia, fizyka, psychologia i socjologia.

== Zobacz też ==

kinezjologia edukacyjna
kinantropologia
neurokinezjologia

== Linki zewnętrzne ==
Strona o kinezjologii (wersja angielska)
Strona o kinezjologii Kansas State University
David R. Hawkins, Siła czy moc. Ukryte determinanty ludzkiego zachowania, ISBN 978-83-923879-5-4; Co mówią mięśnie? Justyna Gul, recenzja redakcyjna książki


Kolano biegacza

Kolano biegacza – bolesność w stawie kolanowym, jest bardzo częstym urazem występującym u sportowców.
W wielu przypadkach nie udaje się ustalić żadnej przyczyny bólu, niekiedy jest on spowodowany nadmiernym nawróceniem stopy.
Nadmierna pronacja powoduje przesadne skręcenie do wewnątrz, co sprawia, że rzepka ociera się o kość udową. Z czasem powtarzanie tego ruchu powoduje ból za rzepką, zwłaszcza podczas zbiegania z góry.
W celu złagodzenia bólu stosuje się kwas acetylosalicylowy lub silniejszy niesteroidowy lek przeciwzapalny.


Komora niskich ciśnień

Komora niskich ciśnień (barokamera, komora baryczna) – szczelne pomieszczenie z układem pomp do obniżania ciśnienia atmosferycznego do bardzo niskich wartości stosowane w astronautyce i medycynie ratunkowej do wytwarzania warunków jakie panują na dużych wysokościach lub symulacji przestrzeni kosmicznej. Barokamery używane są przy badaniach i opracowywaniu metod zabezpieczania organizmu człowieka oraz aparatury kosmicznej przed szkodliwymi skutkami nagłej zmiany ciśnienia.

== Zobacz też ==
komora hiperbaryczna
komora dekompresyjna


Konwencja Antydopingowa Rady Europy

Konwencja Antydopingowa Rady Europy jest instrumentem harmonizującym międzynarodową kooperację w zakresie zwalczania dopingu i zobowiązaniem dla organów rządowych jej sygnatariuszy.
Jej celem nie jest rozwiązanie skomplikowanych problemów technicznych towarzyszących walce z dopingiem, a jedynie redukowanie i eliminacja zjawiska dopingu ze sportu poprzez jak najdalej zintegrowane działania prawne i uporządkowaną na tym gruncie współpracę międzynarodową. Odnosi się to zarówno do ustanawiania przepisów i regulaminów walki z dopingiem, jak i procesu finansowania i kontrolowania realizacji programów antydopingowych, zawierania porozumień międzynarodowych o współpracy w zakresie kontroli zawodników i zespołów przebywających na terenie danego kraju, organizowania i subsydiowania laboratoriów dopingowych.
3 lipca 2002 Komitet Ministrów Rady Europy przyjął Protokół Dodatkowy do Konwencji Antydopingowej. Zawiera on dwa bardzo istotne postanowienia.

Po pierwsze zakłada wzajemne uznawanie, przez strony protokołu, kontroli antydopingowych (w celu zgodności z normami uznawanymi w skali międzynarodowej, organizacje antydopingowe będą musiały posiadać certyfikat ISO).
Po drugie zaś, na mocy przepisów Protokołu Dodatkowego, uznane zostaną kompetencje organizacji WADA i innych organizacji kontrolujących stosowanie dopingu, działających w jej imieniu i prowadzących kontrole sportowców poza zawodami.
Wszedł w życie 1 kwietnia 2004, stronami jest 29 państw (CETS nr 188).
Obie umowy sporządzono w języku angielskim i francuskim, depozytariuszem jest Sekretarz Generalny Rady Europy.

== Linki zewnętrzne ==
Konwencja Antydopingowa sporządzona w Strasburgu 16 listopada 1989 (Dz.U. 2001 nr 15 poz. 149), Oświadczenie Rządowe z 3 listopada 2000 (Dz.U. 2001 nr 15 poz. 150)
Dodatkowy Protokół do Konwencji Antydopingowej sporządzony w Warszawie 12 września 2002 (Dz.U. 2006 nr 13 poz. 82), Oświadczenie Rządowe z  30 listopada 2005 (Dz.U. 2006 nr 13 poz. 83)


Lipomastia

Lipomastia (także pseudoginekomastia, steatomastia, ginekomastia tłuszczowa) – przerost tkanki tłuszczowej w męskich piersiach. Na przypadłość tę cierpią przede wszystkim mężczyźni z nadwagą, a także tacy, którzy w krótkim czasie stracili dużo na wadze. Lipomastia polega na znacznym powiększeniu piersi w wyniku nagromadzenia się w nich nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej.

== Przyczyny występowania lipomastii ==
Za bezpośrednią przyczynę powstawania lipomastii uważa się otyłość. Przypadłość ta może jednak występować również u osób szczupłych, które stosują niewłaściwą dietą i nie uprawiają aktywności fizycznej. W takich sytuacjach schorzenie nie jest spowodowane nadmiarem, lecz nieprawidłową dystrybucją tkanki tłuszczowej.
W większości przypadków można sobie bardzo łatwo poradzić z problemem lipomastii, ponieważ zazwyczaj ustępuje po pozbyciu się nadwagi. Czasem jednak konieczne jest, aby zastosować bardziej radykalne interwencje. W zaawansowanych przypadkach lipomastii męskie piersi mogą kształtować się tak, jak kobiecy biust.

== Lipomastia i ginekomastia – różnice ==
Ginekomastia i lipomastia są dwoma całkowicie odmiennymi schorzeniami, które jednak bardzo często myli się ze sobą. Jedyne, co mają ze sobą wspólnego, to efekt w postaci powiększonych piersi. Ginekomastia to wynik zwiększonego stężenia żeńskich hormonów płciowych. Przyczyniają się one do wzrostu tkanki gruczołowej w okolicy męskich piersi. O przeroście mówi się wówczas wtedy, gdy androgeny działają słabiej niż żeńskie hormony. Takie zaburzenia hormonalne mogą być spowodowane zażywaniem niektórych sterydów anabolicznych, lub przyjmowaniem leków. Lipomastia związana jest natomiast wyłącznie z rozrostem samej tkanki tłuszczowej. Leczenie obejmuje głównie wdrożenie odpowiedniej diety i regularnego ruchu. Jeśli działania te nie przynoszą zamierzonych rezultatów, przeprowadza się zabieg chirurgiczny.

== Przypisy ==


Maskulinizacja

Maskulinizacja, wirylizacja – rozwój cech fizycznych typowych dla dorosłych mężczyzn u kobiet lub młodych chłopców. Większość zmian wirylizacyjnych jest powodowana przez androgeny. Termin „wirylizacja” jest stosowany w trzech kontekstach: prenatalne zróżnicowanie płciowe, zmiany poporodowe w okresie dojrzewania mężczyzn oraz nadmierne oddziaływanie androgenów u kobiet.
Najczęściej oznacza występowanie u kobiety cech somatycznych męskich (zmiana sylwetki ciała, nadmierne owłosienie, czyli hirsutyzm, obniżenie skali głosu), a także zmian zewnętrznych narządów płciowych (np. przerost łechtaczki) w wyniku zaburzenia hormonalnego – nadmiaru hormonów androgennych.
Odpowiednikiem maskulinizacji w przypadku mężczyzn jest feminizacja.

== U kobiet ==

=== Przyczyny ===
Zaburzenie może mieć charakter endo- lub egzogeniczny (będąc wynikiem np. przyjmowania sterydów anabolicznych, np. testosteronu).
Może pojawić się w przypadku:

raka kory nadnerczy i tzw. guzach wirylizujących
nieprawidłowej produkcji hormonów w zespole nadnerczowo-płciowym
w przypadku stosowania hormonów męskich u kobiet (testosteron) lub leków o podobnym działaniu (np. danazol)
zespołu policystycznych jajników
Maskulinizacja występuje czasami u kobiet-sportowców jako jeden z objawów stosowania dopingu wydolnościowego.

=== Objawy ===
męskie owłosienie twarzy, tułowia i części płciowych
przerost łechtaczki
atletyczna budowa ciała
sutki w zaniku
silny rozwój mięśni szkieletowych
zwiększony poziom 17-ketosterydów w moczu
wysunięcie jabłka Adama u kobiet, krtani i tarczycy
mikropigmentacja patologiczna sutka, otoczki, brodawki (przed wiekiem dojrzewania) chłopcy i dziewczęta takie same, niedorozwinięte, strzępkowe, wklęsłe, boczne (u mężczyzn)

== Przypisy ==


Metoda McKenziego

Metoda McKenziego (ang. McKenzie Method lub ang. Mechanical Diagnosis and Therapy, MDT) – metoda fizjoterapeutyczna opracowana przez Robina McKenziego, przeznaczona pierwotnie do badania, leczenia i profilaktyki bólów kręgosłupa; później jej zastosowanie zostało rozszerzone o stawy obwodowe.

W latach sześćdziesiątych nowozelandzki fizjoterapeuta R. McKenzie opracował program badania i leczenia pacjentów, głównie z dolegliwościami lędźwiowego i szyjnego odcinka kręgosłupa. Podzielił zaburzenia kręgosłupa na trzy główne grupy, uwzględniając przyczynę i stopień zmian zwyrodnieniowych w obszarze kręgosłupa i głównych stawów:

zespół posturalny – dotyczy zaburzeń postawy ciała, a więc struktur tkankowo-stawowych, które nie są w żaden sposób uszkodzone, a tylko nadwerężone statycznym przeciążeniem (np. długotrwałym, niedbałym siedzeniem; dotyczy najczęściej osób wykonujących prace biurowe, umysłowe),
zespół dysfunkcyjny – w sytuacji, gdy statyczne przeciążenie obejmuje tkanki i struktury uszkodzone w jakiś sposób, np. poprzez zrosty, przykurcze, zbliznowacenia, itp.,
zespół strukturalny – w głównej mierze właśnie na nim koncentruje się metoda; ma on związek ze strukturami znajdującymi się wewnątrz segmentu kręgowego (krążek międzykręgowy, pierścień włóknisty) oraz zewnątrz segmentu (stawy międzywyrostkowe, zrosty okołokorzeniowe), w zależności od mechanizmu uszkodzenia oraz wzorca bólowego, terapia opiera się na dobraniu odpowiedniego ruchu leczniczego.
Autor metody opracował program postępowania leczniczego, w którym oprócz technik wykonywanych przez terapeutę ważny jest sam ruch pacjenta, ćwiczenia i autoterapia wykonywana w domu. W ćwiczeniach dominują pozycje niskie, głównie leżące. Ruchy czynne powtarzane są wielokrotnie w różnych płaszczyznach, ale w ściśle określonym kierunku, niepowodującym bólu. Dużą wagę przykłada się do zaleceń, które chronią kręgosłup przed kolejnymi urazami i przeciążeniami. Bardzo duży nacisk położony jest na profilaktykę.

== Krytyka ==
Badania dotyczą głównie przydatności metody jako narzędzia diagnostycznego i efektywności w redukcji bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Niewielka ilość badań (o mieszanej jakości metodologicznej) wskazuje, że MDT nie jest lepsza niż inne metody, w leczeniu ostrego bólu okolicy lędźwiowej – choć może być bardziej efektywna przy chronicznym bólu (ale w porównaniu do niektórych metod). Istnieją też ograniczone dowody na pozytywny wpływ metody na przekonania lękowo-unikowe, objawy depresyjne i dystres u osób cierpiących z powodu chronicznego bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Rafał Ochowiak: Metoda McKenzie - Badanie, Leczenie, Profilaktyka. ravopt.phg.pl. [dostęp 2013-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-31)].

== Linki zewnętrzne ==
The McKenzie Institute International
Instytut McKenziego Polska


Mezomorfik

Mezomorfik – typ sylwetki wg typologii Sheldona. Osoba o cechach sylwetki i metabolizmu pośrednich między ektomorfikiem, a endomorfikiem, o proporcjonalnej budowie, średnim tempie przemiany materii i tendencji do łatwego zwiększania masy mięśniowej.
Sylwetka kandydata na wspaniałego kulturystę. Przykładem mezomorfika jest kulturysta Mariusz Strzeliński.

== Zobacz też ==
ektomorfik
endomorfik

== Przypisy ==


Mialgia

Mialgia, inaczej mięśnioból lub ból mięśniowy to objaw chorobowy polegający na ostrym lub przewlekłym bólu, który odczuwany jest miejscowo lub w sposób uogólniony. Mięśnioból może mieć wiele przyczyn, i niekiedy może wskazywać na chorobę układu nerwowego, infekcję lub chorobę ogólnoustrojową.
Najczęstsze przyczyny bólu mięśni:

przeciążenie, urazy i naciągnięcie mięśnia
w trakcie i po kurczu mięśnia
zaburzenia metaboliczne
niedobory pokarmowe
fibromialgia
zespół przewlekłego zmęczenia
zapalenie
rabdomioliza
polimialgia reumatyczna
infekcje
zatrucia
zaburzenia hormonalne
choroby tkanki łącznej
talasemia
Podział bólów mięśni:

uogólnione i miejscowe
ostre i przewlekłe
pierwotne i wtórne

== Zobacz też ==
miopatia


Motoryczność

Motoryczność człowieka – całokształt zachowań, możliwości i potrzeb ruchowych człowieka.
Główne cele związane z motorycznością:

dążenie do zwiększenia skuteczności ruchów człowieka;
podniesienie efektywności nauczania ruchu;
zastosowanie ruchu jako środka stymulacji rozwoju.
Podział motoryczności:

produkcyjna – związana z wytwarzaniem rzeczy i pracą;
sportowa – służąca doskonaleniu ciała;
wyrazowa (ekspresyjna) – służąca przekazywaniu informacji.
Obecnie motoryczność sportowa spełnia minimalną funkcję kompensacyjną motoryczności produkcyjnej.
Możliwości wyćwiczenia stanu motorycznego zależą od:

wieku,
płci,
predyspozycji kondycyjnych,
predyspozycji kulturalnych (budowa ciała),
uzdolnień ruchowych – są to właściwości wrodzone ujawniające się w trakcie uczenia się w postaci łatwego przyswajania nowych form ruchu.

== Linki zewnętrzne ==
prof. dr hab. med. Marian Krawczyński, I Katedra Pediatrii UM w Poznaniu, Rozwój motoryczny dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym  na: pediatria.mp.pl


Napięcie mięśniowe

Napięcie mięśniowe (tonus) − zdolność mięśni do przeciwdziałania skurczom biernym na rozciąganie. W warunkach stałego utrzymywania postawy i przy czynnościach codziennych liczne mięśnie są utrzymywane w stanie pewnego napięcia (tonus mięśniowy), tzw. posturalnego lub spoczynkowego, które zapewnia prawidłową postawę, charakteryzującą się symetrią i wyrównaniem posturalnym we wszystkich płaszczyznach.
Zjawiska z tym związane podlegają stałej regulacji ośrodkowej za pośrednictwem dróg piramidowych i pozapiramidowych, a także wpływom układu przedsionkowego i móżdżku.

== Choroby i patologie ==
W niektórych stanach chorobowych (np. stwardnienie rozsiane, uszkodzenie rdzenia kręgowego) utrzymujące się nadmierne napięcie mięśniowe utrudnia lub uniemożliwia wykonywanie ruchów kończyn. Nabytą i przewlekła choroba, charakteryzująca się szybkim zmęczeniem i osłabieniem mięśni szkieletowych jest miastenia. Patologiczne stany napięcia mięśniowego to stan zmniejszonego napięcia mięśniowego (hipotonia), który dla obniżonego ciśnienia tętniczego nazywany jest hipotensją. Dla zwiększonego napięcia mięśniowego patologia to hipertonia. Nieprawidłowe napięcie mięśniowe jest objawem wielu chorób wrodzonych i przewlekłych zaburzeń, które miały miejsce w dzieciństwie. Osłabienie napięcia mięśni ocznych powoduje zez, który powoduje zmianę kąta patrzenia jednego oka względem drugiego.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Antoni Prusiński: Podstawy neurologii klinicznej. Warszawa: PZWL, 1977, s. 36–37.


Orteza

Orteza (od ortopedyczna proteza) – aparat ortopedyczny stabilizujący stawy lub odcinek ciała, zwykle zastępujący opatrunek gipsowy. Jego głównym zadaniem jest unieruchomienie stawów kończyn, które uległy urazom np. skręcenia, zwichnięcia lub  zerwania więzadeł. Niektóre ortezy mogą być stosowane w leczeniu złamań, zwłaszcza kości płaskich i krótkich. Ze względu na konstrukcję ortezy podzielić można na sztywne, półsztywne (półelastyczne) i miękkie (elastyczne). Ze względu na pełnioną funkcję ortezy dzieli się na: kompresyjne, stabilizujące, kompensacyjne i korekcyjne.
Wśród stabilizatorów wyróżnić można:

ortezy odcinka szyjnego kręgosłupa (→ kołnierz ortopedyczny),
ortezy odcinka piersiowego kręgosłupa (→ gorset ortopedyczny),
ortezy odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa,
ortezy nadgarstka i ręki,
ortezy stawu barkowego,
ortezy stawu łokciowego,
w tym ortezy odwodzące barku
ortezy stawu biodrowego,
w tym ortezy odwiedzeniowe
ortezy stawu kolanowego,
ortezy stawu skokowego.

== Zobacz też ==
orteza dla zwierząt

== Przypisy ==


Plastrowanie dynamiczne

Plastrowanie dynamiczne (inaczej Kinesio Taping) – metoda terapeutyczna polegająca na oklejaniu wybranych fragmentów ciała plastrami o specjalnej strukturze, jest jedną z metod plastrowania. Została opracowana i spopularyzowana na początku lat osiemdziesiątych przez Japończyka Dr Kenzo Kase. Wykorzystuje się w niej specjalnie wytworzony plaster – Kinesio Tex Gold. Jest to plaster nieograniczający ruchów, rozciągający się tylko na długość, o ciężarze i grubości zbliżonych do parametrów skóry. Jest odporny na działanie wody i nie powoduje uczuleń dzięki specjalnemu klejowi, którym jest nasączony z jednej strony. Kolory aplikacji nie mają żadnych dodatkowych działań.

== Skuteczność ==
Badania nad skutecznością plastrowania dynamicznego są prowadzone od momentu stworzenia tej metody.
Opublikowany został jeden przypadek zastosowania plastrowania dynamicznego przy dotkliwych bólach w dolnej partii pleców. Autorzy podkreślają stosowanie tej metody jako metody pomocniczej, przy czym w publikacji nie ma wzmianki o podstawowym leczeniu, któremu pacjent był poddany. Jest to również publikacja oparta na obserwacji pojedynczego przypadku, brak w niej jakiejkolwiek grupy kontrolnej. Z tych powodów publikacja ta nie spełnia żadnych wymagań randomizowanych badań kontrolnych, a więc jest bezwartościowa z punktu widzenia  medycyny opartej na faktach.
Plastrowanie dynamiczne ma również zastosowanie przy wzmacnianiu mięśni czworogłowych uda podczas ćwiczeń izokinetycznych. Opis trzech przypadków przygotowany przez polskich lekarzy wskazuje, że w leczeniu paliatywnym metoda plastrowania dynamicznego przynosi korzystne rezultaty. Jedno z badań wykazało poprawę w zakresie ruchów i bólu przy kontuzjach barku, jednak bez poprawy u młodych pacjentów z bólem ramienia.
Autorzy przeglądu systematycznego opublikowanego w 2014 roku w Journal of Psychophysiology wskazują na brak skuteczności tej metody w redukcji bólu pleców, bólu barków, bólów dolnego odcinka kręgosłupa. Jednocześnie plastrowanie dynamiczne miało taką samą skuteczność jako naklejenie plastrów w przypadkowy sposób (placebo), a jakość metodologii dotychczasowych badań była średnia (6,1 na 10 punktów w skali PEDro). W innym, opublikowanym w 2015 roku w British Journal of Sports Medicine, wskazano, że plastrowanie dynamiczne nie ma większej skuteczności w leczeniu przewlekłych bólów mięśniowo-szkieletowych. Kontrowersje dotyczące stosowania tej metody pojawiają się również w serwisach popularnonaukowych.

== Przypisy ==


Pliometryka

Pliometryka – rodzaj treningu nastawiony na poprawę szybkości i mocy ruchów oraz poprawę funkcji układu nerwowego głównie pod kątem poprawy szybkości reakcji mięśni.
Trening pliometryczny, w którym mięsień jest napinany, a następnie skurczany w szybkich sekwencjach ruchowych wykorzystuje siłę, elastyczność oraz unerwienie mięśnia i okalających go tkanek do poprawy następujących osiągnięć: wysokości skoku, szybkości biegu, odległości rzutu czy siły uderzenia. W tym celu pracuje się nad poprawą szybkości lub mocy skurczów mięśniowych.

== Bibliografia ==
Brooks, G.A, Fahey, T.D. & White, T.P. (1996). Exercise Physiology: Human Bioenergetics and Its Applications. (2nd ed.). Mountain View, California: Mayfield Publishing Co.
Chu, D. (1998). Jumping into plyometrics (2nd ed.). Champaign, Illinois: Human Kinetics.
McMahon P.J, Klukowski K (2009). Medycyna sportowa. Współczesne metody diagnostyki i leczenia (1 edycja), Wydawnictwo Lekarskie PZWL


Podologia

Podologia, podiatria – dziedzina medycyny zajmująca się diagnozowaniem i leczeniem (także chirurgicznym w wypadku lekarza) chorób stopy i stawu skokowo-goleniowego. Zabiegi podologiczne mają różnoraki charakter i wymagają od osoby praktykującej ten zawód wiedzy z zakresu nauk medycznych, tj.: diabetologia, dermatologia, chirurgia, ortopedia, opatrywania ran, technik zaopatrzenia ortopedycznego (ortezy, wkładki ortopedyczne). Podolodzy szczególnie często zajmują się profilaktyką i leczeniem stóp sportowców. W Polsce podologia jest jeszcze dziedziną raczkującą. Brak regulacji prawnych dotyczących zakresu działania i kompetencji, które w różnych krajach różnie wyglądają.
Z zabiegów podologicznych przede wszystkim powinni korzystać pacjenci ograniczeni ruchowo, dotknięci chorobami skóry, kości i stawów, chorobami przemiany materii (cukrzyca), pacjenci z wadliwym ustawieniem stóp i deformacjami palców (haluksy, palce krogulcze), z dolegliwościami na stopach, takimi jak.: odciski, modzele, brodawki a także wrastające oraz grzybicze paznokcie, pocące się stopy czy pękające pięty.

== Podologia w Europie ==

=== Podologia w Niemczech ===
W Niemczech zawód podologa istnieje od 2002 roku na podstawie ustawy o nazwie „Podologengesetz” (PodG) z 1.01.2002. Podologia jest tu dziedziną nielekarskiej, medycznej pielęgnacji stóp zdrowych, chorych lub zagrożonych chorobami na skutek np. następstw długotrwałej cukrzycy, niewydolności układu krwionośnego, dziedzicznych lub nabytych deformacji stóp i palców.
Specjalizacja ta wykształciła się w z zawodu pedicurzysty po wielu latach walk i dyskusji w szkołach podologicznych, na forach lekarskich, ubezpieczeniowych i wśród pacjentów.
Najbardziej o ustanowienie zawodu walczyli sami pedicurzyści, którzy widzieli, jak straszne konsekwencje mogą mieć nieprawidłowo czy niehigienicznie wykonywane zabiegi: wrastające paznokcie, infekcje, odciski podpaznokciowe i w wale paznokciowym, grzybice, niegojące się rany, do amputacji włącznie.
Od momentu wejścia w życie ustawy PodG tytułu podologa mogą używać tylko te osoby, którzy ukończyły dwuletnie, dzienne lub trzyletnie zaoczne towarzyszące pracy w gabinecie podologicznym studium podologiczne i zdały egzamin przed państwową komisją.
Niemieccy podolodzy pracują najczęściej jako samodzielni usługodawcy we własnych gabinetach, mających zezwolenie na współpracę z kasami chorych (KK), wielu pracuje na umowę zlecenie w spółdzielniach lekarskich lub są zatrudniani przez szpitale lub przychodnie specjalizujące się w obsłudze chorych na cukrzycę (Fussambulanz). Podolodzy mogą integrować się z grupami interdyscyplinarnymi, w skład których wchodzą specjaliści: lekarz domowy, diabetolog, dermatolog, flebolog, chirurg, ortopeda, technik ortopedyczny, pielęgniarka społeczna, fizjoterapeuta, ergoterapeuta.
Podwyższenie kwalifikacji w zawodzie podologa można obecnie w Niemczech uzyskać na nowo powołanych Studiach Podologicznych (od r.2012). Studia te trwają 3 lata i kończą się po zdanym egzaminie tytułem „Bachelor of Scince in Podologie” (B.Sc. Podologie). Kontynuacją tych studiów ma być planowane Master – Studium, które może skończyć się pracą doktorską.
Te naukowo-medyczne studia są pierwszym krokiem w kierunku akademizowania zawodu i kształcenia w kierunku podologicznym. Równocześnie przybliżają one podologię niemiecką do podologii międzynarodowej. Ten nowy kierunek studiów zainicjowany został przez Institut für Körperbezogene Therapien (IKT) mający swoje korzenie w Steinbeins-Hochschule Berlin.

=== Podologia w Szwajcarii ===
Podolodzy w Szwajcarii są bardzo rozpowszechnioną i uznaną grupą zawodową. Ramy prawne zawodu różnią się tu jednak znacznie od niemieckich. W Szwajcarii obowiązuje 3-letnie pełne wykształcenie zawodowe, które kończy się poświadczeniem umiejętności otrzymywanym od Stowarzyszenia Podologicznego/Związku Zawodowego podolog EFZ (eidgenössichem Fähigkeitszeugnis, studium podologiczne) i zdały egzamin przed państwową komisją.
Samodzielna praca zawodowa we własnym gabinecie podologicznym wymaga w większości kantonów dalszego kształcenia w celu osiągnięcia tytułu Podolog HF (Höhere Fachschule). Studium podologa dyplomowanego kładzie szczególny nacisk na pracę z pacjentami z grupy ryzyka. Kształcenie w połączeniu z pracą zawodową trwa tam 3 lata i obejmuje 3600 godzin lekcyjnych.

=== Podologia we Francji ===
We Francji istnieje 11 podologicznych szkół wyższych, które przygotowują uczniów do państwowego egzaminu kończącego się dyplomem podologa. Studia można kontynuować w systemie Bachelor oraz Master (dalej studia doktoranckie). Przyjęcie na studia odbywa się najczęściej na zasadzie egzaminu kwalifikacyjnego, a warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest matura. Oprócz szkół państwowych istnieją tu również szkoły prywatne, a kształcenie obejmuje 3 lata teorii i praktyki. Zakres kompetencji pracy jest bardzo zbliżony do profilu niemieckiego. We Francji także, jedynie na zlecenie lekarskie przeprowadzanie terapii podologicznej. Zarówno techniczne metody diagnostyczne (np. Roentgen), jak i zabiegi operacyjne są dla podologów we Francji, podobnie jak w Niemczech niedozwolone. Podolog francuski jednak ma prawo (umiejętność) zaopatrzenia swoich pacjentów w indywidualne wkładki ortopedyczne, podobnie jak mogą to robić francuscy technicy ortopedyczni.

=== Podologia w Hiszpanii ===
W Hiszpanii podologię studiuje się na wydziale medycyny, a efektem ukończenia studiów jest tytuł akademicki. Następnym krokiem w karierze są studia Master, po nich praca doktorska. Studia oferowane przez 12 uniwersytetów trwają z reguły 4 lata, a w ich trakcie studiujący pragnący otrzymać dyplom powinni zebrać 240 ECTS (European Credit Transfer and Accumulation System). Tematem studiów oprócz typowo medycznych, tj. anatomia, fizjologia, biomechanika i patologia są również radiologia, farmakologia oraz specjalistyczna chirurgia stopy. Podolog hiszpański zatem w celu postawienia diagnozy prowadzić może samodzielne badania oraz samodzielnie dobierać rodzaj terapii, którą może być także lokalna operacja stopy.

=== Podologia w Portugalii ===
Zakres kompetencji podologów portugalskich jest podobny do modelu hiszpańskiego. Oni również mogą przeprowadzać na stopach małe operacje. W Portugalii można było już od roku 1994 studiować podologię, ale dopiero od 1997 można otrzymać stopień akademicki i dyplom. Portugalia była też pierwszym krajem europejskim, który wprowadził studia podologiczne w stopniu Bachelor i Master zgodnie z Procesem Bolońskim. W związku z tym regularne studia trwają tam 3 lata (6semestrów), następne 2 lata (8 semestrów) potrzebne są do uzyskania tytułu Bachelor oraz dalsze 2 (10 semestrów) do otrzymania tytułu Master of Podologie (300 ECTS). Podolodzy portugalscy intensywnie współpracują z latynamerykańskimi podologami w Brazylii organizując regularnie wspólne spotkania i kongresy.

=== Podologia w Grecji ===
W Grecji do dzisiaj nie ma regulacji prawnej dla zawodu podologa, dlatego nie należy on do grupy zawodów medycznych. Wielu podologów uprawiających ten zawód w Grecji zdobyło swoje kwalifikacje zawodowe w innych krajach. Ponieważ jednak nie istnieją tam żadne przepisy, ani kontrole mianem podologicznych zabiegów, podobnie jak w Polsce, określane są w Grecji zabiegi pedicure'u czy kosmetyczne zabiegi na stopach. Kształcenie zapoczątkowują kursy pielęgnacji stóp, a kończą wysoko wykwalifikowane szkoły zawodowe (od 2 do 4 lat) z egzaminem państwowym. Ideą pracujących w Grecji podologów jest powołanie tego zawodu na listę zawodów medycznych, czego domagają się w założonym przez siebie Stowarzyszeniu Podologicznym.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==

Polskie Towarzystwo Podologiczne


Pompa mięśniowa (sport)

Pompa mięśniowa — krótkotrwałe zwiększenie objętości mięśni na skutek dopływu krwi do tkanki mięśniowej podczas treningu fizycznego. Fizjologiczne przekrwienie mięśnia poprawia jakości treningu, polepsza samopoczucie oraz przyspiesza regenerację, podnosi motywację, wpływa na lepsze zaopatrzenie pracujących mięśni w składniki odżywcze. Wpływa na rozciągniecie powieźli mięśniowych tworząc miejsce do wzrostu mięśnia.

== Mechanizm powstania ==
Podczas wysiłku siłowego na skutek wzrostu poziomu tlenku azotu następuje rozluźnienie śródbłonka naczyń krwionośnych i zwiększenie ukrwienia tkanki mięśniowej.

== Metody ==
Czynniki wpływające na powstanie, zintensyfikowanie i wydłużenie czasu trwania tzw. pompy mięśniowej

właściwe odżywienie poprzez wprowadzenie do diety produktów bogatych w azot (buraki czerwone, żeń-szeń, marchew), nawodnienie organizmu, oraz uzupełnienie glikogenu mięśniowego poprzez spożywanie odpowiedniej ilości węglowodanów. Znanymi suplementami poprawiającymi pompę mięśniową są: kreatyna, arginina, cytrulina, beta alanina,
odpowiedni trening: właściwa technika, wolne tempo wykonywania powtórzeń, krótki przerwy między seriami, zaawansowane metody ograniczania przerw jak: metoda drop-set (tuż przed upadkiem mięśniowym zmniejszenie ciężaru), metoda częściowego wypoczynku, metoda serii łączonych, metoda superserii.
Ograniczenie stresu. Nadmiar kortyzolu osłabia pompę mięśniową.
W przypadku ćwiczenia siłowego o zbyt niskiej intensywności (bez progresu ciężaru, bez zmęczenia) pompa mięśniowa może ograniczać hipertrofię mięśniową, gdyż za sprawą stresu metabolicznego i zbyt dużej pompy mięśniowej, osoba ćwicząca może błędnie interpretować uczucie opuchnięcia mięśni i nie zbliżyć się do upadku mięśniowego. Trening blisko upadku mięśniowego jest konieczny do uzyskania hipertrofii mięśni.

== Zobacz też ==
pompa limfatyczna

== Przypisy ==


Prawidłowa postawa ciała

Prawidłowa postawa ciała – taki układ poszczególnych odcinków ciała niedotkniętych zmianami, który zapewnia optymalne zrównoważenie i stabilność ciała, wymaga minimalnego wysiłku mięśniowego, zapewnia dużą wydolność statyczno-dynamiczną oraz stwarza warunki właściwego ułożenia i działania narządów wewnętrznych.
Poprawna postawa ciała jest warunkiem prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego.
Prawidłowa postawa ciała jest różna w zależności od wieku:

Prawidłowa postawa ciała małego dziecka charakteryzuje się:
niewystawaniem barków do przodu,
ustawieniem tyłu głowy i pleców w jednej linii,
wypukłym brzuchem,
nieznaczną lordozą lędźwiową,
całym tułowiem pochylonym do przodu,
lekkim zgięciem stawów biodrowych i kolanowych,
płaskostopiem do 4-5. roku życia,
do około 3. roku życia szpotawością kolan, która około 4. roku życia przechodzi w fizjologiczną koślawość.
Prawidłowa postawa dziecka w wieku szkolnym charakteryzuje się:
nieco spłaszczoną klatką piersiową, przez co wyraźniejsze staje się zaokrąglenie barków,
nieco mniej wypukłym brzuchem,
wyraźniejszą lordozą lędźwiową,
prostymi kończynami dolnymi,
nieco mniejszym zgięciem stawów biodrowych i kolanowych,
zanikiem płaskostopia.
Prawidłowa postawa ciała w wieku dorastania charakteryzuje się:
wyprostowaną postawą ciała,
zmniejszeniem wystawania brzucha,
zanikiem zgięcia stawów biodrowych i kolanowych.
Prawidłowa postawa ciała osoby dorosłej charakteryzuje się:
nieznacznie wysuniętą do przodu głową,
płaskim brzuchem, cofniętym w stosunku do klatki piersiowej,
wygięciem kręgosłupa w kształcie litery S w płaszczyźnie strzałkowej.
Za prawidłową postawę ciała odpowiada m.in. układ mięśniowy. Do mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie postawy ciała w pozycji stojącej należą:

Z przodu:
mięśnie szyi,
mięśnie klatki piersiowej,
mięśnie brzucha,
mięśnie biodrowo-lędźwiowe,
mięsień czworogłowy uda.
Z tyłu:
mięsień prostownik grzbietu,
mięśnie pośladkowe,
mięśnie kulszowo-goleniowe.
Dużą rolę gra również ustawienie miednicy, ponieważ na niej opiera się kręgosłup i zmiany jej ustawienia powodują zaburzenia w ustawieniu kręgosłupa. Zwiększenie przodopochylenia miednicy powoduje zwiększenie nachylenia kości krzyżowej i pogłębienie lordozy lędźwiowej. Zmniejszenie pochylenia miednicy do przodu powoduje natomiast bardziej pionowe ustawienie kości krzyżowej i zmniejszenie lordozy lędźwiowej. Przodopochylenie miednicy można mierzyć dwoma sposobami:

mierząc kąt między linią poziomą, a płaszczyzną wchodu miednicy mniejszej (linia łącząca górny brzeg spojenia łonowego i przednią krawędź krążka międzykręgowego, pomiędzy trzonem L5 a kością krzyżową) – powinien wynosić 50-55° u mężczyzn, a u kobiet 55-60°;
mierząc kąt za pomocą specjalnego cyrkla (inkliniometr), biorąc pod uwagę płaszczyznę przechodzącą przez kolec biodrowy tylny górny i górny brzeg spojenia łonowego w stosunku do poziomu – kąt ten powinien wynosić około 31° u mężczyzn i 28° u kobiet (u dzieci jest mniejszy).
Stopień przodopochylenia miednicy zależy przede wszystkim od ustawienia w stawach biodrowych, które stabilizowane jest przez układ więzadłowo-torebkowy i mięśniowy. Przykurcze w stawach biodrowych powodują zwiększenie pochylenia miednicy do przodu.

== Zobacz też ==
Wada postawy

== Bibliografia ==
Postawa ciała. [dostęp 2008-01-31].
Stanisław Tuzinek: Zarys metodyki postępowania korekcyjnego. Radom: Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego, 2000. ISSN 0860-9241. Brak numerów stron w książce


Próg beztlenowy

Próg beztlenowy, próg anaerobowy – intensywność wysiłku fizycznego powodująca szybką, nieliniową akumulację mleczanu we krwi. Proces jest związany z rekrutacją szybkokurczących się włókien mięśniowych i zwiększonym udziałem glikolizy w pozyskiwaniu energii.

== Przypisy ==


Przystanki dekompresyjne

Przystanki dekompresyjne – określone głębokości, na których nurek zatrzymuje się podczas wynurzania, w celu usunięcia nadmiaru gazów (najczęściej azotu) nagromadzonych w organizmie (krwiobiegu) podczas fazy dennej nurkowania.
Ponieważ metodyka stosowania przystanków dekompresyjnych została pierwsze wprowadzona w Anglii i w USA, typowo przystanki wyznaczano co 10 stóp, co w krajach stosujących metryczne jednostki przeliczono z pewnym zaokrągleniem na 3 metry.


Psychologia sportu

Psychologia sportu – zajmuje się wykorzystaniem teorii, zasad i technik zaczerpniętych z psychologii, w celu poprawy osiągnięć oraz rozwoju osobistego osób uprawiających ćwiczenia fizyczne i sport.

== Zadania psychologii sportu ==
obserwacja zjawisk i procesów psychologicznych zachodzących w sporcie
opis tych zjawisk i procesów
wyjaśnianie czynników, które wpływają na te zjawiska i procesy
przewidywanie rozwoju tych zjawisk i procesów
kontrola oraz modelowanie zjawisk i procesów

== Zadania psychologa sportu ==
badaniami – czyli studiowaniem wszelkich psychologicznych aspektów sportu
edukacją – czyli nauczaniem studentów, działaczy, trenerów, sportowców psychologii sportu
zastosowaniem – czyli diagnozowaniem i interweniowaniem w zakresie problemów psychologicznych wynikających z uprawiania sportu

== Zobacz też ==
kinezjologia
trening mentalny
twórcza wizualizacja
trener personalny

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Association for Applied Sport Psychology (AASP) (ang.)


Pułap tlenowy

Pułap tlenowy (VO2 max) – zdolność pochłaniania tlenu przez organizm. Jest to jeden z najpopularniejszych wskaźników wydolności fizycznej, szczególnie wydolności tlenowej. Często ciężkość (intensywność) wysiłku określa się w procentach VO2 max.
Wartość VO2 max wzrasta znacznie w okresie szkolnym, osiągając najwyższe wielkości u przedstawicieli obojga płci między 18 a 20 rokiem życia. Przyczyną tego są zmiany maksymalnych prędkości skurczów serca, które wzrastają w wieku dziecięcym i około 10 roku życia osiągają poziom najwyższy (ponad 200 uderzeń na minutę).
W późniejszym okresie dorastania obniżają się stopniowo. Osoby 40-letnie oznaczają się zmniejszeniem wydolności, mierzonej poziomem pułapu tlenowego do 80–90%, osoby 50-letnie do 70–80%, 60-letnie do mniej niż 70%, a około 70-letnie do 50–55%.
Maksymalna wielkość VO2 max osiągana przez kobiety w rozwoju osobniczym kształtują się na mniejszym poziomie niż u mężczyzn. Za poziom VO2 max niezbędny do podołania codziennym obowiązkom i utrzymania pożądanej jakości życia przyjmuje się wartość 15–17 ml×kg−1×min−1 VO2 max. Wielkość tę osiąga się średnio w 74 roku życia, ale może być przesunięta do 88 roku i później przez systematyczną aktywność fizyczną. Do samodzielnego życia, tj. niewymagającego pomocy fizycznej drugiej osoby, potrzebny jest poziom wydolności równy minimum 13 ml×min−1×kg−1 VO2 max.
O wydolności fizycznej i sprawności ludzi w starszym wieku decydują:

wydolność fizyczna osiągnięta do 25. roku życia;
aktywność fizyczna w wieku dojrzałym;
zmiany organiczne i czynnościowe powstałe w wyniku przebytych chorób i działających na ustrój ujemnych wpływów rozwoju cywilizacji.
Spadek zdolności do pracy fizycznej uwarunkowany jest głównie obniżeniem sprawności układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. Z wiekiem znacznie zmniejsza się pojemność życiowa płuc; klatka piersiowa staje się usztywniona o ograniczonej ruchomości, na co wpływają głównie zwapnienia żeber i zmiany zesztywniające kręgosłupa; następuje zanik pęcherzyków płucnych, a to pogarsza dyfuzję gazów przez zmieniony nabłonek; elastyczność tkanki płucnej zmniejsza się, płuca słabiej rozszerzają się i kurczą, na skutek czego krew jest niedostatecznie utlenowana.
Wydolność tlenową ocenia się metodą bezpośrednią, przez pomiar maksymalnej wartości VO2 max (maksymalna wartość poboru tlenu). Pomiar ten wykonuje się w badaniu wytrzymałości testem progresywnym na cykloergometrze, do której przystępują osoby zakwalifikowane przez lekarza.

== Zobacz też ==

Spiroergometria

== Przypisy ==


Rekreacja

Rekreacja, aktywny wypoczynek (łac. recreo – odnowić, ożywić) – forma aktywności fizycznej (czasami tylko umysłowej) podejmowana poza obowiązkami zawodowymi, społecznymi, domowymi i nauką. Stosowana w celu odpoczynku i rozrywki.
W literaturze podmiotu rekreację dzieli się w dwojaki sposób. Pierwszy z podziałów wyróżnia rekreację bierną (czynności pasywne, niewymagające wysiłku, ani szczególnego zaangażowania) oraz rekreację czynną (aktywność, do której niezbędny jest wysiłek fizyczny lub psychiczny). Podział ten jest jednak mało precyzyjny. Rekreacja została podzielona więc bardziej szczegółowo na: rekreację ruchową (fizyczną); rekreację twórczą; rekreację kulturalno-rozrywkową; rekreację poprzez działalność społeczną.
Przyczynia się ona do rozwoju zainteresowań i osobowości, podwyższenia aktywności fizycznej, rozładowania napięcia nerwowego oraz zapobiega chorobom cywilizacyjnym. Rekreacja z założenia jest aktywnością dobrowolną. Jej formy wynikają głównie z typu zainteresowań i miejsca pobytu człowieka.
Specyficzną formą jest rekreacja ruchowa określana czasem jako sport rekreacyjny. Jest ona formą czynnego odpoczynku i rozrywką. Cechy rekreacji można także zauważyć w niektórych formach aktywności turystycznej, nauce dla przyjemności, uprawianiu sztuki, a nawet gotowaniu. Rola rekreacji we współczesnym świecie nabiera znaczenia w związku z koniecznością zapobiegania sytuacjom stresowym, chorobom cywilizacyjnym, skracaniem czasu pracy i podnoszeniem poziomu życia.
Organizacja rekreacji ma we współczesnych państwach charakter indywidualny. Skala zjawiska jest efektem zarówno świadomości poszczególnych osób, działalności organizacji i stowarzyszeń organizujących zajęcia, zamożności społeczeństw, ale także ilości czasu wolnego – czasu pracy i dni wolnych.
W Polsce organizacją rekreacji zajmują się m.in. TKKF, PTTK, LZS, zrzeszenia i kluby sportowe oraz organizacje młodzieżowe. Organizacją o zasięgu światowym jest International Recreation Association (IRA), powstała w 1956, do której należą z polskiej strony przedstawiciele TKKF.
Rekreacja jest rozumiana jako wszelkie czynności podejmowane dla regeneracji sił, a przejawiające się w uczestniczeniu w rozrywkach kulturalnych, grach sportowych czy też różnych formach ruchu turystycznego – po godzinach zajęć służbowych czy szkolnych, poza obowiązkami społecznymi i normalnymi czynnościami domowymi.
Rekreacja – jako termin i zjawisko społeczne wydaje się być powszechnie znana i rozumiana. Kontekst znaczeniowy pojęcia „rekreacja” nie jest dyskusyjny w powszechnym tego słowa znaczeniu. Budzi natomiast kontrowersje w przypadku prób uściślenia naukowego terminu. Wąsko dawniej pojmowana rekreacja – początkowo jako popołudniowy wypoczynek uczniów (chłopców) mieszkających w szkołach z internatem pod opieką i przy czynnym udziale nauczycieli – wychowawców (Ustawa Komisji Edukacji Narodowej z 1783 roku), następnie traktowana jako synonim wczasów (Daszyńska-Golińska, 1925) – ewoluowała w kierunku rozszerzenia definicji o szereg zajęć pozornie niemających charakteru rekreacyjnego. Dzisiejsza charakterystyka tego pojęcia najogólniej odnosi się do wszelkich zajęć podejmowanych przez jednostkę w czasie wolnym. Istotne jest także, że nie rodzaj i forma wybranej aktywności decyduje o jej rekreacyjnym charakterze, a sposób traktowania i odczuwania tejże przez konkretną osobę.
Niezmiernie ważne wydaje się podkreślenie powiązania zjawiska rekreacji ze sferą czasu wolnego człowieka. Oba te pojęcia występują w zasadzie współzależnie, co oznacza, że czas wolny jest warunkiem niezbędnym do podejmowania zachowań rekreacyjnych, a zajęć rekreacyjnych nie można podejmować w czasie pracy, chociaż sama praca może w pewnych warunkach zawierać elementy rekreacji.
„Forma działania dobrowolnie wybrana przez człowieka ze względu na osobiste zainteresowania i dla własnej satysfakcji, podejmowana poza obowiązkami zawodowymi i domowymi, w czasie wolnym od pracy, jest stałym i pochodnym elementem czasu wolnego, a ten z kolei naturalnym i koniecznym dopełnieniem pracy”.

== Architektura ==
W architekturze – potoczne określenie przestrzeni w budynku szkolnym lub na jego zewnątrz przeznaczone na wypoczynek uczniów w przerwach międzylekcyjnych.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==

Jakub Bączek: Animacja czasu wolnego. Warszawa: Stageman Polska, 2009. ISBN 978-83-928702-1-0. (pol.). Brak numerów stron w książce


Rozgrzewka

Rozgrzewka – seria prostych ćwiczeń fizycznych o narastającej intensywności służąca rozgrzaniu i uelastycznieniu mięśni i przygotowaniu organizmu do wysiłku. Pomaga ona przy pracach związanych z użytkiem mięśni oraz jej celem jest ochrona przed kontuzjami i zwiększenie wydolności.

== Przypisy ==


Rozwój fizyczny

Rozwój fizyczny – nierównomiernie i skokowo przebiegający proces prowadzący do dojrzałości organizmu. W toku rozwoju fizycznego człowieka obserwuje się przewagę procesów anabolicznych nad katabolicznymi.

== Etapy rozwoju ==
od zapłodnienia do narodzin - etap prenatalny
1 miesiąc życia – etap noworodkowy
od 1 miesiąca do 1 roku – etap niemowlęcy
1-3 lata – etap poniemowlęcy
3-6 lat – etap przedszkolny
6-10 lat (dziewczęta) lub 6-13 (chłopcy) – etap szkolny
10-16 lat (dziewczęta) lub 13-18 lat (chłopcy) – etap dojrzewania
16(18)-70 lat dorosłość
70 lat- do śmierci okres starości

== Dalsze etapy rozwoju ==


Serce sportowca

Serce sportowca – potoczne określenie fizjologicznych (ale czasem również patologicznych) zmian sercowych u osób uprawiających wyczynowo wytrzymałościowe dyscypliny sportowe, takie jak kolarstwo, biegi, itp.

Zmiany te polegają na:

pojawieniu się rozstrzenia (powiększenie komór serca)
przeroście mięśnia sercowego
bradykardii spowodowanej zmianami w napięciu nerwu błędnego
Serce sportowca pozwala na zaobserwowanie pewnych zmian w badaniach diagnostycznych:

na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej można stwierdzić powiększenie sylwetki serca
w badaniu EKG wystąpić może bradykardia zatokowa (rzadko z częstością rytmu serca poniżej 40 uderzeń na minutę); wolnej czynności serca towarzyszyć może niemiarowość zatokowa, w ponad 1/3 przypadków występuje też blok przedsionkowo-komorowy I stopnia
badanie echokardiograficzne może pokazać zmiany wymiarów lewej komory serca, przerost przegrody międzykomorowej (badanie to może też służyć do różnicowania między sercem sportowca a kardiomiopatią)
Wszystkie te zmiany zdiagnozowane u osób nieuprawiających sportu sugerują stan patologiczny. W związku z tym, podczas badań należy zaznajomić lekarza z prowadzonym trybem życia.
W zasadzie serce sportowca można uznać za zmianę fizjologiczną. W przyrodzie, porównując zwierzęta dzikie i udomowione (np. królik – zając), można zaobserwować różnicę w wielkości serca – u osobników żyjących na wolności jest ono większe. Podobna różnica jest zauważalna w wypadku porównania siedzącego trybu życia z aktywnym trybem życia człowieka. Istnieją jednak granice, poza którymi zbytnie zmiany sercowe stają się nienaturalne zagrażając życiu sportowca.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Portal poświęcony sercu człowieka
Serce Wyczynowca – artykuł Anny Hendler. archiwum.wiz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-29)].


Skręcenie

Skręcenie, dystorsja (łac. distorsio) – uraz polegający na przekroczeniu fizjologicznego zakresu ruchu w stawie. Na skutek skręcenia może dojść do uszkodzenia torebki stawowej, więzadeł, chrząstki stawowej, przyczepów ścięgien, a niekiedy także uszkodzenia fragmentów kostnych.

== Podział kliniczny ==
W zależności od rodzaju uszkodzenia aparatu stawowego wyróżnia się skręcenie:

I° – naciągnięcie torebki i więzadeł;
II° – rozerwanie torebki stawowej;
III° – rozerwanie torebki stawowej i więzadeł;
IV° – oderwanie więzadeł z fragmentem kostnym (awulsja).

== Objawy ==
Dominujące objawy skręcenia to:

ostry ból w okolicy stawu ograniczający jego ruchomość, nasilają go próby wykonania ruchu;
obrzęk i wylew krwawy w miejscu uszkodzonych włókien torebki stawowej;
wzmożone ocieplenie skóry w okolicy stawu.

== Rozpoznanie ==
Skręcenie stawu rozpoznaje się na podstawie badania klinicznego oraz USG.

== Leczenie ==
Pierwsza pomoc w skręceniu - unieruchomienie wszystkich kości tworzących staw. Leczenie polega na unieruchomieniu stawu opaską elastyczną lub opatrunkiem gipsowym. Często konieczne jest opróżnienie stawu z krwiaka.

== Zobacz też ==
zwichnięcie
podwichnięcie

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Wojciech Noszczyk (red.): Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007. ISBN 83-200-3120-6. Brak numerów stron w książce
Jan Fibak (red.): Chirurgia. Warszawa: PZWL, 1996. ISBN 978-83-200-3640-4. Brak numerów stron w książce


Spiroergometria

Spiroergometria (test wysiłkowy sercowo-płucny, ang. ergospirometry, cardiopulmonary exercise test, CPET, CPX) – badanie medyczne służące do diagnostyki odpowiedzi na wysiłek fizyczny układów krążenia i oddechowego oraz metabolizmu układu mięśniowego. Metoda ta stosowana jest w diagnostyce medycznej sportowców wyczynowych, a ostatnio również sportowców amatorów i osób dbających o swoją kondycję fizyczną.

== Zastosowanie ==
Test jest wykorzystywany w kardiologii, pulmonologii, medycynie sportowej i rehabilitacji. Przeprowadzane w celu diagnostyki różnicowej przyczyn duszności wysiłkowej oraz oceny wydolności oddechowej, tolerancji wysiłku fizycznego i rokowania w przebiegu choroby serca lub płuc (m.in. przed przeszczepem serca lub przed wszczepieniem układu resynchronizującego CRT). Jest też wykorzystywany w ocenie wydolności fizycznej przed rozpoczęciem treningu fizycznego i do oceny postępów w ramach jego realizacji.

== Wykonanie ==
Wysiłek fizyczny wykonywany jest przez osobę badaną na bieżni lub cykloergometrze. Obciążenie wysiłkiem jest kontrolowane przez komputer, zgodnie z protokołem badania (według m.in. Bruce’a, Naughtona lub Balke’a). Badanie jest oparte na elektrokardiograficznej próbie wysiłkowej z monitorowaniem ciśnienia tętniczego krwi, czynności serca, zmian odcinka ST, wystąpienia zaburzeń rytmu i przewodzenia. Wydychane przez badanego powietrze jest poddawane ocenie spirometrycznej celem wykrycia ewentualnej obturacji (pomiar wskaźnika Tiffeneau oraz FEV1) oraz określenia pojemności życiowej płuc (VC). Równocześnie analizowane są stężenia tlenu i dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu. Daje to możliwość dokonania analizy przemian metabolicznych zachodzących w organizmie w trakcie wysiłku. Ryzyko wystąpienia zgonu podczas badania jest niskie i wynosi 2 do 5 na 100000 testów.

== Oceniane parametry ==

== Przeciwwskazania do testu wysiłkowego ==
Bezwzględne:
świeży zawał serca;
ostry zator tętnicy płucnej;
niestabilna dławica piersiowa;
niestabilne zaburzenia rytmu serca;
niewyrównana niewydolność serca;
ciężkie zwężenie zastawki aortalnej;
ostre zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia, czynne zapalenie wsierdzia;
niewyrównana nadczynność tarczycy;
niepełnosprawność ruchowa uniemożliwiająca wykonanie próby.
Względne:
migotanie przedsionków z niekontrolowaną czynnością komór;
tachyarytmie lub bradyarytmie;
zaawansowany blok przedsionkowo-komorowy;
zaburzenia elektrolitowe;
zwężenie pnia lewej tętnicy wieńcowej lub jego odpowiednik;
umiarkowana stenoza aortalna;
kardiomiopatia przerostowa;
upośledzenie umysłowe uniemożliwiające współpracę z badanym.

== Bibliografia ==
Balsam P: Czym jest ergospirometria?. [dostęp 2010-08-08].
Chwyczko T., Sterliński M: Ergospirometria – podstawy badania i jego zastosowanie u pacjentów kwalifikowanych do terapii resynchronizującej. [dostęp 2011-12-22].
Podolec P., Tomkiewicz-Pająk L.: „Znaczenie kliniczne wysiłkowych testów spiroergometrycznych u sportowców” w „Kardiologia sportowa” pod red. Braksator W., Mamcarz M., Dłużniewski M., Via Medica 2007, ISBN 83-60072-46-9, s. 63–74.


Sport rekreacyjny

Sport rekreacyjny, masowy – stanowi formę czynnego wypoczynku z zachowaniem współzawodnictwa jako czynnika motywującego.
Jego zadaniem jest m.in. odprężenie po pracy, regeneracja sił, utrzymanie sprawności fizycznej oraz dobrego stanu zdrowia. Powoduje m.in. wzrost tolerancji wysiłku fizycznego oraz zwiększenie siły mięśniowej stabilizującej stawy. Jest jednym z czynników przyczyniających się do zapobiegania chorobom cywilizacyjnym.
Zalecany jest m.in. przy profilaktyce, leczeniu i rehabilitacji chorób układu krążenia i narządu ruchu. Jako rodzaj rehabilitacji można tu wymienić sport niepełnosprawnych. Znaczenie ma także sport dzieci i młodzieży, który stanowi element wychowania oraz zapobiega chorobom.
Do dyscyplin tego sportu można zaliczyć m.in.:

gimnastykę rekreacyjną (m.in. różne formy gimnastyczno-taneczne, gimnastyka aerobowa);
pływanie (m.in. nurkowanie rekreacyjne);
bieg i chód kondycyjny;
sporty indywidualne i zespołowe (m.in. tenis, tenis stołowy, softball, korfball, ringo, frisbee, badminton, golf, kręgle, unihokej, wspinaczka sportowa);
zespołowe gry sportowe (m.in. siatkówka, koszykówka, piłka nożna);
sporty wodne (m.in. żeglarstwo, sporty motorowodne, kajakarstwo, surfing, windsurfing)
sporty zimowe (m.in. narciarstwo zjazdowe i biegowe, saneczkarstwo, łyżwiarstwo, curling);
lekkoatletykę (biegi, skoki, rzuty);
sporty walki (judo, jujutsu, karate, taekwondo, aikido, kendo);
aerobik, aqua-aerobic, body ballet, callanetics, fitness, joga, taijiquan;
jazdę konną;
gry terenowe i wieloboje.

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
sport widowiskowy

== Bibliografia ==
Sport dla wszystkich. Wybrane dyscypliny, PTNKF, Warszawa 1997, ISBN 83-86622-32-6


Sporty niepełnosprawnych

Sport niepełnosprawnych lub sport adaptacyjny lub parasport – dyscypliny sportowe uprawiane przez zawodników niepełnosprawnych z adaptacją zasad i sprzętu adekwatną do stopnia i rodzaju ograniczenia sprawności.
Dyscypliny i zawody są zazwyczaj oparte na istniejących sportach i ich przepisach, z modyfikacjami do potrzeb niepełnosprawnych zawodników. Organizowane są imprezy sportowe, paraolimpiady dla zawodników niepełnosprawnych fizycznie oraz olimpiady specjalne dla zawodników niepełnosprawnych intelektualnie. Paraolimpiady organizowane są co 4 lata od 1960 roku.

== Dyscypliny adaptowane dla zawodników niepełnosprawnych ==

== Zobacz też ==

Polski Komitet Paraolimpijski

== Uwagi ==
IP – sport jest obecnie włączony do programu Igrzysk Paraolimpijskich.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Oficjalna strona Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego (ang.)


Sprawność fizyczna

Sprawność fizyczna – umiejętność rozwiązywania przez człowieka zadań ruchowych lub zdolność do efektywnego i ekonomicznego wykonania pracy mięśniowej.
Pojęcie sprawności fizycznej jest pojmowane w odmienny sposób przez różnych teoretyków. Dla jednych może oznaczać uprawianie danej aktywności ruchowej, dla drugich zaś muskularną sylwetkę ciała, czy też troskę o swój stan zdrowia. Jednak pomimo rozbieżności można w nich zauważyć pewne wspólne cechy.
Gilewicz (1964) i Trześniowski (2001) ujmowali sprawność fizyczną jako gotowość organizmu ludzkiego do podejmowania i rozwiązywania trudnych zadań ruchowych w różnych sytuacjach życiowych, wymagających siły, szybkości, gibkości, zwinności i wytrzymałości, jak również pewnych nabytych i ukształtowanych umiejętności i nawyków ruchowych opartych na odpowiednich uzdolnieniach ruchowych i stanie zdrowia.
Według Przewędy (1993) sprawność fizyczna to określone możliwości wykonania różnorodnych form ruchu, wyznaczone poziomem rozwoju, cech motorycznych (motoryczność), morfologicznych, funkcji fizjologicznych i psychicznych.
Według Chromińskiego (1986) sprawność fizyczna zależy od genetycznych właściwości człowieka, takich jak: uzdolnienia ruchowe, konstytucja somatyczna, sprawność zmysłów, temperament oraz odpowiednie proporcje ciała. Jest to zespół czynników o charakterze endogennym. Drugi zespół czynników – egzogennych – odnosi się do środowiska zewnętrznego i trybu życia.
Niejednokrotnie spotykamy się z pojęciem sprawności fizycznej ogólnej i specjalnej.
Sprawność fizyczna ogólna to określony poziom rozwoju, wykształcenie cech motorycznych, bądź też ujętych kompleksowo struktur ruchu. Sprawność fizyczna specjalna polega na zaawansowaniu w wykształceniu sprawności i umiejętności technicznych w określonych dyscyplinach, czy też konkurencjach sportowych. Sprawność ruchowa, według powyższego autora, to umiejętność władania swoim aparatem ruchu, dzięki opanowaniu podstawowych nawyków ruchowych. Wzrost sprawności ruchowej uzależniony jest od nabytych umiejętności i doświadczeń osobistych. Sprawność fizyczną można określić jako aktualną możliwość wykonywania wszelkich czynności ruchowych oraz wyrobienia cech motorycznych takich jak: siły, szybkości, zręczności, i innych uzdolnień motorycznych. Sprawność ruchowa i fizyczna stanowią motoryczność i obrazują rezultaty rozwoju ontogenetycznego. W problematyce dotyczącej rozwoju fizycznego szczególnego znaczenia nabierają zagadnienia dotyczące rozwoju motorycznego, gdyż rozwój ten właśnie odzwierciedla szereg naszych zachowań, zdolności i umiejętności.
Predyspozycje i zdolności motoryczne to elementy, które budują strukturę motoryczności. To względnie elementarne cechy strukturalne i funkcjonalne organizmu człowieka, w znaczącym stopniu uwarunkowane genetycznie. Składają się one na możliwości ruchowe organizmu do wykonywania różnego rodzaju zadań ruchowych.
Stosunkowo nową koncepcją sprawności jest Health-Related Fitness (H-RF), czyli sprawność ukierunkowana na zdrowie.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
test Chromińskiego


Sprawność ruchowa

Sprawność ruchowa – umiejętność władania swoim aparatem ruchu, dzięki opanowaniu podstawowych nawyków ruchowych. Wzrost sprawności ruchowej uzależniony jest od nabytych umiejętności i doświadczeń osobistych.
Sprawność ruchowa i sprawność fizyczna stanowią motoryczność i obrazują rezultaty rozwoju ontogenetycznego. W problematyce dotyczącej rozwoju fizycznego szczególnego znaczenia nabierają zagadnienia dotyczące rozwoju motorycznego, gdyż rozwój ten właśnie odzwierciedla szereg zachowań, zdolności i umiejętności człowieka.

== Bibliografia ==
Z. Gilewicz: Teoria wychowania fizycznego. Warszawa: PWN, 1994. Brak numerów stron w książce


Stłuczenie

Stłuczenie, kontuzja (łac. contusio) – jest to zamknięte uszkodzenie wewnętrznej struktury tkanki powstałe w wyniku urazu mechanicznego polegające na zgnieceniu komórek, rozerwaniu włókien substancji międzykomórkowej, uszkodzeniu naczyń i nerwów. Stłuczona tkanka jest niezdolna do pełnienia swojej funkcji. Objawy zależą od funkcji uszkodzonej tkanki.

== Klasyfikacja ==
. Choć nie są one widoczne gołym okiem, w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do powstawania zmian zwyrodnieniowych.
Stłuczenie zwykle jest mniej poważnym uszkodzeniem niż rana, skręcenie czy złamanie. Siła urazu nie jest w tym przypadku na tyle silna, by doszło do przerwania skóry, ścięgien i mięśni czy złamania kości. Grupami najbardziej narażonymi na wystąpienie kontuzji (stłuczeń) są osoby pracujące fizycznie oraz uprawiające sporty tak zawodowo, jak i amatorsko.

== Objawy ==
Symptomy zwichnięcia i stłuczenia są zazwyczaj podobne, jednak zwichnięcie jest urazem o większym stopniu bolesności i zazwyczaj wymaga konsultacji lekarskiej w celu nastawienia, a także dłuższej kuracji pourazowej. Do podstawowych objawów kontuzji typu stłuczenie należą:

obrzęk (spuchnięcie) stłuczonej okolicy - wynika głównie z uszkodzenia tkanek podskórnych;
bolesność samoistna i uciskowa;
wylewy (podbiegnięcia) krwawe w miejscu uszkodzenia naczyń krwionośnych – krwiaki zwane popularnie siniakami;
upośledzenie funkcji obszaru objętego stłuczeniem;
wzmożona ciepłota skóry w okolicy miejsca poddanego stłuczeniu;
podniesiona wrażliwość na dotyk w miejscu stłuczenia;
otarcie naskórka – możliwe, ale nie występujące w każdym przypadku.

== Leczenie ==
Siniaki zazwyczaj goją się samoistnie w ciągu 7–10 dni. Zmiana barwy chorego miejsca (od czerwonej po żółtawą lub blado zieloną) to efekt powolnego wchłaniania do krwiobiegu uszkodzonych komórek krwi. Aby przyspieszyć ten proces i zmniejszyć ból zaleca się okładanie stłuczonego miejsca zimnym kompresem (z zastrzeżeniem, że lód nie powinien być przykładany bezpośrednio na skórę, co grozi odmrożeniem), który zahamuje wewnętrzne krwawienie i zmniejszy obrzęk. Po ustąpieniu obrzęku można zastosować ciepłe okłady, których działanie przyspieszy regenerację uszkodzonych tkanek. Jeżeli jednak siniak jest rozległy, miejsce urazu wciąż obrzęknięte, a ból zwiększa się lub jest trudny do zniesienia, należy skonsultować się z lekarzem.

=== Leczenie farmakologiczne ===
Pacjenci mogą sięgnąć po środki przeciwbólowe i ułatwiające gojenie się stłuczeń dostępne w postaci tabletek (doustnych, rozpuszczalnych w wodzie do okładów) czy maści (zawierających arnikę, heparynę lub wyciąg z nasion kasztanowca) stosowanych miejscowo. W bólach mięśni i stawów spowodowanych kontuzjami wywołanymi uprawianiem sportów, urazami stawów z naderwaniem więzadeł bez zwichnięcia oraz uszkodzeniami ścięgien i mięśni powstałych wskutek nadmiernego wysiłku zaleca się również doraźne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Dobrze sprawdzają się tu hydrożele zawierające np. ketoprofen lub inne preparaty zawierające: diklofenak, etofenamat. Zaletą hydrożeli podawanych na skórę jest ich konsystencja, która umożliwia stosowanie leku przy bolesnych zmianach zamiast maści o twardszej strukturze. Aplikacja przezskórna NLPZ może być stosowana zarówno jako monoterapia, jak i w połączeniu z terapią doustną, z tym, że leki podawane miejscowo mogą wywoływać mniej objawów niepożądanych.

=== Leczenie fizjoterapeutyczne ===
Proste zabiegi fizjoterapeutyczne mogą pomóc w ograniczeniu bolesności i usprawnieniu kontuzjowanego stawu. Podstawową metodą terapeutyczną jest masaż połączony z wcieraniem odpowiedniej maści lub żelu (może go wykonać nawet osoba nie będąca rehabilitantem). Poza tym – w zależności od rodzaju i stopnia nasilenia objawów urazu –
W przypadku większości stłuczeń leczenie zachowawcze – polegające na odciążeniu, schładzaniu w ostrej fazie, fizjoterapii i stosowaniu w pierwszym okresie niesteroidowych leków przeciwzapalnych – jest wystarczające i w ok. 80% przypadków prowadzi do wyleczenia.

== Rokowanie ==
Stłuczenie goi się zazwyczaj bez powikłań. W niektórych przypadkach w wyniku stłuczenia stawu może jednak dojść do powstania choroby zwyrodnieniowej stawów, skostnienia czy krwiaka podokostnowego, tj. w obrębie okostnej – cienkiej błony pokrywającej powierzchnię kości w celach ochronnych. Skutkiem wylewu podokostnowego jest pogrubienie się okostnej. Natomiast w obrębie stłuczonych mięśni mogą powstać zwapnienia lub zwłóknienia, a blizna mięśnia może trwale upośledzić jego funkcję. Stłuczeniu biodra i kości ogonowej może towarzyszyć ostry ból utrudniający chodzenie i stanie.

== Zobacz też ==
rana
zwichnięcie
skręcenie
złamanie
krwiak

== Bibliografia ==
Wojciech Noszczyk: Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007. ISBN 83-200-3120-6.
Jan Fibak: Chirurgia. Warszawa: PZWL, 2010. ISBN 83-200-2012-3.
M. K. Kołodziejczyk, J. Kołodziejska, Wpływ sposobu aplikacji leku przeznaczonej na skórę na dawkowanie substancji leczniczej. Wojskowa Farmacja i Medycyna 2010, t.3, s. 52-60.
D. Kusz, Kompendium traumatologii, Wydawnictwo Lekarskie PLWL, Warszawa 2010.
M. Malec-Milewska, L. Rutkowska-Sak, I. Słowińska, Powierzchniowe lub przezskórne podawanie leków w terapii bólu [w:] Leczenie bólu, pod red. J. Wordliczek, J. Dobrogowski, Warszawa 2011, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, s. 91–104.
W. Twardosz, Stłuczenia, skręcenia i zwichnięcia stawów, [w:] Chirurgia, pod red. W. Noszczyka, Warszawa 2005, t.1, s. 348-355.

== Przypisy ==


Stosunek obwodu talii do obwodu bioder

Stosunek obwodu talii do obwodu bioder, WHR (od ang. waist-to-hip ratio lub waist–hip ratio) – współczynnik wynikający z podzielenia obwodu talii przez obwód bioder (pomiary dokonywane w dowolnej jednostce miar). Stanowi on wskaźnik dystrybucji tkanki tłuszczowej w ciele człowieka.

== Obliczanie ==

W celu obliczenia stosunku obwodu talii do obwodu bioder należy uprzednio dokonać pomiaru obwodu talii i bioder. Pomiarów tych należy dokonać możliwie dokładnie, na przykład za pomocą taśmy do pomiarów antropometrycznych z siłomierzem i w ściśle określonym miejscu ciała. Obliczenia przeprowadza się zgodnie z poniższym wzorem.

          W
          H
          R

        =

              obwód talii

              obwód bioder

    {\displaystyle \mathrm {WHR} ={\frac {\mbox{obwód talii}}{\mbox{obwód bioder}}}}

Obwód talii należy zmierzyć w połowie odległości między dolnym brzegiem (łukiem) żeber a górnym brzegiem grzebienia kości biodrowej, natomiast pomiaru obwodu bioder dokonuje się, prowadząc miarkę przez największą wypukłość mięśni pośladkowych, poniżej talerzy biodrowych.

== Konsekwencje ==
Poprawnie wyznaczone obwody pozwalają na obliczenie wartości WHR. Stosunek obwodu talii do obwodu bioder większy lub równy 0,85 u kobiet lub 1,0 u mężczyzn oznacza otyłość androidalną (brzuszną, typu jabłka). Otyłość ginoidalną (pośladkowo-udową, typu gruszki) określa się innymi metodami.
Według psychologów ewolucyjnych współczynnik ten jest miarodajnym, liczbowym wskaźnikiem atrakcyjności fizycznej kobiet w oczach mężczyzn. W większości kultur za najbardziej atrakcyjny uważany jest kobiecy kształt o WHR = 0,7. Obserwacje te potwierdzają badania, w których wykazano, że na widok nagich kobiet mających WHR około 0,7 dochodzi do aktywacji w mózgu mężczyzn ośrodka przyjemności. Przypuszcza się, że jest to powiązane z nieświadomym ocenianiem potencjału płodności kobiety przez mężczyznę, gdyż kobiety o szerokiej miednicy znacznie łatwiej przechodzą ciążę i poród.

== Zobacz też ==
wskaźnik masy ciała

== Przypisy ==


Stretching

Stretching (ang. rozciąganie) – zestaw ćwiczeń fizycznych polegający na rozciąganiu mięśni w celu ich uelastycznienia, a także poprawieniu ukrwienia układu motorycznego i spowodowanie jego rozruszania. Jest naturalnym systemem ćwiczeń, który zaczerpnięty został m.in. z obserwacji zwierząt łownych wykonujących podobne "ćwiczenia" łączącym w sobie elementy gimnastyki i kulturystyki łącząc naprzemienne serie ćwiczeń dynamicznych i statycznych. Standardowy zestaw ćwiczeniowy trwa kilkanaście do kilkudziesięciu minut jednej sesji. Polega na kilkunastosekundowej, izometrycznej pracy (napinaniu) mięśnia oraz następnie powolnym rozluźnianiu go, a następnie rozciąganiu go przez następne kilkadziesiąt sekund. Podczas wykonywania ćwiczeń ważne jest często zachowanie koordynacji ruchowej, równomiernego oddechu i nieprzesadzanie z napinaniem mięśni (nie wolno przekraczać progu bólu). Stretching używany jest również jako powszechna, ale zaawansowana, forma rehabilitacji.
Do wykonywania ćwiczeń rozciągających przydatne jest miękkie podłoże, np. mata, rozmaite przyrządy (np. drabinki) oraz luźny strój.
Do głównych faz i zasad stretchingu zalicza się:

napinanie poszczególnych mięśni przez 10–15 sek.
rozluźnianie na 2–5 sek.
rozciąganie przez ok. 10–30 sek.
równomierne ćwiczenia oddechowe towarzyszące poprzednim (nie wstrzymywać oddechu)
Stretching można podzielić na kilka rodzajów:

rotacja stawów – rotacyjny ruch stawów mający poprawić ich smarowanie
rozciąganie statyczne – rozciąganie mięśni podczas spoczynku i ich rozluźnienia (np. dociskanie)
rozciąganie dynamiczne – rozciąganie mięśni poprzez ruch (wymachy itp.)

== Rozgrzewka przed rozciąganiem ==
Pomimo iż stretching wykonywany jest również przez wielu sportowców sportów ekstremalnych w formie krótkiej, acz zaawansowanej rozgrzewki – sam jako ćwiczenia wymaga rozgrzewki, gdyż rozciąganie nierozgrzanych mięśni prowadzić może do kontuzji lub zapaleń, a w konsekwencji do zwyrodnień. Rozgrzewka może być lekka i składać się z prostych czynności – lekkiego biegu, przysiadów, podskoków itp. mających na celu rozgrzanie mięśni, dotlenienie i zwiększenie ciśnienia krwi – przygotowujących do faktycznej serii ćwiczeń rozciągających.

== Zobacz też ==
stretch-one – stretching z użyciem przedmiotów pomocniczych (hantle, linki, piłki itp.)

== Bibliografia ==
J. P. Clemenceau, F. Delavier, M. Gundill, Stretching. Ilustrowany przewodnik, WL PZWL, Warszawa 2011.

== Linki zewnętrzne ==
Opis ćwiczeń w portalu kulturystyka.pl


Superkompensacja

Superkompensacja – okres zwiększonej wydolności po okresie wypoczynku po treningu i powrocie do stanu wyjściowego. To podstawa budowania formy, zwiększania możliwości funkcjonalnych organizmu oraz wydolności wysiłkowej narządów, a także przy spełnieniu określonych warunków (racjonalny trening siłowy i zwiększona podaż białka) ich morfologicznego rozrostu.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Tadeusz Ambroży: Wprowadzenie do teorii sportu. Poradnik metodyczny dla studentów. Wydawnictwo „Dla szkoły”, 2007. ISBN 978-83-883-9664-9.


Suplement (kulturystyka)

Suplementy sportowe są rodzajem suplementów diety stosowane w celu: uzupełnienia diety sportowca, poprawy samopoczucia i ogólnego zdrowia, a także polepszenia wyników sportowych. Sprzedawane w sklepach posiadają status „dietetycznych środków spożywczych”, potwierdzony specjalnymi atestami. Głównymi zaletami suplementów są zbilansowany i dokładnie podany skład oraz prosty sposób przyrządzania. Suplementami sportowymi popularnymi wśród kulturystów są: kreatyna i efedryna. Suplementy sportowe mogą być sprzedawane w formie: środków w proszku, kapsułek, tabletek, napojów lub batonów.
Prawodawstwo Unii Europejskiej nie traktuje produktów sportowych oraz suplementów na równi z lekami, tylko jak tzw. zwykłą żywność. Głównym zagrożeniem wynikającym ze stosowania suplementów, nieraz kilku różnych w tym samym czasie jest ryzyko narażenia na zanieczyszczenia substancjami niewymienionymi na etykiecie np. rtęcią. Tyczy się to w szczególności środków ergogenicznych.
Innym rodzajem żywności są zamienniki posiłków będące rodzajem żywności funkcjonalnej i mogące być substytutem posiłku.

== Rodzaje suplementów sportowych ==
antyoksydanty - suplementy z przeciwutleniaczami mogą zawierać jeden lub kilka antyoksydantów w połączeniu ze składnikami roślinnymi np. witamina C, witamina E, koenzym Q10, beta-karoten, likopen, metionina, katechiny, antocyjany lub cynk, selen, magnez.
Aminokwasy rozgałęzione BCAA, beta-alanina, sok z buraków (azotany), wodorowęglan sodu, ekstrakt z czarnej porzeczki, kofeina, sok wiśniowy, kwas linolowy, siara, kreatyna, batony energetyczne, żele energetyczne, termogeniki, kwasy tłuszczowe omega-3, glutamina, HMB, leucyna, arginina, probiotyki, suplementy białkowe, prohormony, tauryna.

== Podział suplementów ze względu na etapy ich zażywania ==
Przed treningiem tzw. przedtreningówka
Suplementy stosowane przed treningiem to preparaty przeznaczone głównie dla sportowców oraz osób aktywnych fizycznie. Ich zadaniem jest zwiększenie wydolności organizmu w trakcie wysiłku. Mają za zadanie wywoływać efekt pobudzenia organizmu, zwiększenia jego koncentracji oraz zwiększenia intensywności ćwiczeń. Dobór suplementów przedtreningowych powinien być uzależniony od rodzaju treningu, stosowanej diety oraz od indywidualnych potrzeb organizmu.  Najczęściej zaliczamy do nich:

aminokwasy rozgałęzione (BCAA) – przyśpieszają regenerację mięśni i przyrost masy mięśniowej,
beta-alaninę – obniża zmęczenie mięśniowe i zapobiega zakwaszaniu mięśni,
kreatynę – stosowana przed treningiem zwiększa wytrzymałość i dodaje energii do ćwiczeń,
odżywki białkowe – dostarczają niezbędnych protein do budowy mięśni,
odżywki węglowodanowo–białkowe – wpływają na efektywność treningów, dostarczają energii oraz chronią mięśnie przed degradacją,
preparaty z kofeiną – zwiększają siłę, szybkość i koncentrację.
Podczas treningu
Suplementy dla sportowców stosowane w trakcie treningu to najczęściej napoje zawierające w swoim składzie węglowodany proste, które wydajnie nawadniają oraz dostarczają energii podczas treningu, jeżeli odczuwamy jej brak. Są to np. izotoniki lub napoje samodzielnie przyrządzane.
Po treningu
Po wysiłku należy przyjmować węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym (węglowodany szybko przyswajalne – cukry proste). Ich stosowanie uzupełnia straty glikogenu mięśniowego. Niedostateczne uzupełnienie diety aminokwasami czy węglowodanami może w krótkim czasie doprowadzić, na skutek wzmożonego katabolizmu mięśni, do spadku masy mięśniowej.
Ogólnie przyjętą zasadą jest, że bezpośrednio po treningu przyjąć należy odpowiednio dużą dawkę węglowodanów (od 50 g do nawet 150 g), szybko wchłanialnego białka w postaci izolatu lub hydrolizatu białka serwatkowego (od 25 do 45 g) oraz kreatynę (od 5 do 10 g). Osoby ćwiczące wyjątkowo ciężko powinny także przyjmować porcję aminokwasów rozgałęzionych BCAA lub glutaminy.

== Suplementy dla sportowców ze względu na postać ==
Płynne suplementy – składają się głównie z węglowodanów (50–70%), białka (20%), czasem z niską zawartością tłuszczu. Wzbogacane witaminami i składnikami mineralnymi. Rozcieńczane wodą lub mlekiem.
Sportowe batony – dostępne w sklepach spożywczych oraz tych dla sportowców. Najczęściej zawierają duże ilości białka i/lub węglowodanów, niekiedy z dodatkiem tłuszczów. Wzbogacane witaminami i składnikami mineralnymi. Stosowane jako przekąska między posiłkami, posiłek przed treningiem, uzupełnienie strat po wysiłku. Jeżeli w składzie występuje L-karnityna, chrom lub wyciąg z garcynia Cambogia, pomagają spalać tkankę tłuszczową, redukować masę ciała oraz zmniejszają apetyt.
Żele węglowodanowe – składają się głównie z węglowodanów (60–70%), oraz nieznacznych ilości białka i tłuszczu w opakowaniu do wyciskania. Z dodatkiem BCAA, antyoksydantów, kofeiny, L-karnityny, minerałów.
Sportowe drinki – płyny wysoko węglowodanowe, uzupełniające zużycie glukozy podczas wysiłku oraz gaszące pragnienie. Uzupełniają straty jonów sodowych, dzięki czemu zapobiegają odwodnieniu w wyniku pocenia organizmu. Zawartość składników mineralnych wpływa pozytywnie na pracę mięśni.

== Przypisy ==


Środek dopingujący

Środek dopingujący – substancja chemiczna zażywana najczęściej w celu poprawy wyników sportowych. Używanie niektórych środków dopingujących podczas zawodów sportowych jest zakazane.
Przykładami takich środków są hormon steroidowy - testosteron lub jego syntetyczne odpowiedniki, erytropoetyna (także hormon - naturalna substancja występująca we krwi człowieka), środki anaboliczne (od specjalnych mieszanek białkowych po steroidy).

Zobacz też
Doping wydolnościowy


Środki ergogeniczne

Substancje ergogeniczne (gr. ἔργον „érgon” praca; -γενής „-genḗs”, powielać) − środki stworzone w celu poprawy wydolności sportowej. Obejmują suplementy sportowe, nielegalne preparaty, a także metody. Substancjami o właściwościach ergogenicznych są m.in. kofeina, azotany, kreatyna, żelazo, wapń, wodorowęglan sodu, beta alanina, arginina. Substancje ergogeniczne znajdują zastosowanie w sporcie oraz medycynie.

== Zobacz też ==
środek dopingujący
doping wydolnościowy

== Przypisy ==