Geneza lęku

Geneza lęku – lęk definiowany jest jako „uczucie trwogi, obawy przed czymś, strach”; również jako „niejasny, nieprzyjemny stan emocjonalny charakteryzujący się przeżywaniem obaw, strachu, stresu i przykrości”. Towarzyszy człowiekowi od zawsze, a rozważania na temat istoty lęku sięgają okresu klasycznego i największych filozofów.
Pierwsze dyskusje na temat lęku pojawiły się w dziejach starożytnej Grecji, kiedy to greccy filozofowie koncentrowali się na zagadkach ludzkiej duszy. W tym okresie lęk postrzegany był jako objaw słabości człowieka.

== Lęk w ujęciu starożytnych filozofów ==
Na określenie lęku i sposobu jego postrzegania w okresie starożytnym ogromny wpływ ma Sokrates i jego intelektualizm etyczny. Wskazuje on wiedzę jako wyznacznik dobrego postępowania, jednocześnie klasyfikując lęk jako niedoskonałość intelektualną (głupota) i etyczną (tchórzostwo).
Według Platona strach, jako synonim lęku, „bezmyślnych rad udziela” i wszyscy powinni kierować się prawem i sprawiedliwością. Obawa przed więzieniem czy śmiercią nie może być wytłumaczeniem nieuczciwości.
Arystoteles zwraca zaś uwagę na wpływ wstydliwości na odczuwanie lęku. Twierdzi, że ludźmi kieruje strach przed hańbą i karą. W czasach starożytnych czyny takie, z moralnego punktu widzenia, uznawane były za negatywne i umiejscawiane w sferze irracjonalności. Arystoteles zauważa także podobieństwo lęku przed niesławą do lęku przed niebezpieczeństwem. Tak jedno, jak i drugie objawia się czymś cielesnym (rumienienie się, bladnięcie). Dlatego też uznaje doświadczenie lęku za wspólne ludziom i zwierzętom. Ta filozoficzna myśl określa zatem, że człowiek lękliwy to człowiek, któremu brakuje rozumu.
Seneka wpisując się w myśli innych filozofów wskazuje, że człowiek jest w stanie zapanować nad swoim ciałem i jego reakcjami, a tym samym nad lękiem. Według niego:

=== Przyczyny i sposoby walki z lękiem wg greckich i rzymskich filozofów ===
Filozofia starożytna wskazuje, że częściej niż rzeczywiste zagrożenie, impulsem dla lęku są rzeczy urojone, niepewne i złudne. Jednak jako najczęstszą jego przyczynę określa pewność i nieuchronność śmierci. Przedstawiane przez filozofów sposoby zwalczania lęku skupiają się na dwóch aspektach. Poszukiwania uzasadnienia nieśmiertelności duszy (Platon, Arystoteles) oraz przyjmowania śmierci jako czegoś nieuniknionego (Seneka).
Jednak filozofia nie skupia się jedynie na zwalczaniu obaw związanych przed śmiercią. Próbuje również znaleźć sposoby na walkę z masowymi lękami urojonymi. Przykładem tego może być strach przed bogami, wskazujący w człowieku pierwiastek szaleństwa:

Epikur zaś definiuje lęk jako przyczynę cierpienia, które uniemożliwia odczuwanie radości. Dlatego też filozofia ma być lekarstwem w drodze do osiągnięcia szczęścia.
Znaczącym dla filozofów jest stwierdzenie, że pewne lęki są nabyte, a skoro tak, można również się ich pozbyć. Według Arystotelesa człowiek staje się lękliwy bądź mężny poprzez działania i decyzje, które podejmuje.
Warto jednak zauważyć, że doktryna arystotelesowska nie opiera się całkowicie na negatywnym postrzeganiu lęku, co wpisuje się w popularny schemat starożytnych tekstów. Wskazuje, że w zetknięciu się z rzeczami strasznymi, rozsądnie jest się lękać. Tak więc będąc uzasadnionym i funkcjonalnym przyjmuje formę racjonalną.

== Lęk w koncepcji chrześcijańskiej ==
Pewne aspekty zjawiska lęku, zwłaszcza te wg myśli Arystotelesa, pozostają niezmienne. Jednak chrześcijaństwo wpływa na postrzeganie lęku w sferach końca ludzkiej egzystencji i uduchowienia. Uznaje bowiem, że trwoga przed Bogiem jest cnotą i objawem dobrego życia. Wskazuje, że człowiek wierzący powinien miłować Boga i jednocześnie lękać się go. Powiązanie tych dwóch aspektów jest podstawą koncepcji chrześcijańskiej. W ustaleniach Soboru Watykańskiego II możemy znaleźć: „w każdym czasie i w każdym narodzie miły jest Bogu, ktokolwiek się Go lęka i postępuje sprawiedliwie”.
Dlatego też lęk przed grzechem staje się kluczowym bodźcem dla chrześcijan, by mu nie ulegać. Pojawia się tutaj również rola sumienia, choć swoje korzenie ma nadal w starożytności (myśl platońska), i strach przed potępieniem w oczach wszechobecnego Boga.

== Lęk w opisie współczesnym ==
To, co we wczesnym chrześcijaństwie jest kluczową cechą (zespolenie miłości z lękiem), współcześnie traci na znaczeniu. Kościół uznaje bowiem miłość do Boga, jednocześnie dyskredytując lęk przed karą, uznawany dotąd za motywację do działania.
Analizując jednak wszelkie rozważania starożytnych bądź nowożytnych filozofów sprowadzają się one do podobnych wniosków. Mianowicie przyczyną lęku jest sam lęk.

Blaise Pascal wskazując na wpływ wyobraźni i jej odpowiedzialność za tworzenie się lęku potwierdza również dywagacje wielkich myślicieli.
Grupa Willema Arrindela, holenderskiego badacza z dziedziny psychologii zdrowia, osobowości i psychologii klinicznej, wygenerowała kilka czynników, by sklasyfikować lęk w pewnych grupach:

lęk spowodowany kontaktami interpersonalnymi,
lęk przed śmiercią, chorobą,
lęk/fobie na punkcie zwierząt,
lęk/agorafobia.
Jak widać źródła lęku na przestrzeni wieków nie zmieniły swojej formy. Tak jak kiedyś, tak i dziś odczuwamy lęk. Nauczyliśmy się jednak rozpoznawać go, szeregować i szukać kolejnych sposobów na walkę z nim. Tak więc sam schemat postrzegania lęku czy jego natury również pozostaje niemal niezmienny.

== Zobacz też ==
zaburzenia lękowe
lęk społeczny

== Przypisy ==


Geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna

Geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna – dyscyplina nauki w dziedzinie nauk społecznych, obowiązująca od 1 października 2018 roku zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1818) zastąpionym przez rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 11 października 2022 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 211).

== Przyczyny wydzielenia dyscypliny ==
Wśród przyczyn wydzielenia dyscypliny z geografii ogólnej było niezadowolenie doktorantów z zakresu geografii społeczno-ekonomicznej z konieczności uczęszczania na zajęcia z geologii czy glacjologii, kolejnym problemem wcześniejszego funkcjonowania katalogu dyscyplin były procedury uzyskiwania stopni i tytułów, gdzie pojawiało się zamieszanie wynikające z odrębności geografii społeczno-ekonomicznej.

== Historia kształtowania dyscypliny ==
Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów stanowiskiem swojej sekcji nauk ekonomicznych z 10 października 2017 roku podkreśliła istnienie argumentów za wydzieleniem nowej dyscypliny. To stanowisko zostało poparte miesiąc później (10 listopada 2017) przez Komitet Nauk Geograficznych PAN. Pod koniec tego samego roku Zespół Wykonawczy Unii na rzecz Rozwoju Kierunku Studiów Gospodarka Przestrzenna zwrócił się listem do ówczesnego ministra nauki i szkolnictwa wyższego Jarosława Gowina podkreślając potrzebę stworzenia odrębności gospodarki przestrzennej ze względu na długie doświadczenie w prowadzeniu tego kierunku studiów (25 lat). 2018 rok odznaczał się w dyskusji nad nowym podziałem dyscyplin naukowych dużą zmiennością w próbach przypisania zarówno geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarki przestrzennej do różnych dyscplin. Ostatecznie Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego 30 września 2018 roku ogłosił rozporządzenie tworzące dyscyplinę geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna  w dziedzinie nauk społecznych.

== Efekty wydzielenia dyscypliny ==
Wśród pozytywnych efektów pojawienia się nowej dyscypliny można wymienić między innymi silniejsze instytucjonalne reprezentowanie naukowców w Radzie Doskonałości Naukowej. Z kolei wśród negatywnych można wymienić dezintegrację istniejących jednostek geograficznych czy utratę przez niektóre z nich możliwości nadawania stopni i tytułów.

== Ewaluacja ==
W wyniku przeprowadzonej ewaluacji nauki za lata 2017 - 2021, poszczególnym podmiotom w ramach, których ta dyscyplina jest realizowana, przyznano następujące kategorie:

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu


Informacja naukowa

Informacja naukowa – termin odnoszący się do:

nauki obejmującej teorię i metodologię działalności informacyjnej, czyli gromadzenie, przetwarzanie oraz udostępnianie danych, wiadomości, informacji z różnych dziedzin wiedzy; od 2010 oficjalnie przyjętą nazwą tej nauki jest informatologia, a nauka o informacji naukowej jest traktowana jako jej część skupiona na problematyce działalności informacyjnej w nauce, dotyczącej wyników badań naukowych i służącej prowadzeniu badań naukowych;
działań praktycznych związanych z usługami informacyjnymi w nauce;
komunikatów opracowanych metodami naukowymi, utrwalonych na odpowiednim nośniku informacji, przekazywanych użytkownikom. W tym znaczeniu i.n. może być precyzowana w zależności od swego przedmiotu (np. informacja firmowa, patentowa, normalizacyjna, techniczna, ekonomiczna itd.); od zakresu objętego jej zbiorem (np. informacja branżowa, dziedzinowa, problemowa itp.); od rodzaju (np. informacja ekspresowa, analityczna, analityczno-syntetyczna, selektywna, syntetyczna, pełna, kompleksowa, dokumentacyjna, faktograficzna itd.); od formy (np. informacja audialna, graficzna, liczbowa, pisemna, wizualna itp.); od sposobu realizacji (np. informacja retrospektywna, bieżąca, jednorazowa); od stosunku do źródła (np. informacja pierwotna, pochodna itd.) i od roli w systemie. Jest informacją o osiągnięciach nauki, przeznaczoną dla pracowników nauki, opracowaną metodą naukową.
Przedmiotem informacji naukowej są obiekty, procesy, zdarzenia i zjawiska informacyjne w społeczeństwie, w świecie człowieka, widziane w perspektywie pośredniczenia pomiędzy utrwalonymi zasobami informacji a ludźmi, którzy jej potrzebują.
W Polsce planowa działalność informacyjna zaczęła się od powołania 1950 Głównego Instytutu Dokumentacji Naukowo-Technicznej, przekształconego kolejno w: Centralny Instytut Dokumentacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej (1952), Centralny Instytut Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej (1960) oraz Instytut Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej (1971), podporządkowany Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej (CINTE), które funkcjonowało jako urząd centralny odpowiadający za programowanie, planowanie i koordynowanie przedsięwzięć mających na celu rozwój ogólnokrajowego systemu informacji, szkolenie pracowników informacji, opracowywanie projektów aktów normatywnych dotyczących organizacji i metodyki działalności informacyjnej oraz współpracę międzynarodową w zakresie informacji naukowej. Po likwidacji CINTE w 1990 nadzór nad Instytutem objął minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania, a od 1997 – minister gospodarki. Instytut zakończył działalność w 2002, a zespół jego pracowników w postaci Zakładu Technik Informacyjnych został włączony do Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skałkowego. W miejsce CINTE w 1991 powołany został Ośrodek Przetwarzania Informacji (OPI) umieszczony w strukturze Komitetu Badań Naukowych, a po włączeniu w 2005 KBN do ministerstwa nauki OPI otrzymał status państwowego instytutu badawczego i jest podporządkowany Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Praktyczną działalność informacyjną prowadzą też ośrodki informacji (dokumentacji), biblioteki i archiwa, które miały być podstawowymi ogniwami krajowego Systemu Informacji Naukowej, Technicznej i Organizacyjnej. Szkoleniem kadr informacji naukowej zajmują się szkoły policealne oraz szkoły wyższe (kierunek bibliotekoznawstwa i informacji naukowej i inne związane z dyscypliną bibliologia i informatologia). Polska bierze udział w pracach wielu międzynarodowych instytucji i systemów informacyjnych (m.in. FID, IFLA, MCNTI, Infoterm, WHO, FAO) oraz uczestniczy w Generalnym Programie Informacyjnym UNESCO.

== Przypisy ==


Informatyka społeczna

Informatyka społeczna, także socjoinformatyka – interdyscylinarna dziedzina badań łącząca nauki społeczne i informatyczne. Odnosi się do szeroko rozumianego związku pomiędzy technologiami informatycznymi i światem społecznym. Obejmuje między innymi web mining, reality mining, symulacje społeczeństw i boty społecznościowe. Przedmiotem zainteresowania badaczy jest także z jednej strony wpływ informatycznych technologii komunikacyjnych na zmiany społeczne i psychologiczne wśród osób, które z nich korzystają. Z drugiej strony badany jest wpływ zjawisk społecznych na systemy informatyczne, między innymi komunikatory, serwisy społecznościowe. Jedna z pierwszych definicji została stworzona przez Roba Klinga, założyciela Center for Social Informatics:

Informatyka społeczna odnosi się do badania społecznych aspektów komputeryzacji, a w tym roli technologii informatycznych w zmianach społecznych i organizacyjnych, użytkowania technologii informatycznych w kontekście społecznym i sposobów, w jaki siły i praktyki społeczne wpływają na społeczną organizację pracy przy technologiach informacyjnych.
Informatykę społeczną można rozumieć jako interdyscyplinarny obszar badań na przecięciu nauk społecznych i informatycznych. Dziedzina ta zajmuje się badaniem:

w jaki sposób systemy informatyczne mogą wspierać realizację celów społecznych (takich jak transparentność, sprawiedliwość, rozwój, współpraca),
jak mechanizmy społeczne mogą poprawiać funkcjonowanie systemów informacyjnych,
jak odkrywać i pozyskiwać dane pozostawiane w systemach informacyjnych, na podstawie których można badać zjawiska i procesy społeczne,
społeczeństw i zjawisk społecznych.
Przykładem realizacji celów społecznych może być zapewnianie sprawiedliwości użytkownikom aplikacji peer-to-peer, lub poprawa efektywności współpracy przy wykorzystaniu informatycznych narzędzi pracy grupowej. Przykładem zastosowania mechanizmów społecznych może być zarządzanie zaufaniem i systemy reputacyjne, stosowane między innymi w aukcjach internetowych. Przykładem odkrywania danych jest analiza trendów popularności partii politycznych na podstawie opinii pozostawianych w Internecie.
Informatyka społeczna jest także dziedziną nauk społecznych, jak socjologia i psychologia Internetu. W dziedzinie nauk społecznych udostępnienie dużej ilości danych behawioralnych na temat zachowań społecznych może stanowić rewolucję metodologiczną określaną mianem Computational Social Science.
Jest wiele przykładów praktycznych systemów informacyjnych, które mogą stanowić przedmiot badań informatyki społecznej. Najszerzej wykorzystywane są systemy informacyjne działające za pomocą technologii internetowych, szczególnie technologii Web 2.0, a także systemy e-commerce. Jednakże Internet to nie tylko WWW, lecz także komunikatory, poczta elektroniczna i inne.
Zastosowania Internetu są tak powszechne, że można zacząć mówić o tym, że mają wpływ nie tylko na indywidualnych ludzi, ale na relacje i procesy zachodzące w społecznościach ludzkich. Popularność Internetu powoduje także tworzenie olbrzymiej ilości danych o zainteresowaniach, opiniach, czynnościach i innych aspektach życia ludzi w społeczeństwie. Tę obserwację można sformułować krótko: Internet stał się sensorem społeczeństwa.
W celu systematycznego opisu badań prowadzonych przez informatykę społeczną warto wprowadzić termin systemu informatycznego, rozumianego jako cyfrowo zapisane informacje i procesy przetwarzania tych informacji, oraz systemu społecznego, rozumianego jako zbiorowość ludzka oraz zachodzące w niej procesy społeczne. Relacje pomiędzy systemem społecznym i systemem informacyjnym (obejmującym Internet) są złożone i bogate. Aby ułatwić i usystematyzować dyskusję z punktu widzenia informatyki społecznej, można skupić się na relacjach, które tworzą (produkują) lub wykorzystują (konsumują) informację. W tym kontekście, relacje pomiędzy systemem informacyjnym i społecznym mogą zostać zobrazowane w następujący sposób:
Poprzez procesy produkowania i konsumpcji informacji, system informacyjny odczuwa i wpływa na system społeczny. Dzięki odczuwaniu, system informacyjny jest modyfikowany i wzbogacany przez system społeczny. Należy tu wspomnieć, że istnieje też inna, istotna relacja pomiędzy systemem społecznym a systemem informacyjnym, która wpływa na wydajność systemu informacyjnego. Jest to relacja wpływu struktury, procesów i dynamiki systemu społecznego na wydajność algorytmów i protokołów systemu informacyjnego. Nazwijmy ją krótko relacją wpływu społecznego. Nie jest to jednak relacja produkcji lub wytwarzania informacji, taka jak wpływanie przez system informacyjny na system społeczny.
Poprzez wpływanie, system informacyjny modyfikuje system społeczny. Informatyka społeczna zajmuje się badaniem i poprawą działania relacji odczuwania i wpływania. Jednym z jej największych wyzwań jest zrozumienie dynamiki związków pomiędzy systemem informacyjnym a systemem społecznym, polegających na sprzężeniu zwrotnym odczuwania i wpływu.

== Dziedziny ==
Informatyka społeczna jest z założenia dziedziną interdyscyplinarną, łącząc przedstawicieli takich dziedzin, jak informatyka, socjologia, psychologia, ekonomia, antropologia kulturowa, antropologia społeczna, etologia, politologia i przedstawicieli świata sztuki.

=== Web mining ===
Web mining jest dziedziną stosującą techniki eksploracji danych do analizy informacji pozyskanych z sieci WWW. Jest to zatem dziedzina wykorzystująca relację odczuwania systemu społecznego przez system informacyjny.
Można podać wiele przykładów, jak relacja odczuwania jest wykorzystywana przez Web mining. W sieci WWW, codziennie tworzonych jest setki lub tysiące nowych blogów. Blogi są źródłem danych używanych przez socjologów, specjalistów od marketingu, a także politologów. Innym przykładem relacji odczuwania są sieci społeczne takie jak LinkedIn, reprezentujące relacje społeczne pomiędzy swoimi użytkownikami. Usługi i portale oparte na sieciach społecznych, takie jak Facebook lub nk.pl, są także przykładem bardzo silnego sprzężenia zwrotnego pomiędzy systemem informacyjnym i społecznym. Usługi te mają bowiem wyraźny wpływ na zachowanie społeczności ludzkich, są też źródłem informacji o dużym potencjale gospodarczym. Tak silne sprzężenie zwrotne demonstruje istotność badań informatyki społecznej. O ile systemy te były przedmiotem wielu badań w naukach społecznych, mających na celu zrozumienie procesów społecznych dzięki informacjom odczuwanym przez system informacyjny, to mało jest badań mających na celu poprawę relacji odczuwania oraz wpływu lub analizy ich współzależności.
W ramach web miningu występują takie zainteresowania jak:

analiza topologii Internetu, WWW i p2p
analiza dyfuzji informacji (rozprzestrzenianie plotek, innowacji etc)
automatyczna analiza treści
analiza emocji (sentymentów)

=== Reality Mining ===
Reality mining to dziedzina zajmująca się analizą (modelowaniem, przewidywaniem) zjawisk społecznych przy pomocy elektronicznych technologii analitycznych i technologii komunikacyjnych codziennego użytku (takich jak telefony komórkowe, komputery etc). Pionierskie badanie w tej dziedzinie zostało przeprowadzone w MIT Media Lab, w ramach którego analizowane były wzory zachowań użytkowników telefonów komórkowych połączonych siecią Bluetooth.

=== Symulacje społeczeństw ===
Symulacja społeczeństw (ang. social simulation) jest dziedziną badań koncentrującą się na zastosowaniu metod obliczeniowych informatyki do poszukiwania odpowiedzi na problemy podnoszone przez nauki społeczne. Formalne podejścia takie jak systemy wieloagentowe czy automaty komórkowe używane są do wyjaśniania zjawisk m.in. z socjologii, ekonomii, politologii, antropologii, geografii czy lingwistyki. Naukowcy zajmujący się symulacjami społeczeństw koncentrują się na modelowaniu lokalnych zjawisk występujących pomiędzy pojedynczymi agentami w przekonaniu, że złożone efekty widoczne na poziomie makro powstają właśnie dzięki takim lokalnym interakcjom metodą „bottom up”.
Robert Axlerod postuluje, że symulacje społeczeństw są nowym, trzecim, paradygmatem uprawiania nauki. Jako wynik działania modelu społeczeństwa powstają dane, które mogą być analizowane, a dzięki możliwości wielokrotnego powtarzania eksperymentów dla różnorodnych parametrów odpowiedzi na pytania o pochodzenie złożonych efektów społecznych czy ewolucyjnych mogą być identyfikowane. Gorącą dyskusję wśród naukowców wzbudza pytanie, czy wnioski wyciągnięte na podstawie modelu społeczeństwa mają jakiekolwiek odniesienie do rzeczywistego społeczeństwa.
Najnowsze wyniki badań i żywą dyskusję epistemologiczną można znaleźć w Journal of Artificial Society and Social Simulation.

=== Udoskonalanie aplikacji społecznościowych (Web 2.0) ===
W informatyce społecznej ważna jest jednak także poprawa, a nie tylko wykorzystanie relacji odczuwania. Poprzez projektowanie i wdrażanie innowacyjnych serwisów Web 2.0 lub innych aplikacji Internetowych (na przykład, komunikatorów społecznościowych), lepiej dostosowanych do potrzeb społecznych, oraz gromadzących nowe rodzaje danych, system informacyjny może pozyskać nowe informacje od systemu społecznego. Inną możliwością poprawy relacji odczuwania jest wynalezienie nowych sposobów odkrywania informacji o zjawiskach społecznych w Internecie.
Jednym z największych wyzwań informatyki społecznej jest pytanie zadane przez Tima Bernersa Lee. Programiści Internetowi utworzyli wiele aplikacji i portali Web 2.0, z których niektóre zyskały licznych użytkowników. Kiedy taka aplikacja jest tworzona, może być testowana tylko w skali mikro. Kiedy zostanie zaimplementowana, wdrożona i stanie się popularna, zaczyna działać w skali makro, i ujawnia własności, które nie mogły zostać przewidziane i zrozumiane w czasie jej projektowania i testowania. Te własności są wynikiem procesów społecznych. Jest to rezultat relacji wpływu społecznego, o której była mowa wcześniej. Pytanie brzmi: czy możemy zanalizować i przewidzieć te własności systemu informacyjnego (aplikacji Web 2.0), zanim zostanie on wdrożony, i czy możemy wykorzystać tę wiedzę do poprawy projektów aplikacji Web 2.0? Pytanie to ma ogromne znaczenie w praktyce. Wyobraźmy sobie na przykład serwis aukcyjny, który chce zmodyfikować swój system reputacyjny (służący na przykład do pomocy użytkownikom w podejmowaniu decyzji, czy kupować u określonego sprzedającego). Czy można przewidzieć, jak taka zmiana wpłynie na zachowanie społeczne, i jak będzie odczuwane nowe zachowanie społeczne? Wynikiem zmian w zachowaniach społecznych mogą może być po prostu spadek przychodów serwisu aukcyjnego. Modele systemu społecznego, opracowane w wyniku analizy relacji odczuwania i wpływania, mogą także być wykorzystane do analizy i predykcji relacji wpływu społecznego.

=== Udoskonalanie aplikacji peer-to-peer (P2P) ===
Aplikacje dzielenia plików P2P były z początku projektowane bez uwzględnienia efektów społecznych. Szybko okazało się jednak, że zjawiska społeczne i zachowania ludzkie mogą mieć duży wpływ na ich wydajność. Wydajność aplikacji P2P zależy od ilości zasobów, udostępnianych przez jej użytkowników. Wielu użytkowników jednak woli korzystać z zasobów innych, nie udostępniając nic w zamian. Są oni określani terminem freeriders (pasażerów na gapę). Istnienie znaczącej ilości takich użytkowników wpływa na wydajność każdej aplikacji P2P. Protokoły dzielenia plików P2P ewoluowały, próbując poradzić sobie z tym problemem. Pierwszym krokiem było wprowadzenie modelu samolubnego użytkownika, co zaowocowało rozwinięciem protokołu Bittorrent wraz z algorytmem choke-unchoke (opartym na strategii Wet-za-wet, opracowanej dla iterowanego dylematu więźnia). Obecnie uznaje się, że model samolubnego użytkownika jest zbytnim uproszczeniem, powodującym nadmierne ograniczenie możliwości aplikacji P2P. Kolejnym krokiem jest przyjęcie modelu użytkowników zdolnych do ograniczonej współpracy (ze znajomymi w sieci społecznej). Projekt Tribler podjął próbę rozwinięcia protokołu Bittorrent w celu umożliwienia takiej współpracy.
Przykład aplikacji P2P dobrze ilustruje relację wpływu społecznego, wywieranego przez system społeczny na system informacyjny. Zachowania społeczne użytkowników aplikacji P2P, takie jak współpraca lub egoizm, mają wpływ na wydajność całego systemu. Relacja wpływu społecznego dotyczy jednak nie tylko wydajności, ale także jakości lub bezpieczeństwa systemu informacyjnego.

=== Ochrona informacji i socjotechnika ===
Innym przykładem relacji wpływu społecznego jest efekt wywierany przez zachowania użytkowników na bezpieczeństwo systemów informacyjnych. Popularnie określane jako socjotechnika, strategie adwersarzy dążących do obejścia zabezpieczeń systemu informacyjnego często wykorzystują zjawiska społeczne i zachowania ludzkie. Efekty zachowań społecznych są brane pod uwagę w badaniach dotyczących ochrony informacji, choć z perspektywy tych badań system społeczny jest traktowany jako część systemu informatycznego.

=== Estetyka nowych mediów ===
Estetyka nowych mediów (sztuka nowych mediów) jest gałęzią sztuki, w której wykorzystuje się technologie informatyczne do tworzenia dzieł sztuki. Według Lva Manovicha nowe podejście w tej dziedzinie polega na wykorzystaniu technik analizowania i przedstawiania danych, które stały się codziennością w matematyce i przetwarzaniu danych (wizualizacja danych, przetwarzanie obrazu etc) do analizowania obiektów kulturowych. Projekty związane z tą dziedziną skupiają się na literaturze, malarstwie, rzeźbie i przedmiotach codziennego użytku, Culture Vis.

=== Społeczeństwo informacyjne ===

Osią rozważań dot. zmiany społecznej spowodowanej nowymi technologiami jest pojęcie informacji i blisko z nim związane pojęcie wiedzy. Jako jeden z pierwszych, dostrzegł to zjawisko Fritz Machlup opisujący zjawisko produkcji i dystrybucji wiedzy. Daniel Bell uznał, że informacja stała się podstawą wytworzenia się nowego sektora informacyjnego – centralnego elementu społeczeństwa postinformacyjnego. Informacja zaczęła być postrzegana jako podstawowa wartość ekonomiczna, którą można produkować, sprzedawać, obracać i oferować zorientowane wokół niej usługi. Dlatego też centralnym pojęciem opisującym to zjawisko jest społeczeństwo informacyjne, stworzone przez Tadao Umesao. Według Bella społeczeństwo informacyjne cechuje:

dominacja sektora usług w gospodarce oraz rozwój sektora czwartego (finanse, ubezpieczenia itp.) i piątego (edukacja, zdrowie, nauka);
dominacja specjalistów i naukowców w strukturze zawodowej;
centralne znaczenie wiedzy teoretycznej jako źródła innowacji;
wprowadzenie społecznej kontroli rozwoju techniki;
tworzenie „technologii intelektualnych” jako podstawy podejmowania decyzji politycznych i społecznych.
Tomasz Goban-Klas dodaje, że społeczeństwa informacyjnego nie sposób rozważać bez uwzględnienia środków do korzystania z informacji, czyli szeroko rozumianych mediów. Leszek Porębski zauważa, że pojęcie to bywa rozumiane na sposób opisowy lub postulatywny. Związany z tym problem dot. wskaźników społeczeństwa informacyjnego. Autor ten, przywołując ich różne przykłady, zwraca uwagę, że koncentrują się one, przede wszystkim, na kwestiach gospodarczych, takich jak udział rynku w produkcji technologii informacyjnych lub dostępność informacji. W ten sposób mierzone, społeczeństwo informacyjne staje się określonym modelem gospodarki, a nie form uspołecznienia. W omawianym pojęciu tkwi założenie, iż zapewnienie dostępu do technologii informacyjnych i w konsekwencji, do informacji, jest warunkiem wystarczającym do osiągnięcia sukcesu w społeczeństwie informacyjnym.
Czym jest ten sukces? W oficjalnej strategii informatyzacji Polski na lata 2004–2006 (ePolska) wymienione są trzy podstawowe obszary kluczowe dla rodzimej realizacji społeczeństwa informacyjnego: zapewnienie powszechnego dostępu do Internetu, stworzenie szerokich i wartościowych treści i usług i edukację informatyczną, których celem jest osiągnięcie następujących korzyści jakościowych:

zadowolenie obywateli z lepszego dostępu do tradycyjnych usług;
możliwość świadczenia i korzystania z nowych usług;
możliwość zdobywania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji – rozwoju osobowego, niezależnie od pochodzenia społecznego i geograficznego;
udział w życiu społecznym i politycznym, eliminowanie podziału społecznego, a nawet renesans demokracji bezpośredniej.

== Przyszłość ==
Informatyka społeczna, obok zastosowań praktycznych i estetycznych, prawdopodobnie będzie się rozwijać w kierunku analizy sprzężenia zwrotnego wzajemnego oddziaływania systemów społecznych i informatycznych.

== Ośrodki naukowe ==

Rob Kling Center for Social Informatics na Indiana University
Wydział Nauk Społecznych w Univerza v Ljubljani
Reality Mining w Massachusetts Institute of Technology
Web Science University of Southampton
Społeczna Psychologia Internetu i Komunikacji w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej
Informatyka społeczna w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych
Informatyka społeczna w Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie
Socjologia gospodarki i Internetu w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II

== Zobacz też ==
społeczeństwo informacyjne
demokracja elektroniczna
bot społeczny (program)

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
D. Batorski, M. Marody i A. Nowak (red.) (2006). Społeczna przestrzeń internetu. Warszawa: Academica.
Ł. Jonak, P. Mazurek, M. Olcoń, A. Przybylska, A. Tarkowski, J. Zając (2006) Re: internet – społeczne aspekty medium. Polskie konteksty i interpretacje. Warszawa: WAiP.
K. Winkowska-Nowak, D. Batorski, H-O Peitgen (2003). Wprowadzenie do dynamiki społecznej. Warszawa: Academica.
J. Kurczewski (red.), (2006). Wielka sieć. E-seje z socjologii Internetu. Warszawa: Trio.
L. Haber, M. Niezgoda (red.), (2006). Społeczeństwo informacyjne. Aspekty funkcjonalne i dysfunkcjonalne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

== Linki zewnętrzne ==
Social Informatics. social-informatics.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-17)].
Webscience Research Initiative
Social Informatics Resources, Nesna University College, Norway
Diagnoza Internetu
Debata „Internet jako sensor społeczeństwa”


Interes

Interes — pojęcie występujące w naukach społecznych i różnie definiowane, związane z kategoriami „potrzeba” i  „wartość”; Jako podstawę interesu, uważa się pewien rodzaj wartości, gdzie x jest interesem A ze względu na wartość y. Dany stan albo przedmiot może zostać uznany za interes podmiotu, z uwagi na to, że jest on wartościowy lub korzystny dla niego. Określenia interesu można wskazać potrzeby lub zbiór potrzeb, gdzie x jest interesem A ze względu na potrzebę y. Interes stanowi również przyczynę, pobudzającą do wzięcia udziału w czymś bądź — obchodzącą kogoś rzecz.
Samo pojęcie „interes” pochodzi od słowa interesse, które w języku łacińskim tłumaczone jest jako ‘być w czymś’ w rozumieniu „znajdować się w czymś”, „brać udział”, „być obecnym”. Słownik języka polskiego definiuje „interes” jako sprawę, omówienie sprawy, pożytek, korzyść, zysk, rzecz opłacalną.
Rzeczownik „interes” może być zestawiony z dookreśleniami takimi, jak faktyczny, prawny, indywidualny, zbiorowy, społeczny, publiczny, narodowy, państwowy, rzeczywisty, ukryty, itp., które to wskazują na konkretną płaszczyznę odniesienia tego wyrazu. W licznych aktach prawnych możemy spotkać ten termin w różnym kontekście, jako, między innymi:

Interes prawny – koncepcja prawna
Interes faktyczny
Interes narodowy – utożsamiany z racją stanu
interes publiczny

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Grupa interesu
Konflikt interesów


Kultura konwergencji

Kultura konwergencji – zjawisko z pogranicza nauk społecznych i nowych technologii.
Określa ono wytwory kultury i modele zachowań powstałe pod wpływem konwergencji mediów. Autorem pojęcia jest amerykański medioznawca Henry Jenkins, który w swojej książce „Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów” dokładnie analizuje procesy łączenie się mediów na różnych poziomach i skutki tego procesu w wymiarze kulturowym. Przykładem wytworu kultury konwergencyjnej są krótkometrażowe filmy na podstawie sagi Gwiezdne wojny, które realizowane są amatorsko przez fanów tej serii filmów.

== Przypisy ==


Nauka i naukoznawstwo

"Nauka i naukoznawstwo" ("Science and Science of Science", "Наука та наукознавство") - międzynarodowe czasopismo, który wydaje z 1993 roku Centrum badań naukowo-technicznego potencjału i historii nauki im. G.M. Dobrowa NAN Ukrainy.
Czasopismo jest stworzone na zapleczu republikańskiego międzyresortowego naukowego zbioru "Naukoznawstwo i informatyka" ("Наукознавство та інформатика"). Ten zbiór Centrum wydawało od 1970 do 1992.
W redakcyjne kolegium czasopisma wchodzą fachowcy z Ukrainy, Rosji, Wielkiej Brytanii, Chin, USA i Węgier.
Artykuły mogą ukazywać się na trzech językach: ukraińskim, rosyjskim i angielskim.
Cel czasopisma - przybliżenie rozwoju nauki i naukoznawstwa w historycznych, współczesnych i perspektywicznych aspektach, ujawnienie wpływu nauki na gospodarkę, kulturę, edukację i inne dziedziny życia, analiza socjalnych, ekologicznych, wojskowych i innych aspektów naukowych badań, opracowanie problemów państwowej naukowo-technicznej i innowacyjnej polityki, inicjowanie dyskusji w naukowym i społecznym środowisku względem stanu nauki i jej możliwości rozwiązywania aktualnych problemów.
Czasopismo orientuje się na różne grupy odbiorców, jak specjalistów z badania nauki (naukoznawców, organizatorów nauki, filozofów, historyków nauki), jak i szerokiego grona czytelników.

== Główne przedmiotowe pole publikacji czasopisma ==
- nauka w życiu ludzi i społeczeństw;
- wyniki badań naukoznawczych;
- wyniki badań w obwodzie historii i filozofii nauki.

== Stałe rubryki czasopisma ==
- nauka, technologie i innowacje we współczesnym świecie;
- problemu rozwoju naukowo-technicznego potencjału i jego współdziałania z gospodarką, systemem edukacji i kulturą;
- horyzonty rozwoju nauki (z przeszłości, przez teraźniejszość do przyszłości);
- praca naukoznawcy i historyka nauki (główne naukowe prace, dysertacje badania, recenzje, przegląd profilowych naukowych czasopism;
- z historii wynalazków i odkryć;
- Ukraina w światowym kontekście, chronologia głównych wydarzeń w naukowo-organizacyjnym życiu ukraińskiej nauki.
Adres redakcji: Kijów, bulwar Tarasa Szewczenki 60.
Strona internetowa wydawcy : http://stepscenter.at.ua.
Archiwa numerów :
http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/nnz/texts.html,
https://web.archive.org/web/20111231045525/http://stepscenter.ho.ua/works.htm.


Nauki o bezpieczeństwie

Nauki o bezpieczeństwie – jedna z dyscyplin naukowych wchodzących w skład obszaru nauk społecznych i dziedziny nauk społecznych, utworzona uchwałą Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 28 stycznia 2011 r. zmieniającą uchwałę w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. 2011 nr 14 poz. 149).
Przedmiotem badań nauk o bezpieczeństwie są współczesne systemy bezpieczeństwa w wymiarze militarnym i niemilitarnym oraz ich funkcjonowanie na różnych poziomach organizacyjnych. Systemy te obejmują działania instytucji o charakterze państwowym, rządowym i samorządowym, przedsiębiorców i organizacji społecznych. Badania w zakresie tej dyscypliny powinny służyć tworzeniu teoretycznych podstaw i rozwojowi systemów bezpieczeństwa międzynarodowego i narodowego oraz systemów operacyjnych funkcjonujących w obszarze bezpieczeństwa.


Nauki społeczne

Nauki społeczne – nauki badające społeczeństwa – ich strukturę, dzieje, kulturę, prawa i prawidłowości jego rozwoju. Obok nauk przyrodniczych i nauk humanistycznych zaliczają się do nauk empirycznych.

== Przykłady ==
antropologia
cybernetyka społeczna lub socjocybernetyka
ekonomia
etnografia
geografia
historia
nauki o bezpieczeństwie
nauki o rodzinie
nauki prawne
pedagogika
politologia
polityka społeczna
praca socjalna
prawo
psychologia
religioznawstwo
socjologia
stosunki międzynarodowe
studia nad rozwojem
Nie wszystkie wymienione nauki zawsze są uważane za społeczne. Np.:

historia może być uważana za humanistyczną ze względu na miejscowy charakter kulturowy.
niektóre dyscypliny mają charakter poznania podobny do nauk przyrodniczych np. antropologia czy archeologia.
pewne społeczne dyscypliny są interdyscyplinarne np. socjologia, która obejmuje socjobiologię odwołującą się do pewnych praw biologii (m.in. dobór krewniaczy) czy nauki ekonomiczne, odwołujące się m.in. do modelowania matematycznego (ekonomia matematyczna, ekonometria).
geografia obejmuje zarówno geografię fizyczną, zaliczaną do nauk przyrodniczych, jak i geografię społeczno-ekonomiczną, zaliczaną do nauk społecznych.

== Przypisy ==


Nauki o obronności

Nauki o obronności – jedna z dyscyplin naukowych wchodzących w skład obszaru nauk społecznych i dziedziny nauk społecznych, utworzona uchwałą Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 28 stycznia 2011 r. zmieniającą uchwałę w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. 2011 nr 14 poz. 149).
Przedmiot badań nauk o obronności obejmuje problematykę obronną państwa w zakresie systemu obronnego państwa, teorii sztuki wojennej, w tym strategii, sztuki operacyjnej i taktyki. Przedmiotem badań tej dyscypliny są przygotowania obronne państwa i rozwój systemu obronnego państwa, w tym sił zbrojnych, a także organizacja i prowadzenie działań obronnych, operacji wojskowych, dowodzenie oraz szkolenie wojsk. Badania w tej dyscyplinie powinny służyć tworzeniu podstaw teoretycznych i rozwojowi systemu obronnego państwa oraz teorii sztuki wojennej i kierowania wojskami.


Studia nad rozwojem

Studia nad rozwojem to multidyscyplinarny kierunek studiów łączący elementy ekonomii, politologii i stosunków międzynarodowych. Najważniejszą cechą kierunku są badania i analizy zjawisk społecznych, ekonomicznych i politycznych w celu naukowego zdefiniowania czym jest rozwój. Istotnym aspektem studiów nad rozwojem jest troska o kraje rozwijające się (tzw. Trzeci Świat), chociaż procesy społeczno-ekonomiczne w krajach rozwiniętych są również często brane pod uwagę.

== Linki zewnętrzne ==
Zakład Studiów nad Rozwojem; Pracownia Rozwoju Gospodarczego Uniwersytetu Warszawskiego. isrig.wgsr.uw.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-04)].


Pedagogika

Pedagogika – w znaczeniu potocznym, świadoma i celowa działalność wychowawcza; w znaczeniu instytucjonalnym – zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach, metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczych. Pedagogika jako nauka o edukacji (wychowaniu i kształceniu), należy do nauk społecznych i zajmuje się rozwojem i zmianami mechanizmów wychowania oraz kształcenia na przestrzeni całego życia człowieka.

== Etymologia pedagogiki ==
Pedagogika i jej staropolska nazwa pochodzi od słowa greckiego (paidagogos – dosł. „prowadzący dziecko”). Natomiast wpływ zachodniej filozofii ukształtował pojęcie rzymskie (łac. ars educandi) jako „sztuka wychowania”.

== Historia pedagogiki ==
Początków pedagogiki można doszukiwać się w nauczaniu starożytnych filozofów, takich jak Konfucjusz czy Platon.
Za sprawą J.A. Komeńskiego od XVII wieku, stała się odrębną i samodzielną dyscypliną naukową, jednak poglądy na wychowanie nawiązywały do filozoficznych i ideowych przesłanek swojej epoki tj.: „dobrego wychowania” – etykiety, wychowania spartańskiego, rycerskiego czy kawaleryjskiego, w zależności od okresu historycznego.

== Po 1918 roku ==
W odrodzonej Polsce po roku 1918, początkowo termin ten obejmował opiekę i wychowanie, następnie nauczanie, a dalej wykształcenie dzieci oraz młodzieży. Współczesna pedagogika jest wszechstronną nauką o całej rzeczywistości wychowawczej, w której istotę stanowi całożyciowy rozwój człowieka oraz wszelkie tak dodatnie, jak i ujemne wpływy jednych ludzi na drugich oraz wpływy środowiska.

== Opis ==
Pedagogika jest nauką społeczną o profilu humanistycznym, obejmuje ona teorię i praktykę działalności opiekuńczo-wychowawczej dzieci i młodzieży oraz działalność edukacyjną ludzi dorosłych w różnym wieku edukacyjnym.
Praktyczne postępowanie wychowawcze, nazywane jest pedagogią (gr. paidagogia).
Pedagogika odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do funkcjonowania w życiu społecznym. Na jej gruncie formułuje się istotę, cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesów wychowawczych.
Do głównych ośrodków takiego wychowania i kształcenia zalicza się głównie rodzinę oraz grupę rówieśniczą i instytucjonalne jak przedszkole, szkołę elementarną i gimnazjum, kształcenie akademickie. Obecnie zakres zainteresowań pedagogiki jest o wiele szerszy i obejmuje: samowychowanie i samokształcenie młodzieży i dorosłych, oddziaływanie wychowawcze instytucji wychowania pozaszkolnego, głównie: środków masowej komunikacji, organizacji młodzieżowych, placówek kulturalnych (teatrów, klubów, muzeów i in.), instytucji wychowania religijnego itp.
Przedstawicielem pedagogiki jako nauki jest pedagog (kod zawodu 244104) o odpowiedniej specjalności pedagogicznej po ukończonych studiach według standardów kształcenia dla kierunku: pedagogika.
Zadaniem pedagogiki jako nauki empirycznej jest wyposażenie pedagogów, którzy organizują procesy edukacyjne (proces wychowania i kształcenia) w wiedzę o skuteczności różnego rodzaju zabiegów edukacyjnych. Towarzyszą temu celowi następujące zadania:

gromadzenie wiadomości o rzeczywistości wychowawczej;
analiza tej rzeczywistości, wykrywanie związków i zależności między elementami owej rzeczywistości i wyjaśnianie ich;
dostarczanie wiedzy potrzebnej do przekształcania rzeczywistości wychowawczej.
Przedmiotem badań empirycznych pedagogiki jest wszechstronny rozwój człowieka w ciągu całego jego życia. Do metod badań, którymi posługuje się pedagogika, zalicza się m.in.: metoda eksperymentu, metoda badań terenowych, metody hermeneutyczne, metody porównawcze i metody historyczne.

== Funkcje pedagogiki ==
diagnostyczna – zbieranie obiektywnych informacji o rzeczywistości;
prognostyczna – określenie na podstawie zgromadzonej wiedzy prawidłowości odnoszących się do przyszłych zmian i przyszłego rozwoju rzeczywistości;
instrumentalno-techniczna – opracowanie procedur, które mają umożliwić realizację założonych celów.

== Podstawowe pojęcia pedagogiki ==
wychowanie, kształcenie;
edukacja – podejście systemowe;
nauczanie, nauczyciel;
opieka, opiekun;
świadomość, osobowość;
środowisko, kultura – społeczna;
tradycja narodowa i regionalna, etyka, muzyka;
sen, praca, czas wolny – wypoczynek;
pedagog – rodzic, wychowawca;
socjalizacja, resocjalizacja, osoba niedostosowana społecznie.

== Kierunki pedagogiczne ==
pedagogika eksperymentalna
metodologia badań pedagogicznych
historia myśli pedagogicznej
andragogika
gerontopedagogika
pedagogika specjalna
pedagogika rozwoju
pedagogika zachowania
psychopedagogika
pedagogika twórczości
pedagogika kreatywna
pedologia
pedagogika opiekuńczo-wychowawcza
pedagogika naturalistyczna
pedagogika wczesnoszkolna
pedagogika szkoły
pedagogika gimnazjalna
pedagogika szkoły wyższej
pedagogika miejsca
pedagogika pracy
krytyczna pedagogika miejsca
pedagogika kultury
pedagogika krytyczna
antypedagogika
socjologizm pedagogiczny
pedagogika egzystencjalna
pedagogika religii
pedagogika marksistowska
felicytologia
tanatopedagogika

== Pedagogiczne instytucje pozarządowe ==
Lista instytucji pozarządowych wspierających zawód pedagoga:

Towarzystwo Psychopedagogiczne
Polskie Towarzystwo Pedagogiczne
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Teatru

== Dyscypliny naukowe w pedagogice ==
pedagogika ogólna (ujmuje człowieka jako funkcjonalną całość);
teoria wychowania (moralnego, społecznego, fizycznego, estetycznego). Pierwotnie była to hodegetyka (od końca XIX w. do lat 50. XX wieku) jako nauka o metodach wychowania;
dydaktyka (ogólna i szczegółowa) (teoria kształcenia);
pedagogika specjalna (surdopedagogika, tyflopedagogika, oligofrenopedagogika, pedagogika terapeutyczna, pedagogika resocjalizacyjna);
andragogika (teoria oświaty dorosłych);
pedeutologia (nauka dotycząca nauczyciela);
teoria systemów oświatowych;
pedagogika porównawcza (analiza systemów oświatowych różnych krajów w powiązaniu z ich społecznym i ekonomicznym rozwojem);
pedagogika społeczna (zajmująca się problematyką środowiskowych uwarunkowań procesów wychowawczych);
pedagogika kształcenia zawodowego.
Pedagogika specjalizuje się w bardzo wielu aspektach życia jednostki ludzkiej, związanych nie tylko z wychowaniem czy nauczaniem. Prowadzi również działania mające na celu polepszenie lub zahamowanie cech patologii społecznej, w tym psychopatii i socjopatii poprzez organizowanie działań profilaktycznych (psychoprofilaktyka).

== Nauki współdziałające ==
filozofia
logika
antropologia filozoficzna i antropologia kulturowa
historia oświaty i wychowania
socjologia oświaty i wychowania
biologia – (genetyka, anatomia, fizjologia)
medycyna społeczna
psychologia ogólna, psychologia rozwojowa, psychologia wychowawcza, psychologia kliniczna
prakseologia
etyka
teoria naukowa organizacji i zarządzania
cybernetyka
ogólna teoria systemów
informatyka
ekonomia
praca socjalna
profilaktyka społeczna

== Zobacz też ==

oświata
integracja w edukacji
Komisja Edukacji Narodowej
Akademia Pedagogiki Specjalnej
Wyższa Szkoła Pedagogiczna
Dolnośląska Szkoła Wyższa
uczelnie pedagogiczne w Polsce

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Wroczyński R., (1963), Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
Okoń W., (2004), „Nowy Słownik Pedagogiczny” Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
Kwiecińska Z., Śliwerski B.,(2005), Pedagogika – podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Turos L., (1995), Pedagogika ogólna i subdyscypliny, Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
Wołoszyn S., (1998), Nauki o wychowaniu w Polsce, Dom Wydawniczy Strzelec, Kielce.
Wroczyński R., (1974), Pedagogika Społeczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Konarzewski K., (1982), Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

== Linki zewnętrzne ==
D.C.D.C. Phillips D.C.D.C., HarveyH. Siegel HarveyH., Philosophy of Education, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 15 sierpnia 2013, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30]  (ang.). (Filozofia oświaty)


Andragog

Andragog – osoba, która planuje, organizuje i prowadzi działalność dydaktyczno-wychowawczą lub terapeutyczną dorosłych w różnych placówkach i instytucjach.

== Zadania andragoga ==
Bada:

zapotrzebowanie edukacyjne ludzi dorosłych
edukację nieformalną (incydentalną), formalną (szkolną), pozaformalną (pozaszkolną) dorosłych
cele, formy, treści, metody procesu kształcenia i samokształcenia dorosłych
Gromadzi wiedzę:

na temat systemu kształcenia w Polsce oraz na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem krajów Unii Europejskiej
dotyczącą misji i celów kształcenia ustawicznego zawartych w dokumentach Unii Europejskiej
o uczestnikach edukacji dorosłych (wieku, płci, motywacjach edukacyjnych, aspiracjach edukacyjnych, oczekiwaniach wobec edukacji)
o człowieku dorosłym w różnych fazach jego rozwoju, zadaniach rozwojowych związanych z okresem dorosłości, prawidłowościach uczenia się dorosłych oraz różnorodnych uwarunkowań tego procesu
o sytuacji na rynku usług edukacyjnych (oferty, cele i programy firm edukacyjnych)
o możliwościach finansowego wsparcia projektów edukacyjnych z funduszy UE
Diagnozuje:

rynek edukacyjny
potrzeby edukacyjne indywidualnych odbiorców, różnych grup społecznych i zawodowych, instytucji, zakładów pracy i stowarzyszeń
poprawność przygotowania i prowadzenia zajęć dydaktycznych dla dorosłych, poziom kompetencji pracowników
Pomaga i doradza:

osobom dorosłym w określaniu potrzeb edukacyjnych oraz w wyborze najbardziej przydatnych metod, form i technik uczenia się
w radzeniu sobie z barierami w uczeniu się
w realizacji celów Strategii lizbońskiej
w doborze odpowiedniej oferty edukacyjnej osobom fizycznym i zakładom pracy
w nabywaniu kompetencji do samodzielnego uczenia się
w tworzeniu edukacyjnych ścieżek rozwoju pracowników i osób uczących się
w rozwiązywaniu indywidualnych i grupowych problemów edukacyjnych
w zrozumieniu wpływu edukacji na jakość życia jednostek, grup i środowisk społecznych
osobom zagrożonym marginalizacją społeczną w podjęciu działań edukacyjnych przeciwdziałających temu zjawisku
w procesie rekrutacji - w zakresie oceny potencjału edukacyjnego pracownika
wykładowcom na kursach (edukatorom, trenerom), brokerom edukacyjnym i animatorom kultury
w samokształceniu jednostek i grup
Prowadzi:

intencjonalną działalność dydaktyczno-wychowawczą w postaci wykładowcy, prelegenta, lektora i seminarzysty
działalność public relations
działalność kulturalno - oświatową w różnych ośrodkach i placówkach oraz sekcjach i zespołach zainteresowań w domach kultury
dokumentację związaną z nauczaniem
Organizuje:

wycieczki, zajęcia kulturalne i imprezy sportowe poza instytucjami oświatowymi
i koordynuje proces dydaktyczno-wychowawczy w firmach, instytucjach i organizacjach w ramach seminariów, kursów i warsztatów
Inspiruje:

instytucje, firmy, organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego do podejmowania działań edukacyjnych oraz wprowadzania celów edukacyjnych do strategii działania
Planuje:

wspólnie z dorosłymi proces edukacyjny oraz warunki stymulujące i motywujące ich do uczenia się
Przedstawia:

osiągnięcia instytucji edukacji dorosłych zainteresowanym przedsiębiorstwom, adresatom i klientom
Współpracuje:

z organizacjami i placówkami oświatowymi, uniwersytetami, uczelniami wyższymi oraz instytutami badawczymi (zajmującymi się edukacją) w zakresie wykorzystania nowoczesnych form, metod, środków kształcenia dorosłych
z instytucjami samorządowymi w środowisku lokalnym, w celu określenia potrzeb edukacyjnych środowiska i wskazania sposobów ich realizacji
Monitoruje:

przebieg procesu kształcenia, działalności szkoleniowej w celu zapewnienia najbardziej efektywnych form i metod kształcenia
rozwój społeczny, kulturalny, edukacyjny, gospodarczy i polityczny, w celu sprostania nowym zadaniom i pracy w nowych miejscach – m.in. w teatrach, muzeach, kościołach, szpitalach, centrach uczenia się
Kształci:

specjalistów innych dziedzin w zakresie umiejętności kształcenia dorosłych, wspomagania ich rozwoju oraz upowszechniania wiedzy
Tworzy:

materiały i pomoce dydaktyczne niezbędne do efektywnego uczenia się
autorskie formy aktywności kulturalnej, których głównym celem jest aktywizacja uczestników
Integruje:

działania różnych instytucji w celu realizacji idei społeczeństwa obywatelskiego, społeczeństwa wiedzy oraz edukacji ustawicznej

== Stanowiska pracy, które może podjąć andragog ==
Pracownik kulturalno-oświatowy
Animator
Metodyk/koordynator metodyczny
Doradca zawodowy lub personalny
Organizator pozaszkolnych form edukacji dorosłych
Organizator środowisk edukacyjnych
Trener/coach
Moderator
Instruktor
Prelegent
Popularyzator wiedzy
Przewodnik turystyczny
Konsultant
Autor, redaktor lub recenzent publikacji andragogicznych
Edukator
Terapeuta
Mediator
Menedżer edukacji dorosłych
Specjalista w zakresie rekrutacji i zarządzania personelem
Prowadzenie szkoleń i zajęć w grupach np. terapeutycznych
Praca w obrębie zasobów ludzkich (kadry, rekrutacja, doradztwo personalne)

== Potencjalne miejsca pracy andragoga ==
Centrum Kształcenia Ustawicznego (CKU)
Centrum Kształcenia Praktycznego (CKP)
Ośrodki szkoleniowe zakładów pracy
Domy kultury
Firmy szkoleniowe
Uniwersytety Trzeciego Wieku
Uniwersytety ludowe
Urzędy pracy
Agencje zatrudnienia
Biura karier
Różne szczeble edukacji (na stanowiskach pedagogicznych)
Działy szkolenia w zakładach produkcyjnych i usługowych
Instytucje edukacyjne np. Zakłady Doskonalenia Zawodowego
Placówki kulturalno - oświatowe np. muzea, ośrodki animacji kultury
Domy Pomocy Społecznej
Fundacje, Stowarzyszenia, kluby, np. Centrum Edukacji Obywatelskiej
Instytucje rządowe, np. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Redakcje portali edukacyjnych
Działy marketingu i reklamy
Biblioteki
Teatry
Kościół


Andragogika rolnicza

Andragogika rolnicza - określenie opisujące proces wdrażania zmian, unowocześnień, technologicznych nowinek, urządzeń technicznych w rolnictwie. W szczególności w odniesieniu do kanałów propagacji, np.: poprzez prasę, literaturę, wpływ sąsiadów i znajomych, kształcenie.


Animacja społeczno-kulturalna

Animacja społeczno-kulturalna – metoda aktywizacji społecznej różnych środowisk.
Powstała we Francji, w latach 60. Wywodzi się z koncepcji kultury integralnej, głoszonej przez Andre Malraux. Punktem wyjścia do stworzenia nurtu animacji były przemiany francuskiego społeczeństwa w społeczeństwo konsumpcyjne o wysokim poziomie życia, niemającego wartości nadrzędnych.
Animacja społeczno-kulturalna jest metodą aktywizacji społecznej różnych środowisk. Ma na celu integrację wewnętrzną społeczności. Inicjuje ją animator bądź grupa animatorów, na zlecenie władz, stowarzyszeń społecznych lub wyznaniowych.
Animacja jest też kierunkiem działania. W tym ujęciu składają się na nią:

oddziaływania, które mają na celu ułatwienie jednostce i grupie udziału w bardziej aktywnym i twórczym życiu,
łatwiejsze porozumiewanie się z innymi,
współudział w życiu środowiska.
Animacja podejmuje wychowawcze pośrednictwo między nowymi technikami przekazu, wartościami i dobrami kultury.
Cele animacji:

edukacja
komunikacja
integracja
partycypacja
enkulturacja
W ujęciu Barbary Jedlewskiej animacja społeczno-kulturalna jest sposobem oddziaływania mającym na celu wychowanie i kształcenie jednostek, grup i środowisk przez kulturę i dla kultury (w jej szerokim ujęciu). Polega na stosowaniu serii zabiegów wyzwalających twórcze potencjały, pobudzających i motywujących do kreatywnych działań, integrujących ludzi między sobą, a także z otaczającym światem, wspomagających rozwój duchowy, autokreację, pobudzających ciekawość poznawania i potrzebę tworzenia kultury, wspierających i promujących aktywność kulturalną i społeczną.

== Bibliografia ==
Jedlewska B., Animatorzy kultury wobec wyzwań edukacyjnych. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999.


Aspiracje

Aspiracje – zespół dążeń ukształtowanych na podstawie hierarchii wartości właściwych jednostce. Aspiracje zależą od samopoznania, samooceny i samookreślenia jednostki, a także od sytuacji społecznej. Jeśli jednostka trafnie określi swoją sytuację społeczną, potrafi także określić swoje aspiracje. Warto podkreślić, że aspiracje to dążenia, cele, do których jednostka dąży długotrwale, np. założenie rodziny, zdobycie określonego stanowiska, zawodu. Aspiracje są więc dążeniami jednostki, umotywowanymi możliwością ich realizacji.
"Aspiracje" są określone jako życzenia, pragnienia, zamierzenia dotyczące wyników własnego działania oraz osiąganych w przyszłości stanów związanych z wykonywaniem określonego zadania lub osiągnięciem jakiegoś celu.
Zdaniem W. Kopalińskiego aspiracja to dążenie (do osiągnięcia czegoś), pragnienie (dopięcia celu, dobicia się czego). Według A. Sokołowskiej to ogół pragnień i dążeń dotyczących osobistej przyszłości jednostki. Wincenty Okoń definiuje aspiracje jako dążenie do osiągnięcia zamierzonych celów, do realizacji jakichś ideałów życiowych. A. Janowski uważa je za w miarę trwałe i względnie silne życzenia jednostki dotyczące właściwości lub stanów, jakimi ma się charakteryzować jej życie w przyszłości, oraz obiektów, jakie w tym życiu będzie chciała uzyskać.

== Klasyfikacje aspiracji ==
wysokie, niskie
zawyżone, adekwatne, zaniżone
aktualistyczne, perspektywistyczne
życzeniowe, działaniowe
uświadomione, latentne
kierunkowane na stan, ukierunkowane na przedmiot
edukacyjne, ludyczne, zawodowe, do samokształcenia, społeczno - polityczne, rodzinne, rekreacyjne, towarzyskie, ekonomiczne.

== Zobacz też ==
ambicja
motywacja
aspiracje społeczne

== Przypisy ==


Biofeedback

Biofeedback, biologiczne sprzężenie zwrotne – dostarczanie człowiekowi informacji zwrotnej („feedback”) o zmianach jego stanu fizjologicznego. Zmiany fizjologiczne organizmu monitorowane są przez odpowiednie urządzenie, np. pomiarowy system komputerowy.
Metoda ta wykorzystywana jest między innymi w psychologii, w medycynie, w parapsychologii, ale także w sporcie czy biznesie.
Jest to także metoda terapii, polegająca na podawaniu pacjentowi sygnałów zwrotnych o zmianach stanu fizjologicznego jego organizmu, dzięki czemu może on nauczyć się świadomie modyfikować funkcje, które normalnie nie są kontrolowane świadomie, np. fale mózgowe, opór elektryczny skóry (GSR), napięcie mięśni itp.
Informacje przekazywane są w formie:

wizualnej – np. podczas pogłębiania koncentracji na ekranie monitora powiększa się piłka lub samolot leci wyżej, w chwilach rozproszenia piłka znika, natomiast samolot obniża lot;
akustycznej – przyjemny dźwięk przy „sukcesie”, nieprzyjemny przy „porażce”.
Biofeedback nie jest alternatywną formą terapii w stosunku do farmakoterapii. W niektórych schorzeniach ją zastępuje, w innych uzupełnia. Przewagą biofeedbacku jest to, że jest to metoda całkowicie bezpieczna, bez skutków ubocznych. Motorem skuteczności terapii jest silna wola i motywacja pacjenta. I właśnie ten czynnik podkreślają terapeuci: poczucie odpowiedzialności pacjenta za wynik własnego leczenia.
Szczegółowy przebieg sesji biofeedback różni się w zależności od rodzaju biofeedbacku.

== Rodzaje biofeedbacku ==
Biofeedback EEG (ElektroEncefaloGrafia) lub neurofeedback – wykorzystuje właściwość, że mózg ludzki w ramach swojej aktywności wytwarza różne zakresy fal elektromagnetycznych, charakterystycznych dla różnych rodzajów tej aktywności. Np. fale alfa w stanie relaksu w odprężenia, środkowe pasmo fal beta w stanie wytężonego wysiłku umysłowego, fale delta w stanie głębokiego, regenerującego snu. W niektórych dysfunkcjach mózgu występuje zarówno niedobór jak i nadmiar fal o pewnych częstotliwościach, co uniemożliwia pacjentowi wykonywanie pewnych czynności (np. dzieci z ADHD mają problem ze skupieniem się na wykonaniu konkretnego zadania lub kontrolowaniem emocji). Urządzenie do neurofeedbacku to wzmacniacz fal EEG (tzw. głowica) z odpowiednim oprogramowaniem. Elektrody podłączane w różnych miejscach na skórze czaszki i uszach zbierają dane o występowaniu poszczególnych pasm fal, oprogramowanie zamienia te informacje w zrozumiały dla pacjenta obraz. Pacjent ma tak sterować aktywnością swojego mózgu, aby np. widziany na ekranie samochód wyścigowy przyśpieszył. Neurofeedback jest stosowany w terapii dzieci z ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej), u ludzi z zaburzeniami procesu uczenia się, po urazach czaszki, wspomaga leczenie padaczki. Jest również polecany osobom zdrowym dla poprawy koncentracji, pamięci, w leczeniu nerwicy natręctw, redukcji stresu i poprawy kreatywności, stosowany również dla zabawy i gry (mindball).
Biofeedback EMG (ElektroMioGrafia) – Punktem wyjścia jest założenie, że napięcie mięśniowe (mierzone w mikrowoltach) wskazuje na stres. Sesja biofeedbacku polega na tym, że urządzenie wychwytuje elektryczne sygnały w mięśniach, typowo w mięśniach ramienia i czaszki, a następnie przekłada je na formę zrozumiałą dla pacjenta, np. żarówka błyska lub włącza się sygnał dźwiękowy, gdy mięsień się napina.
Biofeedback GSR (reakcja skórno-galwaniczna) lub EDR (Electro Dermal Response) – mierzy elektryczne przewodzenie skóry, które zmienia się w zależności od ogólnego pobudzenia współczulnego układu nerwowego. Elektrody montuje się na opuszkach palców. Biofeedback GSR najlepiej wykrywa zależności między stanem somatycznym i psychicznym człowieka, dlatego wykorzystywany jest w wykrywaczach kłamstw. Wykres GSR ma największy zasięg i jest najbardziej czułym pomiarem ze wszystkich rodzajów biofeedbacku. W medycynie służy do monitorowania przebiegu hipno- i psychoterapii, leczenia nadciśnienia, dychawicy oskrzelowej, nadmiernego pocenia się. Jest również polecany osobom zdrowym dla poprawy koncentracji, panowania nad emocjami i relaksacji.
Biofeedback HEG (Hemo-encephalo-graphy) mierzy temperaturę głowy za pomocą termometru na podczerwień umieszczonego na głowie lub wykorzystuje zmiany spektrum podczerwieni generowanej przez przepływająca krew (bardziej czerwony kolor oznacza większe natlenienie krwi).
Biofeedback HRV (Heart Rate Variability) – oparty na analizie zmienności rytmu serca.
Biofeedback oddechowy – aparat do biofeedbacku składa się z czujnika rytmu i długości wydechów. Wyniki pokazywane są za pomocą krzywej audiowizualnej. Ma zastosowanie u pacjentów z padaczką i chorobami układu oddechowego (np. dychawicą) i układu krążenia.
Biofeedback RSA (Respiratory Sinus Arrhythmia) – pozwala ocenić, a także skutecznie skorygować stan zaburzonych funkcji wegetatywnych. Metoda została wynaleziona i opracowana w Rosji na początku lat 80 przez naukowca – fizjologa Aleksanda Smetankina. Trening RSA Biofeedback odbywa się za pomocą urządzenia (głowicy), które rejestruje elektryczną aktywność serca (EKG) przy pomocy elektrod zamocowanych na skórze klatki piersiowej i specjalnego oprogramowania. Poprzez elektrody i głowice do komputera dociera informacja EKG, specjalny program wyodrębnia rytm serca (HR) człowieka i w czasie rzeczywistym odzwierciedla na komputerze w zrozumiałej dla człowieka postaci multimedialnej.  RSA Biofeedback jest stosowany do terapii dzieci z ADHD, zwiększenia kreatywności, polepszenia koncentracji uwagi, pamięci, zwiększenia odporności na stres, zahamowania lęków, zwiększenia pewności siebie, zmniejszenia agresji, polepszenia zachowania dzieci i młodzieży, logoterapii, rehabilitacji widzenia, zaburzeń psychoemocjonalnych, w profilaktyce chorób układu oddechowego, w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, u często i przewlekle chorujących dzieci, w zaburzeniach wegetatywno-naczyniowych, zaburzeniach psychosomatycznych, przygotowaniu kobiet do porodu, nadciśnieniu 1–2 st., migrenach oraz astmie.
Biofeedback SCP Wolne potencjały korowe - zmiany polaryzacji kory mózgowej, rejestrowane na powierzchni czaszki jako wolne potencjały. Negatywna polaryzacja oznacza większą aktywność pracy neuronów w rejestrowanym obszarze mózgu. Trenuje się poniżej częstotliwości 1–2 Hz.
Biofeedback temperaturowy – temperatura skóry zależy, oprócz czynników zewnętrznych, również od stanu psychicznego człowieka. Czujnik temperatury (termistor) zakłada się na opuszkę palca. Celem treningu jest osiągnięcie wyższej temperatury niż aktualna u danego pacjenta. Biofeedback temperaturowy stosowany jest do treningu relaksu, ale także w medycynie do leczenia niedokrwienia kończyn, chorobie reumatycznej, astmie.

== Zobacz też ==
interfejs mózg-komputer


Bordón. Revista de Pedagogía

Bordón. Revista de Pedagogía – hiszpański kwartalnik naukowy z dziedziny edukacji i pedagogiki wydawany przez Hiszpańskie Towarzystwo Pedagogiczne, dostępny w wersji papierowej i elektronicznej.

== Charakterystyka ==
Czasopismo zostało założone w 1949 wraz z Hiszpańskim Towarzystwem Pedagogicznym i początkowo nosiło skrócony tytuł Bordón. Dąży do multidyscyplinarnego ujmowania wiedzy, wymiany pomysłów i doświadczeń oraz refleksji wśród przedstawicieli wszystkich specjalności pedagogicznych i edukacyjnych. Jest indeksowane w dwóch najważniejszych międzynarodowych bazach danych: Web of Science i Scopus. Ponadto utrzymuje znak jakości przyznawany przez FECYT (Hiszpańską Fundację Nauki i Technologii), najważniejszy i najbardziej rygorystycznie przyznawany certyfikat w Hiszpanii dla czasopism naukowych.

== Historia ==
Kiedy w 1949 roku powstało Hiszpańskie Towarzystwo Pedagogiczne i magazyn Bordón, miały one za cel odbudowanie po hiszpańskiej wojnie domowej hierarchii wartości i koncepcji pedagogicznych, które po konflikcie w dużej mierze zmieniły swój paradygmat. Sytuacja ta była szczególnie widoczna w dziedzinie edukacji, zarówno w jej sferze konceptualnej, jak i w zakresie głównych celów oraz w wytycznych politycznych dotyczących jej kierunku, rozwoju, reorganizacji i kontroli ideologicznej. Pedagogika rozpowszechniona w Hiszpanii w pierwszych trzech dekadach XX wieku musiała, według redaktorów, zostać zastąpiona inną, bardziej spójną z nowymi wartościami promowanymi przez państwo hiszpańskie. Magazyn odegrał ważną rolę we wprowadzeniu i rozwoju nowej orientacji pedagogicznej, której jednym z elementów było bez wątpienia przyjęcie metodologii empirycznej w badaniach edukacyjnych.
Pismo założono podczas Międzynarodowego Kongresu Pedagogicznego, który odbył się z okazji trzechsetlecia śmierci św. Józefa Kalasantego i miał miejsce w Santander i San Sebastián od 19 do 26 lipca 1949.
Podwójny numer 4/5 (sierpień-wrzesień) z 1949 był poświęcony we całości kronice i wnioskom z Międzynarodowego Kongresu Pedagogiki. Od 2000 w magazynie zaszły pewne zmiany. Dodano m.in. podtytuł Bordón. Revista de Pedagogía. Zawiązał się wówczas Komitet Naukowy czasopisma złożony z ekspertów, przedstawicieli wszystkich dziedzin wiedzy pedagogicznej, pochodzących z uniwersytetów w różnych częściach kraju. W 2019 redaktorem naczelnym był Arturo Galán González.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Dialnet – archiwum poszczególnych numerów – dostęp 18.3.2019


Chowanna

Chowanna czyli system pedagogiki narodowej jako umiejętności wychowania, nauki i oświaty, słowem wykształcenia naszej młodzieży – monumentalne, dwutomowe dzieło pedagogiczne autorstwa Bronisława Ferdynanda Trentowskiego, którego pierwodruk ukazał się w 1842 w Poznaniu (Księgarnia Nowa). Było to właściwie jedyne dzieło Trentowskiego z zakresu pedagogiki. Pisał je począwszy od 1840.

== Charakterystyka i wydania ==
Tytuł nawiązuje do słowiańskiej bogini, piastunki dzieci. Na publikację składa się Wstęp i trzy części (tryptyk pedagogiczny):

Nepiodyka (opisanie problemów związanych z wychowankami),
Dydaktyka (rozważania na temat działań nauczycieli, kwestii nauki i nauczania),
Epika (zagadnienia szkoły i jej dziejów).
Drugie wydanie książki zatytułowane skrótowo Chowanna czyli system pedagogiki narodowej z licznymi uzupełnieniami i zmianami ukazało się również w Poznaniu w latach 1845 (tom I) i 1846 (tom II). Autor rozszerzył w tej edycji zwłaszcza Nepiodykę oraz rozbudował kontekst historiozoficzny dzieła, wcześniej praktycznie nie reprezentowany. Trentowski planował również trzecie wydanie ze zredagowaną mocno Dydaktyką (tom III) oraz tomami IV i V poświęconymi Epice pedagogicznej, jednak nie udało się tego zamierzenia wcielić w życie.
W 1970 ukazało się dwutomowe wydanie dzieła liczące blisko 1600 stron.

== Treść ==
Autor w swoim dziele stara się ukazać możliwości pełnej integracji dwóch biegunów ludzkiej jaźni (ciała i duszy) w tzw. różnojedni (połączenie dwóch jednostronnych określeń w taką całość, która nie zniweluje różnic między nimi, a raczej ułatwi poznanie całościowe zagadnienia), co nie jest stuprocentowo możliwe, dlatego człowiek skazany jest na wieczne oscylowanie od jednego bieguna do drugiego. Teoria ta spotkała się z ostrą krytyką współczesnych, m.in. Adama Mickiewicza i Józefa Ignacego Kraszewskiego. Autor wskazywał na jej "niewygodność" dla zwolenników prostych modeli rozwoju i formowania człowieka. Zgodnie z ówczesnymi trendami przyznawał, że dzięki jaźni ludziom przynależy boski atrybut indywidualności, autonomiczności i twórczości, ale w żadnym wypadku nie może to oznaczać zrównania ludzi z Bogiem, m.in. dlatego, że autonomia człowieka nie jest bezgraniczna i niczym niezahamowana. W zakresie polskiej "narodowości" pedagogiki Trentowski nie popierał idei Mesjasza Narodów, ale raczej wskazywał na misję przypisaną każdemu narodowi z osobna, jemu tylko właściwą. Według niego dążeń Polaków nie charakteryzuje ani ogólność, ani szczególność, ale właśnie różnojednia tych pojęć.

Autor przeciwstawiał się koncepcjom skrajnie historiozoficznym (eliminującym wartość jednostki ludzkiej) oraz radykalnie personalistycznym (negującym wpływ historii i socjalizacji). W to miejsce wprowadzał różnojednię historii i życia.
W zakresie problematyki wychowania Trentowski uważał, że braków w tej materii nie można nadrobić ani ilością informacji, ani umiejętnością sprawnego działania czy myślenia. Dobre lub złe wychowanie można odebrać jedynie w dzieciństwie i staje się ono wówczas drugą naturą wychowanka (bardziej cielesną niż duchową). Jakiekolwiek opóźnienia, czy niedobory z tego okresu są niepowetowane i nieodwracalne, co więcej mogą prowadzić do wykształcenia się postaw patologicznych lub apatycznych.
Interesującym elementem dzieła są wprowadzone przez autora nowe terminy (neologizmy), np. żywostan (stawanie się), mysł (najwyższa władza jaźni poznającej, łączącej w sobie rozum empiryczny z rozumem spekulatywnym), tameczność (świat boski, zaświat), tuteczność (świat stworzony), twierdź wraz z przeciwtwierdzią (teza i antyteza), spółtwierdź (synteza), czy bożostan (osiągnięcie przez ludzkość stanu "bożoczłowieczeństwa"). Zasługą Trentowskiego było pionierskie zastosowanie w swojej publikacji wchodzącego dopiero do użytku w polszczyźnie wyrazu "kształcenie", "wykształcenie".
Sławomir Sztobryn stwierdził w 2000, że Chowanna jest "klasycznym przykładem i jednocześnie po dziś dzień niedoścignionym wzorem pedagogicznego pisarstwa [...], w której związek oryginalnej i samodzielnej teorii wychowania z jej historycznym oświetleniem jest czymś niepodzielnym, jest całością". Najbardziej aktualnym i ponadczasowym dziedzictwem publikacji jest koncepcja różnojedni – używania metody jako ciągłego dyskursu. Sprzyja to wymogom społeczeństwa demokratycznego, otwartego na wymianę myśli i poglądów. Przydaje się również w analizie kluczowych kategorii pedagogicznego dialogu o nowoczesności i postmodernizmie.

== Przypisy ==


Computer-Aided Instruction

Computer-aided instruction lub computer-assisted instruction – systemy nauczania realizowane niemal całkowicie za pomocą komputerów, zarówno jeśli chodzi o część wykładową, jak i rozmaitego rodzaju ćwiczenia i testy.
Pierwszym systemem CAI ogólnego przeznaczenia był system PLATO (Programmed Logic for Automatic Teaching Operation), opracowany w amerykańskim University of Illinois at Urbana-Champaign.

== Zobacz też ==
Computer-Managed Instruction
e-learning

== Literatura ==
Conference books - Infotech 2007 : Modern information and communication technology in education.
Dostál, J. Computer in education. Olomouc, EU: Votobia, 2007. s. 125, ISBN 80-7220-295-2.


Czarna pedagogika

Czarna pedagogika – jedno z pojęć w pedagogice obejmujące nurt badań nad wpływem przemocy psychicznej na umysł dziecka.
Nurt został zapoczątkowany przez szwajcarską psychoanalityk polskiego pochodzenia, Alice Miller, w roku 1980 wraz z opublikowaniem jej książki Am Anfang war Erziehung. Studium biograficzne nad przemocą psychiczną, którą wychowawcy doświadczyli we wczesnym dzieciństwie, a następnie nieświadomi tego faktu, stosowali ją wobec wychowanków, pokazały wyraźnie występowanie zjawiska dziedziczenia postaw dyskryminacyjnych. Od tamtej pory powszechne stały się badania nad negatywnym wpływem niektórych teorii oraz praktyk wychowawczych, utrwalających formy i mechanizmy represjonowania dzieci, oprócz Alice Miller prowadzone m.in. przez K. Rutschky, E. von Braunmühl, S. Forward, K. J. Stettbacher, H. von Schoenebeck.
Czarna pedagogika miała niemały wpływ na rozwój ruchu na rzecz praw dziecka i descholaryzację społeczeństw.

== Zobacz też ==
antypedagogika
manipulacja pedagogiczna
toksyczne wychowanie

== Bibliografia ==
A. Miller: Mury milczenia. Cena wyparcia urazów z dzieciństwa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991. ISBN 83-01-10405-8. Brak numerów stron w książce
A. Miller: Zniewolone dzieciństwo. Ukryte źródła tyranii. Poznań: Media Rodzina, 1999. ISBN 83-85594-83-3. Brak numerów stron w książce
B. Śliwerski: Przekraczanie granic wychowania. Od pedagogiki dziecka do antypedagogiki [praca habilitacyjna]. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1992, seria: Acta Universitatis Lodziensis. ISBN 83-7016-646-6. Brak numerów stron w książce


Cztery fazy internacjonalizacji edukacji dorosłych

Cztery fazy internacjonalizacji edukacji dorosłych – wyróżnił je pedagog Joachim Knoll, opierając się na uzgodnieniach światowych konferencji UNESCO.
Pierwszą fazę, obejmującą lata 1949 (konferencja w Elsinorze) – 1960 (konferencja w Montrealu) charakteryzuje:

likwidacja skutków wojny
podział świata na Wschód i Zachód
ogromne przyspieszenie przemian ekonomiczno – technicznych i społecznych
procesy dekolonizacyjne
Edukacja dorosłych wychodzi z cienia formalnej oświaty, zakorzenia się w międzynarodowej świadomości i otwiera możliwości międzynarodowej komunikacji. Te impulsy znajdują swoje odzwierciedlenie w niemieckiej debacie nad edukacją dorosłych, w pracach nad Strukturalnym Planem Oświaty (1970) i Ogólnym Planem Oświaty (1973) oraz w regulacjach prawnych dotyczących urlopu edukacyjnego. W literaturze pedagogicznej pojawiają się również pojęcia recurrent education i lifelong learning.
Druga faza (1960–1972), upływająca pod znakiem technologicznej, politycznej i militarnej konkurencji supermocarstw, dla edukacji dorosłych oznacza uznanie jej za „czynnik wzrostu gospodarczego”. Pojawiają się nowe lub pogłębiają stare problemy.
Dla krajów rozwiniętych są nimi:

ochrona środowiska
imigracja
analfabetyzm funkcjonalny
bezrobocie
Kraje rozwijające się muszą stawić czoła problemom zagwarantowania:

edukacji elementarnej
alfabetyzacji
budowy własnych narodowych systemów oświaty
Zasada edukacji ustawicznej zyskuje ciągle na znaczeniu, staje się w niektórych krajach priorytetem polityki oświatowej.
W trzeciej fazie (1972–1985) następuje stagnacja polityki odprężenia, system ONZ, a szczególnie UNESCO wykazuje duże słabości. Edukacja dorosłych staje się w niektórych krajach samodzielnym sektorem systemu oświaty. Rozszerzają się zadania i funkcje edukacji dorosłych pod wpływem rekomendacji i zaleceń UNESCO.
Czwarta faza, (1985–1997), objęła lata największych przemian politycznych ostatniego stulecia. Opracowane na poprzednich konferencjach raporty i perspektywy rozwoju edukacji dorosłych znalazły odzwierciedlenie w polityce oświatowej coraz większej liczby krajów. Jednak w wyniku zróżnicowania celów, adresatów, obszarów edukacji dorosłych podważa się wartość wskazań opracowanych przez międzynarodowe organizacje. Jako programy wytyczające kierunki rozwoju, a nie dyktujące określone rozwiązania, mogą one jednak nadal z powodzeniem pełnić funkcje inspirujące, a także kontrolne wobec narodowych praktyk.
Kolejną fazę otwiera konferencja w Hamburgu (1997), której uczestnicy wyrazili wielkie nadzieje wobec międzynarodowej współpracy w dziedzinie edukacji. Na ocenę tych działań przyjdzie nam jednak poczekać, przynajmniej do kolejnej światowej konferencji UNESCO.

== Zobacz też ==
Lifelong Learning Programme

== Bibliografia ==
Solarczyk H., Edukacja ustawiczna w Niemczech w kontekście międzynarodowym. Wydaw. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2001.


Czytanie

Czytanie, lektura (łac. lectura) – proces poznawczy, jedna z umiejętności nabywanych przez człowieka w procesie edukacji, która umożliwia odbiór informacji przekazywanych za pomocą języka pisanego. Współcześnie wciąż jedną z podstawowych form komunikowania się jest mowa pisana, dlatego czytanie jest jedną z najważniejszych umiejętności każdego człowieka.
W psychologii i pedagogice spotyka się wiele definicji próbujących uściślić pojęcie czytania. Wyróżnia się jednak dwa zasadnicze podejścia do tematu: lingwistyczne i psychologiczne.

== Czytanie a lingwistyka ==
Z punktu widzenia lingwistyki czytanie jest tworzeniem „dźwiękowej formy słowa”. Podejście takie reprezentuje m.in. Daniił Borysowicz Elkonin, który zdefiniował to pojęcie następująco: Czytanie to tworzenie dźwiękowej formy słowa na podstawie jego obrazu graficznego. Jednocześnie jako dźwiękową formę słowa rozumie on organizację dźwięków w określonym następstwie czasowym.
Zatem w takim ujęciu osobą, która dobrze czyta, będzie ten, kto utworzy prawidłową formę dźwiękową każdego słowa na podstawie jego symbolu graficznego, a wskaźnikiem opanowanej umiejętności czytania będzie tu właściwe transponowanie grafemów na fonemy oraz słów zapisanych na słowa mówione. Opisane powyżej definicje czytania współcześnie traktuje się jako ujęcie tradycyjne i upraszczające.

=== Nauka czytania ===

Lingwistyka pomija w czytaniu kwestię zrozumienia tekstu, czego konsekwencją jest dobieranie takich tekstów do nauki czytania, aby cechowały się odpowiednimi własnościami fonetycznymi zawartych w nich słów. Wśród pedagogów opowiadających się za podejściem lingwistycznym przeważa pogląd, że podczas nauki czytania należy przede wszystkim eksponować technikę, nie wnikając w treść, która wręcz rozprasza uwagę dziecka. Można spotkać się tu m.in. ze stwierdzeniem, iż czytanie wymaga umiejętności rozpoznawania, różnicowania drobnych elementów pod względem kształtu, kierunku, eliminowania cech nieistotnych oraz przestrzegania poziomego kierunku czytania od lewej do prawej strony. W polskiej literaturze przedmiotu podejście lingwistyczne prezentują m.in. T. Poznańska (1973) i H. Meterowa (1978). Według Meterowej występują dwa podstawowe okresy podczas nabywania umiejętności czytania:

okres wstępny – jest poświęcony wprowadzaniu kształconego dziecka w problematykę dźwiękowej budowy wyrazów,
okres właściwy – rozpoczyna się od nauki liter, a kończący wdrażaniem do płynnego czytania ze zrozumieniem.

== Czytanie a psychologia ==
Podejście psychologiczne kładzie większy nacisk na rozumienie odczytywanego tekstu. Takie stanowisko zajmują m.in. M. A. Tinker i McCullough, według których czytanie polega na rozpoznawaniu symboli (drukowanych lub pisanych), stanowiących bodziec do aktualizowania znaczeń wbudowanych w doświadczenie jednostki oraz do powstawania nowych znaczeń znanych już słów poprzez manipulowanie pojęciami już posiadanymi.
Przedstawiciele tego podejścia przeciwstawiają się oddzielaniu techniki czytania od jego istoty oraz traktowaniu go w okresie początkowej nauki czytania w sposób mechaniczny. Uważają podejście lingwistyczne za niewystarczające, z racji tego, że czytanie (podobnie jak pisanie) jest nie tylko zwykłą czynnością, ale należy do podstawowych środków komunikacji społecznej – ułatwia proces porozumiewania się ludzi ze sobą nie tylko w życiu bieżącym, ale także przekaz doświadczeń między pokoleniami dawnymi, obecnymi i przyszłymi.

=== Nauka czytania ===

Ujmując pojęcie czytania szerzej, specjaliści wyróżniają tu trzy etapy uczenia się:

etap techniczny – opanowanie techniki czytania na poziomie kojarzenia i różnicowania grafemów i fonemów, ich odtwarzanie w odpowiednim czasie (czyli tak jak definiuje to lingwistyka),
etap semantyczny – funkcjonalne wykorzystanie tej umiejętności, polegające na kojarzeniu rozpoznawanych znaków z posiadanym doświadczeniem (dekodowanie znaków graficznych i fonicznych), zrozumienie dosłowne treści słów i zdań, przy czym istotą tego etapu jest zrozumienie znaczeń zawartych bezpośrednio w tekście, rozumienie znaczeń poszczególnych fragmentów tekstu w kontekście całego tekstu (czytanie ze zrozumieniem),
etap krytyczno-twórczy – który oznacza umiejętność ustosunkowanie się do tekstu, oceny czytanych treści w kontekście własnego doświadczenia, interpretację tekstu zakładającą rozumienie nie tylko dosłowne, ale także przenośne; istotą jest tu refleksyjny, krytyczny stosunek do odczytanych treści.
W przypadku dzieci, opanowanie wyżej wymienionych umiejętności wymaga doskonalenia i rozwoju:

funkcji psychomotorycznych
procesów poznawczych
procesów emocjonalno-motywacyjnych.

== Znaczenie czytania ==
Umiejętność czytania stanowi bazę do rozwoju inteligencji werbalnej oraz inteligencji skrystalizowanej, dlatego można powiedzieć, że czytanie dosłownie czyni człowieka mądrzejszym. Zaobserwowano też, że ilość przeczytanego materiału jest silnie skorelowana z wiedzą ogólną, a pozytywne skutki regularnego czytania kumulują się w ciągu życia. U osób czytających regularnie mózg starzeje się wolniej, przez co ryzyko demencji jest mniejsze. W dwunastoletnim badaniu osoby czytające książki miały o 20% niższe ryzyko śmierci, uwzględniając czynniki takie jak wiek, płeć, wykształcenie czy zamożność. Zależność ta nie dotyczy czytanie czasopism.
Badania o szerokim zasięgu udowodniły, że czytanie dzieciom czegokolwiek ułatwia im naukę języka i czytania oraz zapobiega późniejszym problemom w tym zakresie, a czytanie interaktywne, angażujące dziecko, zwiększa jego iloraz inteligencji i wspomaga rozwój emocjonalny.
Czytanie literatury pięknej i beletrystycznej poprawia inteligencję emocjonalną oraz empatię i jest jedną ze skuteczniejszych form łagodzenia stresu.

== Zobacz też ==

analfabetyzm
czytelnictwo
fonetyzacja
dysleksja
regresja (czytanie)
synteza mowy
szybkie czytanie
odimienna metoda nauki czytania
indeks czytelności Flescha
indeks czytelności FOG

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Czytanie i pisanie – nowy język dziecka, zbiorowe pod red. Anny Brzezińskiej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987, ISBN 83-02-02986-6.


Descholaryzacja społeczeństw

Descholaryzacja społeczeństw – jedna z koncepcji pedagogicznych, która zakłada, że proces uczenia się jest tą aktywnością człowieka, która nie wymaga kierowania z zewnątrz przez innych, lecz przede wszystkich zapewnienia swobodnego dostępu do źródeł informacji i dobrowolności.
Koncepcję tę sformułował po raz pierwszy Ivan Illich w 1971 roku. Twierdził on, że społeczeństwo przemysłowe wytworzyło specyficzne podejście do dzieciństwa, w którym instytucja szkoły pełni dużą rolę i dodatkowo jest podporządkowana ideologii takiego społeczeństwa. Ponadto opresyjny charakter systemu szkolnictwa nie powinien być przyczyną prób odnowy, gdyż jedyną realną w takim przypadku alternatywą dla instytucji edukacyjnych jest ich całkowita likwidacja.
Proces, którego celem jest wyzwolenie jednostki spod mechanizmów instytucjonalnej dyskryminacji, prowadzi nieuchronnie do zmiany całej struktury społecznej. Uzasadnienie takiego działania jest oparte na założeniu antropologicznym, zgodnie z którym wiek, stopień dojrzałości, cechy osobowościowe nie wpływają na stopień odpowiedzialności każdego człowieka za własny rozwój i powinien on uczyć się zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami.
Zdescholaryzowane społeczeństwo powinno w założeniu realizować trzy główne cele edukacyjne:

Każdemu, kto chce się uczyć, w dowolnym momencie życia prawo do korzystania z zasobów informacji musi być zapewnione.
Każdy, kto chce się dzielić swoimi wiadomościami, jest upoważniony do wyszukiwania tych, którzy chcą się od niego uczyć.
Każdy, kto chce przedstawić jakąś kwestię ogółowi, powinien mieć okazję, by to zrobić.

== Zobacz też ==
antypedagogika
pedagogika antyautorytarna

== Bibliografia ==
Powszechna encyklopedia. PWN, 2010. Brak numerów stron w książce


Diagnoza (pedagogika)

Diagnoza pedagogiczna (gr. διάγνωση – rozpoznanie) – rozpoznanie obiektu, zdarzenia, sytuacji, spotykanych podczas pracy pedagogicznej, np. trudności wychowawczych, celem zdobycia informacji dla przedsięwzięcia działań zaradczych.
Według Wincentego Okonia, obok diagnozy pedagogicznej, występuje m.in. diagnoza oświatowa, rozpoznająca funkcjonowanie składników systemu oświaty.

== Przypisy ==


Divini Illius Magistri

Divini Illius Magistri (O chrześcijańskim wychowaniu młodzieży) – encyklika papieża Piusa XI z 31 grudnia 1929.
Zawiera rozważania na temat podziału zadań z zakresu wychowania młodzieży, pomiędzy Kościół katolicki, rodzinę i państwo. Wyszczególnia prawa wychowawcze wszystkich z tych jednostek, formułuje pojęcie przedmiotu wychowania, krytykuje zasady naturalizmu pedagogicznego, porusza sprawę wychowania seksualnego i koedukacji. Opisuje także postulowane pozytywne środowisko wychowania młodzieży, rolę neutralnej szkoły, nauczycieli i Akcji Katolickiej w procesie wychowawczym. Definiuje zagrożenia świata zewnętrznego, mogące wpływać na wypaczenia procesu socjalizacji. Pochwala stosowanie kar cielesnych. W ostatnim rozdziale przedstawia cel i formę chrześcijańskiego wychowania, w tym urobienie prawdziwego chrześcijanina. Jako wzór wychowania i mistrza w tym zakresie pokazuje Jezusa Chrystusa.

== Bibliografia ==
Encyklika Jego Świątobliwości Piusa XI z Boskiej Opatrzności Papieża do patriarchów, prymasów, arcybiskupów, biskupów i innych ordynariuszy żyjących w zgodzie i jedności ze Stolicą Apostolską i do wszystkich wiernych katolickiego świata, o chrześcijańskim wychowaniu młodzieży Divini Illius Magistri, Katolickie Towarzystwo Wydawnicze Kronika Rodzinna, Warszawa, 1938

== Linki zewnętrzne ==
Polskie wydania encykliki w bibliotece Polona
 Wojciech Golonka, Encyklika „Divini Illius Magistri” Piusa XI o chrześcijańskim wychowaniu, Instytut Dziedzictwa Europejskiego Andegavenum, YouTube, 29 grudnia 2021 [dostęp 2025-01-28].


Docymologia

Docymologia (gr. δοκιμε „próba”) – nauka o sposobach oceniania wiedzy, umiejętności i przydatności danych osób do wykonywania określonych zawodów lub funkcji.
Ten dział nauki zaczął rozwijać się dopiero po II wojnie światowej. Głównym jej zadaniem jest udoskonalenie dawnych oraz tworzenie nowych metod egzaminowania i weryfikacji osiągnięć szkolnych lub zawodowych. Stwierdza ona brak zaufania do wartości tradycyjnych egzaminów oraz prowadzi badania nad medotami prowadzenia testów i konkursów.

== Bibliografia ==
Wincenty Okoń: Słownik pedagogiczny. Warszawa: PWN, 1981, s. 54. ISBN 83-01-01958-1.


Dojrzałość szkolna

Dojrzałość szkolna – osiągnięcie przez dziecko takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, które czyni je wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowywanie w klasie pierwszej szkoły podstawowej. Inaczej jest to moment równowagi między wymaganiami szkoły a możliwościami rozwojowymi dziecka.
Na dojrzałość szkolną dziecka składają się nie tylko konkretne umiejętności, jak np. pierwsze próby czytania, pisania, mycie zębów czy owoców przed jedzeniem. Świadczą o niej także: umiejętność koncentracji, skupiania uwagi, rozmawiania, odpowiadania na pytania, reagowania na nakazy i zakazy. Dziecko dojrzałe do szkoły powinno rozumieć obowiązujące je normy oraz za co jest nagradzane i karane.
Stefan Szuman podał ogólne kryteria dojrzałości szkolnej. Stosowano rozmaite metody badania tej dojrzałości, w tym
metodę Aliny Szemińskiej (1969) i test dojrzałości  szkolnej Barbary Wilgockiej-Okoń (1971).
Edyta Gruszczyk-Kolczyńska połączyła kwestię dojrzałości szkolnej z metodami wspomagania rozwoju umysłowego dziecka.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
"Wymagania szkoły a proces adaptacji dziecka", Małgorzata Jaranowska. przedszkole80.ropla.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-18)].


Dr. Josef Raabe Verlags

Dr. Josef Raabe Verlags-GmbH – wydawnictwo założone w 1948, specjalizujące się zwłaszcza w publikacjach o tematyce edukacyjnej i pedagogicznej.

== Historia wydawnictwa ==
Wydawnictwo Dr. Josef Raabe powstało w lipcu 1948. W 1979 zostało przyłączone do Wydawnictwa Ernst Klett AG, które w połowie lat osiemdziesiątych rozpoczęło proces tworzenia nowoczesnej grupy wydawniczej o międzynarodowym zasięgu. Obecnie grupa Ernst Klett to międzynarodowy koncern działający w 18 krajach Europy, zatrudniający ponad 2900 pracowników.
Działalność Wydawnictwa Dr Josef Raabe w Polsce rozpoczęła się w 1997. Pierwsze publikacje skierowane były do nauczycieli w przedszkolach.

== Czasopisma wydawane w Polsce ==
Wychowanie w Przedszkolu (wydawane przez Dr. Josef Raabe Verlags od 2005)
Życie szkoły (od 2005)
Polonistyka (czasopismo) (od 2005)
Matematyka (od 2005)
Chemia w Szkole (od 2005)
Biologia w Szkole (od 2005)
Fizyka w Szkole (od 2005)
Geografia w Szkole (od 2005)
Wiadomości Historyczne (od 2005)
J. Niemiecki – nauczaj lepiej! (od 2007)
Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne (od 2007)
Biblioteka – Szkolne Centrum Informacji (od 2008)
Polski w Praktyce (od 2008)
Sedno. Magazyn Dyrektora Szkoły (od 2008)

== Linki zewnętrzne ==
Serwis internetowy wydawnictwa w Polsce (pol.)
Oficjalna strona. raabe.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-28)]. (niem.)


Drama (pedagogika)

Drama (z gr. drao - działam, usiłuję) – metoda pomocnicza w nauczaniu różnych przedmiotów szkolnych lub samoistna metoda w kształtowaniu osobowości człowieka poprzez rozwijanie wyobraźni i wrażliwości.
Jest metodą uczenia aktywnej twórczości oraz doskonalenia umiejętności współpracy z innymi ludźmi oraz wielu innych umiejętności interpersonalnych, społecznych i obywatelskich. Drama może być również stosowana w profilaktyce, jak np. w projekcie "SUBST. Reorientacja". Kiedy osiąga zamierzone cele społeczne mówimy o tzw. dramie stosowanej (ang. applied drama).
Wykorzystywanie dramy, w odróżnieniu od psychodramy i dramaterapii, nie ma celu terapeutycznego. Role i sytuacje umieszczone są w szerszym kontekście społecznym, nie odnoszą się wprost do problemów konkretnej osoby uczestniczącej w zajęciach. Zadaniem prowadzącego dramę jest zainicjowanie takiej sytuacji fikcyjnej, która pozwoli uczestnikom wchodzić w różne role. Dramę promuje w Polsce m.in. Stowarzyszenie Praktyków Dramy STOP-KLATKA.

== Istota dramy ==
Drama wykorzystuje spontaniczną, właściwą naturze człowieka, ekspresję aktorską oraz skłonność do naśladownictwa i zabawy. Może być zarówno metodą samodzielną, wychowawczą, służącą rozwijaniu osobowości dzieci i młodzieży, jak i pomocniczą, dydaktyczną, wykorzystywaną w szkole na lekcjach języków obcych, historii, geografii i literatury, a także na zajęciach artystycznych, takich jak plastyka i muzyka, czy nawet w przedmiotach przyrodniczo-matematycznych. Uczestnicy dramy nie muszą mieć zdolności aktorskich, ale powinni głęboko się zaangażować i uwierzyć w fikcyjną sytuację, muszą wczuć się w postać, być, działać, a nie "grać". Wejście w rolę związane jest z trzema poziomami znaczeniowymi faktów:

osobistym (odwoływanie się do doświadczeń uczestników);
wynikającym z fikcyjnego zdarzenia, z kontekstu sytuacyjnego;
symbolicznym, uniwersalnym.

== Rodowód dramy ==
Drama koresponduje z ideą "Nowego Wychowania" (John Dewey), a także z Nowoczesną Szkołą Francuską Technik Freineta. Istotą "Nowego wychowania" było uzależnianie zasad, treści i metod kształcenia od właściwości psychicznych dziecka, od jego potrzeby działania, zabawy i ekspresji twórczej.
Drama jako metoda nauczania wiele zawdzięcza Calldwellowi Cookowi, który przed pierwszą wojną światową w Pers School w Cambridge wprowadził "gry sceniczne". W tym samym czasie w Stanach Zjednoczonych dramę zaczęli stosować John Merill (w nauczaniu języków obcych) i William Wirt (kształcenie wypowiedzi słownych poprzez akcję dramatyczną). We Francji, w latach trzydziestych, gry dramatyczne wprowadził Leon Chancerel. W Anglii pierwsze eksperymenty "dramatyczne" pojawiły się w latach dwudziestych i trzydziestych naszego stulecia. W latach czterdziestych do szkół wprowadził dramę Peter Slade. Uważał ją za swoistą formę artystyczną i domagał się, żeby stała się odrębnym przedmiotem, na takich samych prawach jak literatura, historia, muzyka czy plastyka. Kontynuatorem jego poczynań był Brian Way, który oparł swoją koncepcję na wykorzystywaniu pięciu zmysłów człowieka: wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku. We Włoszech bezpośrednio do procesu dydaktycznego włączył dramę Claudio Desinan. W Kanadzie ciekawą propozycję edukacji przez dramę przedstawił Richarde Courtney, a mianowicie trzyetapowego nauczania:

praca z dziećmi od 5 do 10 lat (poprzez gry dramatyczne inspirowane przez nauczyciela),
działania dzieci starszych do 18 lat (gra dramatyczna może być łączona z formami teatralnymi),
powyżej 18 lat (dominują spektakle teatralne bazujące na grach dramatycznych).
Obecnie w szkolnictwie angielskim, a także w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, dramę stosuje się w dwojaki sposób:

jako metodę uzupełniającą, dydaktyczną (na lekcjach różnego rodzaju, np. literatury, języków obcych, historii, geografii, a także matematyki, ekonomii itp.),
jako przedmiot artystyczno-wychowawczy, często fakultatywny, na równi z zajęciami plastycznymi i muzycznymi.
Ten przedmiot w różnych krajach ma trochę odmienne nazwy: "gry dramatyczne", "drama", "teatr". Za krajami anglosaskimi, szczególnie Anglią, w Polsce przyjęła się nazwa "drama".

== Drama a teatr ==
Drama jest metodą dydaktyczno-wychowawczą nastawioną świadomie na proces nauczania. Z tym łączy się spontaniczność, naturalność zachowań uczniów-uczestników w rolach oraz improwizacyjność formy. Z kolei teatr jest sztuką, zamkniętym dziełem artystycznym, produktem wykonanym zespołowo przez artystów teatru w celu dostarczenia widzom przeżyć estetycznych.
Najważniejsze różnice pomiędzy dramą a teatrem:

w dramie nie ma podziału na aktorów i widzów;
w dramie najważniejszy jest pełny, całościowy rozwój indywidualności człowieka uczestniczącego w fikcyjnym zdarzeniu, w spektaklu aktor spełnia funkcję medium, wyzwala uczucia widzów i prowadzi ich do katharsis;
w dramie uczestnicy zachowują się naturalnie i logicznie, koncentrując się i angażując w pełni na określonej sytuacji; w przedstawieniu uwaga aktora jest podzielona między uczucia postaci, którą odgrywa;
w dramie uczestnicy improwizują, to znaczy pracują bez scenariusza; w spektaklu aktorzy recytują tekst z pamięci, a także działają zgodnie z opracowanym scenariuszem.

== Przebieg dramy ==
Wprowadzenie przez nauczyciela (opowiadanie, zdarzenie, sytuacja wyjściowa, inicjująca fikcję dramatyczną)
Przygotowanie się uczestników do wejścia w role w formie różnych technik
Odegranie ról przez uczestników
Omówienie pracy uczniów.

== Zobacz też ==
Teatr forum

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Drama jako metoda nauczania. cwro.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-10-27)].
Rola dramy w wychowaniu dzieci


Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (800 12 12 12) – telefoniczna linia interwencyjna dla dzieci i młodzieży. Działa bezpłatnie. Jest zarówno telefonem zaufania, jak i pełni rolę telefonu interwencyjnego. Rozpoczęła ona swoją działalność 20 listopada 2008, będąc jednocześnie jednym z pierwszych działań podjętych przez Marka Michalaka po objęciu urzędu Rzecznika Praw Dziecka.
Zadaniem Dziecięcego Telefonu Zaufania jest ochrona dzieci przed krzywdzeniem w celu zapewnienia im bezpiecznego dzieciństwa. Pedagodzy, psychologowie i prawnicy udzielają niezbędnego wsparcia wszystkim dzwoniącym dzieciom.  Przy użyciu numeru interwencyjnego osoby dorosłe mają możliwość zgłaszać problemy dzieci, zaobserwowania rażących zaniedbań względem nich. Najczęściej zgłaszane problemy dotyczą przemocy, problemów emocjonalnych w środowisku rówieśniczym, szkolnym i rodzinnym. Konsultanci zajmują się problemem, monitorują sytuację i przy pomocy różnych instytucji organizują dalszą współpracę i pomoc.
Od grudnia 2020 r. telefon jest czynny całodobowo, we wszystkie dni tygodnia i święta. Z ekspertami dyżurującymi przy telefonie można się skontaktować również poprzez czat internetowy.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Telefon Zaufania z informacją o edukacji szkolnej


Edukacja kooperatywna

Edukacja kooperatywna – rodzaj edukacji, w której dwie lub więcej osób próbuje wspólnie pozyskać wiedzę lub umiejętności. W odróżnieniu od kształcenia grupowego, model edukacji kooperatywnej zakłada wysoki stopień odpowiedzialności kooperujących osób i wykorzystanie współczesnych narzędzi komunikacji synchronicznej lub asynchronicznej. W podstawach teoretycznych edukacja kooperatywna opiera się na osiągnięciach w zakresie psychologii konstruktywistycznej.
W edukacji kooperatywnej bierze się pod uwagę, że nie jest już możliwe, aby uczący się nauczyli wszystkiego. Przyjmuje się, że wiedza jest podzielona na różne reprezentacje (jest dostępna w sieci, bibliotekach, bazach danych, jak również u przyjaciół i członków grupy kooperujących osób). Stąd głównym zadaniem w procesie nauczania-uczenia się będzie już nie przekazanie jak największej ilości wiedzy, lecz zdobycie umiejętności szybkiego dotarcia do interesującej nas informacji. Nie bez znaczenia są umiejętności szybkiego przetworzenia pozyskanej informacji i takiego jej dostosowania, aby była ona przydatna w rozwiązaniu postawionego problemu. Tego typu umiejętności są pozyskiwane głównie w grupie kooperujących osób.
Edukację kooperatywną stosuje wiele uczelni na całym świecie, wykorzystując do tego przede wszystkim platformy zdalnej edukacji. Coraz więcej krajów decyduje się na wprowadzanie modelu edukacji kooperatywnej także do szkół. Kraje te w międzynarodowych badaniach PISA i TIMSS osiągają najwyższe wyniki nauczania (w Polsce badania te prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych). Strategia edukacji kooperatywnej przewiduje daleko idące zmiany modelu edukacji w najbliższych latach.

== Przypisy ==


Edukacja wczesnoszkolna

Edukacja wczesnoszkolna – w obowiązującym w Polsce systemie edukacji pierwszy (młodszy) etap szkoły podstawowej. Obejmuje dzieci z klas 1–3, a więc dzieci w wieku 7–10 lat. Na tym etapie edukacji zajęcia przeprowadzane są głównie przez jednego nauczyciela, który pełni funkcję wychowawcy. Na świadectwie, zamiast ocen punktowych, znajduje się ocena opisowa m.in. postępów, aktywności, zachowania i zaangażowania ucznia.

== Linki zewnętrzne ==
Serwis EdukacjaWczesnoszkolna.edu.pl


Ergonomia pedagogiczna

Ergonomia pedagogiczna – dział pedagogiki zajmujący się problemami optymalizacji warunków materialnych pracy w szkole.
Ergonomia pedagogiczna bierze pod uwagę zasady i metody dostosowania zarówno stanowiska pracy nauczyciela jak i ucznia do ich konkretnych potrzeb wynikających z pracy dydaktycznej. Kształtuje prawidłowe warunki bezpieczeństwa i higieny pracy, dba o prawidłowy dobór środków dydaktycznych niezbędnych do osiągnięcia celu procesu nauczania, poszukuje rozwiązań dla osiągnięcia optymalnych warunków rekreacyjnych oraz zajmuje się estetyką szkoły i jej otoczenia.

== Przypisy ==


Etnopsychologia

Etnopsychologia – inaczej psychologia ludów, poddyscyplina antropologii kulturowej. Etnopsychologia została zapoczątkowana przez Wilhelma Wundta.
Zajmuje się psychologiczną charakterystyką zbiorowości ludzkich. Bada wybrane wytwory z życia psychicznego, przejawiające się: w: mowie, religii, prawie, sztuce, polityce, a także poszukuje i analizuje skutki oddziaływania na siebie kultur różnych ludów lub narodów.
W Stanach Zjednoczonych etnopsychologię rozwijali Margaret Mead, Ruth Benedict, Abram Kardiner i Ralph Linton.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Adamski Wojciech, Balon Jarosław i inni, Popularna Encyklopedia Powszechna, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, Kraków 2001, t.4 s. 152, ISBN 83-85719-60-1

== Linki zewnętrzne ==

Emilia Zimnica-Kuzioła: Główne stanowiska w psychologii religii – wprowadzenie. kulturaiwartosci.umcs.lublin.pl. [dostęp 2017-12-09]. (pol.).


Etnosocjologia

Etnosocjologia – poddyscyplina antropologii kulturowej. Wykorzystuje metodę badań porównawczych, analizuje różne zjawiska, a także instytucje społeczne i organizacje społeczno-kulturowe związane z procesami etnicznymi. Analizuje także procesy zmiany społeczeństwa zachodzące w obrębie grup etnicznych.

== Bibliografia ==
Adamski Wojciech, Balon Jarosław i inni, Popularna Encyklopedia Powszechna, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, Kraków 2001, t.4, s. 152, ISBN 83-85719-60-1