Prawo atomowe w Polsce

Prawo atomowe w Polsce – zespół przepisów prawnych regulujących produkcję i wykorzystanie energii jądrowej oraz bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną w Polsce.

== Uregulowania krajowe ==

=== Państwowa Agencja Atomistyki ===

Jednym z pierwszych krajowych uregulowań w Polsce, dotyczących prawa atomowego, było utworzenie Państwowej Agencji Atomistyki ustawą z 27 lutego 1982 roku. Ustawa ta utraciła moc wraz z wejściem w życie ustawy o Prawie atomowym w 1986 roku, gdyż przepisy o PAA włączono do tego uregulowania. Ten sam zabieg powtórzono przy nowej ustawie z 2000 roku.

=== Ustawa Prawo atomowe ===

Normy prawa w Polsce opierają się głównie na Ustawie z dnia 29 listopada 2000 roku – Prawo atomowe. Konstrukcyjnie opiera się ona na wcześniejszej ustawie z 1986 roku. Przyczyną powstania nowego aktu prawnego było dostosowanie prawa Polskiego do norm międzynarodowych. Przedmiotem tego aktu jest bezpieczeństwo oraz ochrona życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwo mienia i ochrona środowiska, a także odpowiedzialność cywilna. Do tej ustawy istnieje wiele rozporządzeń wykonawczych, które regulują między innymi ochronę fizyczną materiałów jądrowych i obiektów jądrowych, szczegółowe warunki bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego, a także tworzą plan postępowania awaryjnego w przypadku zdarzeń radiacyjnych. W art. 3 zamieszczono wiele definicji ustawowych (72) np. odpadów promieniotwórczych, materiałów jądrowych czy promieniowania jonizującego.
W maju 2011 roku Sejm dokonał zmiany ustawy Prawo atomowe w celu ujednolicenia i dostosowania przepisów do wymogów Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej.

== Uregulowania międzynarodowe ==
Dodatkowo w Polsce obowiązują umowy międzynarodowe. Należą między innymi do nich:

Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 115 dotycząca ochrony pracowników przed promieniowaniem jonizującym podpisana w Genewie 22 czerwca 1960 r.
Konwencja Wiedeńska o odpowiedzialności cywilnej za szkodę jądrową, sporządzona w Wiedniu dnia 21 maja 1963 r.
Konwencja o wczesnym powiadamianiu o awarii jądrowej, sporządzona w Wiedniu dnia 26 września 1986 r.
Wspólny protokół dotyczący stosowania Konwencji wiedeńskiej i Konwencji paryskiej (o odpowiedzialności za szkody jądrowe), sporządzony w Wiedniu dnia 21 września 1988 r.
Konwencja o pomocy w przypadku awarii jądrowej lub zagrożenia radiologicznego, sporządzona w Wiedniu dnia 26 września 1986 r.
Wspólna Konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi, sporządzona w Wiedniu dnia 5 września 1997 r.
Konwencja bezpieczeństwa jądrowego, sporządzona w Wiedniu dnia 20 września 1994 r.
Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych wraz z załącznikami I i II, otwarta do podpisu w Wiedniu i w Nowym Jorku w dniu 3 marca 1980 r.
Międzynarodowa konwencja w sprawie zwalczania aktów terroryzmu jądrowego przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 13 kwietnia 2005 r.
Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, sporządzony w Moskwie, Londynie i Waszyngtonie dnia 27 stycznia 1967 r.
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, sporządzony w Moskwie, Waszyngtonie i Londynie dnia 1 lipca 1968 r.
Układ o zakazie umieszczania broni jądrowej i innych rodzajów broni masowej zagłady na dnie mórz i oceanów oraz w jego podłożu, sporządzony w Moskwie, Waszyngtonie i Londynie dnia 11 lutego 1971 r.
Umowa między Stronami Traktatu Północnoatlantyckiego o współpracy w dziedzinie informacji atomowych, sporządzona w Paryżu dnia 18 czerwca 1964 r.

=== Organizacje międzynarodowe ===
Polska jest również członkiem organizacji międzynarodowych zajmujących się energią atomową. Są to:

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej
Statut Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podpisany w Nowym Jorku dnia 26 października 1956 r.
Europejska Organizacja Badań Jądrowych
Konwencja o utworzeniu Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych oraz Protokół finansowy stanowiący jej załącznik, sporządzone w Paryżu dnia 1 lipca 1953 r.

=== Uregulowania wspólnotowe ===
Polska, jako członek Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, jest zobowiązana do przestrzegania wielu rozporządzeń i dyrektyw wspólnotowych z zakresu prawa atomowego.
Niektóre dyrektywy EWEA:

Dyrektywa Rady 2009/7/Euratom z dnia 25 czerwca 2009 r. ustanawiająca wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych
Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi
Dyrektywa Rady 2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 r. ustanawiająca podstawowe normy bezpieczeństwa w celu ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z narażenia na działanie promieniowania jonizującego

== Zobacz też ==
monitoring skażeń promieniotwórczych w Polsce

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Portal elektrownia jądrowa w Polsce. [dostęp 2011-11-05].

== Linki zewnętrzne ==
OECD, Nuclear Legislation in OECD and NEA Countries. Regulatory and Institutional Framework for Nuclear Activities. Poland, 2015, https://www.oecd-nea.org/law/legislation/poland.pdf [dostęp 2023-08-24].
T. Nowacki, Organy dozoru jądrowego w strukturze administracji rządowej w Polsce, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych 2021, nr 1(61), https://zpbas.sejm.gov.pl/Journal.nsf/pubBAS.xsp?documentId=E4DCFA2B38C3BDF6C12586AA005CF1A1&lang=PL [dostęp 2023-08-24].
T. Nowacki, Nuclear Power on the Vistula River. Law and Policy in Shaping Energy Future of Poland, Prawo i Więź 2020 nr 3(33), https://www.prawoiwiez.edu.pl/piw/article/view/97 [dostęp 2023-08-24].
T. Nowacki, Opinie Prezesa PAA, o których mowa w art. 36a i 39b ustawy - Prawo atomowe jako przykład pre-licencjonowania obiektów jądrowych, Studia Iuridica 2020, nr 87, https://studiaiuridica.pl/resources/html/article/details?id=223578&language=pl [dostęp 2023-08-24].
National Atomic Energy Agency,  Laws of Poland, https://www.gov.pl/web/paa-en/laws-of-poland [dostęp 2023-08-24].
Państwowa Agencja Atomistyki, Krajowe ramy prawne, https://www.gov.pl/web/paa/krajowe-ramy-prawne [dostęp 2023-08-24].


Prawo karne wojskowe w II Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo karne wojskowe II Rzeczypospolitej Polskiej – akty prawne, które regulowały prawo karne materialne i formalne (postępowanie karne) wojskowe w okresie w II RP.

== Prawo materialne ==
Po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości powstał problem wynikający z różnych kodyfikacji byłych zaborców czy walki na wszystkich frontach Wielkiej Wojny. Z tego powodu obowiązywały na ziemiach polskich: niemiecki kodeks karny wojskowy z 1872, prawo austriackie, prawo francuskie i rosyjski kodeks karny z 1903 roku. Szybko chciano zmienić ten stan i rozkazem naczelnego wodza z dnia 22 stycznia 1919 roku ustanowiono Polską Komisję Ustawodawczą zastąpiona przez 6 marca 1919 przez Radę Wojskową. Wybuch wojny polsko-bolszewickiej sprawił, że wprowadzono tymczasowo niemiecki kodeks karny wojskowy z 1872 roku, który obowiązywał do 1 sierpnia 1928 roku. Zastąpił go Kodeks Karny Wojskowy z dnia 22 marca 1928. Kodeks opierał się na rosyjskim kodeksie Tagancewa. Art. 7 kodeksu stanowił, że postanowienia tego kodeksu mają ogólne zastosowanie do zbrodni i występków w kodeksie karnym wojskowym. Kodeks z 1928 roku miał wyłącznie charakter przejściowy i miał być zastąpiony nowszą i doskonalszą ustawą karną. Nowy kodeks wszedł w życie 1 stycznia 1933. Prace nad kodeksem Były prowadzone w Sekcji Ustaw Departamentu Sprawiedliwości Ministerstwa Spraw Wojskowych pod kierownictwem prawnika Józefa Dańca. W przeciwieństwie do poprzednich kodeksów nie było w nim bezpośrednich nawiązań do kodeksów państw zaborczych, a oparto się na kodeksie karnym Makarewicza (Dz.U. z 1932 r. nr 60, poz. 571). Kodeks ten wprowadził nowe rodzaje kar. Były to tak zwane kary niehańbiące: kara twierdzy trwająca od dwóch tygodni do roku i aresztu wojskowego od 1 dnia do 6 tygodni. Art. 32 tego kodeksu dopuszczał możliwość karania dyscyplinarnego za przestępstwa mniejszej wagi i wykroczenia. Rozwiązanie to powróciło w art. 331 k.k. (porównanie poniżej)
Art. 32 Kodeksu karnego wojskowego z 1932.
§ 1. Zamiast kary zagrożonej, może być wymierzona kara dyscyplinarna, przewidywana w wojskowych przepisach dyscyplinarnych
a) w przypadkach niższej wagi- za występki wojskowe zagrożone, jako najniższą karą, aresztem wojskowym i za występki pospolite zagrożone, jako najniższą karą – zależnie od wyboru sądu - aresztem do lat 2 lub grzywną, albo zagrożone karą aresztu nie wyższą niż 6 miesięcy, albo też grzywną.
b) za wykroczenia, które prócz kary zasadniczej nie są zagrożone karą dodatkową
Art. 331 k.k. z 1997 roku Część wojskowa:
Odstępując od kary dyscyplinarnej, sąd może zwrócić się do właściwego dowódcy o wymierzenie kary dyscyplinarnej przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.
Został uchylony Dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 roku Kodeks Karny Wojska Polskiego (Dz.U. z 1944 r. nr 6, poz. 27), który wszedł w życie 30 września 1944 roku.

== Prawo formalne ==
Podobna sytuacja co w prawie materialnym miała miejsce w prawie formalnym. Sytuację tę zmieniło objęcie urzędu tymczasowego naczelnika Państwa przez Józefa Piłsudskiego, który jako jedyny był upoważniony do ustanawiania aktów normatywnych wydawanych w formie dekretów, a jako naczelny wódz był zwierzchnikiem wszystkich sądów wojskowych w Polsce. Na mocy dekretu z 5 grudnia 1918 zlikwidowano wszystkie, ustanowione wcześniej przez poszczególnych dowódców, sądy wojskowe, pozostawiając sądy funkcjonujące przy dowódcach okręgów generalnych. Ocalał też Sąd Wojenny Wojska Polskiego w Warszawie. Kolejnym krokiem regulacji sądownictwa wojskowego i wojskowej procedury karnej był dekret z dnia 19 stycznia 1919 roku Ustawa o tymczasowej organizacji sądowej Wojska Polskiego, który powstał w Komisji przygotowawczej do spraw Sądownictwa Wojskowego w Ministerstwie Spraw Wojskowych pod przewodnictwem gen ppor. Jana Roszkowskiego. Jednak nazwa aktu i jego moc obowiązująca budziła uzasadnione wątpliwości i koniecznie trzeba było ją w przyszłości zastąpić nowym aktem ustawowym. Przyjęcie tego dekretu oznaczało obowiązywanie dwóch aktów prawnych, dotyczących procedury karnej. Przyjęto, że obowiązywać będzie austro-węgierska i niemiecka procedura karna. Zostały jednak dostosowane do polskich realiów ustrojowych i organizacyjnych w przepisach przechodnich 20 lutego 1919 roku. W samej procedurze nie dokonano większych zmian. Zmiana treści przepisów w celu dostosowania do polskich realiów:
I. Względem ustawy austro-węgierskiej z dnia 5 lipca 1912 roku.
1) Obowiązywanie na obszarze krakowskiego i lubelskiego okręgu generalnego,
2) zastąpienie określenia „Wspólna siła Zbrojna” na Wojsko Polskie,
3) przez prawa przysługujące panującemu należało rozumieć Najwyższą Radę Państwową,
4) zamiast pojęcia monarchia austro-węgierska- Wojsko Polskie,
5) Odpowiednie zastąpienie pojęć sądy dywizji i Najwyższy Trybunał Wojskowy nazwami sądy pułkowe, sądy okręgów generalnych i Naczelny Sąd Wojskowy,
6) Wydawanie wyroków sądowych w imieniu Państwa Polskiego,
7) Sprecyzowanie właściwości Naczelnego Sądu Wojskowego, jako Sądu I instancji w odniesieniu do dowódców okręgów generalnych, dowódców korpusu, szefów departamentów Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz równorzędnych,
8) język polski jest językiem urzędowym;
II. Względem niemieckiej procedury wojskowej z dnia 1 grudnia 1898 roku:
1) Zakres obowiązywania na obszarze warszawskiego, łódzkiego i kieleckiego okręgu generalnego,
2) Zastąpienie wyrażenia Wspólna Siła Zbrojna pojęciem Wojsko Polskie,
3) Zastąpienie pojęcia Rzesza wyrażeniem Wojsko Polskie,
4) Uprawnienia Cesarza i Naczelnika Kontyngentu odniesiono do „Najwyższej Władzy Państwa”,
5) Kompetencje sądów wyższych i Sądu Rzeszy przejął Naczelny Sąd Wojskowy, natomiast organizacja i funkcjonowanie niemieckich sądów niższych, a więc sądów pułkowych i sądów wojskowych, pozostała nadal w mocy ze zmianami wynikającymi z ustawy tymczasowej organizacji sądowej Wojska Polskiego,
6) język polski jest językiem urzędowym.
Dekret z 19 stycznia traktowano jako rozwiązanie przejściowe i zachodziła potrzeba stworzenia ustawy ustrojowej i proceduralnej z prawdziwego zdarzenia. Dnia 29 lipca 1919 roku nastąpiło ogłoszenie ustawy o tymczasowym sądownictwie wojskowym. Akt ten ustanawiał, że obowiązywać będzie tylko jedna procedura karna. Zastosowano w tym przypadku austriacką procedurę karną wojskową z 1912 roku. Powodem wyboru tej procedury była jej nowoczesność oraz fakt, że wielu oficerów wywodziło się z Legionów Piłsudskiego. Zgodnie ustawą dnia 10 maja 1920 roku Rada Ministrów wydała Rozporządzenie w przedmiocie wprowadzenia w życie ustawy Wojskowego Postępowania Karnego dla Wspólnej Siły Zbrojnej z dnia 5 lipca 1912 roku. Jednak to rozwiązanie prawne budziło wiele kontrowersji. Przepisy zawarte w rozporządzeniu funkcjonowały do 31 grudnia 1936 roku.
Prace nad kodeksem ruszyły w 1928 roku i zakończyły się 5 czerwca 1934 roku. Następnie projekt udostępniono i po przeprowadzeniu szerokich konsultacji w wojskowym środowisku prawniczym został przedłożony Radzie Ministrów. Kodeks wprowadzono Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 września 1936 roku (Dz.U. z 1936 r. nr 76, poz. 537) i wszedł w życie 1 stycznia 1937 roku. Przestał obowiązywać de facto po klęsce wojsk polskich po kampanii wrześniowej 1939 roku i formalnie został zastąpiony dekretem z 23 czerwca 1945 roku wprowadzającym nowy kodeks wojskowego postępowania karnego (Dz.U. z 1945 r. nr 36, poz. 216). Kodeks z 1936 roku był dziełem praktyków i tworzony z myślą o praktykach. Wykorzystano również materiały Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz dorobek doktryny w postaci prac autorstwa prof. Stefana Glasera, profesora Aleksandra Mogilnickiego prof. Emila Stanisława Rappaporta i prof. Władysława Woltera. Korzystano również z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Wzorcem dla tego kodeksu był kodeks postępowania karnego z 1928 roku (Dz.U. z 1928 r. nr 33, poz. 313). Świadczy o tym między innymi systematyka kodeksu oraz treść poszczególnych rozdziałów które przejęto w całości z k.p.k. Jednak konstrukcja postępowania przygotowawczego, mimo że przejęta z k.p.k., w wielu szczegółach miała rozwiązania bardziej oryginalne. Tymi rozwiązaniami są: pozycja podejrzanego i jego prawa do obrony formalnej oraz relacji sędziego względem prokuratora. Wojskowy sędzia śledczy był bardziej samodzielny względem prokuratora niż w sądownictwie powszechnym. Z ustawy austriackiej przejęto bez większych zmian przepisy o postępowaniu polowym i doraźnym. Wszystkie kwestie nieodpowiadające realiom wojskowym zostały zmienione. Wyeliminowano w I instancji sędziów niefachowych, a w I instancji ich liczbę ograniczono. Nowością był model wojskowego postępowania odwoławczego w postaci trybu rewizyjnego, odejście od gwarancji zakazu reformationis in peius i przyjęcie zasady noviter reperta.

== Bibliografia ==
S.M. Przyjemski, Prawo Karne Wojskowe, Gdańsk 1999, s. 15–23.
K. Bradliński, Polskie kodeksy karne okresu międzywojnia, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2018, Vol. XXI, nr 38.
T. Szczygieł, Unifikacja i kodyfikacja wojskowej procedury karnej w II Rzeczypospolitej, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, Tom LXIX, 2017, zeszyt 1.


Prawo małżeńskie w Polsce

Prawo małżeńskie w Polsce – część polskiego prawa rodzinnego, regulująca zawarcie, ustanie, unieważnienie małżeństwa, prawa i obowiązki małżonków, jak również stosunki majątkowe między nimi.
W polskim prawie małżeństwo odwołuje się do małżeństwa jako trwałego, egalitarnego związku mężczyzny i kobiety powstałego z ich woli w sposób sformalizowany, określonego jako swoistą dwustronną czynność prawną zbliżoną do kategorii umów.

== Podstawy prawne ==
Według prawodawstwa w Polsce zawarcie małżeństwa następuje przez złożenie przez dwie osoby przeciwnej płci i stanu wolnego, zgodnego oświadczenia (przysięga małżeńska) o wstąpieniu w związek małżeński, jeżeli czyniąc to znajdują się jednocześnie w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego – ewentualnie w obecności duchownego, kiedy zawierają związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu wybranego związku wyznaniowego, oświadczą wolę jednoczesnego zawarcia małżeństwa cywilnego, a kierownik urzędu stanu cywilnego sporządzi następnie akt małżeństwa.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa dolną granicę wieku dla obojga małżonków na 18 lat, jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat. Kodeks postępowania cywilnego wymaga wniosku zainteresowanej. Kodeks cywilny traktuje małżonkę jako pełnoletnią.

=== Prawa i obowiązki małżonków ===
Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Poprzez zawarcie związku małżeńskiego zobowiązują się do: a) wspólnego pożycia; b) wzajemnej pomocy; c) współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto art. 24 k.r.o. stanowi o konieczności wspólnego rozstrzygania o istotnych sprawach rodziny. Jeżeli pomiędzy małżonkami brak jest porozumienia, każde z nich może się zwrócić o rozstrzygnięcie sporu do sądu
Powinowactwo jest to więź prawna, jaka powstaje pomiędzy jednym małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa.
Wyróżnia się prawa i obowiązki małżonków:

niemajątkowe
wspólnego pożycia
wzajemnej pomocy
wierności
współdziałania dla dobra rodziny
majątkowe
przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny.
Obowiązek wspólnego pożycia polega na duchowej, fizycznej i gospodarczej łączności małżonków. Wspólne pożycie stanowi naturalny cel małżeństwa i warunkuje urzeczywistnienie jego treści. Jego przejawami są wspólne zamieszkanie, wzajemna lojalność małżonków, uwzględnienie słusznych interesów i uczuć drugiej strony, współżycie płciowe, poszanowanie itd..
Obowiązek wzajemnej pomocy polega nie tylko na pomocy materialnej, lecz również na pomocy moralnej, na wspieraniu poczynań i przezwyciężaniu trudności drugiego małżonka. Obowiązek ten przejawia się szczególnie silnie np. w wypadku choroby małżonka.
Obowiązek wierności dotyczy obojga małżonków. Małżonek, który dopuszcza się zdrady, łamie swoją przysięgę małżeńską, a doprowadziwszy tym do rozwodu, może zostać uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
Współdziałanie dla dobra rodziny przejawiać się może w przyczynianiu się według sił i możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny. W szczególności przyczynienie się to może polegać na wspólnym wychowywaniu dzieci oraz na współpracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Prawo polskie dopuszcza także model współdziałania, polegający na tym, że jedno z małżonków zarabia na utrzymanie rodziny, a drugie zajmuje się pracą w gospodarstwie domowym.
Obowiązek wspólnego rozstrzygania spraw rodziny stanowi, iż istotne sprawy rodziny muszą być przez małżonków rozstrzygane wspólnie. W zwykłych sprawach rodziny może występować osobno każdy ze małżonków, ale wtedy zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich obciążają solidarnie oboje małżonków.

=== Nazwiska małżonków ===
Każdy małżonek może zdecydować o tym, jakie nazwisko będzie nosił po zawarciu związku małżeńskiego. Stosowne oświadczenie jest składane kierownikowi USC bezpośrednio po zawarciu małżeństwa lub przed sporządzeniem zaświadczenia, o którym mowa w art. 41 § 1 k.r.o.
Stosowne kombinacje możliwości małżonków co do nazwiska, jakie będą nosili po zawarciu małżeństwa, przedstawiają się następująco:

mogą nosić wspólne nazwisko, które jest dotychczasowym nazwiskiem jednego z nich,
mogą każdy z osobna zachować swoje dotychczasowe nazwisko,
mogą połączyć nazwisko małżonka ze swoim nazwiskiem. Po połączeniu nazwisko konkretnej osoby nie może składać się z więcej niż dwóch członów.
Jeżeli małżonkowie nie złożyli stosownych oświadczeń co do swojego nazwiska, każdy z nich pozostaje przy nazwisku dotychczasowym.

=== Powinowactwo ===
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powinowactwo – stosunek prawno rodzinny łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego – trwa mimo ustania małżeństwa (ale nie unieważnienia). Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Zgodnie z art. 14 Kodeksu rodzinnego. powinowactwo w linii prostej jest względną przeszkodą małżeńską (z ważnych powodów sąd może udzielić zgody na takie małżeństwo) (Dz.U. z 2008 r. nr 220, poz. 1431).
Tak jak w przypadku stopni pokrewieństwa, także i różne stopnie powinowactwa miały niegdyś swoje tradycyjnie ustalone nazwy, jednak we współczesnym języku polskim system nazewnictwa uległ znacznemu uproszczeniu; i tak na przykład:

teść i teściowa oznaczają rodziców współmałżonka (I stopień powinowactwa w linii prostej);
szwagier oznacza brata współmałżonka albo męża siostry (II stopień powinowactwa w linii bocznej);
szwagierka oznacza siostrę współmałżonka;
bratowa oznacza żonę brata.
Powinowactwo zachodzi jedynie między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (np. wobec siostry żony), nie zachodzi natomiast między małżonkiem a powinowatymi drugiego małżonka (np. wobec szwagra żony). W żargonie prawniczym taki rodzaj relacji nazywany jest zimnym powinowactwem, choć nie zachodzi tutaj powinowactwo w rozumieniu przepisów prawa.

== Przesłanki i przeszkody zawarcia małżeństwa ==
Przesłanki
różnica płci
osobiste stawienie się przed osobą udzielającą ślubu
złożenie zgodnych oświadczeń
udział czynnika urzędowego
Przeszkody
niski wiek małżonków (przeszkoda wieku)
ubezwłasnowolnienie
zaburzenia psychiczne
niepełnosprawność intelektualna
bigamia (art. 206 Kodeksu karnego)
pokrewieństwo
powinowactwo
adopcja

== Szczególne zasady zawierania małżeństwa ==

=== Zawarcie małżeństwa poza urzędem stanu cywilnego ===
Od 1 marca 2015 r. można zawrzeć związek małżeński poza urzędem stanu cywilnego w okręgu rejestracji stanu cywilnego, w którym jest on właściwy, jeżeli wskazane miejsce zawarcia małżeństwa zapewnia zachowanie uroczystej formy jego zawarcia oraz bezpieczeństwo osób obecnych przy składaniu oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński. Za tę czynność pobierana jest opłata w wysokości 1000 złotych Można także wstąpić w związek małżeński poza urzędem stanu cywilnego, jeśli jest się w stanie zagrożenia życia lub zdrowia lub pozbawionym wolności.

=== Zawarcie małżeństwa przed duchownym ===
Konkordat zawarty między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską umożliwia zawarcie małżeństwa przed duchownym, a czynność ta wywołuje skutki cywilnoprawne.
Uprawnienia udzielania związku małżeńskiego przysługują w Polsce również innym związkom wyznaniowym.
Duchowny miał obowiązek poinformować nupturientów o treści podstawowych praw dotyczących zawarcia małżeństwa i skutków.
Aby zawrzeć małżeństwo przed duchownym, należy dostarczyć mu, sporządzone przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenie, stwierdzające brak okoliczności, które mogą wyłączać zawarcie małżeństwa. Zaświadczenie takie ważne jest 6 miesięcy od daty wystawienia.
Należy również spełnić łącznie wszystkie poniższe wymagania:

różnica płci (różnicę płci określa nie tylko wpis do aktu urodzenia, ale faktyczny stan w chwili zawarcia małżeństwa)
jednoczesna obecność nupturientów
zgodne oświadczenia nupturientów
udział uprawnionego duchownego
sporządzenie przez kierownika właściwego Urzędu Stanu Cywilnego aktu małżeństwa.
Małżeństwo zostaje zawarte w chwili złożenia oświadczeń woli przez nupturientów. Dopóki te przesłanki nie zostaną spełnione, oświadczenia woli nie wywołują skutków prawnych.
Po zawarciu małżeństwa, duchowny musi w ciągu 5 dni dostarczyć zaświadczenie zawarcia związku małżeńskiego do urzędu stanu cywilnego, chyba że nastąpi zdarzenie kwalifikowane jako siła wyższa.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r. określił, że niedochowanie terminu do przekazania dokumentów do urzędu stanu cywilnego bez wskazania siły wyższej wiąże się z odmową sporządzenia dokumentów zawarcia małżeństwa przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Siła wyższa oznacza „zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec, mimo dołożenia największej staranności.
Jedną z form dostarczenia jest nadanie przesyłki poleconej w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego (np. Poczta Polska).
Z ważnych powodów za zezwoleniem sądu oświadczenie woli może być złożone przez pełnomocnika (per procura).

== Małżeństwa osób tej samej płci w Polsce ==
W Polsce małżeństwa osób tej samej płci nie są uznawane, choć – jak stwierdził w 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pisemnym uzasadnieniu wyroku – art. 18 Konstytucji sam w sobie nie stanowiłby przeszkody przy transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, gdyby w porządku krajowym instytucja małżeństwa jako związku także osób tej samej płci istniała. Ponadto Sąd stwierdził, że ten przepis konstytucji nie zabrania ustawodawcy uregulowania prawnego statusu związków jednopłciowych „które z sobie wiadomych przyczyn nie chcą zawrzeć małżeństwa w jego tradycyjnym rozumieniu”.

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Jakie są prawa i obowiązki małżonków. prawoprosto.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-28)].
Matrimonium per procura – uwagi na tle prawa materialnego i prawa kolizyjnego


Prawo rowerowe w Polsce

Prawo rowerowe w Polsce jest zestawem regulacji dotyczących roweru oraz osób poruszających się na rowerach po drogach publicznych wynikających z przepisów:

Ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1047); ostatnie zmiany w ustawie zostały wprowadzone w 2022;
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1210); ostatnie zmiany w ustawie zostały opublikowane w 2023
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2024 r. poz. 502).
Duża część przepisów prawa polskiego wynika z umowy międzynarodowej – Konwencji Wiedeńskiej o Ruchu Drogowym, którą Polska ratyfikowała w 1988 roku.
Pierwsze regulacje prawne dotyczące rowerów pochodzą z 1954 roku.
Prawo definiuje rower jako pojazd o szerokości nieprzekraczającej 0,9 m poruszany siłą mięśni osoby jadącej tym pojazdem, przy czym dopuszcza się wyposażenie roweru w napęd elektryczny zasilany napięciem nie wyższym niż 48 V o znamionowej mocy ciągłej nie większej niż 250 W, którego moc wyjściowa zmniejsza się stopniowo i spada do zera po przekroczeniu prędkości 25 km/h. Pojazd, który spełnia wymagania roweru, przekraczając jednak 90 cm szerokości, definiowany jest jako wózek rowerowy (np. riksza). Rowerzysta przez przepisy definiowany jest jako kierujący rowerem, przy czym osoba prowadząca rower jest przez prawo traktowana jako pieszy.
Oprócz szczególnych przypadków dotyczących rowerów i kierujących rowerami osoby kierujące rowerem obowiązują przepisy takie same jak dla pozostałych kierujących uczestników ruchu drogowego.

== Zasady poruszania się rowerem po drogach publicznych ==
Kierujący rowerem ma obowiązek trzymać się minimum jedną ręką na kierownicy; Rowerzysta ma obowiązek trzymać nogi na pedałach lub podnóżkach; Zabrania się rowerzystom czepiania się pojazdów.
Rowerzysta jest zobowiązany do poruszania się po (zgodnie z kolejnością):

drogach rowerowych oraz drogach przeznaczonych jednocześnie dla pieszych i rowerzystów jeśli prowadzą w kierunku, w którym porusza się rowerzysta lub po pasie ruchu dla rowerów,
poboczu, jeśli nadaje się do jazdy oraz jazda ta nie utrudnia ruchu pieszych,
jezdni, poruszając się możliwie blisko prawej krawędzi jezdni, lecz z zachowaniem bezpieczeństwa, omijając strefę występowania studzienek i defektów jezdni uniemożliwiających bezpieczną jazdę.

=== Jazda po jezdni ===

W przypadku braku drogi rowerowej, drogi dla pieszych i rowerów lub pasa dla ruchu rowerów w kierunku jazdy rowerzysty, rowerzysta powinien poruszać się po jezdni. Kierujący rowerem zobowiązany jest do korzystania z pobocza, o ile ono istnieje, nadaje się do jazdy i nie utrudnia ruchu pieszych. Rowerzyści jadąc po jezdni, mogą wyprzedzać inne pojazdy z prawej strony. Dopuszcza się jazdę parami, obok siebie, tylko jeśli nie utrudnia to ruchu, przy czym samo utrudnianie ruchu nie jest zdefiniowane.

Przy warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza powinien korzystać z pobocza, a jeśli to nie możliwe, jechać jak najbliżej krawędzi jezdni.

Rowerzysta nie może poruszać się po jezdni oraz poboczu drogi oznaczonej znakiem zakazu wjazdu rowerów B-9 oraz ogólnymi znakami zakazu ruchu (B-1) i wjazdu (B-2) z wyjątkiem miejsc oznaczonych dodatkowo tabliczką T-22 wykluczającą rowery z obowiązywania znaku, a także na drogach ekspresowych i autostradach.

W przypadku ruchu po jezdni kierujący pojazdem, wyprzedzając rowerzystę, jest obowiązany szczególną ostrożność oraz bezpieczny odstęp, który ma być nie mniejszy niż 1 metr i tak jak inne pojazdy powinien wyprzedzać rower tylko po lewej stronie. Innym pojazdom zabrania się też wjeżdżania między osoby jadące na rowerach w kolumnie, przy czym taki peleton wg przepisów nie może liczyć więcej niż 15 osób.

=== Jazda drogami przeznaczonymi dla rowerów ===

Rowerzysta jest zobowiązany korzystać z drogowej infrastruktury przeznaczonej dla rowerów, czyli z drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeśli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić, nawet jeżeli znajduje się ona po przeciwległej stronie jezdni, ale obejmuje wybrany kierunek (dwukierunkowa droga rowerowa). Po drodze dla rowerów nie wolno poruszać się pieszym, a wyjątkiem jest sytuacja, gdy na danym odcinku drogi nie ma chodnika lub pobocza albo nie jest możliwe z nich korzystanie (np. z powodu prac remontowych); Pieszy w tym przypadku musi ustępować pierwszeństwa rowerzystom. Na drodze dla rowerów równoprawnie poruszać się mogą osoby korzystające z urządzenia wspomagającego ruch, hulajnogi elektrycznej lub urządzenia transportu osobistego.

Na drodze dla rowerów mogą znajdować się przejścia dla pieszych, dla których stosuje się przepisy ogólne, takie same jak dla innych dróg i pojazdów. Wynika z tego, że na przejściach dla pieszych przez drogi rowerowe kierujący mają obowiązek ustąpić pierwszeństwa pieszym. Nie dotyczy to przejść sugerowanych, gdzie droga rowerowa nadaje się i jest skonstruowana do przekroczenia przez pieszych, ale nie oznakowana w odpowiedni sposób – w tych miejscach pieszy może przejść przez drogę rowerową, ale musi ustąpić pierwszeństwa pojazdom i urządzeniom poruszającym się zgodnie z prawem po tej drodze.

=== Jazda drogą dla rowerów i pieszych (ciągiem pieszo-rowerowym) ===
Podobnie jak w przypadku drogi dla rowerów kierujący rowerem ma obowiązek korzystania z drogi dla pieszych i rowerów; Korzystając z drogi dla pieszych i rowerów, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustępować miejsca pieszym. Droga taka jest oznaczona symbolem C-13 i C-16 na jednej tarczy oddzielonymi linią poziomą.

=== Jazda chodnikiem ===

Zgodnie z ustawą żadnym pojazdem drogowym łącznie z rowerami nie można poruszać się po chodniku / drodze dla pieszych, przy czym w przypadku rowerów występują trzy wyjątki:

Rowerem po drodze dla pieszych można jechać wyłącznie, gdy są spełnione jednocześnie 3 warunki: nie ma drogi dla rowerów (1), dopuszczalna szybkość poruszania się na jezdni drogi wynosi więcej niż 50 km/h (2) i droga dla pieszych ma minimum 2 metry szerokości (3);
Rowerem można jechać po drodze dla pieszych lub chodniku też, gdy jadąca osoba opiekuje się „osobą w wieku do lat 10 kierującą rowerem”,
Rowerem po drodze dla pieszych lub chodnikach można jechać także w przypadku wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych, takich jak opady śniegu, silny wiatr, ulewa, gołoledź, gęsta mgła zagrażających bezpieczeństwu rowerzysty na jezdni.
Przy poruszaniu się drogą przeznaczoną dla pieszych musi poruszać się powoli – z prędkością zbliżoną do prędkości, z jaką poruszają się piesi, zachować szczególną ostrożność i ustępować miejsca pieszym. Dodatkowo, jeździć po chodniku mogą dzieci do lat 10 oraz ich opiekuni.

=== Jazda przejściem i przejazdem ===

Nie można poruszać się rowerem przez przejścia przeznaczone dla pieszych. W takim przypadku kierujący rowerem powinien zejść z roweru i rower prowadzić. Do przejazdu rowerzystów przez jezdnię przeznaczone są przejazdy dla rowerzystów. Przejazdy przeznaczone dla rowerzystów, często występujące razem z przejściem dla pieszych; Są one oznaczone odpowiednimi znakami pionowymi (D-6a, D-6b) i mogą być oznakowane dodatkowymi poziomymi (P-11). Na takim przejeździe rowerzysta ma pierwszeństwo nad innymi pojazdami, jeżeli znajduje się na tym przejściu. Nie jest dozwolone wjechanie na przejście tuż przed samochód lub inny pojazd drogowy. Pierwszeństwo obowiązuje, kiedy wjazd na przejazd nastąpił w bezpiecznym odstępie czasowym przed innym pojazdem.

Pierwszeństwo zmienia charakter, gdy przejazd dla rowerów znajduje się w ciągu przebiegu drogi. W tym przypadku, gdy kierujący pojazdem, który skręca w drogę poprzeczną, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa kierującemu rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego oraz osobie poruszającej się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jadącym na wprost po jezdni, pasie ruchu dla rowerów, drodze dla rowerów lub innej części drogi, którą zamierza opuścić.

=== Jazda po skrzyżowaniu ===
Na skrzyżowaniach i przed nimi, rowerzyści mogą jechać środkiem pasa ruchu, jeśli można opuścić skrzyżowanie w więcej niż jednym kierunku.
W przypadku istnienia śluzy rowerowej rowerzyści mają prawo zatrzymywać się w śluzie rowerowej obok innych rowerzystów, a przed pozostałymi uczestnikami ruchu drogowego, by móc szybciej włączyć się do ruchu.

poruszać się środkiem pasa ruchu przed oraz na skrzyżowaniu, jeśli jest on przeznaczony do jazdy w więcej niż jednym kierunku

==== Korzystanie ze śluzy rowerowej ====
Kierujący rowerem lub hulajnogą elektryczną może zatrzymać się w śluzie dla rowerów obok innych kierujących tymi pojazdami. Jest obowiązany opuścić ją, kiedy zaistnieje możliwość kontynuowania jazdy w zamierzonym kierunku i zająć miejsce na jezdni. Śluza taka zwykle znajduje się w przedniej części skrzyżowania, a dojeżdżając do śluzy, rowerzysta może wyprzedzić inne pojazdy wolno jadące lub ominąć stojące.

=== Wyprzedzanie rowerzysty ===

==== Dozwolone ====

Wyprzedzanie rowerzysty jest dozwolone, gdy prowadzący zmieści się w ramach jednego pasa ruchu, zachowując przy tym odstęp co najmniej 1 metra od roweru w czasie wyprzedzania; Brak zachowania odstępu karane jest mandatem. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych szerokość pasa ruchu dla dróg dostępnych dla rowerów (bez autostrad i dróg ekspresowych) określa wartość standardową na 3,5 m dla dróg głównych i 3 m dla dróg zbiorczych, przy czym szerokość auta osobowego przeważnie wynosi 1,5 do 2m a rowerzysty to szerokość do 0,9 – 1,0 m (kierownica rowerowa to szerokość do 0,7 m). Rozporządzanie dodatkowo dodaje warunki trudne, w których pas może mieć szerokość mniejszą i tak dla dróg głównych jest to 3 m, ale dla zbiorczych 2,75 m. W przypadku dróg lokalnych i dojazdowych standardowe szerokości pasa wynoszą 2,75 i 2,5 m, a minimalne 2,5 i 2,25 m; W praktyce na większości dróg z wyjątkiem głównych z pasami o szerokości 3,5 m nie istnieje możliwość wyprzedzenia rowerzysty bez zajęcia przeciwległego pasa ruchu.
Wyprzedzanie jest też możliwe, jeżeli na drodze między pasami ruchu w przeciwnych kierunkach pojawia się linia przerywana i istnieje możliwość wyprzedzenia z użyciem dodatkowego pasa ruchu, zarówno gdy pas ten jest w kierunku przeciwległych, jak i gdy droga ma więcej niż jeden pas ruchu w jednym kierunku. Wyprzedzanie takie jest możliwe nawet, jeśli istnieje znak zakazu wyprzedzania, ale linia dzieląca pasy jest przerywana.

==== Zabronione ====
Wyprzedzanie rowerzysty – jest zabronione, gdy na drodze między pasami ruchu w przeciwnych kierunkach pojawia się linia ciągła lub podwójna ciągła, a kierujący pojazdem wyprzedzającym nie jest w stanie zachować minimalnego odstępu od roweru wynoszącego 1 metr tak, by linii nie przekroczyć. Nie jest możliwe także wyprzedzanie przy dojeżdżaniu do przejścia dla pieszych, przejazdów rowerowych, przejazdów kolejowo–drogowych oraz wyprzedzanie z ich prawej strony.

=== Jazda z dzieckiem ===

Osoba, która nie ukończyła 10. roku życia, uznawana jest za pieszego i ma obowiązek poruszać się rowerem jedynie pod opieką osoby dorosłej infrastrukturą przeznaczoną dla pieszych: czyli po drodze dla pieszych, poboczu lub po lewej stronie jezdni; Rowerzysta – opiekun – w tym przypadku również uznawany jest za pieszego; Na jezdni bez chodnika lub na poboczu mają obowiązek poruszać się jak piesi – lewą stroną jezdni; Mogą przejeżdżać przez przejście dla pieszych, gdyż nie obowiązują ich przepisy dot. rowerzystów.
Dziecko w wieku do 7 lat może być przewożone na rowerze, ale musi być umieszczone na dodatkowym siodełku zapewniającym bezpieczną jazdę. Można również przewozić dzieci (bez wyszczególnienia wieku) w dodatkowych przyczepkach przystosowanych konstrukcyjnie do przewozu osób, ciągniętej przez rower lub wózek rowerowy. Należy więc jedynie pilnować, aby zespół pojazdów (rower + przyczepa) nie przekroczył przepisowych 4 metrów długości. Po ukończeniu 10. roku życia uprawnienia do jazdy na rowerze po drogach publicznych daje posiadanie karty rowerowej, do uzyskania której niezbędne jest zdanie egzaminu. Osoby pełnoletnie nie muszą mieć żadnych uprawnień do jazdy rowerem w ruchu drogowym.

=== Pierwszeństwo ===

Rower posiada pierwszeństwo przed pieszymi na odseparowanych drogach dla rowerów, w przypadku gdy prawo dopuszcza poruszanie się pieszych po takiej drodze oraz w przypadku gdy pieszy chce przekroczyć taką drogę w miejscu do tego nadającym się, określanym przez prawo jako przejście sugerowane. Co do zasady pieszy nie powinien poruszać się po drodze rowerowej i jest to tak samo traktowane jak poruszanie się po jezdni. W stosunku do innych dopuszczonych uczestników ruchu jest pojazdem równoprawnym, a obejmuje to osoby poruszające się na hulajnogach elektrycznych, urządzeniach transportu osobistego czy urządzeniach wspomagających ruch. W przypadku dróg dla pieszych i rowerzystów bez segregacji ruchu rowerzysta musi ustępować pierwszeństwa pieszym i dostosować prędkość do jego ruchu. Podobnie gdy warunki drogowe lub atmosferyczne dopuszczają jazdę po chodniku lub drodze dla pieszych, rowerzysta ustępuje pierwszeństwa pieszym i dostosowuje prędkość do ruchu pieszych.
Rowerzysta pierwszeństwo nad innymi pojazdami ma na przejeździe dla rowerzystów podobnie jak pieszy na przejściu dla pieszych, ale nie może wjeżdżać bezpośrednio przed nadjeżdżający inny pojazd. W przypadku gdy przejazd znajduje się w ciągu drogi rowerowej, pasa dla rowerów lub drogi dla pieszych i rowerów w tym przypadku pojazd, a kierujący rowerem porusza się na wprost, to ma pierwszeństwo nad pojazdami chcącymi opuścić drogę prowadzącą w tym samym kierunku. W uproszczeniu, jeżeli rowerzysta porusza się drogą z pierwszeństwem po pasie, drodze rowerowej, drodze dla pieszych i rowerów i droga ta przecina inną, to rower ma pierwszeństwo na drodze i na przejazdach. Należy pamiętać, że droga rowerowa odseparowana od jezdni jest częścią drogi.
Rowerzysta musi ustąpić pierwszeństwa przy włączaniu się do ruchu z drogi dla rowerów lub drogi dla pieszych i rowerów, na przykład gdy takowe się kończą, a dalszy ruch może odbywać się tylko po jezdni.

=== Jazda rowerem po alkoholu ===
W zakresie możliwości spożycia alkoholu i jazdy rowerem obowiązują przepisy ogólne dotyczące wszystkich kierujących pojazdami – nie jest dozwolona jazda po spożyciu alkoholu zależnie od jego zawartości we krwi. Prawo wyróżnia stan po użyciu (0,2 – 0,5‰) i stan nietrzeźwości (0,5‰ i więcej). W pierwszym wypadku, oprócz mandatu, rowerzyście grozi do 14 dni aresztu lub grzywna. W drugim wypadku areszt może się przedłużyć nawet do miesiąca, grzywna. Ponadto sąd może nałożyć na winnego zakaz prowadzenia pojazdów innych niż mechaniczne na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Nie wolno też przewozić rowerem osób nietrzeźwych lub po spożyciu alkoholu lub substancji działających podobnie.

== Wyposażenie ==

=== Obowiązkowe wyposażenie roweru ===
Żeby rower był dopuszczony do ruchu, musi być wyposażony:

z przodu – w co najmniej jedno światło pozycyjne barwy białej lub żółtej selektywnej (może być migające);
z tyłu – w co najmniej jedno światło odblaskowe barwy czerwonej o kształcie innym niż trójkąt oraz w co najmniej jedno światło pozycyjne barwy czerwonej (może być migające);
Pozostałe warunki oświetlenia regulują przepisy ogólne dla pojazdów poruszających się w ruchu drogowym. Zgodnie z Kodeksem Drogowym w Polsce w czasie od zmierzchu do świtu lub w tunelu, rowerzysta, tak jak kierujący każdym jednym pojazdem, jest obowiązany używać świateł. Światło rowerowe powinno świecić tak, by inni użytkownicy nie doznawali oślepienia, oraz nie powodowało dezorientacji innych użytkowników ruchu. Podczas jazdy w dzień przy dobrej widoczności dopuszcza się, aby światła pozycyjne roweru, były zdemontowane, natomiast na stałe musi być zamontowane obowiązkowe światło odblaskowe.

Rower powinien być wyposażony w „dzwonek lub inny sygnał ostrzegawczy o nieprzeraźliwym dźwięku”, przy czym ustawodawca nie precyzuje wymagań dotyczących dźwięku. Obowiązkowe jest także posiadanie co najmniej jednego skutecznie działającego hamulca.

=== Wyposażenie rowerzysty ===
Jazda w kasku rowerowym nie jest obowiązkowa w Polsce ani dla osób dorosłych, ani dla dzieci i stanowi dobrowolne wyposażenie podobnie jak kamizelka odblaskowa lub odblaskowe elementy ubioru.

== Uprawnienia ==
Dzieci i młodzież między 10. a 18. rokiem życia muszą posiadać kartę rowerową, aby móc samodzielnie legalnie jeździć po drogach publicznych, czyli również wszystkich drogach dla rowerów. Za brak karty rowerowej przewidziana jest grzywna. Egzamin na kartę można zdać w wielu szkołach podstawowych, a także w Wojewódzkich Ośrodkach Ruchu Drogowego (WORD) i wybranych szkołach jazdy (prowadzących kursy na prawo jazdy).

=== Wymagane uprawnienia do kierowania rowerem i wózkiem rowerowym w Polsce ===

== Źródła prawa ==

== Uwagi ==

== Przypisy ==


Prawo wodne w Polsce

Prawo wodne w Polsce – prawo regulujące gospodarowanie wodami w Polsce.
W polskim systemie prawnym od 1962 roku nazwę Prawo wodne noszą akty prawne w randze ustawy.

== Historia prawa wodnego w Polsce ==

=== II Rzeczpospolita ===
Aktem prawnym obejmującym prawo wodne w II Rzeczypospolitej była Ustawa wodna z dnia 19 września 1922 r. Jej struktura przedstawiała się następująco: Część I – O prawie własności wód, Część II – O użytkowaniu wód, Rozdział I – Użytkowanie powszechne, Rozdział II – Użytkowanie wody prywatnej przez właściciela, Rozdział III – Użytkowanie wód na podstawie pozwolenia władzy, Rozdział IV – Szczegółowe przepisy dla zakładów piętrzących wodę, Część III – Utrzymanie i regulacja wód i ich brzegów tudzież ochrona od powodzi, Rozdział I – Utrzymanie wód i ich brzegów, Rozdział II – Regulacja wód i ubezpieczenie brzegów, Rozdział III – Ochrona od powodzi. Część IV – O wywłaszczaniu i prawach przymusowych. Część V – O spółkach wodnych (związkach wałowych), Rozdział I – Postanowienia ogólne, Rozdział II – Spółki stworzone uchwałą większości, Rozdział III – Spółki przymusowe, Rozdział IV – Zmiana statutu, Rozdział V – Rozwiązanie i likwidacja spółek, Rozdział VI – Spółki założone przed wejściem w życie niniejszej ustawy. Część VI – O władzach i postępowaniu, Rozdział I – Właściwości władz, Rozdział II – Postępowanie, Rozdział III – Nadzór władz wodnych, Rozdział IV – Księgi wodne. Część VII – O komisjach rewizyjnych wodnych. Część VIII – O wojewódzkich radach wodnych. Część IX – Postanowienia karne. Część X – Postanowienia przejściowe i końcowe.
Ówczesne prawo wodne wchodziło w zakres kompetencji Ministerstwa Robót Publicznych. Przepisów z resortu rolnictwa i dóbr państwowych obejmujących rybactwo śródlądowe nie włączono w zakres Ustawy wodnej, zachowując aż do 1932 r. prawo państw zaborczych. Zgodnie z Ustawą wodną w mocy zachowano ponadto kilka innych aktów prawnych państw zaborczych pochodzących jeszcze z końca XIX w., dotyczących głównie regulacji konkretnych rzek. Prawo to regulowało gospodarcze użycie wód, zwłaszcza w zakresie ochrony przeciwpowodziowej i żeglugi. Kwestie zanieczyszczenia wody były potraktowane zdawkowo, gdyż ustawa ta zawiera jedynie ogólny zakaz zanieczyszczania wód ze szkodą dla innych. Nieco szczegółowiej zakaz zanieczyszczania wód objęło później prawo rybackie. Osobny akt prawny dotyczący bezpośrednio kwestii zanieczyszczeń nie tylko związanych z rybactwem czy zaopatrzeniem w wodę pitną to ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o ochronie wód przed zanieczyszczeniem.

=== PRL ===
Ustawa wodna z 1922 r. po kilku nowelizacjach została zastąpiona ustawą Prawo wodne z dnia 30 maja 1962 r., które z kolei zostało zastąpione ustawą o tym samym tytule z dnia 24 października 1974 r. obowiązującą z pewnymi zmianami do początku XXI w. W czasie uchwalania Prawa wodnego w roku 1962 gospodarka wodna leżała w kompetencji Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej. Kompetencje użytkowania wód należały m.in. do Ministerstwa Rolnictwa (np. melioracja). Następnie prawo wodne przeszło przede wszystkim w kompetencje Ministerstwa Środowiska, a podstawowym organem zarządzającym wodami jest Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej. W jego zainteresowaniu leży również monitoring jakości wód koordynowany przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Pewne aspekty prawa wodnego (np. wynikające z realizacji Dyrektywy Azotanowej) nadal leżą w gestii Ministerstwa Rolnictwa.

=== 2001–2017 ===

W latach 2001–2017 obowiązywało Prawo wodne uchwalone 18 lipca 2001 r. Wdrażało ono na polski grunt prawny ramową dyrektywę wodną, przy czym jego struktura do pewnego stopnia przypominała poprzednie wersje odpowiednich ustaw.
Niżej przedstawiono strukturę ustawy Prawo wodne w momencie jej uchwalenia, podczas gdy zmiany zaznaczone są kursywą: Dział I – Zasady ogólne, Rozdział I – Przepisy ogólne, Rozdział II – Prawo własności wód, Rozdział III – Obowiązki właścicieli wody oraz właścicieli innych nieruchomości. Dział II – Korzystanie z wód, Dział III – Ochrona wód, Rozdział I – Zasady ochrony wód (zmieniony na: Cele środowiskowe i zasady ochrony wód), Rozdział II – Strefy oraz obszary ochronne, Dział IV – Budownictwo wodne, Rozdział I – Przepisy ogólne, Rozdział II – Regulacja koryt cieków naturalnych, Rozdział III – Melioracje wodne. Dział V – Ochrona przed powodzią oraz suszą (skreślony, w zamian dwa działy: Dział Va – Ochrona przed powodzią, Dział Vb – Ochrona przed suszą), Dział VI – Zarządzanie zasobami wodnymi, Rozdział I – Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej, Rozdział II – Państwowa służba hydrologiczno-meteorologiczna oraz państwowa służba hydrogeologiczna (zmieniony na: Państwowa służba hydrologiczno-meteorologiczna, państwowa służba hydrogeologiczna oraz państwowa służba do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących), Rozdział III – Planowanie w gospodarowaniu wodami, Rozdział IV – Pozwolenia wodnoprawne, Rozdział V – Instrumenty ekonomiczne służące gospodarowaniu wodami, Rozdział VI – Kataster wodny, Rozdział VIa – Monitoring wód (dodany), Rozdział VII – Kontrola gospodarowania wodami. Dział VII – Spółki wodne i związki wałowe, Rozdział I – Tworzenie spółek wodnych i związków wałowych, Rozdział II – Organy spółki, Rozdział III – Nadzór i kontrola nad działalnością spółek, Rozdział IV – Rozwiązanie spółki wodnej. Dział VIII – Odpowiedzialność za szkody. Dział IX – Przepisy karne. Dział X – Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe, Rozdział I – Zmiany w przepisach obowiązujących, Rozdział II – Przepisy przejściowe i końcowe Nowelizacje ustawy dotyczyły głównie jej uzgodnienia z Dyrektywą powodziową oraz kwestii monitoringu jakości wód.

=== Od 2018 ===

20 lipca 2017 roku Sejm VIII kadencji uchwalił nową ustawę – Prawo wodne, która weszła w życie 1 stycznia 2018 roku i zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z 18 lipca 2001 roku. Przy czym art. 102-112, 494, 502, 506, 515, 525 ust. 3-6 oraz 8 i 9,. 539 ust. 3-5 i 7, 540 1-4, 6 i 7, 541, 542, 544 ust. 1, 554 oraz 570 weszły w życie z dniem 24 sierpnia 2017 r. oraz art. 532 ust. 5 i 6, które weszły w życie z dniem 31 grudnia 2017 r. Ustawa składa się z XIII działów i pierwotnie liczyła 574 artykułów. Na podstawie ustawy z dniem 1 stycznia 2018 roku utworzono Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie będące centralną instytucją zarządzającą krajową gospodarką wodną, natomiast Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej i regionalne zarządy gospodarki wodnej stały się jednostkami organizacyjnymi Wód Polskich.

== Zobacz też ==
Prawo wodne
Prawo morskie

== Przypisy ==


Proces legislacyjny w Polsce

Proces legislacyjny w Polsce (proces tworzenia prawa w Polsce) – sposób uchwalania ustaw, określony ściśle przez Konstytucję, Regulamin Sejmu i Regulamin Senatu.

== Przebieg ==

=== Inicjatywa ustawodawcza ===
Pierwszy etap procesu legislacyjnego rozpoczyna się od wniesienia inicjatywy ustawodawczej, czyli projektu ustawy zgłaszanego przez uprawnione do tego organy, instytucje i grupy: prezydenta RP, Radę Ministrów, Senat, co najmniej 15 posłów, komisję sejmową (niezależnie od liczebności) lub co najmniej 100 tysięcy obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

=== Prace w Sejmie ===
Przedstawiony projekt ustawy rozpatrywany jest w trzech czytaniach. Czas rozpatrywania przez Sejm projektu ustawy ograniczony jest wyłącznie długością jego kadencji.
Pierwsze czytanie może się odbyć nie wcześniej niż siódmego dnia od doręczenia posłom druku projektu, chyba że Sejm lub komisja postanowią inaczej. Przeprowadza się je na posiedzeniu właściwej przedmiotowo komisji sejmowej, z wyjątkiem projektów ustaw dotyczących m.in. Konstytucji, praw i wolności obywatelskich, prawa wyborczego, ustaw budżetowych i podatkowych pociągających za sobą istotne skutki finansowe, organów państwa i samorządu terytorialnego, których czytanie odbywa się na plenarnym posiedzeniu Sejmu. Jeżeli pierwsze czytanie ma odbyć się na posiedzeniu komisji, Prezydium Sejmu przesyła projekt ustawy do odpowiedniej komisji.
Komisja sejmowa opracowuje sprawozdanie, w którym oceniany jest projekt ustawy. Komisja wnosi w sprawozdaniu o przyjęcie projektu bez poprawek albo o przyjęcie z poprawkami (opracowuje wówczas tekst ujednolicony projektu), albo wreszcie o jego odrzucenie. Po dyskusji i wprowadzeniu poprawek przez komisję, następuje drugie czytanie. Może się ono odbyć nie wcześniej niż siódmego dnia od doręczenia posłom sprawozdania komisji, chyba że Sejm postanowi inaczej. Obejmuje ono przedstawienie Sejmowi sprawozdania komisji o projekcie ustawy, debatę oraz zgłaszanie poprawek i wniosków.
Trzecie czytanie projektu obejmuje:

przedstawienie dodatkowego sprawozdania komisji lub – jeżeli projekt nie został ponownie skierowany do komisji – przedstawienie przez posła sprawozdawcę poprawek i wniosków zgłoszonych podczas drugiego czytania
głosowanie.
Porządek głosowania jest następujący:

głosowanie wniosku o odrzucenie projektu w całości, jeżeli wniosek taki został postawiony
głosowanie poprawek do poszczególnych artykułów, przy czym w pierwszej kolejności głosuje się poprawki, których przyjęcie lub odrzucenie rozstrzyga o innych poprawkach
głosowanie projektu w całości w brzmieniu zaproponowanym przez komisje, ze zmianami wynikającymi z przegłosowanych poprawek.
Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (tj. 230), chyba że Konstytucja przewiduje inną większość.
Sejm w szczególnie uzasadnionych wypadkach może skrócić postępowanie z projektami ustaw przez:

przystąpienie do pierwszego czytania niezwłocznie po otrzymaniu przez posłów projektu
przystąpienie do drugiego czytania niezwłocznie po zakończeniu pierwszego bez odsyłania projektu do komisji
przystąpienie do drugiego czytania niezwłocznie po otrzymaniu przez posłów druku sprawozdania komisji.

=== Prace w Senacie i rozpatrzenie jego stanowiska przez Sejm ===
Ustawę uchwaloną przez Sejm Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi, który może wnieść do niej poprawki, przyjąć ją bez zmian lub odrzucić w całości. Jeżeli Senat w ciągu 30 dni (20 dla ustawy budżetowej i 14 dla ustawy w trybie pilnym) nie podejmuje stosownej uchwały, ustawę uważa się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez Sejm.
Nie jest określony maksymalny czas na rozpatrzenie przez Sejm stanowiska Senatu, wobec czego czas ten jest ograniczony wyłącznie długością kadencji, jednakże w przypadku ustawy pilnej rozpatruje się je na najbliższym posiedzeniu Sejmu.
Jeżeli Senat odrzuci ustawę lub zaproponuje w niej poprawki, Sejm może odrzucić uchwałę Senatu albo poprawki bezwzględną większością głosów w obecności minimum połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli poprawki Senatu nie zostaną odrzucone, uwzględnia się je w ostatecznym tekście ustawy. Gdy Sejm nie odrzuci uchwały Senatu o odrzuceniu ustawy, postępowanie ustawodawcze zostaje zakończone, a ustawa odrzucona.

=== Rola Prezydenta RP w procesie legislacyjnym ===
Kolejnym etapem jest przedstawienie przez Marszałka Sejmu uchwalonej ustawy do podpisu Prezydenta RP, który w ciągu 21 dni (7 dla ustawy budżetowej i dla ustawy w trybie pilnym) zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP.
Prezydentowi RP przysługują jednak dodatkowe kompetencje. Może on przed podpisaniem ustawy wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie oceny jej zgodności z Konstytucją (jeżeli jest zgodna, musi ją podpisać). Jeżeli ustawa jest niezgodna, odmawia jej podpisania. Gdy niezgodne są tylko jej części, Prezydent RP podpisuje ją z pominięciem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją albo zwraca Sejmowi w celu ich poprawy.
W przypadku zwrócenia się Prezydenta RP do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy budżetowej z Konstytucją, Trybunał Konstytucyjny orzeka nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku przez Prezydenta RP.
Prezydent RP może też odmówić podpisania ustawy (weto) i z umotywowanym wnioskiem przekazać ją do Sejmu w celu ponownego rozpatrzenia. Prawo weta nie obejmuje ustawy budżetowej i ustawy zmieniającej Konstytucję. Czas rozpatrywania wniosku Prezydenta RP ograniczony jest tylko długością kadencji Sejmu, jednakże w przypadku ustawy pilnej Sejm powinien rozstrzygnąć ten wniosek w ciągu 7 dni od dnia jego wpłynięcia.
Jeśli Sejm większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów ponownie uchwali ustawę, prezydent RP ma obowiązek podpisać ją w ciągu 7 dni, po czym zarządza jej publikację w Dzienniku Ustaw. Jeżeli ustawa nie zostanie ponownie uchwalona, postępowanie ustawodawcze jest zakończone, a ustawa odrzucona.

=== Promulgacja i wejście w życie ustawy ===
Publikacja w Dzienniku Ustaw RP jest warunkiem wejścia ustawy w życie. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, chyba że sama stanowi inaczej.

== Statystyki aktów prawnych ==
W 2016 r. w życie weszło 31.906 stron maszynopisu ustaw i rozporządzeń (w 2015 r. było to 29.843), tj. najwięcej od 1989 r., gdy wydano 1.186 stron. W pierwszym półroczu 2017 r. weszło w życie 17.440 stron maszynopisu ustaw i rozporządzeń, czyli średnio 7 nowych aktów prawnych z tego rodzaju. Produkcja aktów prawnych w Polsce jest ponad 50-krotnie większa niż w Szwecji.

== Zobacz też ==
legislator
ocena skutków regulacji
inflacja prawa
konsultacja społeczna
zwykła procedura ustawodawcza w Unii Europejskiej

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Proces legislacyjny. senat.edu.pl. [dostęp 2012-05-19].

== Linki zewnętrzne ==
Materiały multimedialne
Rządowy Proces Legislacyjny
INPRIS: algorytm procesu legislacyjnego w ramach obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej
INPRIS: algorytm procesu legislacyjnego w ramach inicjatywy ustawodawczej Senatu
INPRIS: algorytm właściwego procesu legislacyjnego


REGON

REGON (Rejestr Gospodarki Narodowej), Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej – rejestr prowadzony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Pod pojęciem REGON-u rozumiany jest także numer identyfikacyjny REGON, czyli dziewięciocyfrowy identyfikator nadany podmiotowi w tym rejestrze.
Rejestr REGON jest bieżąco aktualizowanym zbiorem informacji o podmiotach gospodarki narodowej prowadzonym w systemie informatycznym w postaci centralnej bazy danych oraz terenowych baz danych posadowionych w 16 urzędach statystycznych. CEIDG-2011
Wpisowi do rejestru REGON podlegają następujące podmioty:

osoby prawne,
jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej,
osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, w tym prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne,
jednostki lokalne ww. podmiotów.
Osoby fizyczne mają numer REGON przypisany raz na zawsze, przy pierwszej rejestracji w rejestrze. Jeżeli po zlikwidowaniu działalności podejmą kiedykolwiek nową działalność (taką samą lub inną), ich 9-cyfrowy numer REGON pozostanie niezmieniony.
Numer REGON otrzymuje się po złożeniu wniosku o założenie działalności gospodarczej. REGON wydawany jest bezpłatnie niezależnie od formy prawnej założonej firmy. Informacja o nadanym nr REGON wysyłana jest drogą pocztową na adres podany we wniosku w ciągu dwóch tygodni od momentu złożenia wniosku.
Od 2009 roku nie ma obowiązku umieszczania REGON na fakturach, dokumentach składanych do urzędów.
Nr REGON obecnie wykorzystywany jest do celów informacyjnych i statystycznych. Dzięki bazie REGON Główny Urząd Statystyczny uzyskuje rzetelne dane dot. np. liczby założonych firm, rodzaju branż, formy prawnej.

== Historia ==
Pierwszą regulację prawa wprowadzającą numery statystyczne w jednostkach gospodarki podjęto w lipcu 1966 r. Tę uchwałę 9 lat później uchyliła kolejna uchwała rządowa o utworzeniu w 1975 r. systemu REGON. Tę uchwałę z kolei uchylono w czerwcu 1989 r. i do końca 1997 r. system REGON oparty był na ustawie o statystyce państwowej z 1982 r. Od początku 1998 r. system REGON prowadzony jest na podstawie ustawy z 1995 r. o statystyce publicznej.

== Budowa numeru REGON ==

=== 9-cyfrowy REGON ===
Początkowo REGON był 7-cyfrowy, a numery były nadawane centralnie. Później (ok. 1985–90 r.) rozszerzono REGON do 9 cyfr. Regonom „starym” (7-cyfrowym) po prostu dołożono na początku 2 zera, a nowe zaczęto tworzyć według klucza: 2 cyfry wyróżnika województwa + 6 cyfr „numeru seryjnego” + 1 cyfra kontrolna. Województw było 49 i miały nadane kolejne numery nieparzyste – od 01 (warszawskie) do 97 (zielonogórskie).
Po reformie 1999 – dla nowo nadawanych numerów REGON dwie pierwsze cyfry zależne są od numeru nowego województwa. Podczas prac Sejmu początkowe dwie cyfry „04” przydzielono do zakonów, kościołów i związków wyznaniowych. Ten numer – prefiks był wcześniej dany przez GUS województwu kujawsko-pomorskiemu, któremu więc nadano w Sejmie prefiks numeru REGON „34”.
Z powodu dużo większej liczby małych przedsiębiorstw i gospodarstw pojemność numeryczna puli terytorialnej REGON-u może się wyczerpać i GUS może rozpocząć nową pulę numerów z pierwszymi dwiema cyframi np. „36”, „38”, „40” itd. Pula rozpoczynająca się od numeru „36” obejmuje podmioty z terenu całego kraju. Wcześniej nadanych numerów REGON się nie zmienia.

==== Suma kontrolna ====
Dziewiąta cyfra jest cyfrą kontrolną obliczaną następująco:
Wagi: 8 9 2 3 4 5 6 7
Pierwsze osiem cyfr REGON: 1 2 3 4 5 6 7 8
Wynik: 1·8 + 2·9 + 3·2 + 4·3 + 5·4 + 6·5 + 7·6 + 8·7 = 192
Cyfra kontrolna: 192 mod 11 = 5
Cały REGON: 123456785
W przypadku, gdy dzielenie mod 11 zwraca 10, to za cyfrę kontrolną przyjmuje się 0.

=== 14-cyfrowy REGON ===
Jednostkom organizacyjnym, które mają swoje siedziby w różnych województwach nadaje się REGON 14-cyfrowy (identyfikator jednostki lokalnej). Dziewięć pierwszych cyfr takiego numeru pokrywa się z REGON-em jednostki macierzystej. Cyfra kontrolna numeru obliczana jest tym samym sposobem, ale wagi są inne. Ponieważ jeden ze współczynników wagowych wynosi zero to weryfikacja „długiego” REGON-u wymaga weryfikacji 9 cyfr z wagami jak dla 9-cyfrowego numeru, a następnie weryfikacji długiego REGON-u z innymi wagami.

==== Suma kontrolna ====
W przypadku REGON-ów 14-cyfrowych cyfrę kontrolną oblicza się następująco:
Wagi: 2 4 8 5 0 9 7 3 6 1 2 4 8
Pierwsze trzynaście cyfr REGON: 1 2 3 4 5 6 7 8 5 1 2 3 4
Wynik: 1·2 + 2·4 + 3·8 + 4·5 + 5·0 + 6·9 + 7·7 + 8·3 + 5·6 + 1·1 + 2·2 + 3·4 + 4·8 = 260
Cyfra kontrolna: 260 mod 11 = 7
Cały REGON: 12345678512347

== Zobacz też ==

PESEL
NIP
KRS

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Baza REGON i NIP


Rządowy Proces Legislacyjny

Rządowy Proces Legislacyjny – elektroniczny system, którego zadaniem jest zebranie wszystkich informacji o rządowym procesie legislacyjnym dotyczącym:

projektów założeń projektów ustaw,
projektów ustaw,
projektów rozporządzeń Rady Ministrów,
projektów rozporządzeń Prezesa Rady Ministrów,
projektów rozporządzeń ministrów
i ich publiczne udostępnienie w sieci Internet.
System przewiduje utworzenie jednego miejsca (strony WWW), do którego dostęp będą miały wszystkie uprawnione organy, jednostki oraz właściwe komórki organizacyjne uczestniczące w rządowym procesie legislacyjnym.
Dokumenty zamieszczane są w postaci plików PDF/A zgodnych ze  standardami ISO 19005 i są widoczne w poszczególnych folderach w porządku chronologicznym (od dokumentu ostatnio dodanego) wraz z datą ich dodania. Podmiot obowiązany zamieszcza każdy dokument w systemie jako odrębny plik.
System jest ogólnodostępny dla wszystkich podmiotów zainteresowanych pracami legislacyjnymi nad konkretnym projektem dokumentu rządowego.

== Bibliografia ==
Opis funkcjonalny rządowego procesu legislacyjnego. 212.160.99.106. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-22)].

== Linki zewnętrzne ==
Rządowy Proces Legislacyjny (schematy)
Rządowy Proces Legislacyjny (system)


Stan wojenny w Polsce

Stan wojenny w Polsce może być wprowadzony przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów w formie rozporządzenia na części albo na całym terytorium państwa, w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi, zbrojnej napaści na terytorium RP lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. Rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego Prezydent musi przedstawić Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania. Sejm ma obowiązek niezwłocznie rozpatrzyć owe rozporządzenie, może je również uchylić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Wprowadzenie stanu wojennego oznacza możliwość ograniczania zagwarantowanych Konstytucją wolności i praw człowieka i obywatela, a także zmiany kompetencji organów władzy publicznej. Jednakże Konstytucja zakazuje ograniczania wolności i praw człowieka i obywatela, takich jak: godność człowieka, obywatelstwo, ochrona życia, humanitarne traktowanie, ponoszenie odpowiedzialności prawnej, dostęp do sądu, dobra osobiste, sumienie i religia, petycje oraz rodzina i dziecko. Wyklucza także możliwość ograniczania tychże wolności i praw człowieka i obywatela wyłącznie z powodu rasy, płci, języka, wyznania lub jego braku, pochodzenia społecznego, urodzenia oraz majątku.
Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, Prezydent na wniosek Rady Ministrów może wydawać rozporządzenia z mocą ustawy, które podlegają potem zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.
Sprawy te reguluje Konstytucja RP w rozdziale XI Stany nadzwyczajne (art. 228–234).

== Stany wojenne w Polsce ==
Stan wojenny w Królestwie Polskim (1833–1856)
Stan wojenny w Królestwie Polskim (1861–1862)
Stan wojenny w Królestwie Polskim (1905)
Stan wojenny w Polsce (1939–1945)
Stan wojenny w Polsce (1981–1983)

== Akty normatywne ==

== Zobacz też ==

stan wojny
stan wyjątkowy
stan klęski żywiołowej

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
MichałM. Brzeziński MichałM., Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2007, ISBN 978-83-7059-814-3, OCLC 169872617 . Brak numerów stron w książce
LechL. Mażewski LechL., Stany nadzwyczajne w Polsce w latach 1918-1989, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006, ISBN 83-7441-497-9, ISBN 978-83-7441-497-5, OCLC 77510809 . Brak numerów stron w książce


Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii

Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii – instytucje prawa polskiego, służące zapobieganiu i zwalczaniu epidemii, istniejące w prawie polskim od 2001.
Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii przewidywała ustawa z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 126, poz. 1384). Obecnie są one regulowane ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284).
Stan zagrożenia epidemicznego oznacza sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z ryzykiem wystąpienia epidemii w celu podjęcia
określonych w ustawie działań zapobiegawczych. Natomiast przez stan epidemii należy rozumieć sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z wystąpieniem epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii.
Oba stany, na wniosek państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wprowadza i znosi wojewoda w drodze rozporządzenia. Jeśli jednak zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stany te, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego, wprowadza minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej.
W Polsce po raz pierwszy zostały zastosowane w 2020, w związku z zagrożeniem rozprzestrzenia się koronawirusa SARS-CoV-2. 14 marca 2020 został ogłoszony na terenie całego kraju stan zagrożenia epidemicznego. Został on odwołany 20 marca 2020, wraz z wprowadzeniem stanu epidemii. 16 maja 2022 nastąpiła zmiana odwrotna: zniesiono stan epidemii, wprowadzając w jego miejsce stan zagrożenia epidemicznego, zniesiony 1 lipca 2023.

== Zakazy i nakazy możliwe do wprowadzenia w stanach zagrożenia epidemicznego i stanie epidemii ==
Podczas stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii mogą być wprowadzone:

czasowe ograniczenie określonego sposobu przemieszczania się
czasowe ograniczenie lub zakaz obrotu i używania określonych przedmiotów lub produktów spożywczych
czasowe ograniczenie funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy
zakaz organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności
obowiązek wykonania określonych zabiegów sanitarnych, jeżeli wykonanie ich wiąże  się  z funkcjonowaniem  określonych obiektów
nakaz udostępnienia nieruchomości, lokali, terenów i dostarczenia środków transportu do działań przeciwepidemicznych
obowiązek przeprowadzenia szczepień ochronnych
Ponadto, w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego mogą zostać wprowadzone:

czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców
czasową reglamentację zaopatrzenia w określonego rodzaju artykuły
obowiązek poddania się badaniom lekarskim przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie
obowiązek stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów
obowiązek poddania się kwarantannie
czasowe ograniczenie  korzystania  z lokali  lub  terenów  oraz  obowiązek  ich zabezpieczenia
nakaz ewakuacji w ustalonym czasie z określonych miejsc, terenów i obiektów
nakaz lub zakaz przebywania w określonych  miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach
zakaz opuszczania strefy zero przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie
nakaz określonego sposobu przemieszczania się
nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach

== Krytyka ==
Celem tych rozwiązań jest zapobieganie i zwalczanie epidemii. Środkiem do realizacji tego celu są różnego rodzaju ograniczenia praw jednostki, co upodabnia je do przewidzianych przez Konstytucję RP stanów nadzwyczajnych; ponieważ jednak formalnie nimi nie są, odpowiednie przepisy konstytucyjne nie mają do nich zastosowania. Stąd też stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii określa się niekiedy jako „pozakonstytucyjne stany nadzwyczajne”. W przeszłości Trybunał Konstytucyjny stwierdzał, że ustanawianie w drodze ustawowej stanów zbliżonych do nadzwyczajnych jest niekonstytucyjne. Również sam stan epidemii spotkał się z krytyką w orzecznictwie. Teoretycznie alternatywą dla stanów epidemicznych mógłby być stan klęski żywiołowej, który jednak nie pozwalałby na ograniczenie wolności zgromadzeń, a co z kolei możliwe byłoby w stanie wyjątkowym.
Dr hab. Monika Płatek oraz dr hab. Mikołaj Małecki twierdzą, że stany te są w istocie stanami nadzwyczajnymi.

== Przypisy ==


System Prawa Prywatnego

System Prawa Prywatnego - seria książek wydawama w języku polskim przez Wydawnictwo C.H. Beck, powstająca z udziałem Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, dotycząca polskiego prawa prywatnego. Nawiązuje do tradycji Systemu Prawa Cywilnego, który ukazywał się w latach 1974-1986 i był wydawany przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich. System Prawa Cywilnego składał się z 5 tomów, a ich redaktorem był prof. Witold Czachórski. W przedmowie do pierwszego wydania tomu pierwszego wskazano, że potrzeba podjęcia opracowania od zawsze była żywo odczuwana w środowiskach prawniczych. Obecnie System Prawa Prywatnego składa się z ponad 20 tomów, które są na bieżąco aktualizowane. Redaktorem był prof. Zbigniew Radwański, a następnie prof. Bogudar Kordasiewicz. Poszczególne tomy mają odrębnych redaktorów naukowych. Pozycje zawierają omówienie najważniejszych instytucji prawa z odwołaniem się do prezentowanych poglądów judykatury oraz doktryny oraz odniesienia do licznych pozycji bibliograficznych.
System Prawa Prywatnego jest częścią tzw. Systemu prawa, czyli zbioru publikacji z różnych dziedzin kompleksowo omawiających podejmowane zagadnienia. Poza Systemem Prawa Prywatnego do zbiorów Systemu prawa należą: System Postępowania Cywilnego, System Prawa Handlowego, System Prawa Administracyjnego, System Prawa Karnego, System Prawa Medycznego, System Prawa Unii Europejskiej. Są one tworzone z myślą o wsparciu prawników w sprawach najtrudniejszych, wymagających spojrzenia systemowego na całą gałąź prawa.
System Prawa Prywatnego i jego poszczególne tomy wydawany jest w wersji papierowej oraz w formie online z dostępem w ramach Legalis C.H.Beck.

W 2015 r. w Warszawie odbyła się Gala Systemu Prawa Prywatnego jako podsumowanie ponad 20 lat pracy nad publikacją, a także uhonorowanie dorobku naukowego prof. Zbigniewa Radwańskiego.

== Pierwsze wydania poszczególnych tomów ==
2007 r. Prawo cywilne – cz. ogólna T. 1 pod red. prof. dr. hab. Marka Safjana;
2002 r. Prawo cywilne – cz. ogólna T. 2 pod red. prof. Zbigniewa Radwańskiego;
2003 r. Prawo rzeczowe T. 3 pod red. prof. dr. hab. Tomasza Dybowskiego;
2005 r. Prawo rzeczowe T. 4 pod red. prof. dr. hab. Edwarda Gniewka;
2006 r. Prawo zobowiązań – cz. ogólna T. 5 pod red. prof. dr. hab. Ewy Łętowskiej;
2009 r. Prawo zobowiązań – cz. ogólna T. 6 pod red. prof. dr. hab. Adama Olejniczaka;
2010 r. Prawo zobowiązań – cz. ogólna T. 6 Suplement pod red. prof. dr. hab. Adama Olejniczaka;
2001 r. Prawo zobowiązań – cz. szczegółowa T. 7 pod red. prof. Jerzego Rajskiego;
2004 r. Prawo zobowiązań – cz. szczegółowa T. 8 pod red. dr hab. Janiny Panowicz-Lipskiej;
2010 r. Prawo umów nienazwanych T. 9 pod red. prof. dr. hab. Wojciecha Jana Katnera;
2009 r. Prawo spadkowe T. 10 pod red. prof. dr. hab. Bogudara Kordasiewicza;
2009 r. Prawo rodzinne T. 11 pod red. prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego;
2003 r. Prawo rodzinne T. 12 pod red. prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego;
2003 r. Prawo autorskie T. 13 pod red. prof. dr. hab. Janusza Barty;
2012 r. Prawo własności przemysłowej T. 14A pod red. prof. dr. hab. Ryszarda Skubisza;
2012 r. Prawo własności przemysłowej T. 14B pod red. prof. dr. hab. Ryszarda Skubisza;
2017 r. Prawo własności przemysłowej T. 14C pod red. prof. dr. hab. Ryszarda Skubisza;
2014 r. Prawo konkurencji T. 15 pod red. prof. dr. hab. Mariana Kępińskiego;
2008 r. Prawo Spółek Osobowych T. 16 pod red. prof. dr. hab. Andrzeja Szajkowskiego;
2010 r. Prawo spółek kapitałowych T. 17A pod red. prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego;
2010 r. Prawo spółek kapitałowych T. 17B pod red. prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego;
2005 r. Prawo papierów wartościowych T. 18 pod red. prof. Andrzeja Szumańskiego;
2006 r. Prawo papierów wartościowych T. 18 + suplement pod red. prof. Andrzeja Szumańskiego;
2006 r. Prawo papierów wartościowych T. 19 pod red. prof. Andrzeja Szumańskiego;
2014 r. Prawo prywatne międzynarodowe T. 20A pod red. prof. dr. hab. Maksymiliana Pazdana;
2015 r. Prawo prywatne międzynarodowe T. 20B pod red. prof. dr. hab. Maksymiliana Pazdana;
2015 r. Prawo prywatne międzynarodowe T. 20C pod red. prof. dr. hab. Maksymiliana Pazdana;
2020 r. Prawo spółdzielcze T. 21 pod red. prof. dr. hab. Krzysztof Pietrzykowski.

== Przypisy ==


Tymczasowe aresztowanie

Tymczasowe aresztowanie (potocznie areszt) – najbardziej dotkliwy ze środków zapobiegawczych stosowanych wobec podejrzanego lub oskarżonego w toku postępowania karnego, polegający na osadzeniu go w stałym miejscu (areszcie śledczym), w izolacji od świata zewnętrznego.

== Zakres ograniczenia wolności ==
Tymczasowe aresztowanie, ze względu na swój izolacyjny charakter jest dużo bardziej dotkliwe dla osadzonego, niż pobyt w więzieniu dla skazanych. Aresztowani nie mają, w przeciwieństwie do skazanych, prawa do przepustek, a rozmowy telefoniczne są kontrolowane przez administracje aresztu śledczego i na numery dozwolone przez organ dysponujący. Ich korespondencja jest cenzurowana przez organ śledczy, co powoduje niejednokrotnie wielotygodniowe opóźnienia poczty. Widzenia z najbliższymi uzależnione są od zgody organu dysponującego (prokuratora lub sądu). W niektórych krajach (Norwegia, Szwecja, Ukraina) z tych powodów, po zapadnięciu wyroku sądowego, zalicza się okres tymczasowego aresztowania do ogólnego wymiaru kary pozbawienia wolności w proporcji 1:1,5 lub 1:2.

== Decyzja o tymczasowym aresztowaniu ==
O tymczasowym aresztowaniu rozstrzyga sąd na wniosek prokuratora, kierując się potrzebą zapewnienia prawidłowego biegu postępowania. Na etapie postępowania przygotowawczego tymczasowe aresztowanie może zostać uchylone lub zmienione na łagodniejszy środek zapobiegawczy także przez prokuratora.
W myśl przepisów zawartych w kodeksie postępowania karnego, sąd oznacza okres tymczasowego aresztowania, który w zasadzie nie może przekraczać trzech miesięcy (art. 263 § 1). Na postanowienie sądu w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania przysługuje zażalenie. W razie potrzeby prokurator może wystąpić o przedłużenie na kolejny okres, który w sumie nie powinien przekroczyć roku (art. 263 § 2). Dotyczy to postępowania przygotowawczego, po skierowaniu do sądu aktu oskarżenia, sąd może nadal utrzymać tymczasowe aresztowanie, tak jednak, aby łączny czas tymczasowego aresztowania nie przekroczył 24 miesięcy (art. 263 § 3). Jednak w szczególnych wypadkach sąd apelacyjny może, na wniosek prokuratora, ten okres przedłużać powyżej 2 lat, teoretycznie bez limitu czasowego (art. 263 § 4). Rekordem jest „areszt tymczasowy” trwający dwanaście lat i trzy miesiące.

== Sytuacja w Polsce ==
W Polsce tymczasowe aresztowanie powinno nastąpić tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na „duże prawdopodobieństwo”, że oskarżony popełnił przestępstwo. W praktyce jest on nagminnie nadużywany.

Tymczasowe aresztowanie, zgodnie z kodeksem postępowania karnego, nie powinno być stosowane, gdy wystarczy inny środek zapobiegawczy. Pomimo to środek ten jest w Polsce nadużywany, o czym świadczą m.in. liczne przegrane przez Polskę sprawy przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka oraz wystąpienie tegoż z 2007 do władz polskich. Stosowanie przepisów o aresztowaniu tymczasowym, które powinno być wyjątkiem od reguły, ma charakter „blankietowy” i jest stosowane w sposób mechaniczny.
Senator RP Dorota Arciszewska-Mielewczyk w oświadczeniu skierowanym do ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry stwierdziła m.in.:

Adwokat Michał Tomczak wskazuje jednak, że w wielu przypadkach w okresie tymczasowego aresztowania prokuratura nie podejmuje faktycznie żadnych czynności lub są one niezwykle przewlekłe.
W jednej z rekordowych pod tym względem sprawie Adama Kauczora sądy w Katowicach podtrzymywały areszt tymczasowy przez siedem lat i dziesięć miesięcy (od lutego 2000 do listopada 2007). Z zebranych w trakcie postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka danych wynikało, że w 12% tymczasowych aresztowań ich czas wynosił od 1 do 2 lat, a w 2,5% przypadków przekraczał dwa lata. Równocześnie ETPC wskazał, że naruszenie Konwencji w sprawie Kauczora „wywodzi się z szerszego problemu, który wiąże się ze złym funkcjonowaniem polskiego wymiaru sprawiedliwości”.
W sprawie Czesława Kowalczyka areszt tymczasowy był przedłużany łącznie 12 i pół roku. W tej sprawie był również wydany wyrok ETPC, korzystny dla poszkodowanego. Ostatecznie w 2011 roku Kowalczyk został uniewinniony od zarzutu postawionego w 1999 roku.
W 2012 roku media nagłośniły sprawę Mariana Wegera, który w areszcie „tymczasowym” w Lublinie jest przetrzymywany bez postawienia zarzutów od 2003 roku, czyli łącznie 9 lat.
W 2011 Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy w rezolucji skrytykowało Polskę za ignorowanie obowiązku wykonywania orzeczeń Trybunału Praw Człowieka m.in. w zakresie przewlekłości postępowań sądowych oraz nadużywania aresztów tymczasowych, zaliczając Polskę do grupy dziewięciu krajów, które ignorują obowiązek wdrażania wyroków ETPC do swojego porządku prawnego.
Tendencja stosowania aresztu tymczasowego w sprawach gospodarczych od 2006 roku stopniowo się poprawia – sądy w tych sprawach częściej orzekają inne środki niż areszt tymczasowy. W 2006 roku w sprawach gospodarczych areszt tymczasowy zastosowano wobec 177 osób, w 2008 wobec 75, w 2011 wobec 30. Równocześnie wzrastają kwoty odszkodowań z tytułu niesłusznego aresztowania – w 2009 niesłuszne skazania, aresztowania, zatrzymania i stosowanie innych środków zabezpieczających kosztowały Skarb Państwa 5,3 mln zł, w 2010 – 11,3 mln, a w 2011 – 14,5 mln zł.
W 2015 roku po raz kolejny kontrowersje wzbudziła sprawa Macieja Dobrowolskiego, który w trakcie śledztwa i procesu spędził w areszcie tymczasowym ponad 40 miesięcy oskarżony o przemyt narkotyków jedynie na podstawie zeznań jednego świadka.
Raport HRW z 2017 zwrócił uwagę na to, że w Polsce tymczasowe aresztowanie ma ekscesowy charakter.
Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła uwagę na przypadek osoby, której areszt tymczasowy był wznawiany 29 razy. W rezultacie osoba ta była pozbawiona wolności przez niemal 8 lat bez postawienia jakichkolwiek zarzutów. Praktyka aresztów tymczasowych jest kontynuowana, pomimo wyroku ETPCz i licznych upomnień nawiązujących do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

== Sytuacja w Niemczech ==
Untersuchungshaft (dosł. areszt śledczy) stosuje się, jeżeli zaistnieją dwie przesłanki:

bezpośrednie podejrzenie popełnienia przestępstwa (dringender Tatverdacht);
jedna z określonych w ustawie materialnych przyczyn zastosowania aresztu (Haftgrund) – § 112 ust. 2 StPO:
oskarżony uciekł lub się ukrywa,
istnieje niebezpieczeństwo ucieczki obwinionego przed postępowaniem karnym (Fluchtgefahr),
zachowanie obwinionego stwarza podejrzenie, że będzie on:
niszczył, zmieniał, usuwał, ukrywał lub fałszował dowody,
wpływał w niedozwolony sposób na współobwinionych, świadków, biegłych,
nakłaniał do takiego postępowania inne osoby (Verdunkelungsgefahr).

== Zobacz też ==
wymiar sprawiedliwości w Polsce
dozór policyjny

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Jakie są przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania?