Metapone

Metapone – rodzaj mrówek z podrodziny  Myrmicinae. Gatunkiem typowym jest M. greeni. Zasięg występowania opisanych 18 gatunków obejmuje krainę madagaskarską, paleotropikalną,
orientalną (włącznie z Indiami) i australijską. Metapone zakładają kolonie w zamieszkałych przez termity kawałkach drewna i są wyspecjalizowanymi termitofagami.

== Systematyka ==
Forel, opisując rodzaj na podstawie okazów serii oryginalnej M. greeni, umieścił go w nowym plemieniu Metaponini prowizorycznie zaklasyfikowanym w rodzinie Ponerinae, sekcji Promyrmicinae. Emery przeniósł rodzaj do rodziny Myrmicinae, utrzymując sekcję Promyrmicinae, obejmującą plemiona Metaponini i Pseudomyrmicini. Wheeler zakwestionował zasadność sekcji Promyrmicinae. Kusnezov umieścił Metapone w rodzinie Cerapachyinae. Do niedawna do plemienia Metaponini zaliczano rodzaje  Metapone, Liomyrmex, Vollenhovia i Xenomyrmex. W systemie Boltona z 2003 roku mrówek Metapone był jedynym przedstawicielem plemienia Metaponini, jednomyślnie klasyfikowanym w obrębie Myrmicinae. W 2015 roku na podstawie analiz filogenetycznych P.S. Ward i inni zrewidowali podział Myrmicinae na plemiona, umieszczając Metapone w plemieniu Crematogastrini.

== Morfologia ==
Bolton wymienia następujące zaawansowane cechy rodzaju: biodra pierwszej pary odnóży krótsze niż biodra drugiej i trzeciej pary, uda środkowej pary bardzo spłaszczone w kierunku przednio-tylnym, golenie drugiej, trzeciej pary i bliższe człony stóp wszystkich trzech par z kolcami, bardzo duże przednie skleryty IV segmentu odwłoka, szerokie połączenie segmentów III i IV.
Czułki są 11–członowe ze spłaszczoną, trzyczłonową buławką, głaszczki szczękowe jednoczłonowe, głaszczki wargowe trzyczłonowe. Oczy bardzo małe. Ciało cylindryczne, odnóża krótkie i grube. Robotnice mają długość 5,9–8,9 mm (M. greeni), 5,5–6,5 mm (M. tillyardi).

== Biologia ==
Od czasu opisania rodzaju donoszono o współwystępowaniu Metapone i termitów, co sugerowało termitofilię i termitofagię. M. madagascarica zakładają małe kolonie w spróchniałych gałęziach drewna, skolonizowanych już przez termity Cryptotermes kirbyi. Zajmują opuszczone przez termity jamki w spróchniałym drewnie. Nowogwinejskie Metapone znajdywano w sąsiedztwie termitów Prorhinotermes. W 2002 roku badania Berta Hölldoblera i wsp. ostatecznie potwierdziły, że dwóch gatunków (M. madagascarica, M. vincimus) robotnice atakują termity, chwytają je żuwaczkami i wielokrotnie żądlą, a następnie transportują do gniazda, gdzie zdobycz może być przechowywana przez dłuższy czas i stanowi pokarm dla larw i dojrzałych osobników. Podczas furażowania i migracji kolonii mrówki korzystają z chemicznych śladów, pozostawianych przez wydzielinę ich gruczołów jadowych. Substancją wyzwalającą w warunkach laboratoryjnych podążanie za śladem zapachowym jest metylopirolo–2–karboksylan. W warunkach laboratoryjnych robotnice Metapone ignorowały inną potencjalną zdobycz (larwy mrówek lub bezskrzydłe muszki owocówki, a także termity rodzaju Schedorhinotermes). Obserwowano też, że termity Cryptotermes po napotkaniu robotnic Metapone nie próbowały uciekać, przeciwnie – często same wchodziły do gniazd mrówek i dotykały robotnic, zanim zostały przez nie złapane i sparaliżowane.
U M. madagascarica występują zarówno uskrzydlone, jak i bezskrzydłe, podobne do robotnic (ergatoidalne) samce. U dwóch gatunków, M. madagascarica i M. vincimus, opisano występowanie zapłodnionych robotnic (tzw. gamergaty). Zjawisko to obserwowano głównie u mrówek z rodziny Ponerinae, u których gamergaty różnią się morfologicznie od zwykłych robotnic; u Metapone nie ma morfologicznych różnic między zapłodnionymi a niezapłodnionymi robotnicami.

== Występowanie ==
Rodzaj Metapone ma szeroki zasięg występowania, obejmujący Madagaskar (M. madagascarica, M. emersoni, M. vincimus), południową i wschodnią Afrykę (M. sp., Gabon, RPA), Indie, Cejlon (M. greeni, M. johni), Nikobary (M. nicobarensis), Papuę-Nową Gwineę (M. krombeini), Borneo (M. hewitti, M. quadridentata), Tajwan (M. sauteri), Filipiny (M. gracilis, M. bakeri), wyspy Mikronezji (M. truki), Nową Kaledonię (M. sp.), Fidżi (M. sp.), wschodnią Australię z Tasmanią (M. mjobergi, M. tillyardi, M. tricolor, M. leae oraz kilka nieopisanych dotąd gatunków).

== Gatunki ==
Zalicza się tu 18 opisanych gatunków:

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Metapone - AntWeb. [dostęp 2013-07-15].


Mianeuretus

Mianeuretus – wymarły rodzaj mrówek z podrodziny Aneuretinae.
Samice tych mrówek miały owalną, najszerszą pośrodku długości głowę o wypukłych bokach i bez narożników potylicznych. Owalne oczy miały umiarkowane rozmiary i osadzone były prawie pośrodku bocznych powierzchni głowy. Żuwaczki miały trójkątny obrys. Szerokość skrzydłotułowia była prawie równa szerokości głowy. Pomostek był silnie wydłużony, a gaster owalny.
Należą tu dwa opisane, eoceńskie gatunki:

Mianeuretus eocenicus Dlussky & Rasnitsyn, 2003
Mianeuretus mirabilis Carpenter, 1930

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Mianeuretus - AntWeb. [dostęp 2015-07-20].


Microdaceton

Microdaceton – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Rodzaj dawniej zaliczany do Dacetini. W 2015 roku na podstawie analiz filogenetycznych zaliczony został do Attini przez P.S. Warda i innych.
Takson afrykański.
Należą tu 4 opisane gatunki:

Microdaceton exornatum Santschi, 1913
Microdaceton tanyspinosum Bolton, 2000
Microdaceton tibialis Weber, 1952
Microdaceton viriosum Bolton, 2000

== Przypisy ==


Miomyrmex

Miomyrmex – wymarły rodzaj mrówek z podrodziny Dolichoderinae.
Obejmuje dwa mioceńskie gatunki, których skamieniałości odnaleziono na terenie Stanów Zjednoczonych:

Miomyrmex impactus (Cockerell, 1927)
Miomyrmex striatus Carpenter, 1930

== Przypisy ==


Monomorium

Monomorium – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Mrówki te mają smukłe ciała o długości nieprzekraczającej 4 mm. Ich nadustek ma mniej lub bardziej wystający przedni brzeg i wyposażony jest w szczecinki środkowe. Na żuwaczkach znajduje się 3 do 5 ząbków. U samic (królowych i robotnic) nadustek wyposażony jest w dwa wyraźne, ostre lub zaokrąglone żeberka. Czułki samców są 13-członowe, zaś u samic zbudowane z 12 lub 11 (rzadko z 10) członów. Pozatułów samic jest pozbawiony ząbków i zwykle zaokrąglony (rzadziej kanciasty). Pomostek jest wyraźnie przewężony. Królowe mają skrzydła, których użyłkowanie wyróżnia się od rodzaju Solenopsis zawsze otwartą komórką radialną.
Rodzaj kosmopolityczny. Przedstawiciele zasiedlają łąki, lasy i ich pobrzeża. Gniazda zakładają pod kamieniami, kłodami i w obumarłych gałęziach. Należąca tu mrówka faraona jest synantropem, zamieszkującym siedziby ludzkie.
Należy tu ponad 360 opisanych gatunków:

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Monomorium - AntWeb. [dostęp 2015-07-21].


Mrówka amazonka

Mrówka amazonka (Polyergus rufescens) – europejski gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.

== Występowanie ==
Polyergus występuje głównie w środkowej i południowej Europie (m.in. w Albanii, Armenii, Austrii, Białorusi, Belgii, Bułgarii, Francji, Niemczech, Polsce, Włoszech) oraz południowych rejonach Skandynawii. Zamieszkuje również Kirgistan, Kazachstan i wschodnie rejony Chin. Preferuje tereny ciepłe, nasłonecznione i suche, a nawet piaszczyste.

== Niewolnictwo ==
Mrówki amazonki praktykują niewolnictwo (dulozję) na mrówkach z podrodzaju Serviformica, najczęściej na pierwomrówce łagodnej, od czasu do czasu na pierwomrówce krasnolicej i pierwomrówce podziemnej, rzadziej na pierwomrówce żwirowej.
Królowa nie potrafi sama wychować swojego potomstwa i wnika do gniazda zabijając zamieszkującą je królową, a następnie przejmując kolonię. Również pozostałe robotnice mrówki amazonki są niezdolne do opiekowania się jajkami i larwami. Z tego względu mrówki amazonki wykorzystują kilka strategii aby utrzymać swoją kolonię przy życiu. Co jakiś czas wyruszają gromadnie atakując gniazda mrówek, które wykorzystują jako niewolnice i porywają ich poczwarki. Robotnice wylęgające się z tych poczwarek pełnią później rolę robotnic wykonujących wszystkie prace w gnieździe. Mrówki amazonki wykorzystują również chemiczną strategię polegającą na dostosowaniu zapachu do niewolnic, co zapobiega "buntowi" wewnątrz gniazda.
Mrówki amazonki poruszając się w terenie posługują się śladami zapachowymi i w orientacji w terenie korzystają ze wzroku (polaryzacji światła słonecznego).
Niewolnictwo u mrówek zostało po raz pierwszy odkryte przez szwajcarskiego entomologa i myrmekologa Pierre Hubera w 1810. Niewolnictwo jako forma pasożytnictwa społecznego dzielimy na dwie kategorie: fakultatywne i obligatoryjne. Niewolnictwo fakultatywne stosuje zbójnica krwista, która może wykorzystywać inne strategie przetrwania niż niewolnictwo. W przypadku mrówki amazonki mamy do czynienia z niewolnictwem obligatoryjnym co oznacza, że mrówka ta jest zmuszona do wykorzystywania niewolnic, bez których nie jest w stanie samodzielnie przetrwać.
Istnieje kilka hipotez związanych z powstaniem niewolnictwa. Hipoteza ewolucyjna sugeruje, że stało się to poprzez atakowanie innych mrowisk w celu zdobycia pożywienia. Część larw porwanych jako pożywienie nie zostawała zjedzona i pozostając w gnieździe wspomagała agresywniejsze mrówki. Druga hipoteza sugeruje, że to terytorializm jest mechanizmem przyczyniającym się do pojawienia się niewolnictwa u mrówek. Jeszcze inna teoria mówi o tym, że do niewolnictwa przyczyniło się przenoszenie larw z gniazda do gniazda.

== Wygląd ==
Robotnice mają kolor czerwonobrunatny. Rodzaj Polyergus cechuje wydłużona głowa i rudy przechodzący w czerwień kolor ciała. Cechą charakterystyczną tych mrówek są żuwaczki o gładkim sierpowatym kształcie bardzo skuteczne w walce z innymi mrówkami. Amazonki potrafią nimi przebijać chitynowe pancerze atakowanych mrówek jednak ich kształt uniemożliwia im wykonywanie typowych prac w gnieździe, a nawet samodzielne pobieranie pokarmu, czy współdzielenie się pokarmem z innymi mrówkami amazonkami.

== Ekologia ==
Amazonki większość czasu spędzają pod ziemią w mrowiskach, gdzie pielęgnują swoje ciało i odżywiają się pokarmem dostarczanym przez niewolnice. Nie tworzą typowych mrowisk i nie występują u nich robotnice (tę funkcję wypełniają wyklute z poczwarek inne gatunki). Prócz królowej w kolonii występują zwiadowcy wyruszający praktycznie codziennie w poszukiwaniu innych gniazd i pełniące rolę wojowników mrówki, które atakują masowo mrowiska wykryte przez zwiadowców. W gnieździe może się znajdować nawet 2 tysiące robotnic innego gatunku.

== Znaczenie w ochronie środowiska ==
Samice mrówki amazonki nie są w stanie same wychowywać swojego potomstwa. Wnikają więc do gniazd mrówek z podrodzaju Serviformica, zazwyczaj do gatunku pierwomrówki łagodnej, zabijają królową i przejmują gniazdo. Polyergus rufescens wpływa
na zmniejszanie populacji m.in. Formica fusca, lecz ten wpływ jest bardzo znikomy ze względu na rzadkość występowania amazonki (pierwomrówki zaś są gatunkiem pospolitym).
Mrówka amazonka została wpisana do Czerwonej listy zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (pod red. Z. Głowacińskiego).

== Przypisy ==


Mrówka anatolijska

Mrówka anatolijska (Lasius neglectus) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.

== Występowanie ==
Mrówki te zamieszkują tereny Azji Mniejszej, skąd zostały zawleczone wraz z roślinami ozdobnymi na początku lat 70. XX wieku do Europy. Prawdopodobnie zamieszkują już terytorium 18 państw.

== Wygląd ==
Królowa mierzy około 5,5–6 mm, samce około 2,5 mm, a robotnice do około 3,5 mm. Królowa posiada barwę żółtobrunatną. Robotnice posiadają nieco ciemniejszą, bardziej brunatną barwę.

== Ekologia oraz biologia ==
Mrówki te są bardzo związane z mszycami nadrzewnymi. Zakładają gniazda wokół egzotycznych drzew, gdzie przebywają ich żywicielki. To ogranicza ich występowanie na kolonizowanych terenach do parków i zieleni miejskiej. Gatunek ten konkuruje skutecznie z mrówkami rodzimymi i wypiera je z zajętego terytorium. Gatunek ten nie ma na razie większego znaczenia gospodarczego.

== Bibliografia ==
Jerzy Pawłowski: Lasius neglectus Van Loon, Boomsma i Andrasfalvy, 1990. Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2017-10-12].


Mrówka ćmawa

Mrówka ćmawa (Formica polyctena) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Mrówka ćmawa jest podobna do mrówki rudnicy, a odróżnić ją można po braku maleńkich włosków na odwłoku i łusce pomostka, które posiada mrówka rudnica. Oba gatunki mrówek budują okazałe mrowiska w postaci kopców z igliwia, ziemi i gałązek. Wysokość mrowiska może dochodzić do 2 metrów. Kopiec stanowi zewnętrzną część mrowiska, pozostała część znajduje się pod ziemią. W jednym mrowisku może żyć nawet 100 tysięcy mrówek.
Gatunek ten występuje w Europie od Hiszpanii po Rosję, na północ sięga Finlandii, a na południe Czarnogóry, Serbii i Rumunii. W Polsce objęty jest częściową ochroną gatunkową.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica polyctena - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Mrówka faraona

Mrówka faraona (faraonka) (Monomorium pharaonis) – gatunek mrówek z podrodziny Myrmicinae. Gatunek kosmopolityczny, synantropijny, pochodzący prawdopodobnie z Afryki Zachodniej lub Indonezji. Mrówka faraona mylona jest niekiedy z mrówką złodziejką (Solenopsis fugax). Widoczną różnicą jest budowa ich czułków – czułki mrówki złodziejki mają 10 segmentów.

== Biologia ==
Rozwój robotnicy od jaja do dorosłej mrówki trwa około 38 dni. Samiec i samica rozwijają się w około 42 dni. Tworzy kolonie wysoce poligyniczne (do 2000 królowych), często kolonie te są wielogniazdowe (polikalia). Kolonie mogą liczyć do kilku milionów osobników.

== Morfologia ==
Królowa do 4 mm długości, zabarwiona jest nieznacznie ciemniej od robotnic. Samce mają do 2 mm długości, są czarne, z żółtawymi czułkami i odnóżami. Robotnice 1,9–2,5 mm długości, koloru od jasnożółtego do brązowoczerwonego. Oczy względnie małe, mają sześć lub osiem przyoczek. Stylik dwuczłonowy. Czułki 12-segmentowe, trzy ostatnie są zgrubione i tworzą tak zwaną buławkę. Posiada żądło.
Rójka odbywa się w gnieździe, formy seksualne pojawiają się we wrześniu i październiku.

== Występowanie ==
Zamieszkuje ludzkie siedziby. Najczęstszymi miejscami występowania są zamknięte przestrzenie o wilgotności około 80% i temperaturze 25-30 °C blisko miejsc stanowiących źródło wilgoci takie jak kuchnie, łazienki (np.: szczeliny w ścianach, wolne przestrzenie pod kafelkami). Na gniazda zaadaptowane mogą być też mniej typowe miejsca jak niedomknięte pudełka czy kasety video.

== Zobacz też ==
mrówkowate
błonkoskrzydłe Polski
myrmekologia

== Przypisy ==


Mrówka grzybiarka

Mrówka grzybiarka (Acromyrmex octospinosus) – gatunek owada z rodziny mrówkowatych.
Występują na terenie Ameryki Środkowej i Południowej. Ich pożywieniem są grzyby, które mrówki te hodują. Ścinają liście, następnie zanoszą je do mrowiska. Po kilku tygodniach wyrastają na nich grzyby. Mrówki je zjadają oraz podają larwom. Mrówka grzybiarka może podnieść liść, który waży 50 razy więcej od niej.
Dawniej sądzono, że mrówki używają liści do wyściełania komór, by chronić gniazdo i potomstwo przed zalaniem podczas ulew, lub do regulacji temperatury w mrowisku. Właściwy cel tych „wypraw po liście” odkrył Thomas Belt. Wykazał on, że większość komór w gniazdach mrówek Atta jest wypełniona brązową masą złożoną z przeżutych liści. Na tej masie rozwijają się strzępki grzybów, które mrówki hodują jako źródło pożywienia. Za pokarm służa mrówkom napęczniałe końcówki strzępek zwane gongylidiami.
Mrówki te często nazywane są mrówkami parasolowymi, ponieważ niosąc kawałki liści w żuwaczkach, przypominają postacie trzymające parasole.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Mapa występowania mrówki grzybiarki


Mrówka łąkowa

Mrówka łąkowa, mrówka czarniawka (Formica pratensis) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
W Polsce gatunek ten objęty jest częściową ochroną gatunkową.

== Występowanie ==
Gatunek południowopalearktyczny. Zamieszkuje głównie suche środowiska Europy i Azji takie jak stepy, łąki i pastwiska. Podgatunek Formica cordieri nie występuje w Polsce. Gniazdo stosunkowo płaskie niekiedy z małym kopcem zbudowanym z traw. Mrówki oddalają się od gniazda do 100 m.

== Opis ==

Robotnice tego gatunku nieco mniejsze niż u mrówki rudnicy o wielkości od 4,5 do 9,5 mm w zależności od kasty. Królowa wielkości od 9,5 do 11,5 mm. Cechą charakterystyczną jest silne owłosienie brzegu i spodniej części głowy, szczecinki dookoła oczu oraz silne owłosiony ciemny tułów i pierwsze segmenty odwłoka. Środkowa część ciała brunatnoceglasta podobnie jak u pierwomrówki krasnolicej.

== Biologia i ekologia ==
Loty godowe pod koniec maja i w czerwcu, czasem jeszcze w lipcu.
Zakładają gniazda w sposób samodzielny, przez przejęcie gniazda mrówek z gatunku pierwomrówki łagodnej (Formica fusca) lub pierwomrówki podziemnej (Formica cunicularia). Możliwe jest też założenie gniazda z udziałem mrówek własnego gatunku przez przyjęcie młodej królowej do gniazda satelitarnego dużej kolonii.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica pratensis - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Mrówka ognista (Solenopsis invicta)

Solenopsis invicta (nazywana mrówką ognistą lub ogniową) – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae. Pierwotnie ograniczony jedynie do Ameryki Południowej, lecz został w latach 30. XX wieku zawleczony do Stanów Zjednoczonych, stając się gatunkiem inwazyjnym. Rozprzestrzenił się na teren Meksyku, Australii (2001), Tajwanu (2004), Chin (prowincja Guangdong) i Filipin (2005), tworząc tam populacje wyspowe. Populacja w Nowej Zelandii została wytępiona. Gatunek był także notowany w Antigui i Barbudzie, na Bahamach, Brytyjskich Wyspach Dziewiczych, Wyspach Dziewiczych Stanów Zjednoczonych, Kajmanach, w Hongkongu, Malezji, Singapurze, Trynidadzie i Tobago oraz na Turks i Caicos.
Użądlenie tej mrówki jest bolesne (1.2 w skali bólu Schmidta). Ból podobny do oparzenia – stąd jej nazwa zwyczajowa. Tam, gdzie się pojawia, powoduje zmiany w populacjach (np. jaszczurek żywiących się mrówkami, które przez mrówkę ogniową zostają wyparte), zmniejszając bioróżnorodność poprzez konkurowanie w zdobywaniu pożywienia i zabijanie. Mogą atakować i zabijać żaby, jaszczurki i małe ssaki. Zawleczona na teren Stanów Zjednoczonych i Meksyku wyewoluowała w poliginiczną i polikaliczną populację, co spowodowało dominację tego gatunku na wielu terenach i likwidację wszelkiej konkurencji.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
artykuł w serwisie Formicopedia.org


Mrówka pniakowa

Mrówka pniakowa (Formica truncorum) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Gatunek południowopalearktyczny. W Polsce gatunek ten objęty jest częściową ochroną gatunkową.
Na gniazdo wybiera martwe pnie ściętych lub ułamanych drzew. Występuje w lasach iglastych lub mieszanych. Nie buduje dużych kopców tak jak pozostałe mrówki z grupy rudych leśnych mrówek. W gnieździe znajduje się kilkadziesiąt tysięcy robotnic oraz kilka królowych. Nowe gniazda powstają przez podział istniejącego lub czasowe pasożytnictwo na innym gatunku.
Ubarwienie czerwonobrunatne, odwłok ciemny. Widoczne małe włoski na całym ciele. Robotnice mają wielkość od 4 (kasta zbieraczek) do 7 mm (kasta pozostająca w gnieździe), natomiast królowa około 8–9 mm.
Loty godowe odbywa się w lipcu i sierpniu.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Mrówka pniowa

Mrówka pniowa (Camponotus fallax) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Mrówka pniowa zakłada gniazda w szczelinach drzew liściastych: dębu, lipy, jesionu. Mrówki te wykazują aktywność nocną. Żywią się spadzią i drobnymi owadami. Wielkości kolonii do kilkunastu tysięcy osobników.
W Polsce gatunek rzadki, znany z m.in. z kilku stanowisk na Dolnym Śląsku.

== Opis gatunku ==
Królowa

Wielkość 9,5 - 11 mm.
Kolor ciała ciemnobrązowy lub czarny, błyszczący. Szczęki, czułki, nogi brązowe. Wyglądem bardzo podobna do największych robotnic.
Samiec

Wielkość 6,5 - 7,5 mm.
Kolor ciała czarny, błyszczący. Szczęki, czułki, nogi brązowe lub rude. Włoski długie i rzadkie na odwłoku, głowa i tułów niekiedy bez włosków.
Robotnice

Wśród robotnic występuje polimorfizm kastowy. Wyróżnić można piastunki, zbieraczki i żołnierzy.
Kolor ciała czarny lub ciemnobrązowy, błyszczący. Tułów nieznacznie jaśniejszy od reszty ciała. Włoski jasne i rzadkie najlepiej widoczne na odwłoku. Czułki 12 segmentowe. Stylik jednosegmentowy w kształcie tarczki.
Robotnice major - żołnierze

Wielkość 7-9 mm.
Oczy duże, spłaszczone. Tułów węższy niż głowa. Szczęki z widocznymi 4-5 zębami. Nogi długie z kilkoma tylko włoskami.
Robotnice minor - piastunki

Wielkość 4-6 mm.
Mniejsza głowa niż u żołnierzy. Czułki relatywnie większe.

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski


Mrówka północna

Mrówka północna (Formica aquilonia) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Gatunek transpalearktyczny o rozsiedleniu borealno-górskim. W Polsce znany tylko z 3 stanowisk: Gór Bystrzyckich, Puszczy Augustowskiej i Puszczy Kampinoskiej. W Polskiej czerwonej księdze zwierząt umieszczony jako narażony na wyginięcie (VU). W Polsce jest jednym z sześciu gatunków rudych mrówek leśnych występujących w lasach i objęty jest częściową ochroną gatunkową. Przyczyną zaniku tych mrówek jest intensywna gospodarka leśna.
Odwłok i głowa są ciemnobrązowe, w  środkowej części brunatnoczerwona. Robotnice mają wielkość od 5 do 10 mm, natomiast królowa do 12 mm.
Zamieszkuje lasy iglaste. Buduje gniazda w postaci wysokich kopców z patyczków i igliwia. W gnieździe może znajdować się kilkaset tysięcy osobników i kilka tysięcy królowych (kolonia poliginiczna).

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Mrówka Rasberry’ego

Mrówka Rasberry’ego (Nylanderia fulva, ang. Rasberry crazy ant – szalona mrówka Rasberry’ego) – inwazyjna mrówka odkryta w 2002 na terenach przemysłowych w pobliżu Houston (USA) przez Toma Rasbery’ego, pracownika firmy dezynsekcyjnej w Pearland w Teksasie. Prawdopodobnie jest to gatunek blisko spokrewniony z Nylanderia pubens i N. fulva. Dotychczas nie została opublikowana diagnoza taksonu. W literaturze mrówki te są opisywane jako Nylanderia sp. near pubens lub Nylanderia cf. pubens.
Mrówki Rasberry’ego mają ok. 3 mm długości i pokryte są czerwonobrązowymi włoskami. Ich kolonie mają wiele królowych. Żywią się owadami (także innymi gatunkami mrówek) oraz pokarmem roślinnym.
Niezwykłą, niespotykaną u innych gatunków, cechą tych mrówek jest ich skłonność do wchodzenia do stworzonych przez człowieka urządzeń elektrycznych (w tym m.in. urządzeń klimatyzacyjnych i komputerów). Prąd przepływający przez ich ciała powoduje zakłócenia w funkcjonowaniu tych urządzeń, także wówczas, gdy giną one porażone prądem.
W marcu 2008 NASA zatrudniła odkrywcę tych mrówek, Toma Rasberry’ego, do sprawdzenia, czy na terenie zajmowanym przez Centrum Kontroli Lotów w Houston znajdują się już jakieś kolonie tych mrówek. Znaleziono trzy kolonie, niezbyt wielkie i w chwili odkrycia niegroźne dla centrum lotów. Istnieje jednak obawa, że tak centrum lotów, jak i jeden z największych portów lotniczych w Teksasie – George Bush Intercontinental Airport (drugi po Dallas) znajdujący się w Houston mogą zostać zaatakowane i sparaliżowane przez te mrówki.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
IrenaI. Cieślińska IrenaI., Mrówki atakują Houston [online], Przekrój, 12 czerwca 2008 [zarchiwizowane z adresu 2008-06-13] .
Billions of electronic-eating ‘crazy rasberry ants’ invade Texas, The Times, 16.5.2008


Mrówka rudnica

Mrówka rudnica (Formica rufa) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.

== Morfologia ==
Robotnica ma odwłok, tułów, wierzch głowy, a także część odnóży czarnobrązowe, pozostałe części ciała są rude. Na górnej krawędzi łuski występują pojedyncze, długie włoski. Odnóża ma długie i mocne. Długość ciała robotnicy wynosi 6–9 mm, a samca i samicy 9–11 mm.

== Występowanie ==
Gatunek północnopalearktyczny, rozprzestrzeniony od Hiszpanii na zachodzie po Rosję i Uzbekistan na wschodzie.
Pospolity owad leśny, żyje głównie w lasach, szczególnie iglastych.  Buduje gniazda (mrowiska). Najczęściej znajdują się one w zacisznym, ale częściowo przynajmniej słonecznym miejscu, zwykle przy pniu drzewa. Mrowisko ma wysokość do 1 m, czasami nawet więcej. Składa się z części nadziemnej (kopiec) i podziemnej. Część nadziemna zbudowana jest głównie z igieł drzew i drobnych gałązek. Część podziemna jest równie duża jak nadziemna, a nawet większa, gdyż może sięgać do 2 m głębokości. Wewnątrz mrowiska znajdują się komory połączone systemem korytarzy. W zależności od pogody, a szczególnie pory roku, mrówki przebywają w różnych częściach mrowiska; w lecie głównie w części nadziemnej, zimą głównie w podziemnej. Z komór położonych w górnej części mrowiska prowadzą liczne korytarze na jego powierzchnię. W jednym mrowisku może być nawet do 100 tysięcy mrówek.

== Biologia ==
Występują trzy kasty: bezpłciowe robotnice, samica (królowa) i samce. W mrowisku normalnie występuje tylko jedna królowa i bardzo liczne bezskrzydłe robotnice. W lecie (od czerwca do września) z jaj wylęgają się liczne uskrzydlone samice i samce, które przy dobrej pogodzie masowo opuszczają mrowisko udając się w lot godowy.
W czasie lotu godowego uskrzydlone samce zapładniają również uskrzydlone samice. Po locie godowym samce giną. Zapłodnione samice natomiast przystępują do założenia mrowiska. Zakładają je w tzw. zależny sposób. W tym celu odrzucają skrzydła i  szukają gniazd pierwomrówki łagodnej (Formica fusca). Królowa mrówki rudnicy wchodzi do tego gniazda i zabija znajdującą się w nim królową pierwomrówki. Po zabiciu królowej zostaje zaakceptowana przez robotnice, które nie atakują jej i traktują ją jak swoją królową. Samica mrówki rudnicy składa jaja, którymi opiekują się robotnice pierwomrówki. Z jaj wylęgają się robotnice mrówki rudnicy. Z czasem robotnice pierwomrówki stopniowo giną, przybywa natomiast robotnic mrówki rudnicy, aż w końcu zostają same tylko mrówki rudnice.
Wszelkie prace, zarówno w mrowisku, jak i poza nim, wykonują robotnice. Królowa zajmuje się wyłącznie składaniem jaj. Dziennie składa ich nawet do 300. W przypadku zagrożenia mrowiska pobudzone robotnice gromadzą się przy wylotach korytarzy z mrowiska, wyginają odwłok pomiędzy odnóża i pryskają kwasem mrówkowym starając się celować w intruza. Odżywiają się różnorodnymi drobnymi zwierzętami, szczególnie zaś owadami i ich larwami, które następnie przetransportowują do mrowiska. Gdy ofiara jest większa, robią to wspólnie. Odżywiają się również wydzielaną przez mszyce słodką wydzieliną zwaną spadzią. Robotnice wykazują skłonność do specjalizacji. Młode wykonują prace wewnątrz mrowiska: drążą podziemne korytarze, opiekują się królową, jajami i poczwarkami, czyszczą mrowisko usuwając odpady i zarządzają żywnością. Po około 40 dniach wychodzą z mrowiska do prac zewnętrznych, początkowo zajmując się budowaniem mrowiska i zdobywaniem pożywienia w jego pobliżu. Dopiero najstarsze robotnice wychodzą w dalsze okolice mrowiska (10-15 metrów).
Mrówka rudnica odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych. Latem mrówki jednego mrowiska zabijają ok. 50 tysięcy larw owadów, broniąc w ten sposób las przed masowym ich rozmnożeniem się. W czasie masowego pojawienia się szkodników mrówki jednego mrowiska mogą zniszczyć nawet 10 mln owadów. Ponadto mrówki usuwają martwe szczątki zwierząt, pełniąc rolę "czyścicieli" lasu.
W Polsce mrówka rudnica podlega ochronie częściowej. Ochroną objęte są także gniazda mrówek.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Heiko Bellmann, Henryk Garbarczyk: Owady. Warszawa: Multico, 2007. ISBN 978-83-7073-418-3. Brak numerów stron w książce
Cezary Gębicki, Jacek Szwedo: Owady Polski. Atlas i klucz. Krzeszowice: Wydawnictwo Kubajak, 2000. ISBN 83-87971-19-7. Brak numerów stron w książce
Robert Jacek Dzwonkowski: Owady chronione i pożyteczne. Warszawa: Wydawnictwa Nowa Era, 1996. ISBN 83-86185-23-6. Brak numerów stron w książce


Mrówka smętnica

Mrówka smętnica (Formica lugubris) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Gatunek borealno-górski, występujący w lasach iglastych. W Polsce znany tylko z 3 stanowisk: Gór Bystrzyckich, Borów Tucholskich i okolic Szczecina. W Polskiej czerwonej księdze zwierząt umieszczony jako narażony na wyginięcie (VU). W Polsce gatunek ten objęty jest częściową ochroną gatunkową. Głównym zagrożeniem dla gatunku jest gospodarka leśna.
Podobnie jak pozostałe mrówki rudnice budują w lasach iglastych kopce z igliwia i patyków. Mrowiska często umieszczone są pod drzewami tak aby przez część dnia wystawione było na promieniowanie słoneczne.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Mrówka uralska

Mrówka uralska (Formica uralensis) – borealno-górski gatunek mrówki z podrodziny Formicinae. Zamieszkuje głównie środowiska trawiaste Azji i Europy. W Europie występuje na torfowiskach i na górskich łąkach.
Gniazdo zakładane jest przez podział kolonii lub tymczasowe pasożytnictwo społeczne na Formica candida lub pierwomrówce łagodnej (Formica fusca). Buduje gniazda w kępach torfowców podobnie jak ozdobnica Forsslunda (Formica forsslundi).
Odwłok i głowa ciemnobrązowe, w środkowej części jaśniejsza. Robotnice mają wielkość kilku milimetrów.
Loty godowe od połowy czerwca do początku sierpnia.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica uralensis - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].
Formica uralensis - Polska Czerwona Księga Zwierząt - Bezkręgowce. [dostęp 2009-12-19].


Mrówka złodziejka

Mrówka złodziejka (Solenopsis fugax) – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae.
S. fugax jest małą mrówką często mieszkającą blisko lub wewnątrz gniazd innych gatunków mrówek i stosującą lestobiozę. Lestobioza jest formą pasożytnictwa polegającą na rabunku zapasów pożywienia oraz pożerania larw i poczwarek. W przypadku budowy samodzielnego gniazda pożywienie dostarczają jej mszyce korzeniowe.

== Opis gatunku ==
Królowa

Wielkość: 5,5–7 mm.
Kolor ciała ciemnobrązowy, nogi żółto-brązowe.
Robotnice

Wielkość: 1,5–2,5 mm.
Kolor ciała żółto-jasnobrązowy, błyszczący. Nogi jaśniejsze od reszty ciała. Szerokość głowy nieznacznie większa od długości. Szczęki z widocznymi 4 zębami. Ciało pokryte jasnymi włoskami. Stylik dwuczłonowy. Czułki 10 segmentowe. Posiada żądło.
Samiec

Wielkość: 4,5–5,5 mm.
Kolor ciała czarny.
Loty godowe

Od sierpnia do końca września przed południem ciepłego dnia.

== Podgatunki ==
U mrówki złodziejki wyodrębniono 6 podgatunków:

Solenopsis fugax cypridis Santschi, 1934
Solenopsis fugax emesa Thome & Thome, 1980
Solenopsis fugax fugax Latreille, 1798
Solenopsis fugax furtiva Santschi, 1934
Solenopsis fugax karaki Thome & Thome, 1980
Solenopsis fugax tisiphone Santschi, 1934

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Solenopsis fugax – AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Mrówka żniwiarka

Mrówka żniwiarka (Messor barbarus) – gatunek mrówek o wyspecjalizowanym trybie życia.

== Odżywianie ==
Odżywiają się głównie nasionami lnu i innych roślin, których nasiona są wyposażone w ciałka mrówcze (tzw. elajosomy).

== Morfologia ==
Mrówki w zależności od pełnionej funkcji różnią się morfologicznie.

=== Królowa ===
Wielkość od 14 do 18 mm. Jednolicie czarna, z wyjątkiem głowy, która może być czerwonoczarna, błyszcząca.

=== Samiec ===
Wielkość od 7 do 9 mm. Czarny, porośnięty żółtawymi włoskami.

=== Robotnice ===
Wśród robotnic występuje polimorfizm kastowy. Wyróżnić można piastunki, zbieraczki i żołnierzy. Wielkość od 3 do 14 mm.
Czarne z czerwonawymi odnóżami i szczękami.

=== Robotnice major – żołnierze ===
Największe z owadów gatunku. Czarne z wyjątkiem pomarańczowej ogromnej głowy.

== Ekologia ==
Mrówka żniwiarka wybiera tereny lekko wilgotne otoczone dużymi ilościami roślinności.
Mrówki żołnierze bronią gniazda m.in. wydzielając specjalny płyn do walki z przeciwnikiem oraz feromony, które powodują napływ kolejnych mrówek typu Major. Królowa gatunku messor barbarus całe życie spędza w oddzielnej komorze ok. 40 cm w głąb ziemi, gniazdo jest zakładane w sposób klasztorny.

== Rozmnażanie ==
Lot godowy rozpoczyna się wczesną jesienią tuż po ostatnich letnich burzach. Jedynie przy dosyć wysokiej wilgotności i temperaturze może dojść do zaplemnienia, które odbywa się w locie Tuż po zaplemnieniu oba osobniki spadają na ziemię, samica po odnalezieniu odpowiedniego podłoża (preferuje żwirowe) pozbywa się skrzydeł, tworzy podziemną komorę i zasklepia jej wejście.
Królowa składa pakiet jaj. Z jaj wykluwają się larwy, które karmi zużywając zapasy zmagazynowane w odwłoku i metabolizując niepotrzebne już mięśnie skrzydeł. Z zapłodnionych jaj powstają robotnice, natomiast z niezapłodnionych samce. Samce występują w rozwiniętej kolonii, ich rola ogranicza się do kopulacji po której umierają. Królowa mrówek ma zdolność kontrolowania procesu rozrodczego w kolonii, ale to jest determinowane przez potrzeby kolonii i warunki środowiskowe.

== Znaczenie w gospodarce ==
Mrówki tego gatunku przyczyniają się do rozsiewania wielu gatunków roślin m.in. lnu.

== Występowanie ==
Grecja
Włochy
Chorwacja
Francja (południowa)
Portugalia
Turcja

== Podgatunki ==
Messor barbarus barbarus Linnaeus, 1767
Messor barbarus gallaoides Santschi, 1929
Messor barbarus mediosanguineus Donisthorpe, 1946
Messor barbarus nigricans Santschi, 1929
Messor barbarus politus Karavaiev, 1912
Messor barbarus sahlbergi Forel, 1913
Messor barbarus santschii Emery, 1908

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Integrated Taxonomic Information System (dostęp: 05/02/2009)
Portal Myrmekologiczny


Mrówkowate

Mrówkowate (Formicidae) – rodzina owadów należąca do rzędu błonkówek, podrzędu trzonkówek. Bardzo rozpowszechnione, występują praktycznie pod każdą szerokością geograficzną, tworzą społeczności kastowe żyjące w gniazdach. Nazwy naukowe posiada 16 000 współcześnie występujących gatunków mrówek; szacuje się jednak, że świat zamieszkuje 20 000 gatunków tych owadów. W Polsce występują 103 gatunki.

== Opis ogólny ==
U mrówkowatych, podobnie jak u pszczołowatych, prócz samców i samic występuje również kasta robotnic, czyli samic o niedorozwiniętych narządach rozrodczych. U niektórych gatunków bywa nawet po kilka postaci robotnic. Robotnice opatrzone bardzo silnymi żuwaczkami i wielkimi głowami noszą nazwę żołnierzy. Niekiedy pomiędzy samicami rozwiniętymi płciowo a robotnicami właściwymi występują formy pośrednie. Samce i samice są prawie u wszystkich gatunków skrzydlate, robotnice zawsze bezskrzydłe.

=== Głowa ===
Głowa mrówek jest zawsze silnie rozwinięta, a wśród narządów gębowych specjalnie dobrze wykształcone są żuwaczki, będące głównym narządem aparatu gębowego. Oczy i przyoczka mogą być rozmaicie rozwinięte u poszczególnych gatunków, u robotnic ulegają niekiedy znacznemu uwstecznieniu. Czułki zawsze dobrze rozwinięte, najczęściej zgięte, biczykowate.

=== Odnóża ===
Odnóża zgrubione, na przednich występują często specjalne haczyki do czyszczenia czułków i otworu gębowego.

=== Tułów i odwłok ===
Tułów o pierścieniach ściśle z sobą zespolonych, a u robotnic nawet częściowo pozlewanych. Odwłok ruchomo zestawiony z tułowiem, dzięki przekształceniu jednego lub dwóch pierścieni w cienki stylik. Żądła zwykle brak, gruczoł jadowy dobrze wykształcony; jad zawiera zawsze mniejsze lub większe ilości kwasu mrówkowego. Pancerz chitynowy zwykle mocny, często o charakterystycznym dla poszczególnych gatunków urzeźbieniu, zwłaszcza na głowie i tułowiu. Ubarwienie przeważnie ciemne, czarne, brunatne lub żółte, rzadziej pstre.

== Organizacja społeczna ==

Mrówki tworzą złożone społeczności o wyraźnej strukturze hierarchicznej i ściśle przydzielonych obowiązkach. Robotnice mają do spełnienia funkcje usługowe. Budują gniazdo, bronią go, zbierają pożywienie, opiekują się potomstwem. Rolą samców jest zaplemnienie królowej; po tym giną. Zadaniem królowej jest składanie jaj, z których po przeobrażeniu powstają nowe mrówki, a także regulacja działania społeczności za pomocą feromonów. Mrówki żyją w zorganizowanej społeczności, w której każda z nich odgrywa przypisaną sobie rolę, przyczyniając się do właściwego funkcjonowania całego mrowiska. Setki tysięcy mrówek żyją w społeczności pod kopcem z nagromadzonych igieł sosnowych i resztek roślin. Cały czas pracując, mieszają one glebę, spulchniają ją i wzbogacają.

=== Gniazda ===

Większość gatunków zamieszkuje zbudowane przez siebie gniazda, zwane powszechnie mrowiskami. Mogą one być bardzo zróżnicowane, niekiedy ten sam gatunek może budować różne typy mrowisk, zależnie od warunków środowiska, choć na ogół sposób budowania mrowisk jest charakterystyczny dla poszczególnych gatunków. Do częstych typów mrowisk należą gniazda podziemne, złożone z licznych komór i korytarzy, nad którymi pewne gatunki wznoszą jeszcze kopce naziemne (kopiec ochronny) z igliwia, patyczków i piasku, jak pospolita w polskich lasach mrówka rudnica. Bardzo wiele gatunków zakłada mrowiska w drewnie drzew żywych lub butwiejącym, przy czym ściany komór i korytarzy sporządzone są z przypominającej tekturę, przeżutej masy drzewnej; takie gniazda w starych pniach przy ziemi zakłada na przykład pospolita w Polsce mrówka hurtnica. Bardzo ciekawe są gniazda afrykańskich i indyjskich mrówek-tkaczy (m.in. z rodzaju Oecophylla): są one budowane w koronach drzew z liści połączonych przędzą wydzielaną przez larwy tych mrówek; przy budowie takiego gniazda robotnice trzymają larwy w żuwaczkach i posługują się nimi jak czółenkami tkackimi. Niektóre gatunki nie budują własnych mrowisk, lecz mieszkają w mrowiskach innych gatunków jako pasożyty. Są też mrówki niemające w ogóle stałych mrowisk, zakładające tylko gniazda czasowe, a większą część życia koczujące, jak na przykład niezwykle drapieżne amerykańskie mrówki koczujące z rodzaju Eciton. W mrowiskach żyją prócz mrówek jeszcze inne zwierzęta (myrmekofile), których tryb życia jest ściśle związany z mrówkami. Mrowiska mogą istnieć przez wiele lat.

=== Powstawanie nowych gniazd ===
Świeżo zaplemnione królowe starają się zapewnić sobie korzystne warunki do wydania potomstwa. Zakładanie nowego społeczeństwa przez królową odbywa się na 2 sposoby: zależnie i niezależnie. Pierwszy typ, jeśli związany jest z czasowym pasożytnictwem, polega na tym, że wnika ona do społeczeństwa obcego gatunku (posiadając specjalne przystosowania do tłumienia agresji atakujących ją z początku mrówek) i zabija jego królową. Miejscowe robotnice odtąd opiekują się potomstwem obcej mrówki. W miarę jak wymierają, ich miejsce zajmuje gatunek pasożyta. W końcu gniazdo powraca do jednogatunkowości (choć z innym gatunkiem). Mrówki zakładające gniazda niezależnie, samodzielnie kopią w ziemi jamki (zalążki przyszłego gniazda) i opiekują się potomstwem do czasu wylęgnięcia pierwszych dorosłych robotnic.
Schemat tworzenia nowego gniazda ze względu na liczbę królowych rozpoczynających rozwój kolonii w mrowisku:

Samodzielne zakładanie nowego gniazda:
haplometroza – jedna królowa zakłada kolonię
monoginia pierwotna – do kolonii nie przyłączają się nowe królowe
poliginia wtórna – do kolonii przyłączają się kolejne królowe
pleometroza – dwie lub więcej królowych zakłada kolonię
monoginia wtórna – po pewnym czasie w gnieździe zostaje jedna królowa, pozostałe zostają wyeliminowane
poliginia pierwotna – gniazdo rozwija się z udziałem wszystkich królowych
Tworzenie nowego gniazda przez podział istniejącego:
odłączenie się jednej królowej
monoginia pierwotna – do kolonii nie przyłączają się nowe królowe
poliginia wtórna – do kolonii przyłączają się kolejne królowe
poliginia pierwotna – odłączenie się dwóch lub więcej królowych

=== Mieszkańcy gniazd ===
Większość mieszkańców mrowiska stanowią robotnice, których liczba może dochodzić do kilkuset tysięcy. Prócz tego znajduje się w nim zazwyczaj kilka samic zapłodnionych (rzadziej jedna), znoszących jaja. Po przeistoczeniu się z poczwarek, młode samce i samice odbywają lot godowy, w czasie którego osobniki uskrzydlone obu płci unoszą się w powietrze i tam odbywają kopulację.

=== Kopulacja i rozwój larw ===

Po kopulacji samce giną, a zapłodnione samice tracą skrzydła, zostają zabrane przez robotnice swego gatunku do jakiegoś istniejącego już mrowiska, lub zakładają nowe. W tym przypadku samica znosi kilkanaście jaj i sama hoduje z nich pierwsze robotnice, które następnie obejmują przypisane im czynności polegające przede wszystkim na budowie i utrzymywaniu w porządku gniazda, zdobywaniu pokarmu i opiece nad samicą znoszącą jaja i młodym pokoleniem. Larwy mrówek mają postać beznogich czerwi pokrytych drobnymi włoskami. Mają one gruczoły przędne i przed przepoczwarzeniem otaczają się kokonem. Takie spoczywające w kokonach poczwarki mrówek znane są pod nazwą mrówczych jaj. Robotnice nie tylko dostarczają pokarm czerwiom, ale również oczyszczają je i przenoszą z komory do komory lub wynoszą na powietrze, zależnie od zmian temperatury i wilgotności. W podobny sposób opiekują się jajami i poczwarkami.

=== Pożywienie ===

Pożywienie mrówek to pokarm zarówno roślinny jak i zwierzęcy, na ogół z przewagą tego drugiego. Istnieją mrówki roślinożerne i wszystkożerne. Z punktu widzenia człowieka duża liczba gatunków mrówek to owady pożyteczne, ponieważ niszczą, zwłaszcza w lasach, larwy wielu gatunków szkodników. Mrówki południowoamerykańskie z rodzaju Atta i niektórych pokrewnych rodzajów żywią się grzybami rozwijającymi się w ich mrowiskach, na ciastowatej masie, przyrządzonej przez robotnice z przeżutych liści. Dla zdobycia potrzebnego na to materiału mrówki te odbywają stałe wyprawy na drzewa i krzewy, gdzie wycinają z liści żuwaczkami krążki dochodzące do 2 cm średnicy, które następnie przenoszą do gniazda.

== Wykazane w Polsce gatunki mrówek ==

Gładyszek mrowiskowy – Formicoxenus nitidulus
Gmachówka cieśla (koniczek) – Camponotus herculeanus
Gmachówka drzewotoczna – Camponotus ligniperda
Gmachówka smolista – Camponotus piceus
Hurtnica skalna – Lasius emarginatus
Hurtnica podobna – Lasius alienus
Hurtnica pospolita (czarna) – Lasius niger
Hurtnica wstydliwa (trwożliwa) – Lasius brunneus
Kartonówka zwyczajna (kartoniarka czarna) – Lasius fuliginosus
Koczowniczka czarna – Tapinoma erraticum
Mrówka amazonka – Polyergus rufescens
Mrówka anatolijska – Lasius neglectus
Mrówka ćmawa – Formica polyctena
Mrówka faraona – Monomorium pharaonis
Mrówka łąkowa (czarniawka) – Formica pratensis – pod ochroną
Mrówka pniakowa – Formica truncorum – pod ochroną
Mrówka pniowa – Camponotus fallax
Mrówka północna – Formica aquilonia – pod ochroną
mrówka Rogera – Hypoponera punctatissima
Mrówka rudnica – Formica rufa
Mrówka smętnica – Formica lugubris – pod ochroną
Mrówka złodziejka – Solenopsis fugax
Murawka darniowiec – Tetramorium caespitum
Nadrzewnica czteroplamka (czterokropek) – (Dolichoderus quadripunctatus)
Nieróbka czarniawa – Tetramorium atratulum
Otrupka Westwooda – Stenamma debile
Ozdobnica Forela – Formica foreli
Ozdobnica Forsslunda – Formica forsslundi
Ozdobnica mniejsza – Formica pressilabris
Ozdobnica większa – Formica exsecta
Pierwomrówka krasnolica – Formica rufibarbis
Pierwomrówka łagodna – Formica fusca
Pierwomrówka podziemna (ziemna) – Formica cunicularia
Pierwomrówka żwirowa – Formica cinerea
Podziemnica cieniolubna (hurtnica żółtobrunatna) – Lasius umbratus
Podziemnica południowa – Lasius meridionalis
Podziemnica zwyczajna (hurtnica podziemna) – Lasius flavus
Sierpnica płowa – Strongylognathus testaceus
Smuklica Gredlera – Leptothorax gredleri
Smuklica Kuttera – Leptothorax kutteri
Smuklica mchowa (wysmuklica mchowa) – Leptothorax muscorum
Smuklica zwyczajna (wysmuklica zwyczajna) – Leptothorax acervorum
Wścieklica dorodna – Manica rubida
Wścieklica marszczysta – Myrmica rugulosa
Wścieklica płatkorożna – Myrmica lobicornis
Wścieklica podobna – Myrmica ruginodis
Wścieklica Sabuleta – Myrmica sabuleti
Wścieklica Schencka – Myrmica schencki
Wścieklica uszatka (szorstka) – Myrmica scabrinodis
Wścieklica zwyczajna – Myrmica rubra
Wysmuklica białoskrzydła – Temnothorax albipennis
Wysmuklica Nylandera – Temnothorax nylanderi
Zbójnica krwista – Formica sanguinea
Złośnica zwyczajna – Ponera coarctata

== Wykazane w Polsce gatunki mrówek bez polskiej nazwy ==

== Inne mrówki posiadające polskie nazwy ==
(niewystępujące lub reliktowe, rzadko występujące w Polsce)

Grzybiarka parasolowa – Atta cephalotes
Mrówka argentyńska – Linepithema humile
Mrówka grzybiarka – Acromyrmex octospinosus
Mrówka ognista (ogniowa) – Solenopsis invicta
Mrówka uralska – Formica uralensis (Ruzsky, 1895)
Mrówka żniwiarka – Messor barbarus
Namrówka Ravoux'a – Epimyrma ravouxi (André, 1896)
Wysmuklica przerwana – Leptothorax interruptus (Schenck, 1852)
Wysmuklica podobna – Leptothorax affinis (Mayr, 1855)
Wysmuklica żałobna – Leptothorax sordidulus (Müller, 1923)
Wysmuklica żółtonoga – Leptothorax nadigi (Kutter, 1925)
Wysmuklica tarczowa – Leptothorax clypeatus (Mayr, 1853)
Żniwiarka śródziemnomorska (zwyczajna) – Messor structor (Latreille, 1798)

== Systematyka ==

=== Podrodziny ===
W obrębie rodziny mrówkowatych wyróżnia się następujące podrodziny:

=== Plemiona ===
W obrębie rodziny mrówkowatych wyróżnia się następujące plemiona:

=== Rodzaje ===
Alfabetyczna lista rodzajów mrówek:

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski
Myrmekologia
owady Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
 Karolina Głowacka i Igor Siedlecki, Mrówki – biochemiczne roboty (?) tworzące superorganizmy (?), kanał „Radio Naukowe” na YouTube, 31 października 2024 [dostęp 2024-11-01].


Murawka darniowiec

Murawka darniowiec (Tetramorium caespitum) – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae.

== Rozmieszczenie i środowisko ==
Gatunek południowopalearktyczny, ciepło- i sucholubny, zasiedla środowiska otwarte, porośnięte rzadką roślinnością zielną oraz mocno prześwietlone lasy. W siedliskach stosunkowo wilgotnych gniazduje w miejscach wyniesionych (suchych), choć z reguły unika wilgotnych łąk i lasów. Często pojawia się na obszarach zurbanizowanych. Pospolity w całej Polsce, ale nie występuje w wyższych partiach gór.

== Charakterystyka ==
Długość ciała robotnic 3,0–4,0 mm; ciało czarnobrunatne lub brunatne. Stylik dwuczłonowy. Czułki 12-segmentowe. Królowa wielkości około 8 mm. Mrówki drapieżne i padlinożerne, korzystają też ze spadzi mszyc, głównie korzeniowych, a ich dietę uzupełniają nasiona, zwłaszcza roślin zielnych. Mrówki sąsiadujących ze sobą gniazd często toczą bitwy terytorialne. Robotnice nie oddalają się daleko od gniazda. Liczebność kolonii może osiągnąć 50 tys. osobników. W gnieździe może być więcej niż jedna królowa, ale najczęściej tworzy kolonie monoginiczne. Robotnica może żyć aż do 5 lat, a królowa znacznie dłużej. Loty godowe odbywają się od czerwca do początków sierpnia.

== Gniazda ==
Gniazduje przeważnie w piaszczystej glebie (gniazda często z ziemnymi kopczykami), pod kamieniami, ale także w próchniejących pniach. Podobnie jak hurtnicę zwyczajną można ją spotkać w mieście na chodnikach. Budowa gniazda pod kamieniami i płytami chodnikowymi związana jest z wykorzystaniem przez termofilne mrówki ciepła, dzięki któremu kolonie szybciej się rozwijają.

== Podgatunki ==
U murawki darniowiec wyodrębniono 11 podgatunków:

Tetramorium caespitum alternans Santschi, 1929
Tetramorium caespitum barabense Ruzsky, 1925
Tetramorium caespitum caespitomoravicum Kratochvil, 1941
Tetramorium caespitum caespitum Linnaeus, 1758
Tetramorium caespitum flavidulum Emery, 1922
Tetramorium caespitum japonicum Roeszler, 1936
Tetramorium caespitum oxyomma Karavaiev, 1912
Tetramorium caespitum pallidum Stitz, 1934
Tetramorium caespitum penninum Santschi, 1927
Tetramorium caespitum rhodium Emery, 1922
Tetramorium caespitum typicum Ruzsky, 1902

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Mycetarotes

Mycetarotes – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Takson neotropikalny.

== Gatunki ==
Należą tu 4 opisane gatunki:

Mycetarotes acutus Mayhé-Nunes, 1995
Mycetarotes carinatus Mayhé-Nunes, 1995
Mycetarotes parallelus (Emery, 1906)
Mycetarotes senticosus Kempf, 1960

== Przypisy ==


Mycetophylax

Mycetophylax – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Takson neotropikalny.

== Gatunki ==
Należą tu 3 opisane gatunki:

Mycetophylax conformis (Mayr, 1884)
Mycetophylax morschi (Emery, 1888)
Mycetophylax simplex (Emery, 1888)

== Przypisy ==


Mycetosoritis

Mycetosoritis – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Takson amerykański, rozprzestrzeniony od Luizjany, Arizony i Teksasu po Argentynę.

== Gatunki ==
Należy tu 5 opisanych gatunków:

Mycetosoritis aspera (Mayr, 1887)
Mycetosoritis clorindae (Kusnezov, 1949)
Mycetosoritis explicata Kempf, 1968
Mycetosoritis hartmanni (Wheeler, 1907)
Mycetosoritis vinsoni Mackay, 1998

== Przypisy ==


Mycocepurus

Mycocepurus – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Takson amerykański, rozprzestrzeniony od Meksyku i Kuby po Paragwaj.

== Gatunki ==
Należy tu 6 opisanych gatunków:

Mycocepurus castrator Rabeling & Bacci, 2010
Mycocepurus curvispinosus MacKay 1998
Mycocepurus goeldii (Forel, 1893)
Mycocepurus obsoletus Emery, 1913
Mycocepurus smithii (Forel, 1893)
Mycocepurus tardus Weber, 1940

== Przypisy ==


Myopias

Myopias – rodzaj mrówek z podrodziny Ponerinae. Obejmuje 33 opisane gatunki.

== Gatunki ==
Myopias amblyops Roger, 1861
Myopias bidens Emery, 1900
Myopias breviloba Wheeler, 1919
Myopias castaneicola Donisthorpe, 1938
Myopias chapmani Willey & Brown, 1983
Myopias concava Willey & Brown, 1983
Myopias crawleyi Donisthorpe, 1941
Myopias cribriceps Emery, 1901
Myopias delta Willey & Brown, 1983
Myopias densesticta Willey & Brown, 1983
Myopias emeryi Forel, 1913
Myopias gigas Willey & Brown, 1983
Myopias hollandi Forel, 1901
Myopias julivora Willey & Brown, 1983
Myopias kuehni Forel, 1902
Myopias latinoda Emery, 1897
Myopias levigata Emery, 1901
Myopias lobosa Willey & Brown, 1983
Myopias loriai Emery, 1897
Myopias maligna Smith, 1861
Myopias mandibularis Crawley, 1924
Myopias mayri Donisthorpe, 1932
Myopias media Willey & Brown, 1983
Myopias modiglianii Emery, 1900
Myopias nops Willey & Brown, 1983
Myopias philippinensis Menozzi, 1925
Myopias punctigera Emery, 1901
Myopias ruthae Willey & Brown, 1983
Myopias santschii Viehmeyer, 1914
Myopias tasmaniensis Wheeler, 1923
Myopias tenuis Emery, 1900
Myopias trumani Donisthorpe, 1949
Myopias xiphias Emery, 1900

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myopias - AntWeb. [dostęp 2015-07-23].


Myopopone

Myopopone – rodzaj mrówek z podrodziny Amblyoponinae.
Należą tu dwa opisane gatunki:

Myopopone castanea Smith, 1860
†Myopopone sinensis Zhang, 1989

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myopopone - AntWeb. [dostęp 2015-07-21].


Myrcidris

Myrcidris – rodzaj mrówek z podrodziny Pseudomyrmecinae. Obejmuje 1 opisany gatunek.

== Gatunki ==
Myrcidris epicharis Ward, 1990

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrcidris - AntWeb. [dostęp 2015-07-27].


Myrmecia

Myrmecia – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmeciinae, jedyny z plemienia Myrmeciini. Zasiedla krainę australijską.

== Gatunki ==
Należą tu 94 gatunki, w tym:

== Przypisy ==


Myrmeciinae

Myrmeciinae – podrodzina mrówek.
Takson ten wprowadzony został w 1877 roku przez Carlo Emeryego jako Myrmeciidae. Później traktowany jako podrodzina, a przez Boltona zaliczony do podrodzin myrmekomorficznych (myrmecomorph subfamilies). Według stanu na 2016 rok zalicza się tu 2 plemiona: Myrmeciini z rodzajem Myrmecia oraz Prionomyrmecini z rodzajami: Nothomyrmecia i wymarłym Prionomyrmex. Ponadto 4 rodzaje mają status incertae sedis w obrębie podrodziny:

†Archimyrmex
†Avitomyrmex
†Macabeemyrma
†Ypresiomyrma
Mrówki te zachowały płatek jugalny skrzydeł, a na goleniach środkowej i tylnej pary odnóży mają po dwie ostrogi położone brzuszno-wierzchołkowo.
Występują w Australii, Nowej Zelandii, Nowej Kaledonii i Argentynie.

== Przypisy ==


Myrmecina

Myrmecina – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Opisany został przez Johna Curtisa w 1829 roku. Wcześniej umieszczany był w Myrmicini, potem w Myrmecinini, które to plemię zostało na podstawie analiz filogenetycznych zsynonimizowane z Crematogastrini przez P.S. Warda i innych w 2015 roku.
Rodzaj kosmopolityczny.

== Gatunki ==
Obejmuje 51 opisanych gatunków.

== Przypisy ==


Myrmecocystus

Myrmecocystus – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae.

== Opis ==
Samice o najwyżej umiarkowanie zaznaczonym polimorfizmie. Czułki samic są 12-członowe, a samców 13-członowe z trzonkiem dłuższym niż 4 następne człony. Tylny brzeg nadustka sąsiaduje z rowkami czułkowymi. Warga górna jest głęboko wykrojona. Szerokie, trójkątne żuwaczki mają bruzdy boczne, ale nie mają grzbietowych. Samice mają wypukłe oczy ustawione nieco ponad połową wysokości głowy, natomiast przyoczka często są u nich zredukowane, a niekiedy całkiem nieobecne. Głaszczki wargowe są 4-członowe, a głaszczki szczękowe 5-członowe u samców i 6-członowe u samic. Tułów samic jest wydłużony i porośnięty dwoma rodzajami włosków: delikatnymi i położonymi oraz długimi i sterczącymi. Smukłe odnóża samic mają prostej budowy pazurki stóp.
Larwy są podobne do tych z rodzaju Lasius, ale mają smuklejsze i krócej owłosione ciała. Głowę mają wyposażoną w krótkie czułki, krótkie i ząbkowane włoski oraz trójkątne z bardzo słabo wypukłymi bokami żuwaczki.

== Biologia i ekologia ==
Mrówki te są głównie drapieżne i padlinożerne, ale pożywiają się także nektarem, sokami wyciekającymi z owoców oraz spadzią mszyc i czerwców mączystych. Pokarmy płynne magazynowane są przez robotnice o rozdętych odwłokach, które wskutek stają się niezdolne do ruchu. Na jedną kolonię mogą przypadać setki takich robotnic. Oprócz pokarmów bogatych w cukry mogą one także przechowywać wodę.
Loty godowe odbywają się po lekkim deszczu, zwykle późnym popołudniem lub wczesnym wieczorem. Zapłodnione królowe zakładają komory lęgowe na głębokości około 15–46 cm.
Z mrówkami tymi związane są myrmekofilne żuki z rodzaju Cremastocheilus. Inne myrmekofile spotyka się w ich gniazdach bardzo rzadko. Do odnotowanych należą: przerzutek Mirolepisma deserticola, świerszcz Myrmecophila manni oraz roztocz Gigantolaelaps.

== Występowanie ==
Rodzaj endemiczny dla nearktycznej Ameryki Północnej. Na północ sięga południowej części stanu Waszyngton, na południe środkowego Meksyku, a na wschód Teksasu. Najwięcej gatunków występuje w południowej Kalifornii. Przedstawiciele preferują siedliska pustynne i półpustynne.

== Systematyka ==
Należy tu 29 opisanych gatunków:

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmecocystus – AntWeb. [dostęp 2015-08-06].


Myrmecorhynchus

Myrmecorhynchus – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae. Obejmuje 5 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Myrmecorhynchus carteri  Clark, 1934
Myrmecorhynchus Emeryi  Andre, 1896
Myrmecorhynchus musgravei  Clark, 1934
Myrmecorhynchus nitidus  Clark, 1934
Myrmecorhynchus rufithorax  Clark, 1934

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmecorhynchus - AntWeb. [dostęp 2015-2015-08-11].zły zapis daty dostępu


Myrmelachista

Myrmelachista – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae.
Mrówki te mają 9- lub 10-członowe czułki, a od pozostałych neotropikalnych Formicinae wyróżniają się obecnością 1- lub 2-członowej buławki. Występują w Ameryce Środkowej i Południowej oraz na Florydzie, przy czym 41% znanych gatunków zasiedla Brazylię.
Są to mrówki nadrzewne. Odnotowano ich występowanie na 53 gatunkach roślin okrytonasiennych z 20 rodzin. Gniazda zakładane są na pniach żywych drzew, ale kolonie spotyka się także na gałęziach rozrzuconych wśród ściółki leśnej. Przedstawiciele rodzaju wchodzą w zależności mutualistyczne z myrmekofitami oraz pluskwiakami z rodziny misecznikowatych i wełnowcowatych.
Taksonomia rodzaju jest skomplikowana, a osobniki tego samego gatunku z różnych gniazd mogą się znacznie różnić morfologicznie. Dotychczas opisano 56 gatunków:

== Przypisy ==


Myrmelachistini

Myrmelachistini – plemię mrówek z podrodziny Formicinae.
Takson ten wprowadzony został w 1912 przez A.H. Forela. W 2003 Barry Bolton zsynonimizował go z plemieniem Plagiolepidini. Przywrócony został jako plemię w 2016 roku przez P.S. Warda i współpracowników na podstawie analizy filogenetycznej podrodziny.
Obejmuje dwa opisane rodzaje:

Brachymyrmex Mayr, 1868
Myrmelachista Roger, 1863

== Przypisy ==


Myrmica

Myrmica – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 141 opisanych gatunków.

== Podział systematyczny ==
Do rodzaju zaliczane są następujące gatunki:

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmica – AntWeb. [dostęp 2015-07-21].


Myrmica karavajevi

Myrmica karavajevi – gatunek mrówek z podrodziny Myrmicinae. Nazwa gatunkowa honoruje rosyjskiego myrmekologa Władimira Karawajewa.

== Występowanie ==
Gatunek europejski, wykazany z Hiszpanii, Anglii, Francji, Belgii, Norwegii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Szwajcarii, Niemiec, Włoch, Austrii, Czech, Polski, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii i europejskiej części Rosji. Wszędzie jest rzadki.

== Charakterystyka ==
Od innych gatunków z rodzaju Myrmica odróżnia się płatowatymi wyrostkami po stronie brzusznej obu segmentów pomostka.

== Biologia ==
Myrmica karavajevi jest gatunkiem inkwilinistycznym – kasta robotnic nie występuje, królowe są obligatoryjnymi pasożytami społecznymi innych gatunków z rodzaju Myrmica (Myrmica rugolosa, Myrmica scabrinodis, Myrmica gallienii, Myrmica sabuleti i Myrmica lonae). Loty godowe odbywają w lipcu i sierpniu.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Myrmica karavajevi - AntWeb. [dostęp 2013-07-23].


Myrmicaria

Myrmicaria – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Należą tu 32 opisane gatunki:

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmicaria - AntWeb. [dostęp 2015-08-11].


Myrmicinae

Myrmicinae – największa podrodzina mrówek o dużym zróżnicowaniu pod względem biologicznym. W tej podrodzinie występują mrówki wszystkożerne, drapieżne, odżywiające się wyłącznie nasionami, hodujące grzyby, stosujące niewolnictwo.
Mrówki z tej podrodziny posiadają stylik (pomostek odwłoka) zbudowany z dwóch segmentów, smukły odwłok i żądło. Posiadają oczy często rozwinięte. Zazwyczaj nie posiadają przyoczek. Biczyk czułka posiada od 4 do 12 segmentów.
Gniazda budowane są w dostępnych miejscach od zagłębień w ziemi po konary drzew. Kolonie liczą od kilkuset do kilku tysięcy robotników. Niektóre z gatunków tworzą wielotysięczne kolonie jak również małe gniazda składające się z mniej jak 50 mrówek.
U wielu gatunków występują kasty pośrednie między robotnikami i żołnierzami.

== Plemiona ==
Agroecomyrmecini
Attini
Basicerotini
Blepharidattini
Cataulacini
Cephalotini
Crematogastrini
Dacetonini
Formicoxenini
Melissotarsini
Meranoplini
Metaponini
Myrmecinini
Myrmicariini
Myrmicini
Ochetomyrmecini
Phalacromyrmecini
Pheidolini
Pheidologetonini
Solenopsidini
Stegomyrmecini
Stenammini
Tetramoriini
W skład podrodziny Myrmicinae wchodzi też 9 opisanych rodzajów nie przyporządkowanych do plemion:

Archimyrmex Cockerell, 1923
Attopsis Heer, 1850
Cephalomyrmex Carpenter, 1930
Electromyrmex Wheeler, 1910
Eocenidris Wilson, 1985
Eoformica Cockerell, 1921
Eomyrmex Hong, 1974
Lenomyrmex Fernandez & Palacio G., 1999
Promyrmicium Baroni Urbani, 1971

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Myrmicinae z Japanese Ant Image Database
Myrmicinae z Tree of Life Web Project


Myrmicini

Myrmicini – plemię mrówek z podrodziny Myrmicinae.
Wyniki analiz filogenetycznych opublikowane w 2015 roku przez Philipa S. Warda pozwoliły rozpoznać to plemię jako jeden z 6 głównych kladów Myrmicinae, obejmujący 4 następujące rodzaje:

Manica Jurine, 1807
Myrmica Latreille, 1804
†Plesiomyrmex Dlussky et Radchenko, 2009
†Protomyrmica Dlussky et Radchenko, 2009
Zaliczane tu do 2015 roku rodzaje Eutetramorium, Huberia, Hylomyrma, Pogonomyrmex i Secostruma przeniesiono.

== Przypisy ==


Myrmicocrypta

Myrmicocrypta – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 24 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Myrmicocrypta boliviana  Weber, 1938
Myrmicocrypta bruchi  Santschi, 1936
Myrmicocrypta buenzlii Borgmeier, 1934
Myrmicocrypta collaris  Emery, 1913
Myrmicocrypta dilacerata  Forel, 1885
Myrmicocrypta ednaella Mann, 1922
Myrmicocrypta elisabethae  Weber, 1937
Myrmicocrypta Foreli Mann, 1916
Myrmicocrypta godmani  Forel, 1899
Myrmicocrypta guianensis  Weber, 1937
Myrmicocrypta infuscata  Weber, 1946
Myrmicocrypta longinoda  Weber, 1938
Myrmicocrypta microphthalma Borgmeier, 1948
Myrmicocrypta occipitalis  Weber, 1938
Myrmicocrypta ogloblini  Santschi, 1936
Myrmicocrypta rudiscapa  Emery, 1913
Myrmicocrypta spinosa  Weber, 1937
Myrmicocrypta squamosa  Smith, 1860
Myrmicocrypta subnitida  Forel, 1899
Myrmicocrypta triangulata  Forel, 1912
Myrmicocrypta tuberculata  Weber, 1938
Myrmicocrypta unidentata  Weber, 1937
Myrmicocrypta urichi  Weber, 1937
Myrmicocrypta weyrauchi Borgmeier, 1948

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmicocrypta – AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Myrmoteras

Myrmoteras – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 24 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Myrmoteras arcoelinae Agosti, 1992
Myrmoteras bakeri  Wheeler, 1919
Myrmoteras barbouri Creighton, 1930
Myrmoteras baslerorum Agosti, 1992
Myrmoteras binghamii  Forel, 1893
Myrmoteras brachygnathum  Moffett, 1985
Myrmoteras brigitteae Agosti, 1992
Myrmoteras ceylonica Gregg, 1957
Myrmoteras chondrogastrum  Moffett, 1985
Myrmoteras danieli Agosti, 1992
Myrmoteras diastematum  Moffett, 1985
Myrmoteras Donisthorpei  Wheeler, 1916
Myrmoteras elfeorum Agosti, 1992
Myrmoteras estrudae Agosti, 1992
Myrmoteras indicum  Moffett, 1985
Myrmoteras insulcatum  Moffett, 1985
Myrmoteras iriodum  Moffett, 1985
Myrmoteras ivani Agosti, 1992
Myrmoteras jacquelinae Agosti, 1992
Myrmoteras karnyi Gregg, 1954
Myrmoteras marianneae Agosti, 1992
Myrmoteras maudeae Agosti, 1992
Myrmoteras mjoebergi  Wheeler, 1930
Myrmoteras morowali  Moffett, 1985
Myrmoteras nicoletteae Agosti, 1992
Myrmoteras scabrum  Moffett, 1985
Myrmoteras susanneae Agosti, 1992
Myrmoteras tonboli Agosti, 1992
Myrmoteras toro  Moffett, 1985
Myrmoteras williamsi  Wheeler, 1919
Myrmoteras wolasi  Moffett, 1985

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Myrmoteras - AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Myrmoteratini

Myrmoteratini – plemię mrówek z podrodziny Formicinae.
Mrówki te mają nadzwyczaj silnie wydłużone żuwaczki, zdolne do rozwarcia o kąt 270°, u samic wyposażone w 8 do 16 ząbków każda. Żuwaczki samców są bezzębne. Oczy są również bardzo duże, sięgające od krawędzi nadustka prawie aż do krawędzi potylicznej głowy. Osie długie oczu zbiegają się ku przodowi. Nadustek nie sięga ku tyłowi między rowki czułkowe, które wskutek braku listewek czołowych odgraniczone są jedynie przez toruli. Czułki są 13-członowe u samców i 12-członowe u samic. Obie płcie mają na pionowej części tylnej powierzchni głowy poprzeczną bruzdę oraz swoisty kołnierz z pogrubionego oskórka, położone ponad potylicą. Brzuszna krawędź wydłużonego pomostka ma w przekroju poprzecznym kształt litery U.
Należy tu 1 opisany rodzaj:

Myrmoteras Forel, 1893

== Przypisy ==


Mystrium

Mystrium – rodzaj mrówek z podrodziny Ponerinae. Obejmuje 8 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Mystrium camillae  Emery, 1889
Mystrium fallax  Forel, 1897
Mystrium mysticum  Roger, 1862
Mystrium oberthueri  Forel, 1897
Mystrium Rogeri  Forel, 1899
Mystrium silvestrii  Santschi, 1914
Mystrium stadelmanni  Forel, 1895
Mystrium voeltzkowi  Forel, 1897

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Mystrium - AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Nadrzewnica czteroplamka

Nadrzewnica czteroplamka, czterokropek (Dolichoderus quadripunctatus) – gatunek mrówki z podrodziny Dolichoderinae.

== Morfologia ==
Długość ciała robotnic 3,5–4,0 mm; tułów czerwonobrązowy, głowa i odwłok ciemnobrązowe lub czarne, na pierwszym i drugim termicie odwłoka po dwie jasnożółte charakterystyczne plamki.

== Występowanie ==
Gatunek eurosyberyjski, dendrofilny. W Polsce występuje w środkowej i południowej części kraju, wszędzie rzadki. Umieszczony na „Czerwonej liście zwierząt zagrożonych i ginących w Polsce” ze statusem gatunku niższego ryzyka – jako bliski zagrożenia.

== Biologia ==
Mrówka ta lubi zasiedlać martwe drewno często oświetlane i nagrzewane przez słońce. Może to być pniak uschniętego drzewa, suchy konar, nawet przestrzeń pomiędzy cegłami starego muru lub, na przykład stara drewniana szopa, na której można zauważyć pojedyncze mrówki wielkości około 3mm poruszające się szlakiem zapachowym. Tworzy kolonie monoginiczne z kilkuset robotnic i jednej królowej. Z obserwacji wynika, że może być też kilka królowych. Mrówki w dużym stopniu drapieżne (korzystają też ze spadzi), furażują prawie wyłącznie na drzewach. Lot godowy odbywa w lipcu.  Gatunek ten zasiedla niejednokrotnie te same drzewa wraz z Camponotus fallax, Leptothorax sp., Lasius fuliginosus czy Lasius brunneus - nie jest konkurencyjny dla tych gatunków i nie wdaje się w wojny.

== Podgatunki ==
U nadrzewnicy czteroplamki wyodrębniono 2 podgatunki:

Dolichoderus quadripunctatus kratochvili Novak, 1941
Dolichoderus quadripunctatus quadripunctatus Linnaeus, 1771

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Dolichoderus quadripunctatus - AntWeb. [dostęp 2011-10-31].


Namrówka Ravoux'a

Namrówka Ravoux'a (Epimyrma ravouxi) – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae. Ma zasięg śródziemnomorski.

== Występowanie ==
Gatunek śródziemnomorski, zasięg występowania obejmuje Hiszpanię, Francję, Niemcy, Szwajcarię, Austrię, Włochy, Bułgarię, byłą Jugosławię, Grecję i Korsykę. W Polsce spotykany w Pieninach, na terenie Pienińskiego Parku Narodowego. Gatunek wymieniony w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

== Morfologia ==
Robotnice długości 2,7–3,5 mm. Barwa ochrowożółta lub brązowożółta.

== Biologia ==
Gatunek kserotermofilny. Jak wszystkie mrówki z rodzaju Epimyrma są pasożytami społecznymi. Robotnice przeprowadzają rajdy do mrowisk gospodarzy, którymi są mrówki z rodzaju Leptothorax (podrodzaju Myrafant).

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Myrmoxenus ravouxi – AntWeb. [dostęp 2009-12-09].


Neivamyrmex

Neivamyrmex – rodzaj mrówek z podrodziny Ecitoninae. Obejmuje 126 opisanych gatunków.

== Gatunki ==

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Neivamyrmex – AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Nieróbka czarniawa

Nieróbka czarniawa (Tetramorium atratulum) – gatunek mrówek z podrodziny Myrmicinae, należący do rodzaju Tetramorium. Jest wyspecjalizowanym pasożytem społecznym, królowe i samce spotykane są w gniazdach mrówek gospodarzy z rodzaju murawka (Tetramorium). Nazwa łacińska rodzaju odzwierciedla brak kasty robotnic (gr. έργατης – robotnik, α – przedrostek oznaczający brak czegoś).

== Występowanie ==
Gatunek holarktyczny, występuje w Europie, południowej części Niziny Zachodniosyberyjskiej i na Kaukazie oraz w Ameryce Północnej, dokąd została zawleczona razem z gospodarzami, Tetramorium caespitum. W przeciwieństwie do innych pasożytniczych gatunków mrówek zasięg występowania Tetramorium atratulum jest stosunkowo rozległy. W Polsce znana jest z pojedynczych stanowisk: Gdańska-Sobieszewa, Borów Tucholskich, okolic Łącka i Gostynina, Wyżyny Łódzkiej, Niziny Sandomierskiej, Małych Pienin. Rzadka w całym zasięgu występowania, figuruje w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako narażona na wyginięcie.

== Charakterystyka ==
Nie występują robotnice. U królowych i samców obserwuje się morfologiczne i anatomiczne wykładniki przystosowania do pasożytniczego trybu życia – u samców zredukowane są czułki, żuwaczki, głaszczki i odnóża, u królowych zredukowane jest użyłkowanie skrzydeł, a potyliczna część głowy jest wąska. Królowe mają długość 2,7–3,5 mm, są barwy ciemnobrązowej do czarnej, ciało gęsto punktowane i matowe; odwłok nieco błyszczący. U czynnych rozrodczo królowych fizogastryczny odwłok znacznie przewyższa rozmiarami resztę ciała. Czułki 11–członowe u obu płci. Żądło, o ile występuje, jest szczątkowe. Samce są bezskrzydłe, nie ergatoidalne (czyli nie podobne do robotnic), poczwarkokształtne, osiągają długość 2,5–3,2 mm. Mają ochrowożółtą barwę. Oczy są dość duże, położone poniżej środka boków głowy. Żuwaczki palcowate, zaokrąglone na końcu, bez ostrej krawędzi. Odwłok jest szeroki i gruby, jego koniec zagięty w stronę brzusznej powierzchni. Przydatki genitalne są duże i wystające.

== Biologia ==
Gatunek inkwilinistyczny, wszystkie kasty są obligatoryjnymi pasożytami społecznymi. Królowe wybierają do osiedlenia osierocone kolonie mrówek z rodzaju Tetramorium, przede wszystkim Tetramorium caespitum i Tetramorium impurum, także Tetramorium diomedeum, Tetramorium moravicum, Tetramorium chefketi. Występuje fakultatywna poligynia; w opanowanej kolonii żyje zazwyczaj kilka czynnych rozrodczo królowych i do tysiąca młodych form seksualnych, ale opisywano też kolonie monogyniczne. Samic jest zdecydowanie więcej (stanowią 67–98% form seksualnych); jeden samiec kopuluje (w warunkach obserwacji laboratoryjnej) z co najmniej trzema królowymi, samce nieróbki muszą więc być bardziej płodne niż samce innych gatunków mrówek. Do kojarzenia dochodzi wewnątrzgniazdowo. Uskrzydlone samice opuszczają gniazdo mrówek w poszukiwaniu nowych kolonii od maja do sierpnia. Pozostałe w gnieździe fizogastryczne królowe żyją, dopóki nie wymrą obsługujące je robotnice gatunku gospodarza, zazwyczaj nie dłużej niż 2–3 lata.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Anergates atratulus – AntWeb. [dostęp 2009-12-19].
BioLib – Anergates atratulus – Image. [dostęp 2013-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)].


Nomamyrmex

Nomamyrmex – rodzaj mrówek z podrodziny Ecitoninae. Obejmuje 2 opisane gatunki.

== Gatunki ==
Nomamyrmex esenbeckii  Westwood, 1842
Nomamyrmex hartigii  Westwood, 1842

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia
Furażowanie
Formikarium

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Nomamyrmex - AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Noonilla

Noonilla – rodzaj mrówek z podrodziny Leptanillinae. Obejmuje 1 opisany gatunek.

== Gatunki ==
Noonilla copiosa Petersen, 1968

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Noonilla - AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Nothidris

Nothidris – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 3 opisane gatunki.

== Gatunki ==
Nothidris bicolor Ettershank, 1965
Nothidris cekalovici  Snelling, 1975
Nothidris latastei  Emery, 1895

== Zobacz też ==
myrmekologia

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Nothidris - AntWeb. [dostęp 2015-10-16].


Nothomyrmecia macrops

Nothomyrmecia macrops – gatunek mrówek z podrodziny Myrmeciinae, jedyny przedstawiciel rodzaju Nothomyrmecia, uważany za najprymitywniejszą współcześnie żyjącą mrówkę.
Zasięg występowania tego gatunku ograniczony jest do chłodniejszych formacji malee Australii Południowej i Australii Zachodniej. Pierwsze okazy znaleziono w 1931 nieopodal osady Balladonia w Australii Zachodniej. Gatunek został opisany przez Johna S. Clarka trzy lata później. Entomolodzy-amatorzy, którzy dokonali odkrycia, nie oznaczyli dokładnie lokalizacji i przez wiele lat dalsze poszukiwania nie dawały rezultatów. W 1977 roku pojedynczą robotnicę znaleziono nieopodal miejscowości Poochera, około 1300 km od miejsca znalezienia holotypowego okazu. Kolejną kolonię znaleziono w Penong, 180 km na zachód od Poochery.
Nothomyrmecia macrops jest gatunkiem monoginicznym, jednak różni się od innych monoginicznych mrówek – królową matkę zastępuje jedna z jej córek, co skutkuje „seryjną poliginią” i zapewnia koloniom potencjalnie nieskończony okres istnienia, podczas gdy w przypadku typowej monoginii kolonia przeważnie żyje tak długo, jak jej królowa. Typ dziedziczenia kolonii występujący u Nothomyrmecia macrops jest prawdopodobnie cechą zaawansowaną tego gatunku.

== Przypisy ==


Nothomyrmica

Nothomyrmica – wymarły rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 4 opisane gatunki.

== Gatunki ==
Nothomyrmica intermedia  Wheeler, 1915
Nothomyrmica petiolata  Mayr, 1868
Nothomyrmica rudis  Mayr, 1868
Nothomyrmica rugosostriata  Mayr, 1868

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Nothomyrmica - AntWeb. [dostęp 2015-11-25].


Notoncus

Notoncus – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae. Obejmuje 6 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Notoncus capitatus  Forel, 1915
Notoncus ectatommoides  Forel, 1892
Notoncus enormis Szabo, 1910
Notoncus gilberti  Forel, 1895
Notoncus hickmani  Clark, 1930
Notoncus spinisquamis  Andre, 1896

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Notoncus - AntWeb. [dostęp 2015-11-25].


Notostigma

Notostigma – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae. Obejmuje 2 opisane gatunki.

== Gatunki ==
Notostigma carazzii  Emery, 1895
Notostigma Foreli  Emery, 1920

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Notostigma - AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Ochetellus

Ochetellus – rodzaj mrówek z podrodziny Dolichoderinae. Obejmuje 7 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Ochetellus epinotalis Viehmeyer, 1914
Ochetellus flavipes Kirby, 1896
Ochetellus glaber  Mayr, 1862
Ochetellus itoi  Forel, 1900
Ochetellus punctatissimus  Emery, 1887
Ochetellus sororis Mann, 1921
Ochetellus vinsoni  Donisthorpe, 1946

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Ochetellus - AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Ochetomyrmex

Ochetomyrmex – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 5 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Ochetomyrmex argentinus Kusnezov, 1957
Ochetomyrmex bolivianus Kusnezov, 1962
Ochetomyrmex Mayri  Forel, 1908
Ochetomyrmex semipolitus  Mayr, 1878
Ochetomyrmex subpolitus  Wheeler, 1916

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Ochetomyrmex - AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Octostruma

Octostruma – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 10 opisanych gatunków.

== Gatunki ==
Octostruma balzani  Emery, 1894
Octostruma batesi  Emery, 1894
Octostruma betschi Perrault, 1988
Octostruma iheringi  Emery, 1888
Octostruma inca Brown & Kempf, 1960
Octostruma petiolata  Mayr, 1887
Octostruma rugifera  Mayr, 1887
Octostruma rugiferoides Brown & Kempf, 1960
Octostruma stenognatha Brown & Kempf, 1960
Octostruma Wheeleri Mann, 1922

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Octostruma - AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Ocymyrmex

Ocymyrmex – rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae. Obejmuje 37 opisanych gatunków.

== Gatunki ==

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Ocymyrmex - AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Odontomachus

Odontomachus – rodzaj mrówek z podrodziny Ponerinae. Obejmuje 64 opisane gatunki.

== Gatunki ==

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Odontomachus – AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Odontoponera

Odontoponera – rodzaj mrówek z podrodziny Ponerinae. Obejmuje 2  opisane gatunki.

== Gatunki ==
Odontoponera transversa  Smith, 1857
Odontoponera denticulata Smith, 1858

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Myrmekologia

== Linki zewnętrzne ==
Genus: Odontoponera – AntWeb. [dostęp 2015-12-01].


Oecophylla

Oecophylla – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae. Często nazywane zielonymi mrówkami, lub prządkami (tkaczkami). Jak wszystkie mrówki należą do grupy owadów społecznych. Ich charakterystyczne gniazda są budowane w koronach drzew z liści spojonych przędzą, wydzielaną przez ich larwy, które robotnice przenoszą w żuwaczkach. Ich kolonie osiągają dużą biomasę i wywierają znaczący wpływ na środowisko w którym żyją, między innymi regulując liczebność innych owadów, którymi karmią swoje larwy. Występują głównie w środkowej Afryce, Australii, Indonezji, południowo-wschodniej Azji, oraz na subkontynencie indyjskim.

== Gatunki ==
Oecophylla atavina
Oecophylla bartoniana
Oecophylla brischkei
Oecophylla crassinoda
Oecophylla leakeyi
Oecophylla longinoda
Oecophylla megarche
Oecophylla obesa
Oecophylla perdita
Oecophylla praeclara
Oecophylla sicula
Oecophylla smaragdina
Oecophylla superba

== Bibliografia ==
B. Hölldober, E.O. Wilson: The Ants. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press: 1990. Brak numerów stron w książce
B. Hölldober, E.O. Wilson: Journey to the Ants. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press: 1994. Brak numerów stron w książce


Oecophylla smaragdina

Oecophylla smaragdina – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae. Często nazywane prządkami lub tkaczkami, ze względu na charakterystyczny sposób budowy gniazd nadrzewnych. Występują w Australii, Indonezji, południowo-wschodniej Azji oraz na subkontynencie indyjskim.

== Morfologia ==
Robotnica ma jasny odwłok, o zabarwieniu zielonkawym, oraz głowę i tułów żółte, chociaż zdarzają się kolonie czerwone, mylnie utożsamiane z mrówkami z rodzaju Solenopsis. Długość ciała królowej wynosi 15–20 mm, robotnicy 5–13 mm. Odnóża długie, żuwaczki silne, usiane małymi, ostrymi ząbkami.

== Biologia ==

Formują gniazda w kształcie kokonów wysoko nad ziemią, na gałęziach z żywych, powyginanych przez siebie ogromnych liści. Spoidłem jest przędza wydzielana przez larwy, które robotnice przenoszą w żuwaczkach. Dojrzała kolonia rozsiana jest po kilkunastu drzewach, składa się z kilkudziesięciu gniazd, o łącznej liczebności do pół miliona owadów. Budowę umożliwia im charakterystyczna dla całego rodzaju bardzo sprawna komunikacja. Wykorzystują m.in. komunikację chemiczną (feromony), dotykową (za pomocą czułek) i dźwiękową: odnóżami wprawiają w drgania pędy, a sygnały akustyczne odbierają dzięki narządom podkolanowym.
Gatunek agresywny. Chętnie poluje na większe od siebie owady, pająki, skorpiony, małe kręgowce, a także na inne kolonie mrówek. Mięsem karmią larwy, dorosłe stadia pożywiają się nektarem oraz spadzią czerwców, które często hodują. Typowa defensywna postawa mrówki tkaczki to podniesiona głowa i żuwaczki szeroko rozchylone. Główną broń stanowią żuwaczki, wspomagane kwasem mrówkowym wydzielanym obficie z odwłoka. Dobrze rozwinięte zmysły ułatwiają sprawną koordynację działań zespołowych. Kastę żołnierzy stanowią najstarsze robotnice, które stanowią potencjalnie najmniejszą stratę dla kolonii.
Mrówki prządki odpędzają słabych i wpuszczają tylko najlepszych zapylaczy kilku gatunków roślin z rodziny zaczerniowatych. W ten sposób zwiększają sukces reprodukcyjny roślin. Same pożywiają się ich nektarem. Kluczową rolę w tego typu symbiozie odgrywają roślinne atraktanty.
Średnia średnica włókien przędzy mrówek wynosi koło 1 µm. Świeżo wykonana przez mrówki przędza jest bardzo hydrofilowa, natomiast starsza wykazuje właściwości lekko hydrofobowe. Głównym budulcem jest fibroina. Wyniki badań przedstawiają dowody na możliwość zastosowania włókien mrówek prządek jako alternatywnego źródła jedwabiu.
Wiele stawonogów w celu obrony wykorzystuje mimikrę i upodabnia się do mrówek prządek. Należy do nich między innymi gąsienica motyla z rodziny sówkowatych, Homodes bracteigutta. Z kolei niektóre drapieżniki wykorzystują mimetyzm i naśladują mrówki prządki w celu skutecznego polowania na nie, np. pająki: Amyciaea lineatipes i Myrmarachne plataleoides z rodziny skakunowatych.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Oecophylla smaragdina - AntWeb. [dostęp 2013-07-23].


Oecophyllini

Oecophyllini – plemię mrówek z podrodziny Formicinae.
Głowę tych mrówek cechuje brak przyoczek, osadzone w połowie długości oczy, bardzo długi nadustek i położone daleko za jego tylną krawędzią panewki czułkowe. Czułki są złożone z 12 członów u samic i z 13 u samców. Obie płcie charakteryzuje silnie wydłużony pierwszy człon funiculusa czułków. Ich żuwaczki mają po 9 do 16 ząbków, z których trzeci licząc od wierzchołka jest zredukowany. U samców pazurki przedstopi są szczątkowe. Pozatułów ma płaty oraz eliptyczne przetchlinki osadzone nisko po jego bokach. Brzuszna krawędź wydłużonego pomostka ma w przekroju poprzecznym kształt litery V. W widoku bocznym helcium leży w połowie długości trzeciego segmentu odwłoka. Mrówki te potrafią wygiąć ciało tak by gaster znajdował się ponad skrzydłotułowiem.
Takson monotypowy, obejmuje tylko rodzaj Oecophylla Smith, 1860.

== Przypisy ==


Opamyrma hungvuong

Opamyrma hungvuong – gatunek mrówki z podrodziny Amblyoponinae. Występuje w środkowym Wietnamie. Został opisany w 2008 roku. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Opamyrma.

== Bibliografia ==
Yamane, Seiki, Tuan Viet Bui & Katsuyuki Eguchi. Opamyrma hungvuong, a new genus and species of ant related to Apomyrma (Hymenoptera: Formicidae: Amblyoponinae). „Zootaxa”. 1767, s. 55–63, 2008-05-12.

== Linki zewnętrzne ==
Species: Opamyrma hungvuong - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Otrupka Westwooda

Otrupka Westwooda (Stenamma debile) – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae.

== Charakterystyka ==
Długość ciała robotnic wynosi od 3,5 do 4,0 mm; ciało od żółtoczerwonego do czerwonobrązowego. Całe ciało owłosione, brak przyoczek.

== Występowanie ==
Zamieszkuje cieniste lasy, głównie liściaste, z grubą warstwą ściółki, w której buduje gniazda. Gatunek eurokaukaski, spotykany prawie w całej Polsce, choć trudny do znalezienia ze względu na skryty tryb życia.

== Biologia ==
Tworzy zwykle kolonie monogyniczne, liczące do 150 robotnic. Mrówki powolne, niezbyt agresywne, odżywiają się głównie padliną, rzadziej upolowanymi zwierzętami. Aktywne głównie rano i podczas ciepłych, pochmurnych dni. Lot godowy odbywa zwykle we wrześniu, czasem w październiku.

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Ozdobnica Forela

Ozdobnica Forela (Formica foreli) – gatunek mrówki z rodzaju Formica i podrodzaju Coptoformica. Ma zasięg eurokaukaski. Występuje rzadko. Została nazwana na cześć szwajcarskiego myrmekologa Auguste Forela.

== Występowanie ==
Zasięg występowania obejmuje północne Włochy, północną Hiszpanię, Niemcy, Polskę, Szwajcarię, Austrię, południowe Morawy, zachodnią Słowację, Anatolię, Kaukaz. Na północy granica zasięgu dochodzi do Szwecji i Danii.

== Morfologia ==
Robotnice długości 4,5–7 mm. Tylna część głowy i odwłok brunatne, reszta ciała brunatnawoczerwona, ciemna plama na tułowiu (promezonotum). Ciało matowe, ma gęstą mikrorzeźbę. Podobnym gatunkiem jest często nieodróżniana ozdobnica mniejsza (Formica pressilabris)

== Biologia ==
Gatunek ciepłolubny; tak jak inni przedstawiciele podrodzaju, ozdobnice Forela nie potrafią wytwarzać ciepła w koloniach. Preferuje suche zbiorowiska trawiaste i przejrzyste lasy. Gniazda są niewielkie, kopce utworzone z drobnych suchych resztek roślinnych, na ogół nie przekraczają średnicy 50 cm. Gatunek tworzy kolonie mono- lub poliginiczne. Nowe kolonie powstają albo na skutek pasożytnictwa społecznego młodych królowych w gniazdach mrówek z podrodzaju Serviformica, albo w drodze podziału kolonii poliginicznej.

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica foreli – AntWeb. [dostęp 2009-12-08].


Ozdobnica Forsslunda

Ozdobnica Forsslunda (Formica forsslundi) – gatunek mrówki z rodzaju Formica i podrodzaju Coptoformica. Zamieszkuje torfowiska i wilgotne wrzosowiska Europy Północnej i Środkowej, Ałtaju, Mongolii i Tybetu. Nazwa gatunkowa honoruje szwedzkiego entomologa Karla-Hermana Forsslunda.

== Występowanie ==
Gatunek bardzo rzadki, o borealno-górskim zasięgu. W Polsce znany z kilku stanowisk – Rakowskiego Bagna, w obrębie Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie, rezerwatu przyrody Słowińskie Błota, rezerwatu przyrody Mętne, Pojezierza Mazurskiego (okolice Jerzwałdu, Piotrkowa i rezerwatu Jezioro Jasne, Niziny Podlaskiej (okolice jeziora Moszne w Poleskim Parku Narodowym), rezerwatu Białe Ługi w Górach Świętokrzyskich.

== Morfologia ==
Odwłok i głowa ciemnobrązowe, w środkowej części jaśniejsza. Samce są barwy czarnej. Robotnice mają długość 4–6,5 mm. Loty godowe odbywa w lipcu.

== Biologia ==
Gniazdo zakładane jest przez tymczasowe pasożytnictwo społeczne, poprzez eliminację królowych (gatunku Formica candida) i przejęcie całej kolonii. Buduje gniazda w kępach torfowców.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica forsslundi – AntWeb. antweb.org. [dostęp 2009-12-19].
Formica forsslundi – Polska Czerwona Księga Zwierząt – Bezkręgowce. iop.krakow.pl. [dostęp 2013-02-10].


Ozdobnica mniejsza

Ozdobnica mniejsza (Formica pressilabris) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Występuje na otwartych i nasłonecznionych terenach i na skrajach lasów. Gniazda buduje w ziemi ponad ziemią stawiając niewielkie kopce z dostępnego materiału roślinnego.
Ubarwienie wyraźnie dwubarwne: większość ciała brunatnoczerwona, odwłok i głowa ciemniejsze, podobnie jak u pierwomrówki krasnolicej (Formica rufibarbis).
Robotnice mają wielkość od 4 do 6 mm, natomiast królowa jest nie większa jak 5,5 mm, co jest cechą charakterystyczną tego gatunku.
Loty godowe odbywa w sierpniu.

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica pressilabris - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Ozdobnica większa

Ozdobnica większa (Formica exsecta) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Występuje na otwartych i nasłonecznionych terenach oraz na skraju lasów. Gniazda buduje w ziemi piaszczystej. Ponad ziemią stawia niewielkie kopce z dostępnego materiału roślinnego, najczęściej z kawałków traw. Kopce osiągają wysokość 25 cm i średnicę 30 cm.
W gnieździe znajduje się zazwyczaj więcej niż jedna królowa i około 1000 robotnic.
Zakładając nową kolonię wykorzystuje czasowe pasożytnictwo na pierwomrówce łagodnej (Formica fusca) lub przez podział kolonii.
Mrówka jest tak agresywna, że atakuje nawet większe od siebie mrówki, wspinając się im na grzbiet i odcinając przeciwnikowi głowę.
Ubarwienie wyraźnie dwubarwne: większość ciała brunatnoczerwona, odwłok i głowa ciemniejsze, podobnie jak u pierwomrówki krasnolicej (Formica rufibarbis).
Robotnice mają wielkość od 7 do 9 mm, natomiast królowa do 12 mm.
Loty godowe odbywa w lipcu i w sierpniu. Niektóre królowe wracają do swojego gniazda.

== Podgatunki ==
U ozdobnicy większej wyodrębniono 2 podgatunki

Formica exsecta exsecta Nylander, 1846
Formica exsecta manchu Wheeler, 1929

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Paleosminthurinae

Paleosminthurinae – wymarła podrodzina mrówek. Obejmuje 1 opisany rodzaj.

== Rodzaj ==
Paleosminthurus Pierce & Gibron, 1962

== Przypisy ==

== Zobacz też ==
Mrówkowate
Błonkoskrzydłe Polski
Myrmekologia


Paraponera clavata

Paraponera clavata – gatunek mrówek z podrodziny Paraponerinae. W rodzimej Ameryce Południowej nazywany jest hormiga bala (ang. bullet ant, dosł. mrówka pociskowa) ze względu na ból po użądleniu, lub hormiga veinticuatro (dosł. mrówka 24-godzinna), ze względu na długość trwania bólu po takowym.

== Opis ==
Robotnice osiągają od 18 do 25 mm długości i wyglądem przypominają tęgie, rudo-czarne, bezskrzydłe osy. Kasta robotnic nie wykazuje polimorfizmu. Królowe są niewiele większe od robotnic.

== Rozprzestrzenienie ==
Neotropikalny gatunek, obejmujący zasięgiem Nikaraguę, Honduras, Kostarykę, Panamę, Wenezuelę, Kolumbię, Peru, Brazylię, Ekwador, Boliwię i Paragwaj.

== Użądlenie ==
Użądlenie tego niewielkiego, mniej więcej dwucentymetrowego owada boli na poziomie porównywalnym do postrzału, a ból nie ustępuje co najmniej przez 24 godziny. W skali bólu Schmidta jest on największy. Drugą bronią mrówki są umięśnione żuwaczki.

== W kulturze ==
"Mrówki-pociski" są głównym motywem kanadyjskiego thrillera "Lot grozy" (2007, reż. George Mendeluk), w którym obecne na pokładzie samolotu zmutowane mrówki Paraponera clavata atakują pasażerów i niszczą kable, co powoduje awarię systemu nawigacyjnego.

== Przypisy ==


Paraponerinae

Paraponerinae – podrodzina mrówek.
Jedynym należącym tu rodzajem jest Paraponera, klasyfikowany w monotypowym plemieniu Paraponerini. Należą do niego dwa gatunki: Paraponera clavata i wymarły Paraponera dieteri.
Spośród innych mrówek Paraponerinae wyróżniają się toporokształtnym petiolusem i z tyłu silnie wydłużonym w liniowaty, u wierzchołka dwuzębny wyrostek dziewiątym sternum odwłoka. Ich głowa ma trójkątne, jednozębne żuwaczki i trzynastoczłonowe czułki o toruli położonych daleko od przedniego brzegu dobrze rozwiniętego nadustka. Na przednich skrzydłach występuje po osiem zamkniętych komórek. Środkowe i tylne odnóża mają po dwie ostrogi położone brzuszno-wierzchołkowo na goleniach. Tergum i sternum petiolusa są wyraźnie zaznaczone.
Gatunek współczesny jest neotropikalny, natomiast gatunek wymarły pochodzi z miocenu i został znaleziony w bursztynie na terenie Dominikany.

== Przypisy ==


Pheidole

Pheidole – rodzaj mrówek z podrodziny Formicinae.
Rodzaj kosmopolityczny.
Należy tu ponad 1000 opisanych gatunków:

== Przypisy ==


Pheidole antipodum

Pheidole antipodum – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae. Mrówki tego gatunku są wyspecjalizowanymi termitofagami. Zasięg występowania obejmuje Australię. Gatunek ten bywał wydzielany do monotypowego rodzaju Anisopheidole.

== Przypisy ==


Pheidole neokohli

Pheidole neokohli – gatunek mrówki z podrodziny Myrmicinae. Jest wyspecjalizowanym pasożytem społecznym, spotykanym w gniazdach Pheidole megacephala. Występuje endemicznie na obszarze Demokratycznej Republiki Konga. U królowych i samców widoczne są cechy budowy ciała wynikające z pasożytniczego trybu życia – redukcja przydatków głowowych i fizogastryczne poszerzenie odwłoka. Gatunek rzadko spotykany, umieszczony w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych w kategorii VU (Vulnerable – narażony na wyginięcie).
Gatunek opisał pod nazwą Anergatides kohli Erich Wasmann w 1915 roku, na podstawie okazów przysłanych mu z Konga przez jezuitę Hermanna Kocha. E.O. Wilson w rewizji rodzaju Pheidole z 1984 roku nie znalazł powodów dla utrzymania Anergatides kohli w osobnym rodzaju, a ponieważ nazwa gatunkowa Pheidole kohli była już zajęta, ustanowił nową nazwę gatunkową Pheidole neokohli.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Pheidole neokohli. [w:] AntWeb. Version 8.95 [on-line]. California Academy of Science. (ang.).


Pierwomrówka krasnolica

Pierwomrówka krasnolica (Formica rufibarbis) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Pierwomrówka krasnolica jest terytorialnym gatunkiem o ubarwieniu podobnym do mrówki rudnicy: odwłok ciemny, tułów czerwony. Robotnice mają wielkość od 5 do 8 mm. Królowa 8–10 mm.
Jest mrówką termofilną budującą gniazda w miejscach dobrze nasłonecznionych wykopanych w ziemi lub pod kamieniem. W gnieździe może znajdować się kilkaset robotnic i jedna królowa.
Loty godowe odbywa pod koniec czerwca i w lipcu.
Gatunek eurosyberyjski, w Polsce lokalny.

== Podgatunki ==
U pierwomrówki krasnolicej wyodrębniono 4 podgatunki:

Formica r. clarorufibarbis Wheeler & Mann, 1916
Formica r. kashmirica Staercke, 1935
Formica r. rufibarbis Fabricius, 1793
Formica r. subpilosorufibarbis Ruzsky, 1905

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Pierwomrówka łagodna

Pierwomrówka łagodna (Formica fusca) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae o zasięgu palearktycznym, pospolicie występujący w Europie.

== Występowanie ==
Zasięg występowania obejmuje obszar Palearktyki, od Portugalii na zachodzie, do Japonii na wschodzie i od Włoch na południu, do Półwyspu Fennoskandzkiego na północy. Pierwomrówka łagodna gniazduje z reguły w próchniejących pniach, pod kamieniami na obszarach zrębu, oraz wzdłuż granic lasów i żywopłotów.
Pierwomrówki łagodne żywią się małymi owadami, spadzią mszyc i nektarem roślin. Uskrzydlone formy wykluwają się na przełomie czerwca i lipca, a rójka odbywa się na przełomie lipca i sierpnia.
U robotnic odkryto bardzo wysoką odporność na niektóre patogeny i uważa się, że może to być spowodowane wykorzystywaniem antybakteryjnych własności kwasu mrówkowego F.fusca, oprócz używania przez nie gruczołu metapleuralnego.
W ostatnich badaniach zaobserwowano oznaki nepotyzmu u F. fusca co kontrastuje z wcześniejszymi badaniami z innymi gatunkami mrówek; ta konkluzja została jednakże podważona – zaobserwowana zależność mogła wynikać z różnic między żywotnością jaj.

== Podgatunki ==
U Pierwomrówki łagodnej wyodrębniono 6 podgatunków:

Formica f. alpicola Gredler, 1858
Formica f. fusca Linnaeus, 1758
Formica f. fuscolemani Samsinak, 1951
Formica f. hyrcana Arnol'di, 1968
Formica f. fusca maura Santschi, 1929
Formica f. tombeuri Bondroit, 1917

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Collingwood C. A. (1979) The Formicidae (Hymenoptera) of Fennoscandia and Denmark. Fauna Entomologica Scandinavica, Vol. 8, Scandinavian Science Press, Klampenborg, Denmark.
Wojciech Czechowski, Alexander Radchenko & Wiestawa Czechowska: The Ants (Hymenoptera, Formicidae) of Poland. Warsaw: Museum and Institute of Zoology, Polska Akademia Nauk, 2002. ISBN 83-85192-98-0. Brak numerów stron w książce


Pierwomrówka podziemna

Pierwomrówka podziemna (Formica cunicularia) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Pierwomrówka podziemna występuje w dobrze nasłonecznionych środowiskach. Buduje gniazda z niewielkim ziemnym kopcem. Rzadko oddala się więcej niż o 10 m od gniazda. Formica cunicularia jest mrówką termofilną i przy temperaturze gruntu poniżej 14 °C mrówka ta nie opuszcza gniazda.
Ubarwienie brunatne z czerwonobrunatnymi nogami i czułkami. Niekiedy w części środkowej jaśniejsza podobnie do pierwomrówki krasnolicej (Formica rufibarbis). Robotnice mają wielkość od 4 do 6 mm, natomiast królowa około 9 mm.
Loty godowe w sierpniu.
Owad eurokaukaski. W Polsce szeroko rozprzestrzeniony.

== Zobacz też ==
błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==


Pierwomrówka żwirowa

Pierwomrówka żwirowa (Formica cinerea) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Pierwomrówka żwirowa jest drapieżną, szybko poruszającą się mrówką zamieszkującą całą Polskę i występującą w niemal całej Europie. Podziemne gniazda budowane są na suchych, odsłoniętych i nasłonecznionych terenach piaszczystych porośniętych skąpą roślinnością. Jest dobrze przystosowana do zmieniających się warunków, potrafi budować gniazda w skarpach rzek. Występuje również na wysokościach 1800–2500 m w Pirenejach, Alpach, na Bałkanach i na Kaukazie. W północnej Europie spotykana w odosobnionych stanowiskach na piaszczystych plażach jezior i morza.
Wykazuje dużą zmienność ze względu na liczbę królowych w gnieździe. Zakłada kolonie zarówno monogoniczne jak i poliginiczne. Często występuje w ogrodach.

== Morfologia ==
Królowa osiąga wielkość 8–11 mm, ma barwę czarnobrunatną lub czarnopopielatą i ciało pokryte drobnymi włoskami.
Robotnice mają wielkość 4–7 mm, kolor ciała czarny lub czarnopopielaty. Odwłok jaśniejszy, matowy. Wyraźnie widoczne tergity o różnych odcieniach zmieniających się w zależności od kąta padania światła. Nogi jaśniejsze od reszty ciała o odcieniu brunatnym. Duże oczy, widoczne przyoczka. Stylik jednoczłonowy. Czułki 11 segmentowe. Podobnie jak mrówki rudnice wykazuje współpracę podczas transportu większych owadów do gniazda.
Samiec osiąga wielkość 7–8 mm, jest koloru czarnobrunatnego.
Loty godowe odbywają się od początku lipca do połowy sierpnia.

== Podgatunki ==
U pierwomrówki żwirowej wyodrębniono 7 podgatunków:

Formica cinerea armenica Ruzsky, 1905
Formica cinerea cinerea Mayr, 1853
Formica cinerea cinereoimitans Ruzsky, 1905
Formica cinerea fuscocinerea Forel, 1874
Formica cinerea iberica Finzi, 1928
Formica cinerea italica Finzi, 1928
Formica cinerea novaki Kratochvil, 1941

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Formica cinerea - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Plagiolepidini

Plagiolepidini – plemię mrówek z podrodziny Formicinae.
Samice mają od 4 do 7, a samce od 1 do 5 ząbków na żuwaczkach. Liczba członów czułków wynosi od 9 do 12 u samic i 13 u samców. Przetchlinki pozatułowia leżą albo na albo tuż obok jego części opadającej. Biodra odnóży tylnej pary są szeroko rozstawione. Brzuszna krawędź wydłużonego pomostka ma w przekroju poprzecznym kształt litery U.
Przedstawiciele występują głównie w Starym Świecie, tylko Acropyga jest kosmopolityczna.
Takson ten wprowadzony został w 1886 roku przez A.H. Forela. Ostatniej rewizji jego składu dokonali w 2016 roku P.S. Ward i współpracownicy. Obecnie obejmuje 7 opisanych rodzajów:

Acropyga Roger, 1862
Agraulomyrmex Prins, 1983
Anoplolepis Santschi, 1914
Aphomomyrmex Emery, 1899
Bregmatomyrma Wheeler, 1929
Lepisiota Santschi, 1926
Petalomyrmex Snelling, 1979
Plagiolepis Mayr, 1861
Tapinolepis Emery, 1925

== Przypisy ==


Plagiolepis vindobonensis

Plagiolepis vindobonensis – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae. Gatunek bywa uważany za młodszy synonim Plagiolepis taurica lub Plagiolepis pygmaea. Nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiej nazwy Wiednia (Vindobona), skąd został po raz pierwszy opisany.

== Występowanie ==
Gatunek palearktyczny, rzadki, opisywany z Austrii, Niemiec, Czech, Słowacji, Chorwacji, Grecji, Belgii, Czarnogóry, Rumunii. Gatunek bardzo rzadki.

== Biologia ==
Tworzy kolonie poligyniczne. Kolonie zakładane są pod płaskimi kamieniami lub w szczelinach skalnych.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Plagiolepis vindobonensis – AntWeb. [dostęp 2013-07-10].


Platythyrea

Platythyrea – rodzaj mrówek z podrodziny Ponerinae.
Po rewizji podrodziny przeprowadzonej przez Schmidta i Shattucka z 2014 roku rodzaj ten jest jedynym z monotypowego plemienia Platythyreini. Mrówki te wyróżniają się m.in. trójkątnymi żuwaczkami i dwuczłonowymi stopami wszystkich odnóży.
Należą tu gatunki:

== Przypisy ==


Podziemnica cieniolubna

Podziemnica cieniolubna (Lasius umbratus) – gatunek mrówki z podrodziny Formicinae.
Gatunek południowopalearktyczny, występujący w prawie całej Polsce. Zasiedla wilgotne lasy, zarośla, ogrody i umiarkowanie wilgotne łąki. Prowadzi podziemny tryb życia i buduje gniazda głęboko, pod korzeniami drzew a także pod podmurówkami budynków.
Podziemnica cieniolubna ma kolor żółty lub czerwonożółty i jest pokryta drobnymi jasnymi włoskami. Robotnice mają wielkość 4–5 mm natomiast królowa około 7–8 mm. Samce o znacznie ciemniejszym kolorze również mają wielkość 4–5 mm.
Rójka odbywa się od lipca do września.

== Zobacz też ==
Błonkoskrzydłe Polski

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Species: Lasius umbratus - AntWeb. [dostęp 2009-12-19].


Podziemnica południowa

Podziemnica południowa (Lasius meridionalis) - gatunek mrówek z podrodziny Formicinae. Występuje pospolicie w Europie i Japonii.

== Charakterystyka ==
Mrówka zamieszkuje tereny suche i piaszczyste. Rzadko wychodzą ponad powierzchnię. Żywią się korzeniami, małymi owadami oraz mszycą.

== Przypisy ==