Mitopraktyka

Mitopraktyka – zachowanie społeczne polegające na włączaniu do codziennego języka oraz zachowania pojęć kulturowych i całych schematów zachowań zaczerpniętych z mitów.

== Użycie ==
Pojęciem mitopraktyki posługiwał się Marshall D. Sahlins (Islands of History 1985, How "Natives" Think: About Captain Cook, for Example 1995) w dyskusji z Gananathem Obeyesekerem (The Apotheosis of Captain Cook 1992) nad wyższością interpretacji świata poprzez zachodnioeuropejskie mity. Jako przykłady mitopraktyki podał śmierć Jamesa Cooka i brytyjsko-maoryski konflikt o ziemię w latach 40. XIX w.
M. Sahlins interpretuje zachowania Hawajczyków związane z zamordowaniem Jamesa Cooka na Wyspach Hawajskich (wybrzeże Kealakekua) podczas trzeciej wyprawy Cooka dookoła świata. Według Sahlinsa podczas pierwszej wizyty na Hawajach Cook objawił się Hawajczykom jako bóg Lono (bóg dobrobytu). Był wtedy chroniony rytuałem bóstwa i nie został zamordowany. Gdy pojawił się na wyspach po raz drugi, okazało się, że nie spełnia oczekiwań mieszkańców. Zniknęła aura bóstwa i Cook został zamordowany.
Układ brytyjsko-maoryski dotyczący przejmowania ziemi przez kolonizatorów wywołał bunty miejscowych. Brytyjczycy w celu zaznaczenia swojej obecności i własności postawili maszt z flagą narodową. Stał się on celem agresji jednego z rebeliantów, który próbował go powalić. Sahlins interpretował to zachowanie poprzez jeden z mitów maoryskich o początku świata – po rozdzieleniu nieba i ziemi pal podtrzymuje niebo i tym samym przedłuża istnienie świata. Sahlins uważa, że rebeliant atakował maszt, a nie flagę.

== Zobacz też ==
ewolucjonizm
kolonializm
kulturalizm
prymordializm

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Barnard Alan, Antropologia, Warszawa 2006.
Deliège Robert, Historia antropologii. Szkoły, autorzy, teorie, Warszawa 2011.
Marshall David Sahlins, Wyspy historii, Kraków : Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.
Marshall David Sahlins, Jak myślą „tubylcy”: O kapitanie Cooku, na przykład, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007.
Obeyesekere Gananath, Apoteoza kapitana Cooka : europejskie mitotwórstwo w rejonie Pacyfiku, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007.

== Linki zewnętrzne ==
Strona czasopisma Etnografia praktyki, teorie, doświadczenia i artykuł A. Przytomskiej, Historia tubylcza. Szamani Kiczua i mito-praktyka
Hawajska mitologia


Moiety

Moiety – połowa plemienia; termin w etnologii oznaczający jedną z dwóch uzupełniających się grup w organizacji plemiennej życia społecznego, religijnego i politycznego.

== Geneza ==
Koncepcję podziału plemion na dwie połowy zaproponowali w 1889 roku R. Fison i A.W. Howitt, którą następnie poparł Edward Burnet Tylor. Do literatury została wprowadzona przez H. Lowiego w 1920 który ją także sprecyzował jako jedną z połów plemienia.
Koncepcja moietów wyprowadzała dualistyczny model ustroju społecznego z dwóch rodów które tworzyły rudymentarne plemię  i wymieniały się wzajemnie kobietami (bezpośrednia wymiana małżeńska). Podział ten mógł się zacierać w miarę wzrostu demograficznego lecz często mógł pozostawać w wyżej wymienionej formie. H. Rivers wywodził tę organizację z fuzji dwóch plemion która doprowadziła do wzajemnej koegzystencji.
Dualistyczny system spełnia ważne funkcje w życiu społecznym i religijnym grupy pod warunkiem spełniania zasady wzajemności, choć nie wykluczona jest także ceremonialna wrogość (stosunki zaczepne) jak na przykładach w rytuałach inicjacji czy pogrzebowych, a także w gospodarce. Moiety niejednokrotnie mają związek z ideologią i wierzeniami jako odwzorowanie budowy kosmosu. Występują one bardzo często w społeczeństwach o
matrylinearnym systemie pokrewieństwa co można tłumaczyć ich związkiem z pierwotnymi formami ustroju społecznego. Dualistyczny system moiet jest także widoczny w społeczeństwach o podwójnym systemie pokrewienstwa.

== Występowanie ==
Przykładem społeczeństwa o organizacji dwoistej są kalifornijscy
Indianie z plemienia Miwoków. System moiet występuje także u południowo-amerykańskich Indian z grupy Ge: Szerente, Kaingang czy
Apinayé.

== Bibliografia ==
Kaj Birket-Smith: Ścieżki kultury. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974. Brak numerów stron w książce
Alfred Kroeber: Istota kultury. Warszawa: PWN, 1973.Sprawdź autora:2. Brak numerów stron w książce
Słownik etnologiczny:terminy ogólne. Poznań: PWN, 1987. Brak numerów stron w książce

=== Bibliografia obca ===
Ronald L. Olson, Clan and Moiety in North America,  University of California  Publications in American Archeology and Ethnology, University of California Press, Berkeley, t. XXXIII, 1934.
William Duncan Strong, An Analysis of Southwest Society, American Anthropologist, American Anthropologist Assocation, Waszyngton, t. XXIX, 1927.


Moralność

Moralność – zbiór zasad (norm), które określają, co jest dobre, a co złe.

== Systemy normatywne ==
Moralność jest jednym ze społecznych systemów normatywnych (systemów norm społecznych, zasad). Zwykle jednocześnie istnieje kilka konkurencyjnych (i po części zgodnych, po części różnych) systemów normatywnych, funkcjonujących w obrębie kultury, na przykład:

normy postępowania, dopuszczone przez prawo.
normy moralne – normy nakładane przez dany system filozoficzny, religijny.
normy konkretnej społeczności, którym jednostka podporządkowuje się w procesie socjalizacji (tzw. prawo obyczajowe, niepisane).

== Moralność a etyka ==
Pochodzeniem zasad moralnych i ich sensem zajmuje się etyka. Nie są to jednak tożsame pojęcia.
Zasady moralne przyjmują najczęściej formę zdań rozkazujących lub zakazujących, rzadziej oznajmujących. Przykładem zasady moralnej jest np. zakaz „nie zabijaj”. Naruszenie tych zasad powoduje zwykle wewnętrzny konflikt psychiczny, zwany poczuciem winy.
Zasady etyczne w odróżnieniu od moralnych są ogólnymi, filozoficznymi twierdzeniami, wynikającymi z danego światopoglądu – przyjętego systemu pojęciowego (w niektórych wypadkach również religijnego).
Na ich bazie można tworzyć konkretne nakazy i zakazy moralne. Często zdarza się tak, że różne zasady etyczne prowadzą do tych samych zasad moralnych.
Na przykład z czterech zasad etycznych:

Życie ludzkie jest święte, gdyż jest ono darem Boga (chrześcijaństwo, islam).
Odbieranie życia ludzkiego jest zadawaniem największego cierpienia (buddyzm).
Życie ludzkie jest podstawową wartością, gdyż wszyscy jesteśmy równoprawnymi członkami ludzkiej wspólnoty (humanizm).
Życie ludzkie jest własnością jednostki oraz podstawą jej wolności, a odbieranie go jest pozbawianiem wolności w sposób ostateczny (liberalizm, indywidualizm, anarchizm).
Można wyprowadzić nakaz moralny "nie zabijaj", chociaż podstawy światopoglądowe tych zasad są zupełnie różne.
Nie wszystkie systemy etyczne prowadzą jednak zawsze do tego samego zbioru zasad moralnych. Analizując jednak zbiory nakazów moralnych, obowiązujących w różnych kulturach i epokach, daje się wyróżnić pewien zbiór zasad, które obowiązują w olbrzymiej większości z nich, takich jak generalny zakaz dopuszczania się kłamstwa, zabójstwa czy kradzieży.
Zdarzają się też pewne sprzeczności w samych podstawach światopoglądowych (biorące się głównie ze skrajności myślenia). Przykładem jest tu często podkreślany przez etyków konflikt pomiędzy zasadą wolności ("człowiek jest wolny") a zasadą równości ("wszyscy ludzie są równi"). Obydwie te zasady są głęboko zakorzenione w kulturze europejskiej, jednak w skrajnej interpretacji są one sprzeczne, gdyż absolutna wolność prowadzi do powstania nierówności społecznych, a narzucenie absolutnej równości do totalitaryzmu, czyli przeciwieństwa wolności. Stąd konieczność uporządkowania zasad i nadania im różnych wag. Takie uporządkowanie nazywane jest hierarchią wartości.

== Moralność a obyczajowość ==
Moralności nie należy mylić z obyczajami. Normy obyczajowe są takimi samymi zdaniami rozkazującymi jak normy moralne i część norm moralnych obowiązujących w danej społeczności jest zazwyczaj również normami obyczajowymi. Normy obyczajowe odpowiadają jednak na pytanie "Co wypada robić/nie robić", a normy moralne "Co jest źle robić/nie robić".
Przy łamaniu normy obyczajowej ma się poczucie wstydu, zaś przy łamaniu normy moralnej poczucie winy.

== Moralność a uczucia ==
W marcu 2007 naukowcy z departamentu neurologii uniwersytetu w Iowa opublikowali w Nature pracę, w której badali osoby ze zniszczonym fragmentem kory przedczołowej mózgu (VMPC), niezbędnym do tworzenia i odczuwania emocji. Okazuje się, że takie osoby, nie mając uczuć, lecz zachowując inteligencję, wykazują utylitarne podejście do zagadnień moralnych, w których dobro powszechne wymaga poświęcenia czyjegoś życia. Nie wahali się ani przez chwilę, wybierając np. wepchnięcie pod pociąg przypadkowej osoby, jeśli mogło to uratować życie kilku innych osób. Nie wahali się nawet, odpowiadając twierdząco, gdy pytano ich o takie kwestie jak:

"Twoje dziecko zaczyna głośno płakać. Jego płacz zwróci uwagę żołnierzy, którzy zabiją ciebie, twoje dziecko i innych ukrytych w piwnicy. Aby temu zapobiec musisz je cicho udusić. Czy zrobiłbyś to?"
Osądy badanych w innych sprawach nie odbiegały od normy. Badacze skonstatowali, że emocje odgrywają znaczącą rolę przynajmniej w niektórych rodzajach decyzji moralnych.

== Moralność a psychologia ewolucyjna ==
Psychologowie ewolucyjni twierdzą, że moralność pomagała rasie ludzkiej w przetrwaniu. Wewnętrzne przekonanie o tym, co jest dobre, a co złe, pomagało ludziom jako grupie działać bardziej spójnie i dzięki temu skuteczniej walczyć o przetrwanie.

== Teoria rozwoju moralnego Kohlberga ==
Lawrence Kohlberg stworzył klasyfikację poziomów ludzkiego rozwoju moralnego. Wyróżnia on około sześciu kolejno następujących stadiów. Człowiek zaczyna swój rozwój od pierwszego stadium. Na ogół zatrzymuje się w rozwoju w okolicach trzeciego lub czwartego.

Posłuszeństwo i kara – w tym stadium ludzie postępują moralnie wyłącznie z powodu strachu przed karą.
Instrumentalizm – człowiek postępuje moralnie, gdyż widzi, że leży to w jego interesie.
Szukanie aprobaty – człowiek postępuje moralnie, gdyż jest za to nagradzany przez innych ("dobry chłopczyk", prawy obywatel, dobry chrześcijanin etc.).
Zgodność z prawem – człowiek postępuje moralnie, gdyż popiera istnienie prawa, które nakłada i egzekwuje odpowiednie normy.
Umowa społeczna – człowiek postępuje moralnie, uznając słuszność i podporządkowując się opinii większości.
Uniwersalne sumienie – człowiek ma świadomość uniwersalnych zasad moralnych, w których istnienie wierzył Kohlberg.
Etapy rozwoju moralnego Kohlberga:

== Przypisy ==

== Zobacz też ==

absolutyzm moralny
relatywizm moralny
moralizatorstwo
morał
wolność
równość
hipokryzja
arywizm

== Linki zewnętrzne ==
Markus Christen, Carel van Schaik, Johannes Fischer, Markus Huppenbauer, Carmen Tanner: Empirically Informed Ethics: Morality between Facts and Norms. Springer Science & Business Media, 7 paź 2013, s. ss  349. ISBN 978-3-319-01369-5.
Moralność ludzkich czynów
Teksty dyskusji panelowej z 2009 roku na temat: Moralne problemy Polski współczesnej
 Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy (ang.) [dostęp 2018-08-31]:

BernardB. Gert BernardB., JoshuaJ. Gert JoshuaJ., The Definition of Morality, 8 lutego 2016 . (Definicja moralności)
Henry S.H.S. Richardson Henry S.H.S., Moral Reasoning, 27 sierpnia 2018 . (Rozumowanie moralne)


Mord rytualny

Mord rytualny – umyślne zabicie człowieka w celach rytualnych.
W europejskim kręgu kulturowym o mord rytualny oskarżano mniejszości narodowe, etniczne, wyznaniowe oraz inne zbiorowości lub osoby odróżniające się od większości społeczeństwa. Pomówienia te stanowiły próbę dyskredytowania konkurencyjnych kultur czy religii, określenia grupy mniejszościowej jako barbarzyńców nie respektujących najbardziej podstawowych zasad, a co za tym idzie wyłączenie ich ze społeczeństwa. Grupy oskarżane o mord rytualny były też często obwiniane o dzieciobójstwo, kanibalizm czy wampiryzm. Takie niesłuszne oskarżenia wysuwano najczęściej przeciwko Żydom. Inne grupy oskarżane niegdyś o mord rytualny to chrześcijanie (w starożytnym Rzymie), Romowie, heretycy czy czarownice.
Zazwyczaj oskarżenia o mord rytualny były fałszywe, aczkolwiek istniały grupy, praktykujące tego rodzaju działania (np. thugowie w Indiach).

== Oskarżenia o mord rytualny ==

Przez wiele wieków o popełnianie mordów rytualnych na chrześcijanach bezpodstawnie oskarżani byli w Europie wyznawcy judaizmu, co często stawało się pretekstem do dokonywania pogromów i wypędzeń Żydów. Żydzi zabijać mieli chrześcijan (najchętniej dzieci), gdyż ich krew miała być niezbędnym składnikiem macy spożywanej przez nich w czasie święta Paschy. Pierwsze w nowożytnej Europie udokumentowane oskarżenie Żydów o mord rytualny miało miejsce w 1144 roku w Norwich. Zamordowany czeladnik został przez lokalnego biskupa ogłoszony świętym jako św. William, lecz kult tego świętego pozostał lokalny i po pewnym czasie wygasł.
W Polsce w 1576 roku wnoszenia bezpodstawnych oskarżeń o mord rytualny zakazał pod karą śmierci król Stefan Batory.
Marcin Zaremba, podobnie jak inni badacze, uważa, że powojenne pogromy, np. pogrom kielecki,- inspirowany przez UB – były spowodowane m.in. wiarą w mord rytualny.
W katedrze w Sandomierzu znajduje się obraz „Mord rytualny” autorstwa Karola de Prevot z XVIII wieku przedstawiający mord rytualny dokonywany przez Żydów. Obraz ten od 2006 do 2014 roku pozostawał zasłonięty i niedostępny dla zwiedzających z powodu swojej treści, budzącej sprzeciw w społeczności żydowskiej i pośród chrześcijan zaangażowanych w dialog międzyreligijny. Po ponownym odsłonięciu towarzyszy mu tablica wyjaśniająca, że Żydzi nie popełniali mordów rytualnych.

Zanim chrześcijanie zaczęli oskarżać Żydów o mordy rytualne, sami byli o nie oskarżani. Podobnie jak w przypadku Żydów plotki o mordach rytualnych, których dopuszczali się chrześcijanie, były bezpodstawne. Minucjusz Feliks (Oktawius, 9, 2-7) wspomina, że poganie oskarżają chrześcijan o rozwiązłość seksualną czy mordowanie dzieci:

== Przypisy ==


Moving Anthropology Student Network

Moving Anthropology Student Network (MASN) – międzynarodowa sieć zrzeszająca studentów i doktorantów zajmujących się tematyką antropologiczną. Organizacja ta założona została w 2005 roku w Wiedniu z inicjatywy około 20 studentów z 6 państw europejskich, celem promowania komunikacji i wymiany doświadczeń naukowo-badawczych między europejskimi studentami i absolwentami antropologii, etnologii oraz socjologii. Równolegle do aktywności w wirtualnej przestrzeni komunikacyjnej działalność MASN opiera się na dorocznych konferencjach, które dają możliwość nawiązania bezpośrednich kontaktów, podejmowania wspólnych projektów badawczych oraz promowania antropologii, jako dziedziny oferującej alternatywne spojrzenie na problemy współczesnego świata. Dotychczas odbyło się siedem zakończonych sukcesem konferencji MASN. Obecnie platforma internetowa MASN [1] jest medium komunikacji między antropologami przebywającymi w różnych rejonach świata.

== Polski oddział MASN ==
Polską sekcję MASN tworzą studenci Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, oraz studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W Polsce zorganizowane zostały dwie spośród ośmiu dotychczasowych konferencji MASN:

24-28.03.2007, Łopuszna – 3. konferencja MASN „Acting upon Reality”
24-28.03.2010, Krzyżowa – 7.konferencja MASN „Ethics and Human Rights in Anthropological Perspective”

== Linki zewnętrzne ==
Oficjalna strona internetowa MASN
Oficjalna strona internetowa MASN Poland. masn-poland.cba.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-01)].


Nagość

Nagość – stan człowieka pozbawionego odzieży. Dawniej w staropolszczyźnie nagość określano terminem nagota.

== Rodzaje ==
Ze względu na stopień odsłonięcia ciała:

Nagość całkowita – zupełne pozbawienie odzieży; o nagości całkowitej jest mowa także w przypadku, kiedy na ciele osoby znajdują się tatuaże, piercing bądź body painting, a także nakrycia głowy.
Nagość częściowa – pozbawienie odzieży mającej okrywać genitalia, pośladki lub żeński biust.
Ze względu na kontekst:

Nagość naturalna – ma miejsce np. w trakcie porodu lub zmiany odzieży.
Nagość dobrowolna – ma miejsce w sytuacji świadomego pozbawienia się ubioru np. podczas kąpieli w wannie, pobytu w saunie lub wypoczynku o charakterze naturystycznym.
Nagość przymusowa – może wynikać z działań bezprawnych (np. odarcie z odzieży w celu ośmieszenia lub dokonania gwałtu na osobie pokrzywdzonej) lub ze stanu wyższej konieczności (np. pozbawienie ubrania w celu prawidłowego wykonania czynności medycznych).
Nagość legalna – ma miejsce w przypadku sprawowania ustawowej opieki nad dorosłym lub małoletnim (np. kąpiel dziecka lub czynności pielęgnacyjne osób starszych).
Formy te mogą współistnieć – na przykład rozebranie się do snu jest wyrazem zarówno nagości naturalnej, jak i dobrowolnej.

== Historia ==
Niewiele wiadomo o tym, kiedy człowiek zaczął zasłaniać nagość swojego ciała. Najstarsze znajdowane figurki kobiet, tzw. paleolityczne „wenus”, które zaczęto wytwarzać około 35 tysięcy lat temu, są nagie, ale ich znaczenie było raczej magiczne, nie musiały więc odzwierciedlać życia codziennego. Bardzo pouczające są w tym zakresie najnowsze porównawcze badania genetyczne nad pasożytami człowieka, które wskazują na to, że wesz odzieżowa – a więc i odzież – pojawiła się w przybliżeniu jakieś 72-42 tysiące lat temu. Mowa tu o pełnej odzieży ze skór, w których mogły zagnieździć się wspomniane pasożyty. Jednak można przypuszczać, że skromniejsze formy ubioru, np. przepaski biodrowe czy spódniczki z liści, pojawiły się już wcześniej.

=== Starożytność ===
Jak zwrócił uwagę popularyzator nauki Jerzy A. Kowalski, po raz pierwszy w dziejach napotykamy na bezpośrednio wyrażony problem nagości ludzkiego ciała i wstydu seksualnego w słynnej biblijnej opowieści o Adamie i Ewie. Autor zastanawia się, dlaczego akurat tutaj i wtedy? Historia ta jest zaczerpnięta ze starszej mitologii sumeryjskiej, ale w pamięci zbiorowej plemion izraelickich problem zasłonięcia ciała musiał być najwidoczniej na tyle żywy i ważny, że poświęcono mu znamienite miejsce na samym wstępie świętej księgi. Ubiór w warunkach ciepłego klimatu spełnia raczej funkcję maskującą, a zatem całkiem inną aniżeli ubiór chroniący ludzi przed zimnem w chłodniejszym klimacie. Kluczowa z tego punktu widzenia jest kwestia średnich temperatur powietrza, a te ulegają nagłym zmianom w strefie przejściowej pomiędzy strefami tropikalną i umiarkowaną. Na Starożytnym Wschodzie jest to szerokość geograficzna Palestyny i Mezopotamii. Jeśli zatem w dziejach wędrówek człowieka musiały gdzieś pojawiać się te momenty, w którym zaczęliśmy używać ubioru ochronnego, to jeden z nich musiał się zdarzyć gdzieś w tej strefie geograficznej. A jeśli ponadto oczekiwalibyśmy utrwalenia się tej szczególnej chwili w dziejach myśli, to musiała się ona zbiec z takim poziomem zaawansowania kultury, by mogło stać się to przedmiotem poważnej refleksji i by zostało utrwalone w piśmiennictwie. Jak się zdaje, wszystkie te zbiegi okoliczności wystąpiły jednocześnie w kulturze sumeryjskiej, a następnie żywym echem odbiły się jeszcze w kulturze judaistycznej.
Różne kultury starożytne zezwalały na stopień nagości znacznie przekraczający obecnie przyjęte normy. W starożytnym Egipcie nagość była traktowana jako naturalny sposób przedstawienia ludzkiego ciała. W sztuce nie stanowiła ona tematu tabu i miała charakter zarówno estetyczny, jak i symboliczny. W starożytnej Grecji normą były ćwiczenia sportowe zupełnie nago. W Indiach chodzenie topless przez kobiety było czymś ogólnie przyjętym. W starożytnych Indiach nagość była symbolem boskości, zaś odzienie – świata materialnego. Boginie przedstawiano z odsłoniętymi piersiami.

=== Średniowiecze ===
Wraz z ekspansją islamu i chrześcijaństwa w średniowieczu, obyczajowość tych religii, nacechowana awersją do nagości i seksualności, stała się normą na wielkich obszarach Starego Świata (por. adamici).

=== Renesans ===
Czasy renesansu przyniosły z jednej strony nawrót do antycznego kultu ciała i w związku z tym pojawienie się na nowo nagości w sztuce kręgu chrześcijańskiego, z drugiej strony zaś dalszą ekspansję zwłaszcza kultury chrześcijańskiej na nowe tereny.

=== Czasy nowożytne ===
Do końca XIX w. większa część świata, zwłaszcza w ciepłej strefie klimatycznej, akceptowała jeszcze nagość, jako coś naturalnego. Dotyczy to prawie całej Ameryki Południowej, Czarnej Afryki, południowo-wschodniej Azji, Oceanii i Australii. Wraz z dotarciem na te tereny misjonarzy, na przełomie XIX i XX wiktoriańska moralność została narzucona w najbardziej odległych zakątkach globu. Młode kobiety zaczęły zakrywać piersi, co przez bardziej tradycyjne starsze było uważane za nieprzyzwoitą cudzoziemską modę.

== Stosunek do nagości w różnych kulturach współczesnych ==
W zależności od kultury dopuszczalny był różny stopień i sposób odsłonięcia ciała. Ludzka obyczajowość wykazuje w tej dziedzinie niezwykle szerokie spektrum zachowań: od zupełnego zakrycia ciała kobiet burką w niektórych społecznościach kultury islamu, po niemal zupełną nagość (przykrycie jedynie stref genitalnych) wśród Papuasów na Nowej Gwinei.

=== Hinduizm ===
Współczesne społeczeństwo hinduskie po wielu wiekach dominacji muzułmańskiej i brytyjskiej pozostaje dość purytańskie. W kręgach ascetycznych nagość oznacza brak przywiązań do dóbr doczesnych. Również współcześnie do rzadkości nie należy widok zupełnie nagich ascetów dżinijskich na ulicach indyjskich miast.

=== Islam ===
Szariat określa strefę ciała, która powinna pozostać zawsze zakryta w miejscach publicznych terminem aurah / aurat. Dla mężczyzn jest to obszar od pępka do kolan, dla kobiet niemal całe ciało z wyjątkiem twarzy i dłoni. Występują znaczne różnice w zależności od lokalnych zwyczajów i szkoły teologicznej; na niektórych terenach dotyczy to całego ciała, wraz z twarzą. W języku perskim jednym ze znaczeń słowa aurat jest „kobieta”, w urdu jest to jedyne słowo określające kobietę.

=== Japonia ===
Częścią tradycji są koedukacyjne kąpiele nago w gorących źródłach zwanych onsen. Po drugiej wojnie światowej Amerykanie wprowadzili segregację płci w onsenach, lecz istnieją do tej pory również koedukacyjne. Z drugiej strony funkcjonuje cenzura w zakresie przedstawiania nagości w filmach i publikacjach.

=== Świat współczesny ===
Powszechny dostęp do telewizji satelitarnej i internetu spowodował, że nagość przestaje być sprawą tabu. W większości krajów zaniechano stosowania cenzury. Nagość na scenie teatralnej, w latach 70. XX wieku uważana za przejaw awangardy, w XXI wieku już nie oburza nikogo. Gdy w sztuce XIX wieku nagość usprawiedliwiano pod pretekstem mitologii, obecnie nagość stała się tematem moralnie obojętnym. Przykładem tego są akcje amerykańskiego fotografa Spencera Tunicka, któremu tysiące ludzi w krajach Europy, Ameryki i Australii pozują nago do zbiorowych fotografii. Naturystyczne plaże nie budzą już sensacji. Jednocześnie w krajach muzułmańskich narasta rygoryzm obyczajowy, szczególnie w dziedzinie stroju kobiet.
W USA do lat 70. XX w. jako norma było przyjmowane korzystanie z basenu przez mężczyzn i chłopców całkowicie nago. Nawet na zawodach pływackich z publicznością zawodnicy startowali nago. Zmieniło się to od końca lat 70. tak, że obecnie korzystanie nago z basenu może być powodem nawet postawienia przed sądem.

== Zobacz też ==
topless
naturyzm
akt
World Naked Bike Ride
streaking

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Margaret Mead: Dojrzewanie na Samoa, Dorastanie na Nowej Gwinei w „Trzy studia”, PIW, Warszawa 1986 ISBN 83-06-01290-9.
Myśliwiec K.: Eros nad Nilem. Warszawa: 1998. ISBN 83-7180-284-6.
Bronisław Malinowski: Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji
Christophe Colera, La nudité, pratiques et significations, Editions du Cygne, 2008. ISBN 978-2-84924-103-5.
Hans-Peter Duerr, Nudité et pudeur. Le mythe du processus de civilisation, 1998 Maison des sciences de l’homme. ISBN 2-7351-0788-4.
François Jullien,Le nu impossible, Point Seuil, 2005. ISBN 978-2-02-079465-7.
Jean-Claude Kaufmann, Corps de femmes, regards d’hommes. Sociologie des seins nus, Éditions Pocket, Paryż, 2001. ISBN 2-266-10980-4.

== Linki zewnętrzne ==

Nagość w antropologii: Mru z Bangladeszu. home.medewerker.uva.nl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-18)].


Narodowe Centrum Badań w Antropologii Społecznej i Kulturowej

Narodowe Centrum Badań w Antropologii Społecznej i Kulturowej, lepiej znane pod akronimem CRASC – publiczna instytucja badawcza w Algierii utworzony w 1992 roku.
Jest pod nadzorem administracyjnym Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych. Jego siedziba znajduje się w Oranie.

== Władze ==
W latach 1992–2014 był kierowany przez Nurię Benghabrit-Remaoun.

== Linki zewnętrzne ==
Strona oficjalna CRASC

== Przypisy ==


Natywizm (antropologia kulturowa)

Natywizm – dążenie do zachowania zagrożonej tożsamości kulturowej danej zbiorowości ludzkiej, poprzez autoafirmację jej kultury, podkreślenie tubylczości. Świadoma zorganizowana próba odrodzenia lub uwiecznienia przez część członków danej społeczności wybranych elementów jej kultury.

== Typy natywizmu ==
Ze względu na cel:

Rewiwalistyczny: dążenie do przywrócenia niektórych elementów kultury rodzimej, wypartych przez obcą kulturę; np. książka Dżihad kontra McŚwiat.
Perpetuatywny (zachowawczy): dążenie do zachowania tych elementów, które choć zagrożone, wciąż funkcjonują i decydują o odrębności
Ze względu na środki:

Racjonalny: w użyciu raczej w świecie zachodnim
Magiczny.

== Ruchy natywistyczne ==
Ruchy natywistyczne to świeckie i religijne ruchy protestu społecznego wśród ludów kolonialnych i postkolonialnych (bez względu na fakt czy miały treści natywistyczne czy nie). W społeczeństwach zachodnich ruchy te określano jako przejawy fundamentalizmu albo ruchy mesjanistyczne.
W studiach etnicznych określa się mianem ruchu natywistycznego antyimigracyjny ksenofobizm amerykański. Był to ruch powstały w Stanach Zjednoczonych w latach 30. XIX wieku. Stanowił on apotezę amerykańskiego stylu życia (wywodzącego się z tradycji anglosaskiej i protestanckiej). Charakteryzowała go ksenofobia względem nieangielskich imigrantów. Natywiści określają swoją ideologię jako amerykanizm. Głoszą pogląd o nielojalności imigrantów wobec Stanów Zjednoczonch, niemożność ich asymilacji, antykatolicyzm, wrogość wobec radykalizmu społecznego i rasizm.


Nie-miejsce

Nie-miejsce (non-lieu, non-place)  –  termin wyznaczający cechy będące odwrotnością właściwości miejsca.  Nie-miejsce to przestrzeń niczyja nie ze względu na brak właściciela, ale na brak emocjonalnego powiązania jej z ludźmi. To nie tylko przestrzeń rozumiana jako zaprzeczenie miejsca, ale też zawiera w sobie relacje społeczne i stosunek, sposób patrzenia człowieka na dane nie-miejsce w relacji z percepcją miejsca oraz okres przebywania.
Termin stworzony przez francuskiego etnologa i antropologa kulturowego Marca Augé. Według Marca Augé nie-miejsce to termin odpowiadający współczesności, podczas gdy miejsce nie ma całkowitego zastosowania ze swoimi cechami, którymi są m.in. przestrzeń w użyciu codziennym, oswojona, blisko człowieka.
Nie-miejsce cechuje się czasem, w którym nie obserwuje się zmienności, więc jego upływ zostaje zawieszony. Przykładami takich przestrzeni są lotniska, centra handlowe, supermarkety czy stacje benzynowe, ale też np. obozy przejściowe czyli przestrzenie w których przebywa się bardziej z konieczności niż z własnej woli i gdzie zazwyczaj codziennie użytkuje je relatywnie duża liczba osób niepowiązanych ze sobą.

== Nie-miejsce pamięci ==
Nie-miejsce pamięci to termin stosowany w badaniach nad pamięcią na określenie miejsc, które były świadkami tragicznych wydarzeń historycznych, jednak brak w nich obecnie formy upamiętnienia (pomnika, tablicy, muzeum, czy wydarzenia). Nie-miejsca pamięci nie są upamiętnione, a lokalna społeczność nie dokonuje w nich żadnych praktyk pamięciowych (np. uroczystości rocznicowe, składanie kwiatów, palenie zniczy), a jednak nie oznacza to, że zostały one zapomniane. Mieszkający w ich pobliżu ludzie często dokładnie znają ich historię i związane z nimi opowieści, także za sprawą przekazu międzypokoleniowego. Jako nie-miejsca pamięci w literaturze przedmiotu najczęściej są uznawane liczne lokalizacje często powiązane na różne sposoby z dwudziestowiecznym doświadczeniem masowej śmierci. Jednak mogą dotyczyć też innych wydarzeń historycznych. To miejsca tragicznych wydarzeń, a także elementy przestrzeni związane z eksterminacją: porzucone wioski, zdewastowane i zapomniane cmentarze, nieoznaczone masowe groby. Termin nawiązuje do koncepcji miejsc pamięci (fr. lieux de mémoire) autorstwa Pierre'a Nora, autora monumentalnego dzieła pod tym samym tytułem.
Jedno z pierwszych użyć tego terminu przypisuje się Claude'owi Lanzmannowi, który w wywiadzie z 1986, roku użył terminu nie-miejsce pamięci (fr. non-lieux de mémoire) na określenie porzuconych, nieoznaczonych miejsc związanych z Zagładą Żydów.
Obecnie termin ten stosowany na określenie miejsc powiązanych z tzw. trudnym dziedzictwem (ang. difficult heritage), nie tylko w kontekście wydarzeń drugiej wojny światowej. W Polsce popularyzatorką tego terminu jest prof. Roma Sendyka z Ośrodka Badań nad Kulturami Pamięci z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która stosuje pojęcie nie-miejsc pamięci na określenie miejsc, w których miały miejsce akty przemocy i potencjalnie mogły zyskać status miejsc pamięci, a jednak tak się nie stało – nie ma w nich pomników, tablic ani innych oznaczeń.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Hall Edward T. 1978, „Ukryty wymiar”, Warszawa: PIW


Nie-miejsce pamięci

Nie-miejsce pamięci – termin stosowany do definiowania miejsc, które były świadkami przemocy i potencjalnie mogły zyskać status miejsc pamięci, a jednak tak się nie stało – nie ma w nich pomników, tablic ani innych oznaczeń.

== Opis ==
Nie-miejsca pamięci nie są upamiętnione, a lokalna społeczność nie dokonuje w nich żadnych praktyk pamięciowych (np. uroczystości rocznicowe, składanie kwiatów, palenie zniczy), a jednak nie oznacza to, że zostały one zapomniane. Mieszkający w ich pobliżu ludzie często dokładnie znają ich historię i związane z nimi opowieści, także za sprawą przekazu międzypokoleniowego. Miejsca, o których mowa są liczne i powiązane na różne sposoby z dwudziestowiecznym doświadczeniem masowej śmierci. To miejsca tragicznych wydarzeń, a także elementy przestrzeni związane z eksterminacją: porzucone wioski, zdewastowane i zapomniane cmentarze, nieoznaczone masowe groby.
Termin nawiązuje do koncepcji miejsc pamięci (fr. lieux de mémoire) autorstwa Pierre'a Nora, autora monumentalnego dzieła pod tym samym tytułem.
Według Regisa Meyran nie-miejsce pamięci różni się od nie-miejsca (bezosobowej przestrzeni) i stanowi określenie miejsca związanego z doświadczeniem masowej przemocy, które nie wyróżnia się niczym wskutek zarówno niechęci władz do przywoływania wspomnienia tragicznych wydarzeń, jak i wskutek faktu, że jednym z celów sprawców przemocy było usunięcie wszelkich śladów historii i zaistniałej tragedii. Trudno wobec tego o materialne wyznaczniki miejsca pamięci.

== Kontekst terminu ==
Sformułowaniem nie-miejsca pamięci (fr. non-lieux de mémoire) posłużył się Claude Lanzmann, autor filmu dokumentalnego Shoah w wywiadzie z 1986 roku, na określenie porzuconych, nieoznaczonych miejsc związanych z Zagładą Żydów.
Termin stosowany na określenie miejsc powiązanych z tzw. trudnym dziedzictwem (ang. difficult heritage), nie tylko w kontekście wydarzeń drugiej wojny światowej.
W Polsce termin ten został zaproponowany przez prof. Romę Sendykę (Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci, Uniwersytet Jagielloński).Nie-miejscom pamięci poświęcony jest projekt badawczy prowadzony w latach 2016–2019 w Ośrodku Badań nad Kulturami Pamięci UJ pod nazwą "Nieupamiętnione miejsca ludobójstwa i ich wpływ na pamięć zbiorową, tożsamość kulturową, postawy etyczne i relacje międzykulturowe we współczesnej Polsce".

== Przypisy ==


Niebinarność

Niebinarność, także: genderqueer, niebinarne tożsamości płciowe – zbiorcze określenie spektrum tożsamości płciowych (gender identity), które nie są wyłącznie męskie lub kobiece, i wychodzą w ten sposób poza tę polaryzację i binarność.
Osoby niebinarne mogą identyfikować się jako osoby o dwóch lub więcej tożsamościach płciowych
(bigender, trigender, pangender); niemające ich w ogóle (agender); mające zmienną tożsamość płciową (genderfluid); lub jako trzecia płeć, kategoria obejmująca osoby, które nie przypisują nazwy swojej płci / tożsamości rodzajowej i kategorie spoza zachodniego kręgu kulturowego.
Tożsamość płciowa / rodzajowa jest oddzielna od orientacji seksualnej, a osoby niebinarne mają różne orientacje seksualne, tak jak transpłciowi i cispłciowi mężczyźni i kobiety.

== Definicje i tożsamości ==

Oprócz bycia zbiorczym i ogólnikowym terminem, „genderqueer” bywa używane jako przymiotnik, który odnosi się do wszystkich osób, które „przekraczają granice płci” (niezależnie od własnej tożsamości), lub do osób „queerujących” płeć. Wyraz „genderqueer” często służy do samodzielnej identyfikacji osób, które kwestionują binarne konstrukty społeczne.
Niektóre źródła używają terminu „transpłciowy” w taki sposób, że obejmuje on osoby genderqueer i niebinarne. Fundacja Human Rights Campaign i Gender Spectrum używają terminu „gender-expansive”, aby przekazać „szerszy, bardziej elastyczny zakres tożsamości płciowej i/lub ekspresji niż zwykle związany z systemem binarnych płci”.
Osoba genderfluid (płciopłynna) woli pozostać elastyczna w kwestii tożsamości, niż identyfikować się stale z jedną płcią. Może się wahać między nimi lub identyfikować z wieloma jednocześnie.
Osoba agender („a-” oznacza „bez”), to osoba, która identyfikuje się jako pozbawiona płci / rodzaju lub bez tożsamości płciowej / rodzajowej. Chociaż kategoria ta obejmuje szeroki zakres tożsamości, które nie są zgodne z tradycyjnymi normami płci, wśród osób deklarujących tę postawę znajdują się przedstawiciele płci biologicznie żeńskiej, męskiej, jak i osoby trans- oraz interpłciowe.
Pangender to termin opisujący osoby mające tendencję do identyfikowania się z wieloma lub wszystkimi płciami (binarnymi i niebinarnymi). Osoby pangender są często mylone z osobami panseksualnymi; termin pangenderyzm odnosi się do tożsamości płciowej, a panseksualność wyłącznie do orientacji seksualnej.
Demigender to tożsamość osoby identyfikującej się częściowo lub w większości z jedną płcią i jednocześnie z inną płcią. Istnieje kilka podkategorii tożsamości. Na przykład demi-mężczyzna identyfikuje się przynajmniej częściowo z rodzajem męskim, bez względu na płeć do której został przydzielony po urodzeniu, podczas gdy inne części jego tożsamości mogą być przypisane innym rodzajom. Neutrois i agender to dwa z 50 dostępnych niestandardowych rodzajów / płci na Facebooku, które zostały dodane 13 lutego 2014 r. Agender jest również dostępne jako opcja na OkCupid od 17 listopada 2014 r.

== Historia ==

Antropolodzy tacy jak April Scarlett Callis twierdzą, że tradycyjny binarny system tożsamości seksualnej można prześledzić do XIX wieku, kiedy seksualność została po raz pierwszy zmedykalizowana. George Chauncey, profesor historii na Uniwersytecie Yale, zauważa, że w początkach XX wieku do określania seksualności stosowano tradycyjne role płciowe zamiast płci partnerów seksualnych. Na przykład „żeńscy” mężczyźni, którzy uprawiali seks z innymi mężczyznami, byli określani jako „mollies” lub „fairies”, podczas gdy „męscy” mężczyźni, którzy uprawiali seks z innymi mężczyznami, nie mieli „specjalnych” określeń. Połowa XX wieku zasygnalizowała początek określania jednostek jako heteroseksualnych lub homoseksualnych.
Termin genderqueer wszedł do użytku w połowie lat 90. Riki Anne Wilchins jest kojarzona ze słowem genderqueer, zwłaszcza ze względu na jej wkład w Genderqueer: Voices Beyond the Sexual Binary, które zostało opublikowane w 2002 r.. W 1995 roku została również opublikowana broszura In Your Face, w którym Wilchins użyła terminu genderqueer. W broszurze termin ten odnosi się do osób o złożonych lub nienazwanych ekspresjach płci, co nie pasuje do najbardziej popularnej definicji używanej dzisiaj. Wilchins oświadczyła, że identyfikuje się jako genderqueer w swojej autobiografii z 1997 roku.
Niektóre osoby niebinarne są leczone z powodu dysforii płciowej zabiegami uzgodnienia płci lub terapią hormonalną, tak jak transmężczyźni i transkobiety.

== Symbole ==

Flaga osób genderqueer została zaprojektowana w 2011 roku. Lawenda reprezentuje androgynię lub queerowość, biała reprezentuje tożsamość agenderową, a zielona reprezentuje tych, których tożsamości są zdefiniowane poza binarnymi płciami. Flaga osób niebinarnych została utworzona w 2014 r. Żółty reprezentuje osoby, których płeć istnieje poza binarnymi płciami, fioletowy reprezentuje tych, którzy uważają, że ich płeć jest mieszanką – lub między – męskością i kobiecością, czarny reprezentuje osoby bez płci, a biały reprezentuje osoby wielu lub wszystkich płci.

Osoby genderfluid mają również własną flagę. Różowy reprezentuje kobiecość, biały oznacza brak płci, fioletowy reprezentuje androgynię, czarny reprezentuje wszystkie inne rodzaje płci, a niebieski reprezentuje męskość.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
niebinarnosc.pl/ – polska strona o niebinarności.
Justyna Piąsta: Niebinarność bez tabu. "Określenie tożsamości płciowej jest bardzo indywidualne". Dzień dobry TVN, 2024-04-20.
Alex Krzysztoń: Niebinarność. Tranzycja.pl, 2021-03-16.
Stowarzyszenie Lambda Warszawa: TĘCZOWY PRZEWODNIK - N jak Niebinarność. Youtube, 2021-07-05.


Notatka terenowa

Notatka terenowa – rejestracja wydarzeń, zjawisk, postaci, ich cech i właściwości, rozmów itp. podczas badań terenowych.

== Formy ==
Notatka może przyjmować różne formy, zależne od metody utrwalania:

graficzną (zapiski),
audiowizualną (dokumentacja filmowa),
wizualną (fotografia) ,
dźwiękową (nagrania audio).

== Praktyka metodologiczna ==
W etnologii przyjmuje się, że notatka powinna być sporządzona na bieżąco, w trakcie uczestnictwa w wydarzeniach, jednak nie zawsze jest to możliwe, ze względu na społeczne uwarunkowanie badań. Ważna jest systematyczność w ich sporządzaniu
Celem notatki terenowej jest umożliwienie jak najdokładniejszego odtworzenia sytuacji badawczej, co ułatwia analizę i poszerza pole interpretacji zebranego materiału. Notatki mogą być krótkie, hasłowe, jeśli uruchamiają ciąg skojarzeń, ułatwiający późniejsze przypomnienie sobie szczegółów wydarzenia
Fragmenty zawierające bieżącą interpretację należy wyraźnie zaznaczać, aby nie uznawać ich za fakt lub wypowiedź badanej/ego.
Podczas wywiadów najlepiej sprawdza się nagrywanie, ponieważ umożliwia badaczce/owi pełne skupienie się na rozmowie i zwykle zapewnia większą swobodę osobie badanej.

== Problemy ==
Każda forma notatki ma pewne ograniczenia.
Ręczne zapiski utrudniają skupienie na prowadzeniu obserwacji/wywiadu;
Rejestracja audio może być zniekształcona przez hałasy w tle; nie zapisuje zachowań i komunikacji niewerbalnej, pomija kontekst spotkania. Wszystko to sprawia, że głównym materiałem do analizy stają się same wypowiedzi. Kolejną przeszkodą jest czasochłonność opracowywania nagrań (transkrypcja).
Film etnograficznynie niweluje problemu subiektywności zapisu- antropolożka/antropolog decyduje co, kiedy i w jaki sposób nagrywa.
Użycie fotografii wymaga szczegółowej analizy zdjęć, ponieważ (tak jak wideo) jest ono selektywne; to osoba za aparatem decyduje o momencie zrobienia zdjęcia, kompozycji itp.

== Przechowywanie i wyszukiwanie danych ==
W etnografii zachowuje się wszystkie zgromadzone dane w porządku chronologicznym. Potrzeba uporządkowania jej w innych kategoriach pojawia się na etapie analizy. Kluczowe jest stworzenie odpowiednich kategorii, wymyślenie sposobu podziału materiału. Kodowanie fragmentów notatek umożliwia przyporządkowanie ich do więcej niż jednej kategorii. Klasycznym narzędziem jest indeks sortujący, który coraz częściej bywa zastępowany oprogramowaniem komputerowym (m.in. Ethnograph, Text Analysis Package, Textbase Alpha, Qualpro), umożliwiających tworzenie baz danych i strukturyzowanie ich według określonych tematów.

== Bibliografia ==
Hammersley, Martyn; Atkinson, Paul (2007). Metody badań terenowych ISBN 83-7150-704-6


Ofiary z ludzi

Ofiary z ludzi – praktyki religijne poświadczone w różnych epokach i różnych częściach świata, polegające na zabiciu człowieka w ofierze bóstwu. Były związane z istniejącym w danej kulturze systemem wierzeń lub z lękiem przed konkretnym grożącym kataklizmem. Niekiedy ofiary z ludzi były połączone z rytualnym kanibalizmem.
W niektórych kulturach ślady dawnych rytuałów tego typu pozostały jedynie w postaci pewnych idei teologicznych, np. stworzenie świata z rozczłonkowanego ciała "pierwszego człowieka", opisane w wedyjskim tekście Puruszasukta.
Z czasów nowożytnych dość dobrze udokumentowane są ofiary z ludzi dokonywane w kulturach Mezoameryki, zwłaszcza istotne w kulturze Azteków, gdzie jednocześnie zabijano tysiące jeńców, pojmanych w specjalnie w tym celu toczonych tzw. kwietnych wojnach.

== Zobacz też ==
ofiara
kozioł ofiarny
królobójstwo
mord rytualny
gladiator
Wickerman
Człowiek z Tollund
Thugowie
Akeda
Ifigenia
Śunahśepa
Spandarmat

== Bibliografia ==
Mircea Eliade: Historia wierzeń i idei religijnych, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1988, ISBN 83-211-0918-7
Bernardino de Sahagún: Rzecz z dziejów Nowej Hiszpanii, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2007, ISBN 978-83-89637-46-8
JustynaJ. Olko JustynaJ., Meksyk przed konkwistą, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010, ISBN 978-83-06-03237-6, OCLC 751516689 . Brak numerów stron w książce
TadeuszT. Łepkowski TadeuszT., Historia Meksyku, Wrocław [etc.]: Ossolineum, 1986, ISBN 83-04-02182-X, OCLC 835902478 . Brak numerów stron w książce
MariaM. Frankowska MariaM., Mitologia Azteków, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1987, ISBN 83-221-0280-1, OCLC 749579818 . Brak numerów stron w książce
AndrzejA. Zwoliński AndrzejA., Świat Voodoo, Kraków: Wydawnictwo WAM, 2011, ISBN 978-83-7505-516-0, OCLC 751055442 . Brak numerów stron w książce


Ogólnopolski Dzień Etnografii, Etnologii i Antropologii Kulturowej

Ogólnopolski Dzień Etnografii, Etnologii i Antropologii Kulturowej – święto obchodzone 9 lutego na pamiątkę powołania Towarzystwa Ludoznawczego w 1895 roku we Lwowie. Święto zostało ustanowione uchwałą Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w dniu 26 października 2019 roku.

== Okoliczności ==
1 października 2018 roku weszło rozporządzenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczące nowej klasyfikacji dyscyplin naukowych. Etnologia weszła w skład nauk o kulturze i religii, razem z kulturoznawstwem i religioznawstwem.
Przeciwko likwidacji etnologii jako samodzielnej dyscypliny naukowej protestowały m.in. Komitet Nauk Etnologicznych PAN i Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, a także naukowcy związani z polskimi ośrodkami etnologicznymi. Głosu poparcia udzielali także przedstawiciele innych dyscyplin naukowych.

== Cel ==
konsolidacja środowiska związanego z etnografią, etnologią i antropologią kulturową,
podejmowanie zintegrowanych działań na rzecz kontynuacji i upowszechniania dorobku etnografii, etnologii i antropologii kulturowej,
widoczność przedsięwzięć etnograficznych, etnologicznych i antropologicznych w przestrzeni akademickiej i w sferze publicznej.

== Działania ==
informowanie w mediach o tym czym jest etnografia, etnologia i antropologia kulturowa
organizacja spotkań naukowych i kulturalnych (wykładów, prelekcji, pokazów filmowych)

== Podobne święta ==
Anthropology Day obchodzony w każdy trzeci czwartek lutego, ustanowiony przez The American Anthropological Association.

== Przypisy ==


Ostracyzm

Ostracyzm (od gr. ὄστρακον ostrakon – skorupa) – praktyka polityczna w starożytnej Grecji, rodzaj tajnego głosowania, podczas którego wolni obywatele typowali osoby podejrzane o dążenie do tyranii i zasługujące na wygnanie z miasta na 10 lat. Wygnana osoba nie traciła praw obywatelskich ani posiadanego majątku.

== Pochodzenie nazwy ==
Nazwa wywodzi się od ceramicznych naczyń lub  ceramicznych skorup (ostrakonów), na których głosujący wyskrobywali imiona tych, o których sądzili, że zagrażają demokracji. Ostracyzm bywa nazywany sądem skorupkowym. Określenie to budzi wątpliwość, gdyż w ramach procedury ostracyzmu nie było ani trybunału, ani stron postępowania.

== Historia wprowadzenia prawa ==
Jak podaje Arystoteles w „Ustroju politycznym Aten”, prawo ostracyzmu zostało stworzone przez Klejstenesa ok. 508 p.n.e. w Atenach. Było ono wymierzone w zwolenników wygnanego wcześniej Hippiasza, którzy mogli podjąć próby przywrócenia dyktatury, przez 20 lat jednak nie skorzystano z niej ani razu. Fakt ten skłonił część historyków do wniosku, że prawo ostracyzmu naprawdę powstało dopiero wkrótce po bitwie pod Maratonem (490 p.n.e.), a później, niezgodnie z prawdą, zostało przypisane Klejstenesowi. Za autorstwem Klejstenesa przemawia krótki czas wprowadzenia jego modelu ustrojowego, co mogło skutkować powstaniem początkowo nieużywanych rozwiązań chroniących w szczególności przed tyranią.

== Procedura głosowania ==
Głosowanie odbywało się na ateńskiej agorze raz do roku podczas szóstej prytanii. Wówczas eklezja rozpatrywała sprawę ostracyzmu: na wiosennym zgromadzeniu ludowym zapytywano, czy nie ma wśród obywateli nikogo podejrzanego o chęć przywłaszczenia sobie władzy i odbywało się głosowanie, czy ma odbyć się ostracyzm – bez podawania imion tych, których miałby dotyczyć. W razie twierdzącej odpowiedzi zwoływano 6 miesięcy później „ostrakoforię”, specjalne zgromadzenie na agorze, któremu przewodniczyło dziewięciu archontów. Wtedy każdy z obywateli pisał na glinianej skorupie imię jednego obywatela, o którym sądził, że zagraża państwu, a następnie zanosił ją do specjalnego miejsca na agorze, otoczonego ogrodzeniem. Tam archonci przeliczali głosy, odkładając skorupy z poszczególnymi imionami osobno. Głosowanie miało charakter tajny, a urzędnicy pilnowali, aby nikt nie wrzucił więcej niż jednej skorupy. Aby przeprowadzić ostracyzm, niezbędne było zebranie 6000 głosów obywateli biorących udział w zgromadzeniu. Jeżeli padło 6000 głosów, osoba, która otrzymała ich najwięcej (na zasadzie większości względnej), musiała w ciągu 10 dni opuścić miasto.

== Zastosowanie ==
Pierwszym poddanym tej procedurze był krewny Hippiasza, Hipparchos syn Charmosa w 487 p.n.e. Pomiędzy 487 a 418 p.n.e. byli to m.in.: Megakles Alkmeonida, syn Hipokratesa i bratanek Klejstenesa (w 486 p.n.e.); Ksantypos syn Arifrona, ojciec Peryklesa (w 484 p.n.e.); Arystydes (ok. 484 p.n.e.); Temistokles (w 471 p.n.e.); Kimon (w 461 p.n.e.); Tukidydes, dziadek wybitnego historyka o tym samym imieniu (ok. 443 p.n.e.). W sumie znane są imiona 15 osób wygnanych w wyniku ostracyzmu. Ostatnim był Hyperbolos, skazany w 417 p.n.e. w wyniku porozumienia pomiędzy Alkibiadesem i Nikiaszem, po klęsce wojsk dowodzonych przez Alkibiadesa w bitwie pod Mantineją w roku 418 p.n.e. Jako kandydatów do ostracyzmu wymieniano wielu innych Ateńczyków, ale nie padła na nich większość głosów, na co wskazuje lista, obejmująca 64 imiona (w tym np. Peryklesa), sporządzona na podstawie kilkunastu tysięcy skorup odkrytych podczas prac wykopaliskowych na terenie Agory ateńskiej i w innych miejscach (do dziś zachowało się ponad 1500 owych ostraków).
Skazany na wygnanie musiał opuścić miasto na 10 lat, nie tracił jednak praw obywatelskich ani majątkowych oraz mógł nadal czerpać zyski ze swoich posiadłości. Banita mógł być jednak wcześniej wezwany do powrotu – tak było w przypadku Arystydesa i Ksantyposa, którym zezwolono na natychmiastowy powrót podczas wojen perskich.
Ostracyzm miał chronić przed wprowadzeniem tyranii, ale w praktyce służył także do rozgrywek politycznych i pozbywania się osób niewygodnych. Od końca V wieku p.n.e. ostracyzm przestał funkcjonować, zastąpiony przez instytucję atimii.

== Występowanie ==
Ostracyzm najlepiej funkcjonował w Atenach, poza Atenami znany był jednak także w Megarze, Argos, Efezie, Milecie i w Syrakuzach, gdzie określany był mianem petalizmu i przetrwał tylko przez krótki czas.

== Ostracyzm współcześnie ==
Współcześnie ostracyzm oznacza bojkot towarzyski (nieprzyjęcie lub wykluczenie kogoś przez otoczenie), jest również najprostszą formą „wydania wyroku” na osobę, której winę trudno udowodnić.

== Zobacz też ==
marunowanie
Kultura unieważniania

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka: Historia starożytnych Greków. T. I: Do końca wojen perskich. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 1988. ISBN 83-01-06654-7.
Maria Jaczynowska: Historia starożytna. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2007, s. 281. ISBN 978-83-7436-109-5.
Aleksander Krawczuk: Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 80–81, 102–103, 122, 124, 137. ISBN 83-85719-84-9.
Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, s. 283–284. ISBN 83-7132-919-9.
David Sacks: Encyklopedia świata starożytnych Greków. Warszawa: Książka i Wiedza, 2001, s. 288–289, 422–423. ISBN 83-05-13169-6.


Paralelizm kulturowy

Paralelizm kulturowy – proces równoległego formowania się podobnych elementów kultury (analogii kulturowych) przebiegający niezależnie na wzajemnie odizolowanych obszarach.
Ze względu na genezę rozróżnia się dwa typy paralelizmu kulturowego:

Paralelizm filogenetyczny będący następstwem odległego, ale wspólnego dziedzictwa kulturowego.
Paralelizm właściwy (niezależny) wynikający z oddziaływania na kulturę tych samych determinant.
Pod względem charakteru analogicznych zjawisk wyróżnia się:

Prosty paralelizm kulturowy uzewnętrzniający się w podobieństwie poszczególnych wytworów lub ich kompleksów.
Rozwojowy paralelizm kulturowy związany z ewolucją, a więc obejmujący nie tylko podobieństwa poszczególnych elementów, ale także zbieżności ich przemian, które przechodzą podobne etapy.
U podstaw paralelizmu kulturowego leży założenie o psychicznej jedności ludzkości, której rezultatem jest powstawanie podobnych albo wręcz tożsamych idei.

== Bibliografia ==
Słownik etnologiczny: terminy ogólne, Z. Staszczak (red.), Warszawa-Poznań, 1987.


Pokrewieństwo (antropologia)

Pokrewieństwo – w perspektywie antropologicznej – więź społeczna, determinująca stosunki między co najmniej dwoma jednostkami, oparta na pochodzeniu lub małżeństwie. Obok gospodarki, polityki i religii pokrewieństwo zalicza się  do podstawowych instytucji kształtujących życie społeczne, m.in. ustala porządek prawny w danej grupie. Osoby będące klasyfikowane jako krewni posiadają, względem innych, określone prawa oraz obowiązki. Pewne z nich, takie jak na przykład prawo do  dziedziczenia, zostały skodyfikowane. Jednostki połączone więzią pokrewieństwa są nazywane krewnymi tworzącymi grupy krewniacze.
Pokrewieństwo jest uznawane za powszechnik kulturowy, ale jego rola nie jest jednakowa w różnych społeczeństwach. W niektórych społecznościach, np. pozaeuropejskich  jest ono postrzegane jako bazowa instytucja społeczną, stanowiąca  gwarancję stabilności politycznej. W takich przypadkach małżeństwo traktowane jest jako rodzaj aliansu zawieranego nie pomiędzy samostanowiącymi jednostkami, lecz całymi grupami. W innych przypadkach, szczególnie społeczeństw euroazjatyckich, stanowi część złożonej struktury.

== Historia pojęcia ==
Pierwszym badaczem, który, już w 1728 roku, zajął się problemem różnorodności pokrewieństwa u różnych narodów był Joseph Lafitau. Przełomowym okazał się jednak rok 1871, w którym to Lewis Henry Morgan opublikował pracę pt.: Systemy związków  krwi i powinowactwa w rodzinie ludzkiej. Morgan zajmował się zbieraniem danych na temat terminologii pokrewieństwa społeczeństw z całego świata. Jako jeden z niewielu badaczy XIX wieku prowadził badania terenowe. Na podstawie porównań zauważył, że podobieństwa systemów terminologicznych występują u ludów zamieszkujących bardzo odległe terytoria. Miało to ukazać, że systemy te nie są zależne od języka. Zdaniem Morgana terminologia pozwala badaczom spojrzeć na to, jak dawniej wyglądały organizacje społeczne, ponieważ zmienia się wolniej niż owe organizacje.
Pod koniec XIX wieku, Émile Durkheim nie zgodził się z podporządkowaniem społecznego aspektu pokrewieństwa biologicznemu. Za jeden z argumentów posłużyły mu rytuały inicjacyjne i ich znaczenie w osiągnięciu przez jednostkę statusu pełnowartościowego członka grupy. Nie wystarczy urodzić się w niej aby posiąść pełnię praw i obowiązków. W bezsprzeczny sposób oddzielił pokrewieństwo od pojęcia związków krwi wyrażanych genealogicznie.
Wśród   brytyjskich badaczy z nurtu funkcjonalizmu bardzo popularna była teza Alfreda Radcliffe-Browna mówiąca, że do każdego terminu pokrewieństwa przypisany jest jeden zespół praw i obowiązków. Podobnie uważał także francuski etnograf Claude Lévi-Strauss.   Dodał on, że interakcje między krewnymi prowadzą do uaktualniania się terminologii. W 1949 roku ukazała się jego praca Les structures élémentaires de la parenté (Struktury elementarne pokrewieństwa), w której między innymi definiuje relacje zachodzące między wszystkimi systemami pokrewieństwa ludzkiego. Lévi-Strauss skupia się głównie na przykładzie zjawiska wymiany żon (tzw. teoria aliansowa), które to pokazuje łączenie dwóch różnych grup pochodzeniowych zawierających swojego rodzaju kontrakt. Może mieć on charakter dwustronny (wymiana bezpośrednia) lub charakter jednostronny (wymiana pośrednia). Grupy te oddając sobie wzajemnie kobiety dokonują symbolicznej wymiany darów, która ma wprowadzać harmonię i łączyć je w swoistą całość. Francuski etnolog bazuje tu na teorii wymiany małżeńskiej, która już wcześniej zajmowała badaczy.
W 1984 roku amerykański etnolog David M. Schneider zanegował całe dotychczasowe studia nad pokrewieństwem. Uważał, że problem należy ujmować w sposób relatywistyczny. Tym samym Badacz ten odbierał zjawisku pokrewieństwa walory powszechnika kulturowego. Schneider zwrócił także  uwagę na kontrast między społeczeństwami, w których rola więzi biologicznych jest silnie akcentowana a takimi, w których  nie mają one takiego znaczenia.

== Polska etnologia a teorie pokrewieństwa ==
Wśród polskich etnografów nie było dużego zainteresowania badaniami pokrewieństwa. Dziełem, które poprzedzało nawet prace Morgana było studium terminów występujących u Słowian napisane przez filologa z Uniwersytetu Warszawskiego Piotra Aleksiejewicza Ławrowskiego, pt.: Коренное значение в названиях родства у славян. Praca ta nie miała jednak większego znaczenia dla późniejszych pokoleń, ponieważ była jedynie kompendium nazewnictwa. Ściśle związane z terminem pokrewieństwa pojęcie rodziny również nie budzi większego zainteresowania w polskiej antropologii. Natomiast duże znaczenie odgrywa w socjologii, psychologii i pedagogice.

== Kody pokrewieństwa ==

Dla pełniejszego uchwycenia stosunków pokrewieństwa utworzono kody oznaczające członków danej grupy krewniaczej i istniejące między nimi zależności. Powstanie tych kodów wiąże się z metodą genealogiczną. Według tej koncepcji relacje krewniacze są tożsame z genealogicznymi. Stosowanie jej ma na celu ukazanie relacji między jednostką tzw. ego, a jego krewnymi.

== Klasyfikacje systemów pokrewieństwa ==

Istnieją dwa główne podziały przekazywania członkostwa w grupie krewniaczej: unilinearny i bilateralny.
W systemie  bilateralnym,  zasoby przekazuje się zarówno ze strony ojca, jak i ze strony matki. Liczba krewnych podwaja się o każde pokolenie wstecz, więc w tego typu społeczeństwach genealogie są płytkie. Jednostka najczęściej nie jest w stanie wymienić swoich krewnych dalej, niż trzy pokolenia wstecz. Zespół osób tworzących grupę o charakterze bilateralnym nazywa się zwykle rodziną. Skład jej jest najczęściej subiektywny zależny od tego czy jednostka dobiera do niej osoby na zasadzie identyfikacji genealogicznej, pokrewieństwa fikcyjnego, czy też powinowactwa. Wybory te zależne są od czynników zewnętrznych takich jak bliskość przestrzenna, emocjonalna, zależności ekonomiczne. Ten rodzaj pokrewieństwa stanowi ⅓ systemów  pokrewieństwa.  Dotyczy głównie społeczeństw euroazjatyckich.

=== Podział pokrewieństwa unilinearnego ===
Patrylinearne. Przekazanie członkostwa i zasobów odbywa się unilinearnie poprzez lineaż ojca. Wszyscy dziedziczą prawa i obowiązki, ale tylko synowie mogą przekazać je swojemu potomstwu. W grupie tej kobiety chociaż rodzą się w danej linii to nie mogą przekazać przynależności do grupy swoim dzieciom. Natomiast o tym czy kobieta po ślubie zachowa prawa obowiązki po swoich przodkach (jak lud Thallensi Ghana) czy też po lineażu męża (pd Chiny) zależy od społeczności w jakiej się wychowała. Małżeństwa w takich grupach są bardzo często wymianą kobiet. O powodzeniu grupy decyduje więc ile kobiet na wydaniu posiada. Grupa za oddanie kobiety swojego lineażu pozyskuje środki na zdobycie żony dla jednego z jej członków.
Matrylinearne. Przekazanie członkostwa i zasobów odbywa się unilinearnie poprzez lineaż matki. W tym przypadku tylko kobiety mogą przekazywać przynależności swoim dzieciom. Przykładem takiej grupy są Nawahowie. W części tych społeczeństw władza skupia się w rękach kobiet, są jednak też takie gdzie rządzą mężczyźni, a ich władza zostaje przekazana synom ich sióstr. Matrylinearność odznacza się tym, że to mężczyzna opuszcza miejsce skąd pochodzi i zamieszkuje z żoną, lub, w nielicznych przypadkach ze swoją siostrą. W takiej sytuacji jedynie odwiedza żonę.  Chociaż w przypadku społeczeństw patrylinearnych były one bardzo często równoznaczne z patriarchatem, w przypadku społeczeństw matrylinearnych są one wyjątkowo rzadko tożsame z matriarchatem.
Lineażem nazywamy grupę ludzi, którzy uznają swoje pochodzenie od wspólnego przodka (czy to w linii męskiej, czy żeńskiej). Bardzo podobnym terminem związanym z pokrewieństwem jest ród, ale w jego obrębie jednostki nie znają wszystkich powiązań genealogicznych między sobą.

=== Rodzaje pokrewieństwa, realizujące jednocześnie patry- i matrylinearne reguły pochodzenia ===
Pokrewieństwo podwójne – niektóre zasoby są przekazywane przez lineaż ojca, inne przez lineaż matki, ale oba lineaże są oddzielone od siebie.
Pokrewieństwo równoległe – rzadka odmiana kiedy mężczyźni dziedziczą po ojcu, a kobiety po matce.
Pokrewieństwo krzyżowe, alternatywne – rzadka odmiana pokrewieństwa, wedle zasad której to kobiety dziedziczą po ojcu, natomiast mężczyźni po matce.

=== Inne przykłady systemów pokrewieństwa ===
System hawajski odznacza się określaniem terminem matka wszystkich kobiet z pokolenia rodziców, natomiast terminem ojciec wszystkich mężczyzn z tego pokolenia. Swoje kuzynostwo ego nazywa odpowiednio braćmi i siostrami.  Grupy takie istnieją na Hawajach oraz Polinezji i Melanezji.
System irokeski odznacza się określaniem sióstr matki jako matka, ale dla sióstr ojca zarezerwowane są już inne terminy. Podobnie bracia ojca określani są jako ojciec, natomiast bracia matki już nie.
System eskimoski kładzie nacisk na rodzinę nuklearną ego, czyli na rodziców i rodzeństwo. W terminologii rodzeństwo rodziców różnicuje ich jedynie płeć. Natomiast kuzynostwo określane jest jednym i tym samym terminem

== Przekształcenia systemów pokrewieństwa ==
Proces ten widoczny jest szczególnie na przykładzie pokrewieństwa bilateralnego, w którym to jednostka wybiera ważnych dla siebie krewnych. Podobnie jak inne instytucje społeczne i system pokrewieństwa ulega ciągłym zmianom. Niektóre terminy stają się archaicznymi inne zostają uproszczone. Nazewnictwo z czasem staje się coraz prostsze. Jest to związane ściśle ze zmianami społecznymi. Zdaniem  Sławoja Szynkiewicza może to się wiązać z obniżeniem znaczenia instytucji pokrewieństwa. Jednocześnie nie zgadza się z ewolucyjną wizją przejścia od pokrewieństwa patrylinearnego, przez matrylinearne, do bilateralnego. Uważa on, że zmiany te nie przebiegają w jednym kierunku i są zależne od danej społeczności. Zmiany następują dopiero wtedy, gdy system, do którego dana grupa się adaptowała, okazuje się niekorzystny. Czynniki, które determinują wybór systemów pokrewieństwa to środowisko przyrodnicze, sposób gospodarowania, charakter własności, kryteria jej dziedziczenia. W społeczeństwach, gdzie mniejsze znaczenie ma pokrewieństwo, rolę tę przejmuje gospodarka czy polityka.

== Zobacz też ==
relacja rodzinna
stopień pokrewieństwa
powinowactwo

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Barnard Alan, Antropologia, przeł. Sebastian Szymański, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 2004, s.63-67, 79-81. ISBN 83-06-02971-2
Stanisz Agata, Rodzina made in Poland. Antropologia pokrewieństwa i życia rodzinnego, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2013.
Staszczak Zofia, Słownik etnograficzny: terminy ogólne, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1987, s. 282-286. ISBN 83-01-07673-9
Stone Linda, Pokrewieństwo i płeć kulturowa, przeł. Wojciech Usakiewicz, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012, ISBN 978-83-233-3319-7
Szynkiewicz Sławoj, Pokrewieństwo: studium etnologiczne, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 1992,ISBN 83-230-0693-8

== Linki zewnętrzne ==
Agata Stanisz (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM),  Współczesna antropologia pokrewieństwa. etnologia.amu.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-24)]. (program wykładu monograficznego z wykazem lektur obowiązkowych i dodatkowych na: etnologia.amu.edu.pl)


Pokrewieństwo żartobliwe

Pokrewieństwo żartobliwe – termin z zakresu antropologii, odnoszący się do szczególnej formy zinstytucjonalizowanej interakcji między dwojgiem ludzi. Zjawisko to jako pierwszy poddał analizie brytyjski antropolog kulturowy Alfred Radcliffe-Brown w 1940 roku. Pokrewieństwo żartobliwe zawiera w sobie takie zrytualizowane zachowania, jak wyśmiewanie, unikanie, czy wymiana darów. W Afryce Zachodniej (szczególnie zaś na Mali) uważa się je za posiadające wielowiekową tradycję zjawisko kulturowe, które nosi nazwę sanankuya.

== Bibliografia ==
Alfred Radcliffe-Brown: On Joking Relationships. lipiec 1940. Brak numerów stron w książce

== Linki zewnętrzne ==
Żartobliwy krewniak


Polowanie uporczywe

Polowanie uporczywe (ang. persistence hunting) – rodzaj polowania wśród ludów pierwotnych, polegającego na ściganiu zwierzyny do jej wyczerpania (zwykle hipertermia, zob. hipoteza biegu wytrwałego w antropogenezie).

== Opis polowania ==
Polowanie polega na wielogodzinnym naprzemiennym gonieniu i tropieniu zwierzęcia, aż do jego zupełnego wyczerpania.
Polowanie odbywa się często w temperaturze 40 °C. Człowiek dzięki swojej wytrzymałości kompensuje brak szybkości. Przypuszcza się, że jest to jeden z najstarszych sposobów polowania stosowany przez ludzi, poprzedzający wynalezienie miotanej broni myśliwskiej (bumerangów, dzirytów, włóczni czy proc). Prawdopodobnie miał on również istotny wpływ na ewolucję człowieka(zob. antropogeneza, hipoteza biegu wytrwałego). Obecnie tego typu metoda jest stosowana przez niektóre ludy zbieracko-łowieckie, jak Buszmeni na pustyni Kalahari oraz Indianie Tarahumara w Meksyku..

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Ingfei Chen: "Born to Run", w Discover, maj 2006.
Louis Liebenberg: (2006) "Persistence Hunting by Modern Hunter-Gatherers", w Current Anthropology, 47:6.
Louis Liebenberg: (2008) "The relevance of persistence hunting to human evolution", w Journal of Human Evolution, 55: 1156-1159.

== Linki zewnętrzne ==
Endurance running and the evolution of Homo" (PDF)


Potrzeby interpretatywne

Potrzeby interpretatywne (ang. integrative needs) – trzecia kategoria potrzeb według Bronisława Malinowskiego. Potrzeby interpretatywne są bezpośrednio połączone z  tzw. potrzebami duchowymi człowieka. Są bezpośrednim wynikiem faktu, iż człowiek jest istotą kulturową. Istnieje wiele reakcji na te potrzeby, m.in. systemy myślenia bądź wiara. Zaspokojenie ich jest tak samo niezbędne jak zaspokojenie każdej innej potrzeby z grupy potrzeb podstawowych bądź pochodnych. Są niezbędnymi wymogami istnieją systemu kulturowego.
Bronisław Malinowski podzielił je na dwie kategorie:

imperatywy instrumentalne (działalność ekonomiczna, normatywna, polityczna i wychowawcza)
imperatywy integratywne (wiedza, religia, magia, sztuka)
Według B. Malinowskiego znaczenie imperatywów kulturowych jest niezbędne do zrozumienia funkcjonowania kultury.

== Bibliografia ==
Słownik etnologiczny, pod. red. Staszczak Z., Warszawa-Poznań, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 289-290, ISBN 83-01-07673-9


Powstawanie miast

Powstawanie miast – proces zmiany struktury osadniczej regionu, w wyniku której powstaje miasto. Jest związane z określonym etapem rozwoju społecznego, uwarunkowane społecznym podziałem pracy. Osady, w których ludność zajmowała się działalnością pozarolniczą stopniowo powiększały się i zmieniały charakterystykę zabudowy na coraz bardziej zwartą. W miarę rozwoju cywilizacyjnego i społecznego osiedla te zyskiwały coraz większą odrębność administracyjną i polityczną, aż wreszcie stały się odrębnymi jednostkami administracyjnymi posiadającymi zespół przywilejów zebranych w tzw. "prawa miejskie".
Istnieje kilka funkcji, zwanych funkcjami miastotwórczymi, dzięki którym osady przekształcały się w miasta:

handlowe i handlowo-usługowe – wiele miast rozwinęło się, gdyż były ważnymi ośrodkami handlu czy rzemiosła;
obronne – miasto powstawało w pobliżu zamku lub warowni, która w razie najazdu służyć mogła schronieniem;
stołeczne i administracyjne – rozwijały się wokół siedziby władcy;
komunikacyjne – miasta powstawały przy brodach, mostach a także przy skrzyżowaniach ważnych szlaków komunikacyjnych. Tym miastom rozwój zapewniały opłaty od przewożonych towarów;
przemysłowe i górniczo-przemysłowe – miasta powstawały na terenach, gdzie znajdowały się dostępne do wydobycia złoża, a także tam, gdzie warunki geograficzne były sprzyjające dla rozwoju przemysłu;
mieszkalne – miasta lokowane w miejscu dogodnym do założenia domostwa;
kulturalne i naukowe – przykładem mogą być miasta uniwersyteckie;
uzdrowiskowe i rekreacyjne oraz turystyczne.
Miasta charakteryzowały głównie zajęcia ich mieszkańców. W praktyce powstawały one z połączenia dwóch lub więcej wyżej wymienionych funkcji (np. usługowo-handlowej i obronnej).

== Bibliografia ==
Encyklopedia Powszechna Warszawa 2004


Praca (działalność człowieka)

Praca – miara wysiłku włożonego przez człowieka w wytworzenie danego dobra; świadoma czynność polegająca na wkładanym wysiłku (działalność lub oddziaływanie) człowieka w celu osiągnięcia założonego przez niego celu; czynności umysłowe i fizyczne podejmowane dla realizacji zamierzonego celu.
Poprzez działalność pracy człowiek tworzy wartość ekonomiczną w postaci towarów lub usług. W pracy mogą być też zastosowane czynności lub właściwości zwierząt, maszyn, narzędzi i materiałów.

== Podejście ekonomiczne ==
Najczęściej wyrażana jest ona w roboczogodzinach. Praca jest jednym z trzech czynników produkcji – pozostałe dwa to ziemia (ekonomia) oraz kapitał. W niektórych teoriach ekonomicznych praca nazywana jest kapitałem ludzkim, co czasami oznacza również zdolności posiadane przez siłę roboczą. Jeżeli ludzie wykonujący pracę są do niej dobrze przygotowani i posługują się zaawansowaną technologią, wtedy uzyskują dużą wydajność pracy. Mogą te same dobra wykonać szybciej i lepiej.
Na podaż pracy wpływają przede wszystkim: liczba osób w populacji mogących świadczyć pracę, ich chęć do jej podejmowania, prawo pracy oraz sytuacja w gospodarce i przedsiębiorstwach. Z kolei na popyt na pracę najsilniejszy wpływ mają: sytuacja w gospodarce i przedsiębiorstwach, prawo pracy oraz cena i podaż innych niż praca czynników produkcji.

=== Praca według Adama Smitha ===

W ujęciu Smitha praca całego narodu odpowiada współczesnej kategorii produktu krajowego brutto. Definicja ojca współczesnej ekonomii podkreśla, że bogactwo społeczeństwa rodzi się z wykonywanej przez jego członków pracy. Jednak praca każdego człowieka może zostać źle spożytkowana, co owocuje niską wydajnością pracy. Pracownicy źle zorganizowani muszą włożyć dużo więcej wysiłku niż ci lepiej zorganizowani, aby wytworzyć te same dobra.
We współczesnych społeczeństwach pracę wykonują:

przedsiębiorcy,
pracownicy najemni.

=== Praca według Karola Marksa ===

Karol Marks w Rękopisach ekonomiczno-filozoficznych z 1844 roku wychodził od pojęcia człowieka jako istoty społecznej. Najważniejszą formą uczestnictwa człowieka w społeczeństwie jest praca, proces której umożliwił w ogóle uczłowieczenie, tj. wyjście ze stanu zwierzęcości.
Marks rozważał problem alienacji pracy – dokonując zapożyczenia od Georga Hegla zreinterpretował je w duchu materializmu. Według Marksa sytuacja, gdy ktoś rezygnuje z własnej siły roboczej – własnej zdolności przekształcania świata – jest równoznaczne z alienacją swojej natury. Marks opisał formę alienacji jako fetyszyzm towarowy – jego zdaniem ludzie nabierają przekonania, że rzeczy, które wytwarzają, oraz narzędzia produkcji mają samoistną wartość, a nie włożona w produkty siła robocza i wtedy sprowadzają stosunki społeczne do wymiany handlowej. Marks twierdził, że alienacja siły roboczej (i wynikający z niej fetyszyzm towarowy) jest cechą charakterystyczną kapitalizmu, choć przed pojawieniem się kapitalizmu w Europie istniały rynki, na których producenci i handlowcy kupowali i sprzedawali dobra. Według Marksa kapitalistyczne stosunki produkcji rozwinęły się w Europie, gdy praca sama stała się dobrem – gdy chłopi uzyskali możliwość sprzedaży swojej siły roboczej i zostali zmuszeni do jej sprzedaży, bo nie posiadali już własnej ziemi ani narzędzi produkcji. Ludzie sprzedają swoją siłę roboczą, gdy akceptują wynagrodzenie za to, co produkują w danym okresie (czyli – nie sprzedają wytworów pracy, ale samą pracę). W zamian za siłę roboczą otrzymują pieniądze, pozwalające im przeżyć. Tych, którzy są zmuszeni sprzedawać własną siłę roboczą, by przeżyć, Marks nazwał proletariuszami, a tych, którzy kupują siłę roboczą – kapitalistami lub burżuazją.
Marks odróżniał burżuazję przemysłową od handlowej. Handlarze kupują dobra na jednym rynku i sprzedają na innym. Ponieważ prawo popytu i podaży działa tylko w obrębie jednego rynku, częstokroć występuje różnica wartości tego samego dobra na różnych rynkach i handlarze starają się wykorzystywać te różnice. Kapitaliści natomiast wykorzystują różnice między wartością siły roboczej a wartościami innych dóbr na jednym rynku. Zdaniem Marksa w każdym przemyśle, który się rozwija, wartość siły roboczej jest niższa niż wartość wyprodukowanych przez nią dóbr i nazwał tę różnicę wartością dodatkową.
To właśnie wartość dodatkowa jest źródłem zysku kapitalisty. Marks opierał się na zapożyczonej od Adama Smitha laborystycznej teorii wartości, zgodnie z którą wartość dodatkową tworzy praca ludzka, niezbędna do wyprodukowania towaru. Marks uważał, że skoro wszelką wartość wytwarzają robotnicy, to właściciel fabryki jest zbędny w procesie produkcji.

=== Pracodawca ===

=== Pracownik ===

Pracownik najemny nie inwestuje własnego kapitału. W zamian za wykonywaną pracę otrzymuje od przedsiębiorcy wynagrodzenie. Pracodawca i pracownik są od siebie zależni. Ze względu na stopień przygotowania do wykonywania prac na określonym stanowisku roboczym można wyróżnić pracowników:

wykwalifikowanych – posiadających właściwe przygotowanie teoretyczne i praktyczne,
przyuczonych – posiadających pewne umiejętności wykonania prac (np. stażyści, uczniowie),
niewykwalifikowanych – niemających właściwego przygotowania do wykonania konkretnych prac.
Każdej osobie wykonującej pracę należy się za nią godziwe wynagrodzenie. Jeżeli jest ono wypłacane okresowo, to określa się je jako płacę (potocznie „pensja”). Często koszt pracy podaje się jako koszt roboczogodziny. W przypadku edukacji jednostką bywa czasami godzina lekcyjna (45 min.).
Stosunki między pracodawcą i pracownikiem określa sytuacja na rynku pracy. Przy dużym bezrobociu pracodawcy mogą rabunkowo wykorzystywać pracowników, dyktując im bardzo niskie wynagrodzenia, za cięższą pracę. W takiej sytuacji przedsiębiorcom nie opłaca się inwestowanie w nowoczesne technologie zwiększające wydajność pracy.

Jeżeli na rynku brakuje pracowników, przedsiębiorcy muszą o nich zabiegać, proponując im dodatkowe korzyści. Wydajność pracowników zależy od motywacji, która może zostać zwiększona dzięki odpowiednim systemom wynagradzania lub przez marketing wewnętrzny (np. budowę kultury korporacyjnej). Zastosowanie nowoczesnych technologii może zwiększyć wydajność pracy (np. automatyzacja produkcji). Nie jest to możliwe bez podniesienia kwalifikacji pracowników przez inwestycje w edukację.
Termin siła robocza oznacza potencjalne zdolności i umiejętności ludzi do wykonywania pracy produkcyjnej i nieprodukcyjnej, natomiast praca jest formą wykorzystania siły roboczej. W zależności od wykonywanej działalności pracownicy realizują swoje zadania przez cały rok bądź są zatrudniani sezonowo (np. w rolnictwie i budownictwie).
Zespoły pracowników mogą być zorganizowane w formie grup lub brygad. Grupy są to zespoły pracowników wykonujących tę samą pracę. Brygady są jednostkami wyodrębnionymi organizacyjnie w ramach przedsiębiorstwa i mają stały skład osobowy, w tym własne kierownictwo, na stałe przydzielone narzędzia pracy i przydzielone określone zadania produkcyjne. W brygadzie są pracownicy o różnych kwalifikacjach, jest w niej podział pracy oraz zróżnicowane wynagrodzenie, którego wysokość może być uzależniona od funkcji spełnianej przez pracownika, jego kwalifikacji, a także stopnia trudności i ilości wykonanej pracy.
Najszerszym pojęciem dotyczącym organizacji siły roboczej w przedsiębiorstwie lub innej jednostce organizacyjnej jest pojęcie załogi, przez którą rozumiemy zespół pracowników związanych z tą jednostką umową o pracę oraz zainteresowanych jej wynikami ekonomicznymi i produkcyjnymi.

=== Spółdzielczość ===

Spółdzielnia stanowi własność pracujących w niej osób, którzy organizują się, aby razem stworzyć warsztat pracy. Stosunki między spółdzielcami łączą ze sobą pewne cechy relacji przedsiębiorca-pracownik. Spółdzielca z jednej strony wnosi swój wkład w powstanie spółdzielni i jest właścicielem swojego warsztatu pracy. Z drugiej strony podlega władzom spółdzielni, które podejmują decyzje w interesie jej członków.
W Polsce podczas tworzenia PRL wielu przedsiębiorstwom nadano formę spółdzielni. W rzeczywistości były one zarządzane przez funkcjonariuszy partyjnych, którzy nie liczyli się w żaden sposób ze zdaniem spółdzielców. Stosunek pracy w takim przedsiębiorstwie odpowiadał sytuacji pracodawcy i pracownika.

== Podejście psychologiczne ==
Istnieją trzy główne postawy wobec pracy:

nastawienie punitywne (łac. punire 'karać') – człowiek postrzega pracę jako przymus, co wiąże się z traktowaniem pracy jako niezgodnej z wolą, stanowiącej efekt przemocy fizycznej, moralnej lub ekonomicznej (takie nastawienie częściej wykazują osoby, wykonujące proste prace fizyczne i posiadające stosunkowo niskie wykształcenie);
nastawienie instrumentalne (łac. instrumentum 'narzędzie') – człowiek traktuje pracę jako środek do zaspokojenia potrzeb;
nastawienie autoteliczne (gr. autos 'sam' + telos 'cel') – gdy praca jest postrzegana jako wartość, cel sam w sobie, źródło rozwoju osobistego, służy wartościom wyższym, jest sposobem życia i wiąże się ze sferą samorealizacji w pracy zawodowej.

== Bezrobocie – brak pracy ==

Ciemną stroną rynku pracy jest powstawanie zjawiska bezrobocia. Pracodawcy nie chcą ponosić kosztów utrzymania gorszych pracowników, kiedy mogą zatrudnić lepszych albo zastąpić ich nowoczesną technologią zwiększającą wydajność pracy. Restrykcyjne prawo pracy zmniejsza mobilność pracowników, co powoduje, że okres poszukiwania pracy jest dłuższy. Naturalne dla wolnego rynku okresy recesji prowadzą do szybkiego wzrostu bezrobocia w krótkim okresie.
Zastąpienie rynku pracy przez państwowe regulacje może zmniejszyć albo zlikwidować bezrobocie. W takiej sytuacji zmniejsza się motywacja pracowników, co znacznie pogarsza ich wydajność. Pracownicy mniej wydajni żyją na koszt tych bardziej pracowitych. W efekcie społeczeństwo jako całość ubożeje.
Społeczeństwa, które inwestują w edukację młodzieży oraz dokształcanie już zatrudnionych pracowników, stają się bogatsze, od narodów wydających swoje dochody na inne cele. Wykwalifikowanym pracownikom łatwiej jest znaleźć lepszą pracę.
Populizm polityków rządzących niektórymi społeczeństwami prowadzi do tworzenia systemów prawnych zniechęcających pracodawców do legalnego zatrudnienia pracowników. W takiej sytuacji pojawia się „szara strefa”, a bardziej aktywni pracownicy emigrują „za chlebem” do państw oferujących lokalnym pracodawcom lepsze rozwiązania prawne. Największą barierą w zatrudnieniu jest nadmierna biurokracja, która ogranicza działalność gospodarczą. Konieczność występowania o koncesje i zezwolenia zniechęca przedsiębiorców do tworzenia nowych miejsc pracy.
Wyżej wymienione przyczyny bezrobocia stanowią jeden z wielu poglądów na ten temat i nie zostały w żaden sposób definitywnie potwierdzone. Istnieją gospodarki, w których rynek pracy jest szczegółowo uregulowany, a stosunek pracy jest chroniony (państwa Skandynawii). Nie powoduje to spadku wydajności pracowników ani wzrostu bezrobocia. Istnieją też gospodarki, w których prawa pracownicze są chronione w ograniczonym zakresie, a egzekwowanie prawa pracy nie jest priorytetem, a jednak stopa bezrobocia pozostaje wysoka, a wydajność pracy względnie niska (np. Polska).

== Prawo ==
W Polsce 1 kwietnia 1999 utworzono dział administracji rządowej pod nazwą praca.

== Zobacz też ==

projektowanie procesu pracy człowieka
laborystyczna teoria wartości
niewolnictwo płacowe
praca tymczasowa
praca przymusowa

== Przypisy ==


Problem Galtona

Problem Galtona – problem w statystycznej analizie danych społecznych wynikający z braku niezależności obserwacji na skutek wzajemnych zapożyczeń cech kulturowych między społecznościami lub dziedziczenia cech na skutek wspólnej historii.
Sformułowanie problemu przypisuje się Francisowi Galtonowi, który w 1889 r. na spotkaniu brytyjskiego Królewskiego Instytutu Antropologicznego skrytykował obliczenia korelacji antropologa Edwarda Tylora. Galton zwrócił uwagę, że badane przez niego kultury nie są niezależne, ale wzajemnie wpływały na siebie, co zawyża współwystępowanie cech kulturowych.

== Zobacz też ==
zależność zmiennych losowych

== Przypisy ==


Profanum

Profanum (łac. pro „przed”, fanum „świątynia”) – to, co ludzkie, sfera świeckości, przeciwieństwo sacrum – sfery świętej. W sferze tej odbywają się wszystkie codzienne wydarzenia z życia człowieka. Profanum jest łacińskim słowem dla świeckości. Różnica między świętym a świeckim była uważana za centrum społecznej rzeczywistości w ludzkich religiach przez Emile’a Durkheima.

== Świętość/Świeckość ==
Świat świecki zawiera wszystko, co pojmujemy naszymi zmysłami, to naturalny świat, codzienność, życie, które doświadczamy jako zrozumiałe lub co najmniej poznawalne – Lebenswelt (świat życia). W opozycji stoi świętość lub sacrum (łac.), które przedstawia wszystko, co istnieje ponad codzienność, coś, co jest nieuchwytne naszym zmysłom. Świętość może więc dawać poczucie uniesienia, ponieważ jest ono uznawane za niepoznawalne oraz ponad ludzkimi możliwościami zrozumienia. Durkheim wskazywał jednak na stopnie świętości, na przykład pewien amulet może być święty, lecz mało respektowany.

== Przejścia ==
Rytuał przejścia reprezentują ruch z jednego stanu, świeckości, do drugiego, świętości, lub odwrotnie, z powrotem do świeckości. Religie głównie są zorganizowane wokół świętych elementów ludzkiego życia i starają się, w kolektywnej próbie, połączyć świętość ze świeckością.

== Rozwój świeckości ==
Modernizacja oraz oświecenie doprowadziły do sekularyzacji kultury w ciągu ostatnich paru wieków, wynosząc świeckość ponad świętość. Globalny świat XXI wieku jest w rezultacie empiryczny, zmysłowy, umowny – innymi słowny: świecki.
Rozwój świeckości doprowadził do powstania kilkunastu kontrruchów, próbujących zmniejszyć rozmiar rozwoju świeckości. Modernizm nastawił się na przywrócenie mitów oraz poczucie sacrum w świeckiej rzeczywistości. Wallace Stevens, przemawiając za tym ruchem, napisał „jeśli nic nie byłoby boskie, to wszystko było samym światem”. Fundamentalizm – chrześcijański, muzułmański lub inny, odwrócili się od profanum z powrotem do świętego nakazu. Również psychologia stara się chronić granice indywidualności przed zbytnim profanum, ustanawiając rytualne miejsca pracy wewnętrznej, w opozycji do postmodernistycznej utraty prywatności.

=== Przykłady w kulturze ===
Seamus Heany uważał, że „desakralizacja przestrzeni, jest czymś, co moja generacja doświadczyła na wszystkie sposoby”.

== Dychotomia święte – świeckie ==
Dychotomia święte-świeckie to idea proponowana przez francuskiego socjologa Emile’a Durkheima, który uznawał ją za główną charakterystykę religii: „religia to zunifikowany system wierzeń i praktyk związanych ze świętością, to znaczy, rzeczy oddzielone i zabronione.” W teorii Durkheima świętość reprezentuje interesy grupy, szczególnie jedność, która była uosobiona w świętych symbolach bądź totemach. Natomiast świeckość związana jest ze zwykłymi indywidualnymi sprawami. Durkheim stwierdził wyraźnie, że ta dychotomia nie jest równa dobru oraz złu. Święte może być zarówno dobre jak i złe, tak samo świeckie. Durkheimowskie twierdzenie o uniwersalności tej dychotomii dla wszystkich religii oraz kultów było krytykowane przez uczonych, między innymi przez brytyjskiego antropologa Jacka Goody’iego. Goody zauważał, że „wiele społeczeństw nie ma słów, które tłumaczyłyby świętość i świeckość, które podobnie jak różnica między naturalnym a nadnaturalnym, jest produktem religijnej myśli europejskiej, niż uniwersalnie akceptowanym kryterium”. Jak wyjaśnia Tomoko Masuzawa w „The Invention of World Religions: Or, How European Universalism Was Preserved in the Language of Pluralism”, system porównawczy religii uprzywilejował chrześcijaństwo kosztem innych wierzeń nie-chrześcijańskich. Każda kosmologia bez binarnej świętości oraz świeckości była uznawana jako niewidoczna na polu religioznawstwa, ponieważ dychotomia miała być „uniwersalna”.

== Zobacz też ==
religia

== Przypisy ==


Projekt Genograficzny

Projekt Genograficzny ((ang.) The Genographic Project) jest powstałym 13 kwietnia 2005 roku wspólnym przedsięwzięciem National Geographic Society i firmy IBM mającym za cel ustalenie tras prehistorycznych migracji ludzi. Badania w założeniu miały trwać pięć lat, ale zostały przedłużone do końca roku 2011 i polegają na zbieraniu oraz analizie próbek DNA od setek tysięcy ludzi z całego świata.
Są to pierwsze badania antropologii genetycznej na tak szeroką skalę.

Pierwotnym założeniem projektu była analiza próbek DNA od tych ludów tubylczych, które wyrażą na takie badanie zgodę oraz od stu tysięcy ochotników z całego świata, którzy zapłacą za analizę swojego DNA. Do końca września 2010 r. nie podano danych dotyczących pierwszej kategorii, natomiast 4 lutego 2010 r. podano iż przeanalizowano DNA od 265 tysięcy osób, które opłaciły swoje badanie.
Badanie obejmuje w przypadku kobiet test mitochondrialnego DNA (mtDNA).
Analizowany jest hiperzmienny region 1 (HVR1), sekwencje od 16001 do 16569 mitochondrialnego DNA – jest to niekodujący fragment genomu mitochondrialnego o wysokim zróżnicowaniu u poszczególnych ludzi. Wynik podawany jest jako różnica (zmiana) w stosunku do Cambridge Reference Sequence.
W przypadku mężczyzn wykonywany jest taki sam test mtDNA oraz dodatkowo test dwunastu krótkich powtórzeń tandemowych (STR) na obszarze niekodującym chromosomu Y (markery Y-DNA:
DYS393, DYS439, DYS388, DYS385a, DYS19, DYS389-1, DYS390, DYS385b, DYS391, DYS389-2, DYS426, DYS392).
Próbki DNA od ludów tubylczych badane są w jedenastu laboratoriach na świecie (w Polsce nie ma żadnego). Do analizy opłaconych próbek projekt korzysta z firmy Family Tree DNA (FTDNA) przeprowadzającej badania w Arizona Research Labs Uniwersytetu Arizony.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
http://www.ibm.com/pl/genographic/ strona IBM o projekcie (pol. • ang.)
http://genographic.nationalgeographic.com/ główna strona projektu na serwerach National Geographic (ang.)


Przestrzeń (antropologia)

Przestrzeń – rozumienie terminu zależy od kultury, w stosunku do której go odnosimy, z racji na różne sposoby wykorzystania, dzielenia i nazywania przedmiotu.
Międzykulturowe podobieństwo w pojmowaniu przestrzeni wynika, zdaniem Yi-Fu Tuana, z określania jej za pomocą ciała ludzkiego, które wyznacza kategorie: wysoko – nisko, przód – tył, lewa – prawa, centrum – dalsze otoczenie. Ciało ludzkie mierzy: kierunki, położenie i odległość. W przestrzeni pomaga orientować się punkt stały. Człowiek nieustannie należy do schematu przestrzeni, zgubienie się w przestrzeni jest jednoznaczne z brakiem orientacji w schemacie i utracie punktów odniesienia. „Przestrzeń konsoliduje jednostkę za zbiorowością
wokół wspólnych elementów nacechowanych symbolicznie i podzielanych w trakcie
interakcji z innymi jednostkami”. Człowiek świecki żyje w przestrzeni jednorodnej, człowiek religijny posiada przestrzeń uprzywilejowaną (obszar święty). Obszary przestrzenna można podzielić na: sociofugal – przestrzenie działające odspołecznie, przebywając w nich ludzie nie zbliżają się do siebie, np. dworce kolejowe i sociopetal – przestrzenie działające dospołecznie, np. kawiarnia.
Edward T. Hall dzieli przestrzeń na:

Przestrzeń trwała – nieulegająca zmianom, może być zorganizowana przez człowieka, wówczas jej przejawem są budowle.
Przestrzeń na pół trwała – może ulegać zmianom, może być zorganizowana przez człowieka, np. ustawienie mebli.
Przestrzeń nieformalna – związana jest z odległością, jaką muszą zachować tworzący między sobą dystans ludzie. Wzorce p. n. tworzą kulturę.

== Przypisy ==


Przyrost etniczny

Przyrost etniczny – powiększenie się liczebności danej grupy etnicznej w oznaczonym czasie.
Przyrost etniczny jest sumą wskaźnika przyrostu naturalnego i asymilacji.
Przyrost etniczny jest dodatni gdy suma tych dwóch wskaźników jest dodatnia.

== Bibliografia ==
Mały słownik antropologiczny, WP, 1976.


Region kulturowy

Region kulturowy – terytorium określone poprzez odrębność lub ustrukturyzowanie cech kultury ludności stale je zamieszkującej. Terminu tego używa się przy podziale danego terytorium narodowego na obszary grup etnograficznych lub regionalnych, a także przy określeniu łącznie terytoriów narodowych kilku narodów, których kultury mają cechy wspólne. Terminu tego nie używa się przy określaniu terytorium narodowego czy też przy opisywaniu odrębności kultury danego narodu.
Jednym z przykładów jest Mezoameryka.

== Zobacz też ==
region historyczny

== Przypisy ==


Relatywizm kulturowy

Relatywizm kulturowy – pogląd głoszący, iż żadna praktyka kulturowa nie jest dobra ani zła sama w sobie; musi bowiem być oceniona w kontekście, w jakim funkcjonuje. Takie spojrzenie doprowadziło obserwatorów do powstrzymania się od ocen oraz sądów wartościujących obce praktyki z punktu widzenia własnej kultury. Relatywizm kulturowy odrzuca więc możliwość wartościowania obcej kultury przez pryzmat własnych wartości, prowadząc do większego obiektywizmu w postrzeganiu „swojej” i „obcej” kultury.

== Historia i znaczenie ==
Z punktu widzenia metodologicznego przyjęcie relatywizmu kulturowego przez badacza kultury oznacza odrzucenie wartości własnej kultury jako miernika kultury obcej. Badacz powinien wyjść poza kulturę, aby móc obiektywnie porównać dwa różne systemy kulturowe. Całkowite odrzucenie wartości kulturowych, przyjętych w toku socjalizacji w obrębie własnego kręgu kulturowego nie wydaje się możliwe, a wobec tego nie wydaje się też możliwe całkowicie obiektywne podejście przy ocenianiu dwóch różnych kultur, w szczególności wówczas, gdy jedna z nich jest kulturą oceniającego. Relatywizm kulturowy jest jednak w chwili obecnej powszechnie przyjętą podstawą metodologii badań wśród antropologów kulturowych.
Za prekursorską pracę wobec ujęcia relatywizmu kulturowego uznaje się Próby Montaigne'a z 1580 roku. Epoka nowożytnych odkryć geograficznych, zapoczątkowana przez Krzysztofa Kolumba, otworzyła drogę do badania i porównywania różnych kultur, minęły jednak ponad cztery stulecia zanim badacze pochodzący z kręgu kultury europejskiej odeszli od wartościowania innych kultur poprzez porównywanie ich do własnej, uważanej przez nich samych za najwyżej rozwiniętą i wobec tego najlepszą.
Oprócz metody badawczej termin „relatywizm kulturowy” bywa używany potocznie jako pojęcie z zakresu moralności.
W środowiskach konserwatywnych panuje pogląd, że relatywizm kulturowy wiąże się z relatywizmem wartości, a więc brakiem silnego związania człowieka z wartościami kulturowymi. Relatywizm kulturowy jest więc piętnowany, gdyż w opinii tych środowisk przyczynia się do zrywania więzów z własną kulturą i zubożeniem moralnym.
Relatywizm kulturowy bywa mylony z relatywizmem moralnym, który głosi że moralność może być jednakowa tylko wewnątrz grupy mającej ten sam zestaw norm i kod moralny, a także podejmującej wspólne działania (jaskrawym przykładem rozmijania się norm dwóch kultur bywają zachowania członków mniejszości etnicznej znajdującej się w niesprzyjających warunkach).

== Zobacz też ==
etnocentryzm
fakt społeczny
permisywizm
relatywizm moralny


Rola społeczna

Rola społeczna – zbiór oczekiwań wobec jednostki związany z posiadaniem określonego statusu społecznego. Jest to zespół praw i obowiązków wynikających z zajmowania pozycji społecznej. Każda rola posiada swoje nakazy, zakazy i wyznacza margines swobody.
W ramach paradygmatu funkcjonalnego rola często jest używana alternatywnie z pojęciem funkcja. W ramach podejścia interpretatywistycznego rola ma charakter bardziej swobodny, określa zarówno zbiór oczekiwań, jak i twórczy wkład aktora.
Każda osoba we współczesnym społeczeństwie odgrywa kilka ról społecznych. W niektórych sytuacjach role te mogą wchodzić ze sobą w konflikty. Konflikty mogą być minimalizowane poprzez odpowiedni dobór ról. Rola społeczna lekarza nie jest w pełni spójna z rolą np. matki (ze względu na wymiar czasowy pracy). Rola wojskowego nie jest w pełni spójna z rolą katolika.
Każda rola społeczna determinuje inne, jednakże role społeczne uporządkowane są w stosunku do roli kluczowej. Jeżeli w społeczeństwie ktoś zacznie sprawować rolę ucznia, to od kogoś innego społeczność zacznie oczekiwać roli nauczyciela.
Rola może wchodzić w konflikt z osobowością człowieka który ją sprawuje. Może być traktowana jako tymczasowa osobowość, wyobrażenie jednostki o sobie na użytek określonego kontekstu społecznego.
Role, podobnie jak statusy społeczne, mogą mieć charakter przypisany i osiągany.
Człowiek przyjmuje postawę aktora, kiedy wykonuje sensowną czynność, wynikającą z przyjętych przez niego wartości, natomiast jest obserwatorem, kiedy dystansuje się od obserwowanych zjawisk i potrafi przyjąć różne punkty widzenia. Ta dychotomia wiąże się z innymi: liberalizm-konserwatyzm, subiektywność-obiektywność, bezkrytyczność-krytycyzm, rozwój-przetrwanie i inne.
Zaobserwowano istotne różnice w zachowaniu aktorów i obserwatorów nawet w ramach tych samych sytuacji. Aktor w wielu sytuacjach radzenia sobie z dylematami ma podejście bardziej konserwatywne i emocjonalne niż obserwator. Aktor koncentruje się na przewidywaniu zdarzeń i warunkach wystarczających do jego zajścia, co powoduje występowanie typowych błędów wnioskowania; przyjęcie postawy obserwatora pozwala na spełnianie wymogów racjonalności myślenia.

== Bibliografia ==
Maria Lewicka: Aktor czy obserwator. Psychologiczne mechanizmy odchyleń od racjonalności w myśleniu potocznym. PTP. Warszawa-Olsztyn 1993.
Goffman, Erving (1959/2000) Człowiek w teatrze życia codziennego (The Presentation of Self in Everyday Life), Warszawa: KR