Efekt woozle

Efekt woozle, nazywany również dowodem przez cytowanie – zjawisko polegające na występowaniu niezasłużonej wiarygodności twierdzenia, które zostało uzyskane poprzez częste cytowanie źródła twierdzenia, mimo że nie jest ono odpowiednio poparte. Jeśli wyniki nie zostaną powtórzone i nikt nie zauważy, że kluczowe twierdzenie nigdy nie zostało dobrze poparte w oryginalnej publikacji, błędne założenia mogą wpłynąć na dalsze badania.

== Geneza i definicja ==
W książce Kubuś Puchatek autorstwa A.A. Milne'a, Kubuś i Prosiaczek w trzecim rozdziale tropią pozstawione na śniegu śladu, wierząc, że to ślady łasicopodobnego zwierzęcia, w oryginalnej wersji językowej książki nazywanego woozle. Ślady mnożą się dopóki Krzyś nie wyjaśnił im, że podążają za własnymi śladami w kółko.
Przed wprowadzeniem konkretnego terminu "efekt woozle", koncepcja leżąca u jego podstaw sięga ponad 60 lat wstecz. William Bevan pisząc w 1953 roku o metodologii naukowej i błędach badawczych w dziedzinie psychologii, używa terminu "naukowi łowcy woozle".  Joachim F. Wohlwill w 1963 roku odnosi się do "polowania na woozle" w badaniach nauk społecznych, a Joan Stevens w 1971 roku ostrzega czytelników przed woozle w badaniu błędnie zacytowanego listu.
Termin "efekt woozle" został ukuty przez Beverly D. Houghton w 1979 roku podczas dyskusji panelowej, w celu skrytykowania narastającej wiary w mit/archetyp osoby stosującej przemoc wyłaniającej się wówczas z literatury i prasy popularnej. Nieco później opisała ten efekt jako "reifikację poprzez kreację". Inni badacze przypisali ten termin socjologowi Richardowi Gellesowi i Murrayowi A. Strausowi. Gelles i Straus uważali, że efekt woozle opisuje wzorzec stronniczości obserwowany w naukach społecznych i który jest identyfikowany jako prowadzący do wielu błędów w indywidualnej i publicznej percepcji, w środowisku akademickim, kształtowaniu polityki i w rządzie. Woozle odnosi się również do twierdzenia dotyczącego badań, które nie jest poparte oryginalnymi ustaleniami. Według Donalda G. Duttona, efekt woozle występuje, gdy częste cytowanie wcześniejszych publikacji, w którym brakuje dowodów wprowadza w błąd jednostki, grupy i opinię publiczną, aby myślały lub wierzyły, że istnieją dowody, a niepotwierdzone fakty stają się legendami miejskimi i faktoidami. Tworzenie twierdzeń opartych na efekcie jest często związane z zmianą języka przypuszczającego ("to może", "być może", "to mogłoby") na formę absolutną ("to jest"), wzmacniając język i wprowadzając idee i poglądy nie posiadane przez oryginalnego autora lub nie poparte dowodami.
Dutton postrzega efekt woozle jako przykład efektu potwierdzenia i łączy go z wytrwałością przekonań i myśleniem grupowym. Ponieważ w naukach społecznych dowody empiryczne mogą opierać się na raportach z doświadczeń, a nie na obiektywnych pomiarach, może istnieć tendencja badaczy do dostosowywania dowodów do oczekiwań. Według Duttona możliwe jest również, że nauki społeczne mogą być zgodne ze współczesnymi poglądami i ideałami sprawiedliwości społecznej, co prowadzi do stronniczości na korzyść tych ideałów. Eileen Gambrill łączy efekt woozle z procesami, które tworzą pseudonaukę. Gambrill i Amanda Reiman łączą go również z bardziej celowymi technikami propagandowymi; identyfikują również zwroty wprowadzające takie jak "Każdy wie, że...", "Jest oczywiste, że...", "Powszechnie przyjmuje się, że..." jako sygnały ostrzegawcze, że to co następuje, może być linią rozumowania woozle.

== Przykłady ==
W 1980 roku Gelles zilustrował efekt woozle, pokazując, w jaki sposób praca Gellesa z 1974 oparta na małej próbie i opublikowana w The Violent Home przez Strausa, który napisał przedmowę do książki Gellesa, została przedstawiona tak, jakby dotyczyła dużej próby. Obie zostały następnie zacytowane przez Rogera Langleya i Richarda C. Levy'ego w ich książce z 1977 roku Wife Beating: The Silent Crisis. W wydanej w 1998 roku książce Intimate Violence używają Kubusia Puchatka, aby zilustrować jak słaba praktyka badawcza i autoreferencyjne badania powodują, że starsze badania są traktowane jako świeże dowody, powodując błędy i stronniczość.
Jednym z godnych uwagi przykładów tego efektu mogą być cytaty z publikacji wysłanej do redakcji The New England Journal of Medicine (NEJM) autorstwa Jane Porter i Hershel Jicka opublikowanego w 1980 roku. Publikacja, która miał pięć zdań i prawdopodobnie nie była recenzowana przez rzecznika czasopisma, zawierała wyniki analizy dokumentacji medycznej dotyczącej stosowania leków przeciwbólowych u pacjentów szpitalnych i stwierdzała, że "pomimo powszechnego stosowania środków odurzających w szpitalach, rozwój uzależnienia jest rzadki u pacjentów medycznych nie mających historii uzależnienia". Chociaż badanie to dotyczyły wyłącznie stosowania środków odurzających w warunkach szpitalnych, z czasem było ono coraz częściej cytowane w celu poparcia twierdzeń, że uzależnienie od środków przeciwbólowych było podobnie rzadkie wśród pacjentów, którym przypisano środki odurzające do przyjmowania w domu. Autorzy publikacji opublikowanej w NEJM dotyczącego publikacji z 1980 roku znaleźli 608 cytowań Porter i Jicka, ze "znaczącym wzrostem" po wydaniu leku OxyContinu w 1995 roku. Purdue Pharma, firma produkująca lek, cytowała badanie Porter i Jicka, a także inne, aby argumentować, że przyjmowanie leku wiąże się z niskim ryzykiem uzależnienia. W 2007 roku firma i trzech jej dyrektorów generalnych przyznało się do winy w związku z federalnymi zarzutami karnymi dotyczącymi wprowadzania w błąd organów regulacyjnych, lekarzy i pacjentów w kwestii ryzyka uzależnienia związanego z przyjmowaniem leku. Badanie z 1980 roku było również błędnie przedstawiane zarówno w publikacjach akademickich, jak i nieakademickich: zostało opisane jako "obszerne badanie" przez Scientific American, podczas gdy Time stwierdził, że było to "przełomowe badanie" pokazujące "przesadny strach przed uzależnieniami wśród pacjentów" od opiatów był "zasadniczo nieuzasadniony", a artykuł w czasopiśmie Seminars in Oncology twierdził, że badanie Porter i Jicka dotyczyło pacjentów chorych na raka, podczas gdy w publikacji nie wspomniano, na jakie choroby cierpieli pacjenci. Autorzy publikacji NEJM z 2017 roku zasugerowali, że niewłaściwe cytowanie badania z 1980 odegrało rolę w północnoamerykańskiej epidemii opioidów poprzez niedostateczne przedstawienie ryzyka uzależnienia: publikacja Porter i Jicka na stronie internetowej czasopisma zawiera obecnie notatkę informującą czytelnika, że "był on mocno i bezkrytycznie cytowany jako dowód na to, że uzależnienie jest rzadkie w przypadku terapii opioidami.
W badaniu przeprowadzonym przez Vera Institute of Justice, Neil. A Weiner i Nicole Hala opisali niektóre z trudności badawczych związanych z pomiarem zjawiska handlu ludźmi. Opisali oni i zmapowali rozwój efektu woozle w związku z szacunkami dotyczącymi rozpowszechnienia handlu ludźmi. Przeszukując odpowiednią literaturę w latach 1990 - 2006, Weiner i Hala znaleźli 114 szacunków rozpowszechnienia w 45 publikacjach. Tylko jedna z publikacji zawierała cytaty z oryginalnych badań, a kilka szacunków rozpowszechnienia nie zawierało źródeł. Autorzy stwierdzili, że w źródłach, które przeanalizowali, brakowało cytatów, odpowiedniej definicji operacyjnej i omówienia metodologii. David Finkelhor i Michelle Stransky skrytykowali ogólną metodologię stosowaną w badaniach nad handlem ludźmi. Powołują się oni na efekt woozle i zamieszczają wyraźne ostrzeżenie na pierwszej stronie swojego raportu, przestrzegając przed cytowaniem jakichkolwiek konkretnych szacunków, które przedstawiają, ponieważ dokładna inspekcja liczb "ujawnia, że żadna z nich nie jest oparta na mocnych podstawach naukowych".
Gambrill i Reiman przeanalizowały artykuły naukowe i komunikaty na temat lęku społecznego i doszły do wniosku, że wiele z nich wprowadza w błąd, przedstawiając model chorobowy lęku społecznego jako niepodważalny fakt, uciekając się do niepodważalnych technik powtarzania i pomijając w dyskursie wszelkie konkurencyjne teorie. Gambrill i Reiman zauważają ponadto, że nawet po przeszkoleniu badanych na temat znaków ostrzegawczych takich technik, wielu z nich nadal nie wychwyciło tych znaków w tekście praktycznym.

James J. Kimble podaje jako przykład historiografię amerykańskiego plakatu wojennego We Can Do It!. Po tym jak mieszkanka Michigan Geraldine Doyle powiedziała w 1994 roku, że była prawdziwą modelką plakatu, wiele źródeł powtórzyło jej twierdzenie bez sprawdzenia dwóch podstawowych założeń: że Doyle była młodą pracownicą fabryki przedstawioną na fotografii wojennej z 1942 roku oraz że fotografia ta zainspirowała J. Howarda Millera do stworzenia plakatu. Chociaż niektóre media opisywały to powiązanie jako niepotwierdzone, wiele innych entuzjastycznie je popierało. Waga tych wielokrotnych potwierdzeń nadała historii Doyle "przekonujący" autorytet, pomimo braku autorytetu w potwierdzeniu powiązania. W 2015 roku Kimble znalazł oryginalną odbitkę fotograficzną pracownika fabryki, z podpisem identyfikującym młodą kobietę jako Naomi Parker, pracującą w Kalifornii w marcu 1942 roku, kiedy Doyle była jeszcze w szkole średniej.

== Zobacz też ==
Argumentum ad auctoritatem
Argumentum ad populum
Błędne koło w rozumowaniu
Błąd logiczny
Mem
Złudzenie publikacyjne
Krytyka źródeł
Wirus umysłu

== Przypisy ==


Ekstymność

Ekstymność – związek intymności z zewnętrznością (external), koncepcja, mająca na celu obalenie opozycji inside i outside, ale również own i alien. Odnosi się do najintymniejszej składowej człowieczeństwa, której ludzie nie są w stanie w sobie zaakceptować i znieść. Ekstymność rodzi się z więzi tego, co w człowieku krańcowo wewnętrzne i intymne z tym, co jest najbardziej w nim obce, osamotnione i monstrualne. Ekstymność pojawia się również w kontekście mediów jako tendencja zmierzająca zarówno ku demasyfikacji, jak i opozycji tego procesu.

== Przypisy ==


Faszysta (epitet)

Faszysta – pejoratywny epitet stosowany przeciwko osobom, ruchom politycznym, rządom, instytucjom publicznym i prywatnym od czasu pojawienia się faszyzmu w Europie w latach dwudziestych XX wieku.
Powszechne stosowanie tego terminu jako zniewagi odnotowano w 1944 roku, kiedy brytyjski pisarz George Orwell stwierdził, że w Wielkiej Brytanii słowo „faszyzm” jest prawie całkowicie pozbawione znaczenia i że prawie każdy Anglik zaakceptowałby ‘tyrana’ jako synonim „faszysty”.
W Związku Radzieckim epitety „faszysta” i „faszyzm” były używane do opisywania antyradzieckiego aktywizmu i przekonań, takich jak wrogowie ludu. Użycie to rozszerzyło się również na inne kraje bloku wschodniego w ramach Układu Warszawskiego, w takich krajach jak np. NRD, gdzie Mur Berliński był znany jako „antyfaszystowski wał ochronny”. Termin „antyfaszystowski” stał się wszechobecny w bloku wschodnim, gdzie stał się synonimem linii partii komunistycznych i oznaczał walkę z opozycjonistami oraz ze światem zachodnim sensu largo.

== Użycie w Związku Radzieckim, bloku wschodnim oraz we współczesnej Rosji ==

Bolszewicy, a później aparatczycy Związku Radzieckiego, często posługiwali się epitetem „faszysty”. Powszechnie używano go w prasie i socjolekcie politycznym do opisania albo jego ideologicznych przeciwników (jak np. ruch Białych), albo nawet wewnętrznych frakcji ruchu socjalistycznego (np. socjaldemokracja była nazywana socjalfaszyzmem, uważana przez partie komunistyczne za najbardziej niebezpieczną formę faszyzmu).
Po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku, epitet „faszysta” był używany w ZSRR do opisania praktycznie każdej antyradzieckiej działalności lub opinii. Według marksizmu-leninizmu, faszyzm był ostatnią fazą kryzysu burżuazji, który szukał schronienia przed nieodłącznymi sprzecznościami kapitalizmu. W rezultacie tego podejścia niemal każde zachodnie państwo kapitalistyczne było faszystowskie, a III Rzesza była jedynie najbardziej reakcyjna. Na przykład międzynarodowe śledztwo w sprawie masakry w Katyniu zostało opisane jako zniesławienie faszystowskie, a powstanie warszawskie jako nielegalne i zorganizowane przez faszystów. W Polsce w okresie PRL propaganda komunistyczna określała jako organizację faszystowską Armię Krajową. Służba Bezpieczeństwa określiła trockizm, titoizm i imperializm jako warianty faszyzmu.
Wykorzystanie to trwało do ery zimnej wojny i rozpadu Związku Radzieckiego. Popierana przez Związek Radziecki oficjalna nazwa Muru Berlińskiego brzmiała Antyfaszystowski wał ochronny (niem. Antifaschistischer Schutzwall). Podczas rozruchów w styczniu 1991 roku, które nastąpiły po ogłoszeniu w maju 1990 roku przywrócenia niezależności Łotwy od ZSRR, Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego ogłosiła, że na Łotwie odrodził się faszyzm.
W styczniu 2014 roku, podczas protestów Euromajdanu, na Krymie został utworzony Słowiański Front Antyfaszystowski przez rosyjskiego deputowanego Alieksieja Żurawliowa i lidera partii Russkoje Jedinstwo (i przyszłego premiera Krymu) Siergieja Aksjonowa, aby przeciwstawić się faszystowskiemu powstaniu na Ukrainie.
Po rewolucji ukraińskiej w lutym 2014 roku, poprzez aneksję Krymu przez Federację Rosyjską i wybuch wojny w Donbasie, termin ten używany był przez rosyjskich nacjonalistów i media. Określali oni władze ukraińskie po Euromajdanie jako faszystowskie lub nazistowskie, oskarżając je jednocześnie o wpływy żydowskie lub szerzenie gejowskiej propagandy.

== Użycie na Zachodzie ==
W 1944 roku brytyjski pisarz George Orwell stwierdził:

W latach 80. termin ten był używany przez lewicowych krytyków do określenia administracji Ronalda Reagana. Później, w pierwszej dekadzie XXI wieku, termin ten został użyty przez krytyków do określenia administracji George’a W. Busha, a pod koniec lat 10. do określenia kandydatury i administracji Donalda Trumpa. W swojej książce Beyond Mere Obedience z 1970 roku radykalna aktywistka i teolog Dorothee Sölle ukuła termin „chrystofaszysta” na określenie fundamentalistycznych chrześcijan.
Od lat 2000. zaangażowanych politycznie fundamentalistów islamskich także określa się jako "islamofaszystów", zwłaszcza w kręgach popierających wojnę z terroryzmem.
W 2004 roku, Samantha Power (wykładowca na Uniwersytecie Harvarda) odniosła się do słów Orwella, oznajmiając: Faszyzm – w odróżnieniu od komunizmu, socjalizmu, kapitalizmu czy konserwatyzmu – jest słowem pejoratywnym używanym częściej do oznaczania swoich wrogów niż deskryptorem używanym do rzucania na nich światła”.
W 2006 roku, Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał za sprzeczne z art. 10 (wolność słowa) Europejskiej konwencji praw człowieka ukaranie dziennikarza grzywną za nazwanie prawicowego dziennikarza lokalnym neofaszystą, uznając tę wypowiedź za dopuszczalny w danych okolicznościach sąd wartościujący.
W odpowiedzi na wypowiedź wielu autorów twierdzących, że ówczesny kandydat na prezydenta Donald Trump był „faszystą”, w artykule dla Vox Media z 2016 roku zacytowano pięciu historyków badających faszyzm – w tym Rogera Griffina, autora The Nature of Fascism. Stwierdzili oni, że Trump albo nie ma, albo nawet jest przeciwny kilku poglądom politycznym, które są integralnym elementem faszyzmu, w tym postrzeganiu przemocy jako nieodłącznego dobra i nieodłącznego odrzucenia lub sprzeciwu wobec systemu demokratycznego.

== Możliwe wyjaśnienie dotyczące swobodnego stosowania epitetu ==
Niektóre grupy marksistowskie, takie jak indyjska sekcja IV Międzynarodówki i grupy Hekmatystów w Iranie i Iraku, dostarczyły wyjaśnień, dlaczego epitet „faszysta” powinien być stosowany do takich grup jak ruch Hindutwy, irański rząd po 1979 czy islamskie sekcje działające podczas wojny w Iraku. Inni badacze twierdzą, że tradycyjne znaczenie terminu „faszyzm” nie ma zastosowania do grup Hindutwa i może utrudniać dokonywanie analiz ich działalności.

== Zobacz też ==
prawo Godwina
argumentum ad Hitlerum

== Przypisy ==


Historia socjologii

Historia socjologii, w zależności od sposobu widzenia jej przedmiotu, może obejmować różne zakresy. Jerzy Szacki wyróżnia trzy zakresy historii socjologii:

Historia socjologii jako takiej, czyli wszelkich działań prowadzonych pod szyldem „socjologii” począwszy od Auguste’a Comte’a – twórcy nazwy nauki. Podejście takie prowadzi jednak, z jednej strony, do przesadnego eksponowania wielu mniej ważnych autorów będących „socjologami” z nazwy, z drugiej – do pomijania innych, którzy nimi nie byli, ale przyczynili się do rozwoju nauki.
Historia myśli socjologicznej, która dotyczy zagadnień związanych z rozwojem problemów socjologicznych znajdujących się w ośrodku zainteresowań socjologii współczesnej. Obejmuje myślicieli, którzy podejmowali takie problemy, nawet jeśli sami nie uważali się za socjologów lub nawet nigdy o socjologii nie słyszeli, czy też się od niej odżegnywali.
Historia analizy socjologicznej zajmuje się rozwojem naukowej analizy badania zjawisk społecznych, czyli ważniejszymi socjologami i ich wypowiedziami, o ile przyczynili się oni do szczególnych osiągnięć badawczych, odpowiadających przyjętym przez badacza standardom naukowości. Wtedy należałoby dokonać rozdziału pomiędzy właściwą nauką społeczną a wczesną socjologią, która nauką jeszcze nie była, i myślą socjologiczną.
Spór o to, kiedy właściwie zaczyna się historia socjologii jest, zdaniem Szackiego, bezzasadny. Na jednym jego biegunie znajdują się bowiem opinie, że socjologia istniała niemal zawsze i wszędzie, gdyż zgodnie ze słowami Émile’a Durkheima: „Ludzie nie czekali na pojawienie się nauki społecznej, by wytworzyć sobie ideę prawa, moralności, rodziny, państwa, a nawet społeczeństwa, ponieważ bez tych idei nie mogliby się w życiu obejść”. Drugim skrajnym podejściem jest stwierdzenie, że socjologia nie istnieje nawet do tej pory, ponieważ nie spełnia jeszcze zasad naukowości jak np. fizyka (nie dysponuje równie niezawodnymi metodami naukowymi). Każde ze stanowisk zależy od przyjętego poglądu na to, czym jest socjologia i co jest w niej najważniejsze. Zdaniem Szackiego historia myśli socjologicznej najpełniej przedstawia historyczne tło socjologii współczesnej oraz ukazuje kolejne rewolucje, przez które przeszło myślenie o życiu społecznym. Szacki wymienia cztery takie rewolucje:

wyodrębnienie porządku ludzkiego z porządku przyrody (starożytni myśliciele greccy);
odróżnienie społeczeństwa od państwa (czasy nowożytne, zwłaszcza XVII i XVIII wiek);
uczynienie społeczeństwa przedmiotem systematycznej refleksji oraz stworzenie pojęcia nauki o społeczeństwie (XIX wiek);
unaukowienie refleksji o społeczeństwie (wciąż trwa).

== Na podstawie ==
Szacki, Jerzy „Historia myśli socjologicznej”.PWN, Warszawa 2006. ISBN 83-01-13844-0.

Historia ważniejszych odkryć i koncepcji socjologicznych w zestawieniu chronologicznym

== Zobacz też ==
Książki Socjologiczne XX wieku (ankieta)


Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego

Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji – część Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Został powołany w 1972.
Mieści się przy ulicy Podchorążych 20 w pobliżu Parku Łazienkowskiego, na Dolnym Mokotowie. Kształci studentów do poziomu magistra na kierunkach profilaktyka społeczna i resocjalizacja; do poziomu licencjata na kierunku praca socjalna; na poziomie magisterskich na kierunku kryminologia, a także na licznych studiach podyplomowych. Instytut nadaje swoim studentom uprawniania pedagogiczne, pod warunkiem odbycia stosownych praktyk.
Pracownicy Instytutu prowadzą ponadto liczne badania naukowe z zakresu pedagogiki (resocjalizacyjnej i społecznej), socjologii, psychologii, kryminologii, penologii i integracji. Jednym z cyklicznych wydawnictw jest Atlas przestępczości w Polsce.

== Kierunki i specjalizacje ==

=== Profilaktyka społeczna i resocjalizacja ===
Interdyscyplinarny kierunek studiów licencjackich i magisterskich uzupełniających. Został uruchomiony w 2008.
W ramach kierunku prowadzone są następujące specjalizacje:

prawno-kryminologiczna
innowacje społeczne i rewitalizacja
wychowanie resocjalizujące
migracje i integracja kulturowa
polityki publiczne

=== Praca socjalna ===
Trzyletnie studia licencjackie, dające uprawnienia pracownika socjalnego. Został uruchomiony w 2008 roku.

=== Kryminologia ===
Dwuletnie studia magisterskie. Pierwszy w Polsce kierunek studiów z zakresu kryminologii.

== Kadra ==
Dyrektorem Instytutu jest dr hab. Tomasz Kaźmierczak. Jednostka zatrudnia 2 profesorów, 14 doktorów habilitowanych i 29 doktorów.

== Struktura ==
Instytut dzieli się na katedry i zakłady. Posiada także pracownię komputerową i bibliotekę.

=== Katedry ===
Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej: prof. dr hab. Andrzej Rzepliński - kierownik,  dr hab. prof. UW Antoni Bojańczyk, dr Barbara Błońska, dr Łukasz Chojniak, dr Andrij Kosylo, dr Maria Niełaczna – sekretarz, dr Katarzyna Witkowska-Rozpara, dr Dagmara Woźniakowska-Fajst. Pracownicy emerytowani: prof. dr hab. Andrzej Siemaszko, prof. dr hab. Teodor Szymanowski, dr hab. prof. UW Beata Gruszczyńska, dr hab. prof. UW Anna Kossowska.
Katedra Socjologii Norm, Dewiacji i Kontroli Społecznej: dr hab. Mikołaj Pawlak - kierownik, dr Agnieszka Dudzińska, dr Marta Kindler, dr Stanisław Tyszka (urlop), dr Tomasz Warczok. Pracownicy emerytowani: prof. dr hab. Jerzy Kwaśniewski, doc. dr Joanna Zamecka.
Katedra Pedagogiki Społecznej: dr hab. Danuta Lalak - kierownik, dr hab. Aneta Ostaszewska – sekretarz, dr Katarzyna Rychlicka-Maraszek, dr hab. Bohdan Skrzypczak, dr Katarzyna Szumlewicz. Pracownicy emerytowani: dr hab. prof. UW Janusz Surzykiewicz, prof. dr hab. Tadeusz Pilch.

=== Zakłady ===
Zakład Pedagogiki Resocjalizacyjnej: doc. dr Elżbieta Bielecka - p.o. kierownika,  dr Agnieszka Salamucha, dr Bartłomiej Skowroński, dr Dariusz Schmidt – sekretarz, dr Paweł Szczepaniak. Pracownicy emerytowani: dr hab. prof. UW Lesław Pytka, dr hab. prof. UW Andrzej Rejzner, dr hab. Tomasz Rudowski.
Zakład Prawa i Polityki Penitencjarnej: dr hab. Adam Redzik - kierownik, dr hab. Tomasz Przesławski, dr Paweł Kobes. Pracownicy emerytowani: dr hab. prof. UW Michał Porowski, dr hab. Barbara Kowalska-Ehrlich.
Zakład Prawnych i Społecznych Badań Integralnokulturowych: dr hab. Jarosław Utrat-Milecki, doc. dr Jadwiga Królikowska,dr Bogusława Filipowicz, dr Łukasz Ostrowski - sekretarz, dr Sylwia Różycka-Jaroś
Zakład Psychologii Dewiacji: dr Ewa Michałowska - p.o. kierownika, dr Ewa Kiliszek, dr Grzegorz Kudlak, dr Wojciech Wypler – sekretarz. Pracownicy emerytowani: dr hab. prof. UW Krystyna Ostrowska, dr hab. prof. UW Aleksandra Korwin-Szymanowska.
Zakład Socjologii Zmian Społecznych: dr hab. Wojciech Misztal - kierownik zakładu,  prof. dr hab. Aleksander Manterys, dr Ewa Stachowska. Pracownicy emerytowani: dr hab. Elżbieta Budakowska, prof. dr hab. Władysław Misiak, dr hab. prof. UW Wojciech Kostecki,  prof. dr hab. Maria Libiszowska-Żółtkowska.
Zakład Teorii i Metod Pracy Socjalnej: dr hab. Tomasz Kaźmierczak - kierownik, dr. Łukasz Drozda, dr hab. Mirosław Górecki, dr Marta Łuczyńska, dr Anna Olech. Pracownicy emerytowani: dr hab. prof. UW Jerzy Szmagalski.
W Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji pracuje też dr hab. Adriana Mica.

== Absolwenci (m.in.) ==

Jarosław Dubiel − publicysta, ekoaktywista, współzałożyciel i działacz Ruchu Wolność i Pokój, działacz opozycji demokratycznej w PRL
Tomasz Karolak − aktor
Afrojax − muzyk, dziennikarz, lider Afro Kolektywu
Michał Olszański − dziennikarz radiowy i telewizyjny, pedagog
Ludwik Dorn − polityk, działacz opozycyjny w PRL, poseł wielu kadencji, minister spraw wewnętrznych i administracji, marszałek Sejmu, wicepremier, współzałożyciel Prawa i Sprawiedliwości
Gerard Pokruszyński − dyplomata, konsul i ambasador Polski w Islandii
Iwona Schymalla − dziennikarka telewizyjna i publicystka
Ewa Siedlecka − dziennikarka
Sidney Polak − muzyk, członek zespołu T.Love
Anna Sochańska − urzędniczka, dyplomatka, ambasador Polski w Irlandii
Paweł Wypych − polityk, prezes ZUS, sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP
Zbigniew Zaniewski − naukowiec, cybernetyk, działacz opozycyjny w PRL i społeczny

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Strona internetowa


Kontestacja

Kontestacja (fr. contestation – spór, negacja; od łac. contestari protestować) – sprzeciw, najczęściej przeciwko systemowi społecznemu i politycznemu, wyrażany publicznie poprzez wypowiedzi i zachowanie. Wypowiedzi kontestujące mogą mieć charakter werbalny lub pozawerbalny, np. poprzez sztukę. Kontestacja jest skrajnym przeciwieństwem konformizmu.
Termin ewoluował z łacińskiego contestor, contestari, oznaczającego potwierdzenie, odwołanie się do świadectwa wyższej instancji, poprzez francuskie contestation – zakwestionowanie, spór, negację. Współcześnie termin łączy w sobie oba znaczenia. Kontestacja jest zaprzeczeniem i potwierdzeniem wartości, w imieniu których kontestator podważa rzeczywistość zastaną.

== Rodzaje kontestacji ==

=== Kontestacja polityczna ===
Ten rodzaj kontestacji polega na krytykowaniu rządzących i ich działań, aż do podważania ich mandatu do sprawowania władzy. W zależności od systemu politycznego i zakresu oraz sposobu działania, kontestatorów politycznych można podzielić na

opozycjonistów (legalnych bądź nie), np. skupionych w opozycyjnych partiach,
rewolucjonistów dążących do zmiany ustroju politycznego (np. wojna domowa w Libii (2011)),
anarchistów próbujących zniszczyć struktury państwa,
terrorystów, którzy zastraszaniem chcą osiągnąć doraźne cele polityczne.
Przykładem ruchu kontestacji politycznej była Solidarność, mająca w różnych okresach charakter legalnej pozaparlamentarnej bądź nielegalnej opozycji o celach rewolucyjnych. Przez władze PRL oceniana była, szczególnie na początku, jako ruch anarchistyczny.

=== Kontestacja religijna ===
Pojawia się w ramach określonej religii i przejawia się w negowaniu obowiązującej doktryny lub stosowanych praktyk. Przykładami kontestatorów religijnych mogą być Marcin Luter i Jan Kalwin. Kontestatorami nazywa się odstępców, członków sekt, kacerzy (od montanistów, arian, manichejczyków, waldensów, katarów, husytów do mennonitów), purytanów, kwakrów, mormonów, shakerysów i amiszów.

=== Kontestacja ekonomiczna ===
Jej celem jest wykazanie anachronizmu i wymuszenie zmian w zakresie organizacji produkcji, technologii lub podziału dóbr. Kontestacji ekonomicznej towarzyszy zwykle kontestacja polityczna i społeczna. Formy działania stosowane przez kontestatorów ekonomicznych to: strajk, sabotaż, bojkot.

=== Kontestacja społeczna ===
Celem jej jest zmiana stosunków społecznych, a w szczególności:

zniesienie dominacji jednych warstw społecznych nad innymi,
zniesienie przywilejów zastrzeżonych dla określonych grup społecznych.
Przejawem tego rodzaju kontestacji była dziewiętnastowieczna koncepcja socjalizmu stworzona przez Marksa i Engelsa.

== Postawy kontestacyjne ==
Ze względu na zakres działania wyróżnia się kontestacje:

bierną – polegającą na wyrażeniu swojego stosunku do kontestowanych struktur; przybiera często formę alienowania się, ucieczki (np. w narkotyki),
czynną – polegającą na podejmowaniu działań, mających na celu zmianę istniejących struktur.
W zależności od postawionych celów, okoliczności społeczno-politycznych i osobowości kontestatora postawy kontestacyjne mogą przybierać różne formy:

odstępstwo od powszechnie przyjętych zasad,
działanie skierowane przeciwko istniejącym normom prawnym, obyczajowym, np. odmowa służby wojskowej,
sprzeciw wobec istniejących struktur politycznych i społecznych,
bunt przeciw obowiązującej hierarchii wartości,
marginalizacja własnych potrzeb,
demonstracyjne odcięcie się od powszechnie akceptowalnych stylów życia, alienacja – może przejawiać się m.in. poprzez strój, ekscentryczne zachowanie, zarost, brak higieny.
Ta różnorodność postaw powoduje, że kontestatorami mogą być zarówno politycy, prorocy, mistycy, rewolucjoniści, jak i zbrodniarze, maniacy, outsiderzy.

== Historia pojęcia ==
Mimo że zachowania kontestacyjne znane były od zawsze, pierwszy raz użyto tego terminu na opisanie ruchu hippisowskiego w latach 60 XX w. Według Palecznego termin ten został wprowadzony w celu uwolnienia się od emocjonalnego i wartościującego nacechowania, od jakiego nie były wolne dawniej stosowane określenia: buntownik, wichrzyciel, wywrotowiec, kacerz, heretyk, anarchista, warchoł i inne podobne.

== Przypisy ==

== Bibliografia ==
Tadeusz Paleczny Kontestacja: Formy buntu we współczesnym społeczeństwie, Instytut Studiów Regionalnych UJ, Kraków 1997


Kryzys złożony

Kryzys złożony (ang. complex emergency) – odmiana kryzysu humanitarnego występującego w państwie lub regionie, w którym jednocześnie istnieje poważny lub całkowity upadek władzy spowodowany konfliktem wewnętrznym lub zewnętrznym.
Kryzysy złożone wymagają najczęściej interwencji międzynarodowej. Cechy charakterystyczne kryzysów złożonych to m.in. występująca przemoc, ofiary śmiertelne, przesiedlenia ludności na skalę masową, znaczące lub bardzo rozległe szkody społeczne i ekonomiczne, przeszkody (polityczne bądź militarne) w udzielaniu i dostarczaniu pomocy humanitarnej oraz zagrożenie bezpieczeństwa pracowników organizacji humanitarnych i wolontariuszy. Pomoc międzynarodowa musi mieć w takich przypadkach charakter wieloaspektowy i dużą skalę.
Kryzysy złożone występują w państwach o ugruntowanej latami niestabilnej sytuacji politycznej i gospodarczej. Niemożność poradzenia sobie ze skutkami katastrof naturalnych nakłada się tam na długoletnie wojny, głód i rozkład gospodarczy. Powoduje to przedłużanie się konfliktów i narastanie kryzysów humanitarnych. W takiej sytuacji powstałe błędne koło nie pozwala do końca ustalić, co jest główna przyczyną, a co skutkiem kryzysu. Długotrwałe wojny osłabiają zdolności władz państwowych lub lokalnych do radzenia sobie lub zapobiegania klęskom naturalnym.
Do państw dotykanych kryzysami złożonymi należą lub należały m.in.: Afganistan, Somalia, Sudan, Etiopia, Czad, Liberia, Angola, Mozambik, Sierra Leone i Kongo.

== Przypisy ==


Mapa kulturowa Ingleharta–Welzela

Mapa kulturowa Ingleharta–Welzela (także mapa kultur Ingleharta–Welzela, mapa kultury Ingleharta–Welzela) – wykres punktowy stworzony przez politologów Ronalda Ingleharta i Christiana Welzela na podstawie ankiet World Values Survey i European Values Survey.
Przedstawia ściśle powiązane wartości kulturowe, które różnią się między społeczeństwami w dwóch dominujących wymiarach: wartości tradycyjne vs. świecko-racjonalne na pionowej osi y i wartości przetrwania vs. wyrażania siebie na poziomej osi x. Przejście w górę na tej mapie odzwierciedla przejście od wartości tradycyjnych do świecko-racjonalnych, a przesunięcie w prawo odzwierciedla przejście od wartości przetrwania do wartości wyrażania siebie. Mapa pokazuje, gdzie znajdują się społeczeństwa w tych dwóch wymiarach. Klastry krajów odzwierciedlają ich wspólne wartości, a nie bliskość geograficzną.
Wartości tradycyjne podkreślają znaczenie religii, więzi rodzic-dziecko, szacunek dla władzy, absolutnych standardów i tradycyjnych wartości rodzinnych. Osoby, które wyznają te wartości, odrzucają zwykle rozwód, aborcję, eutanazję i samobójstwo. Społeczeństwa, które przyjmują te wartości, mają wysoki poziom dumy narodowej i nacjonalizmu. Wartości świecko-racjonalne mają przeciwstawne preferencje do wartości tradycyjnych. Przejście od wartości tradycyjnych do świecko-racjonalnych zostało opisane jako „zasadniczo zastąpienie religii i przesądów nauką i biurokracją jako podstawą zachowań i relacji władzy w społeczeństwie”.
Wartości wyrażania siebie dają wysoki priorytet subiektywnemu samopoczuciu, samoekspresji i jakości życia. Niektóre wartości bardziej powszechne w społeczeństwach, które je przyjmują, to ochrona środowiska, rosnąca tolerancja wobec cudzoziemców, mniejszości LGBT oraz równość płci, rosnące żądania udziału w podejmowaniu decyzji w życiu gospodarczym i politycznym (autonomia i wolność od władzy centralnej), zaufanie międzyludzkie, umiar polityczny i przesunięcie wartości wychowawczych z nacisku na ciężką pracę na wyobraźnię i tolerancję. Przejście od przetrwania do wyrażania siebie oznacza również przejście od społeczeństwa przemysłowego do społeczeństwa postindustrialnego, a także popularyzację wartości demokratycznych.
Według autorów: „Te dwa wymiary wyjaśniają ponad 70 procent wariancji międzynarodowościowej w analizie czynnikowej dziesięciu wskaźników – a każdy z tych wymiarów jest silnie skorelowany z wynikami innych ważnych orientacji”. Autorzy podkreślają, że status społeczno-ekonomiczny nie jest jedynym czynnikiem determinującym położenie kraju, gdyż ważnym czynnikiem jest także ich dziedzictwo religijne i kulturowo-historyczne.

== Przypisy ==


Nakaz sprzeczny

Nakaz sprzeczny – komunikat nakazowy kierowany do określonej osoby lub grupy zawierający niespójny lub wręcz wewnętrzne przeciwny przekaz.
Jedna z części przekazu jest w tym wypadku stwierdzeniem czegoś, a druga część tego samego przekazu, będąca stwierdzeniem czegoś na temat części pierwszej, jest niespójna (obie części wykluczają się wzajemnie). Przekaz taki może być werbalny lub niewerbalny lub przekaz werbalny może być sprzeczny z niewerbalnym (niespójność między tym, co się widzi, a tym, co się słyszy lub odczuwa). Klasycznym przykładem nakazu sprzecznego jest nakazanie komuś spontaniczności lub oferowanie pomocy z przymusu. Nakazy sprzeczne prowadzą częstokroć do podwójnego wiązania.

== Przypisy ==


Polityka poważania

Polityka poważania (ang. respectability politics) – pogląd moralistyczny uznający, że grupa marginalizowana powinna naśladować większość i charakteryzować się uprzejmością i byciem poważanym, by zyskać aprobatę i zasłużyć na prawa od dominującej grupy. Jest on wyznawany głównie przez osoby publiczne, przywódców lub naukowców, którzy są członkami różnych marginalizowanych grup. Gdy te osoby, które odniosły sukces, promują politykę poważania, może to być odebrane jako próba kontroli społeczności przez innych jej członków. Zwolennicy polityki poważania mogą próbować przedstawiać swoje osobiste wartości społeczne jako integralne i zgodne z dominującymi wartościami, w związku z czym mogą nie chcieć kwestionować polityki głównego nurtu za brak akceptacji całej grupy marginalizowanej. Ci zwolennicy mogą również nie chcieć kwestionować porażki głównego nurtu w zauważeniu, że różnorodność istnieje również w obrębie grupy marginalizowanej.
Koncepcja ta została po raz pierwszy sformułowana w 1993 roku przez Evelyn Brooks Higginbotham w książce Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920. W historii Ameryki polityka poważania była praktykowana przez czarnoskórych Amerykanów jako sposób świadomego odłożenia na bok i ograniczania praktyk kulturalnych i moralnych, które były uznawane przez szersze społeczeństwo za niegodne szacunku, szczególnie w kontekście rodziny i dobrych manier. Rozwój afroamerykańskiej polityki poważania był powiązany z pisarzami i działaczami, w tym WEB Du Bois i Bookerem Washingtonem, i może on tłumaczyć wybór i karierę polityczną Baracka Obamy. Prezydent Obama został również skrytykowany za stosowanie polityki poważania podczas jego prezydentury, na przykład podczas swojego przemówienia po decyzji wielkiego jury z 24 listopada w sprawie zastrzelenia Michaela Browna w Ferguson w stanie Missouri. Jednym z najbardziej otwartych zwolenników polityki poważania jest były koszykarz Charles Barkley.

== Mniejszości rasowe ==
Termin „polityka poważania” został po raz pierwszy użyty w kontekście czarnoskórych kobiet i ich starań, aby zdystansować się od stereotypowego i pozbawionego szacunku postrzegania ich społeczności. Polityka poważania w dalszym ciągu wpływa na zachowanie zmarginalizowanych rasowo czarnoskórych Amerykanów, którzy zyskują status i prawa poprzez „przestrzeganie hegemonicznych standardów tego, co znaczy być poważanym”. Stereotypy, których najbardziej starają się uniknąć Afroamerykanie, to lenistwo, niższość intelektualna, przemoc i niemoralność. Chociaż polityka poważania była ważnym sposobem, w jaki włączali się oni w swoje wolne życie po emancypacji, dziś istnieje wiele przykładów sytuacji, w których „umyślne ustępstwa wobec wartości społecznych głównego nurtu” czynione przez Afroamerykanów nie promują szacunku wobec nich, i jest tylko mechanizmem obronnym tej mniejszości. Ponadto niektóre badania naukowe wiążą część wysokiego obciążenia chorobą psychiczną czarnoskórych Amerykanów z ich zachowaniami asymilacyjnymi. Naukowcy Hedwiga Lee i Margaret Takako Hicken argumentują, że w dalszych rozmowach na temat polityki poważania należy zawsze rozważać konieczność negocjowania codziennych przestrzeni społecznych przez mniejszości i wpływ tego na zdrowie psychiczne.

=== Geneza terminu ===
W swojej książce Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920, Evelyn Brooks Higginbotham ukuła termin „polityka poważania”, aby opisać zmiany społeczne i polityczne w społeczności afroamerykańskiej w tym czasie. Szczególnie skoncentrowała się na rewitalizacji Czarnego Baptystycznego Kościoła (Black Baptist Church) i na tym, jak stał się on miejscem samopomocy dla czarnoskórych. Było to szczególnie prawdziwe w przypadku kobiet, dla których kościół był miejscem oporu przeciwko rasizmowi i dehumanizacji. Budowały one szkoły i świadczyły usługi pomocy społecznej, aby zwiększyć swoje poważanie i promować swoje społeczności.
Ten rodzaj mobilizacji był kontynuowany przez metodologię nauczycieli w społecznościach afroamerkańskich na Południu. Nauczyciele zachęcali swoich uczniów do integracji z białymi społecznościami klasy średniej w nadziei motywowania i inspirowania uczniów, żeby mogli uniknąć niesprawiedliwości rasowej. Nauczyciele ci postrzegali swój zawód jako akt polityczny, pomagając młodym czarnoskórym uczniom oderwać się od negatywnych stereotypów. Oczekiwano, że społeczności czarnoskórych zintegrują się z większością, by stać się bardziej „białymi” i uzyskać dostęp do korzyści politycznych.
W książce Black Power: The Politics of Liberation Kwame Ture, poprzednio znany jako Stokely Carmichael, i Charles V. Hamilton, ilustrują, w jaki sposób Tuskegee w stanie Alabama nie jest rozpoznawane politycznie przez białych polityków. Populacja Tuskegee jest w 95% czarna, jednak liczby te nie są reprezentatywne w polityce. Ture i Hamilton omawiają to, w jaki sposób Afroamerykanie muszą nieustannie udowadniać swoje kompetencje przed białymi. Jest to niekończący się cykl, ponieważ po osiągnięciu udowodnienia jednego aspektu, inny staje na drodze.

=== Black Lives Matter ===
Ruch „Black Lives Matter” jest przykładem ruchu przeciwko polityce poważania. Ruch był motywowany zastrzeleniem Trayvona Martina, nieuzbrojonego czarnego nastolatka, który został zabity przez członka straży sąsiedzkiej. Liczba późniejszych policyjnych zabójstw nieuzbrojonych czarnych mężczyzn motywowała rozmowę o stereotypach rasowych i dlatego niektóre stereotypy rasowe sugerują, że czarni mężczyźni są „niebezpieczni”. Ruch „Black Lives Matter” dowodzi, że ludzie zasługują na prawa bez względu na „wszelkie pozornie niegodne poszanowania zachowania”. Zamiast aktywnie unikać negatywnych stereotypów rasowych, ruch „Black Lives Matter” dąży do rozszerzenia koncepcji tego, co znaczy być „poważanym”, i argumentuje, że negatywnym stereotypowym zachowaniom nie należy przeciwstawiać się śmiertelną siłą.

== LGBT ==
Idea polityki poważania w kontekście społeczności LGBT polega na asymilacji osób LGBT/mniejszości seksualnych w hegemoniczną, heteronormatywną kulturę i społeczeństwo. Miałoby to zostać osiągnięte przez unikanie rzeczy i zachowań stereotypowo związanych z homoseksualizmem (takich jak cross-dressing, krzykliwy ubiór, publiczne okazywanie uczuć, parady równości) i zachowywanie się w „heteroseksualny” sposób. Istnieje wiele perspektyw na to, czy zaangażowanie się w politykę poważania jest dobrym sposobem dla osób LGBT na uzyskanie akceptacji. Jedną perspektywą jest to, że asymilacja jest ważnym i niezbędnym elementem uzyskania praw społeczności LGBT, a dzięki niej osoby LGBT będą miały więcej miejsca na działanie w ramach głównego nurtu, aby uczynić go bardziej akceptującym. Przeciwna perspektywa twierdzi zaś, że asymilacja tylko wzmacnia heteronormatywność społeczeństwa i czyni różnorodność niewidoczną.
Kampanie na rzecz praw osób LGBT również zmagały się z kwestią polityki poważania. Wprowadzono rozróżnienie między postawą celebrującą i afirmującą różnicę seksualną w kampaniach z lat 60. a współczesnym podejściem, które umniejsza różnice seksualne oraz przedstawia osoby LGBT jako posiadające podobne wartości do szerokiego społeczeństwa heteroseksualnego, i podobne do osób heteroseksualnych. J. Bryan Lowder, pisząc dla Slate'a, nazwał Caitlyn Jenner zwolenniczką polityki poważania w społeczności osób transpłciowych.

=== Równość małżeńska ===
Przykładem polityki poważania stosowanej przez społeczność LGBT w Stanach Zjednoczonych była sprawa Obergefell v. Hogges z 2015, kiedy Sąd Najwyższy USA orzekł, że małżeństwa osób tej samej płci są legalne. Wiele argumentów na rzecz włączenia społeczności LGBT w heteronormatywną instytucję małżeństwa przekonywało, że prawo osób LGBT do małżeństwa nie zakwestionuje ani nie zmieni tradycyjnych wartości małżeńskich, takich jak monogamia.

== Kobiety ==
W Polsce i wielu innych krajach nadal istnieją role płciowe, które określają „godne” zachowania zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Historycznie szacunek kobiet wiązał się z pewnymi cechami, których posiadanie pozwalało na pewne praw i korzyści. Niektóre z najbardziej spójnych przymiotników używanych do opisania szacunku kobiet są „schludne, proste, ciche i skromne”. Polityka poważania kobiet różni się od polityki poważania LGBT czy Afroamerykanów, ponieważ aby zyskać szacunek, kobiety muszą przestrzegać stereotypów kobiecości, podczas gdy osoby LGBT i czarnoskóre mogą liczyć na szacunek tylko unikając stereotypów związanych z ich własnymi grupami. Współczesna polityka poważania kobiet jest dodatkowo skomplikowana z powodu niespójnej presji społecznej na kobiety w odniesieniu do seksualności. Według Lary Karaian, profesor z Carleton University, kobiety otrzymują niespójne wiadomości na temat tego, co jest godnym szacunku zachowaniem seksualnym, co prowadzi do wiktymizacji seksualnej i slut-shamingu (najczęściej młodych dziewcząt).

=== Kobiety i moda ===
Jednym z elementów polityki poważania jest ubranie. Sposób, w jaki kobiety się ubierają, wskazuje na ich miejsce i poziom szacunku w społeczeństwie i społeczności. Kobiety, które ubierają się „godnie”, częściej są akceptowane w instytucjach społecznych i politycznych. Ten precedens stał się najbardziej widoczny w epoce wiktoriańskiej.

=== Kobiety i małżeństwo ===
Według autorów takich jak Simone de Beauvoir małżeństwo jest elementem polityki poważania kobiet. Chociaż małżeństwo daje dostęp do różnych świadczeń, takich jak opieka zdrowotna i podatkowa, de Beauvoir twierdzi, że wiąże się to również z koniecznością przestrzegania burżuazyjnego poważania. Jest on specyficzny dla kobiet i wymaga od kobiet „pełnienia służby w małżeństwie”. Usługi te obejmują zaspokajanie seksualnych potrzeb mężczyzn i opiekę nad domem. Dzisiaj polityka poważania w małżeństwach jest kwestionowana, ale nie została usunięta przez wyższy poziom równości ekonomicznej i społecznej mężczyzn i kobiet.

== Przypisy ==


Pomoc narzucona

Pomoc narzucona – działania wspierające osobę lub grupę, realizowane przymusowo, pod nakazem jakiejś instytucji (np. sądu) lub na prośbę jakiejś osoby lub instytucji, mające poważne konsekwencje dla funkcjonowania zainteresowanego w środowisku rodzinnym lub społecznym. Nakaz przyjęcia pomocy jest nakazem sprzecznym, ponieważ pomoc może być w pełni skuteczna jedynie w przypadkach, gdy osoba zainteresowana takiej pomocy oczekuje i pragnie. W związku z powyższym pomoc narzucona bywa często odrzucana przez potencjalnego odbiorcę.

== Przypisy ==


Poradoznawstwo

Poradoznawstwo (także: znawstwo poradnictwa, teoria poradnictwa, nauka o poradnictwie  ang. couselling studies, counsellogy) – subdyscyplina naukowa, której przedmiotem badań jest szeroko rozumiane poradnictwo.
Poradoznawstwo, jako odrębna subdyscyplina, zostało wykreowane w Polsce przez Alicję Kargulową. Rozwija się poprzez badania oraz korzystanie z wiedzy zaczerpniętej z nauk społecznych i humanistycznych, głównie psychologii, socjologii, andragogiki oraz teorii komunikacji i medioznawstwa. Z metodologicznego punktu widzenia jest interdyscyplinarnym interparadygmatycznym dyskursem operującym wiedzą opisową i eksplikacyjną: teoretyczną, technologiczną, metodologiczną.  W dyskursie poradoznawczym pojawiają się też próby aplikacji myśli filozoficznej. Głównym celem poradoznawstwa jako nauki jest opis, analiza i interpretacja praktyki poradniczej. Według Alicji Kargulowej  przedmiotem badań poradoznawczych są realne osobiste (psychologiczne) i społeczne fakty, zdarzenia i procesy często ściśle ze sobą powiązane, polegające na wspomaganiu jednych ludzi przez drugich, przez udział w konstruowaniu relacji poradniczej, stwarzaniu warunków dla jej zaistnienia i rozwoju; jak i dokonane przez różnych badaczy naukowe jej opisy typologiczne, interpretacje lub wyjaśnienia jej sensu, czy też osobistego i/lub społecznego znaczenia, umożliwiające wyciąganie wniosków, ustalanie prawidłowości, dokonywanie generalizacji. W skrócie, poradoznawstwo-teoria - według Kargulowej - jest otwartym dyskursem naukowym, który ma umożliwiać pogłębianie rozważań nad poradnictwem-praktyką, realizowaną w zachowaniach jednostkowych i działaniach społecznych.

== Zobacz też ==
Naukowe Towarzystwo Poradoznawcze
Studia Poradoznawcze

== Przypisy ==


Pragma

Pragma to jeden z sześciu podstawowych stylów miłości, wyróżnionych przez kanadyjskiego socjologa Johna Alana Lee w jego klasyfikacji typów miłości, znanej jako "kolory miłości" (ang. colour wheel theory of love). Termin ten odnosi się do miłości pragmatycznej, charakteryzującej się podejściem realistycznym i praktycznym w relacjach międzyludzkich.

== Charakterystyka ==
Pragma łączy elementy stylów ludus (miłość zabawowa) i storge (miłość przyjacielska). W przeciwieństwie do intensywnego, emocjonalnego stylu eros czy obsesyjnego mania, pragma opiera się na rozsądnym poszukiwaniu partnera, z którym łączą wspólne cele, zgodność wartości oraz wzajemne korzyści. Osoby preferujące ten styl zwracają uwagę na kompatybilność osobowości, stabilność finansową oraz możliwość wspólnego rozwoju. Pragmatyczne podejście do miłości charakteryzuje się świadomym wyborem partnera w oparciu o długoterminowe korzyści i wzajemne wsparcie.

== Historia i rozwój koncepcji ==
John Alan Lee przedstawił swoje teorie dotyczące miłości w pracy Colours of Love: An Exploration of the Ways of Loving opublikowanej w 1973 roku. Jego klasyfikacja obejmuje sześć typów miłości:

Eros – miłość romantyczna i namiętna,
Ludus – miłość zabawowa i lekka,
Storge – miłość przyjacielska i oparta na przywiązaniu,
Pragma – miłość praktyczna i realistyczna,
Mania – miłość obsesyjna i zaborcza,
Agape – miłość altruistyczna i bezinteresowna.
Każdy z tych typów reprezentuje odmienny sposób doświadczania i wyrażania uczuć. Pragma, zorientowana na logikę i rozsądek, bywa często przeciwstawiana bardziej emocjonalnym formom miłości, lecz jej znaczenie dla trwałości związków jest niezaprzeczalne. Badania wskazują, że pary kierujące się zasadami pragmatyki w związkach są bardziej skłonne do podejmowania wspólnych decyzji i dzielenia odpowiedzialności w codziennym życiu.

== Znaczenie w relacjach ==
W kontekście związków międzyludzkich pragma promuje racjonalne podejście do miłości. Osoby kierujące się tym stylem często wybierają partnerów na podstawie zgodności światopoglądowej, wspólnych celów życiowych i możliwości budowania bezpiecznej przyszłości. Ten styl miłości jest często porównywany do modelu partnerstwa, w którym każda ze stron wnosi równość i zobowiązanie do wspólnego rozwoju. W kontekście związków aranżowanych pragma jest szczególnie istotna, ponieważ wybór partnera opiera się głównie na zgodności praktycznej.

== Przykłady pragmatycznej miłości ==
Przykładami pragma w kulturze popularnej są bohaterowie literaccy i filmowi, którzy kierują się rozwagą i planowaniem przy wyborze partnera. W literaturze klasycznej tego rodzaju relacje często pojawiają się w kontekście małżeństw aranżowanych lub związków, w których priorytetem są zobowiązania rodzinne i społeczne. Pragmatyczna miłość, mimo braku intensywnych emocji, bywa fundamentem stabilnych związków, opartych na wzajemnym szacunku i zaufaniu.

== Współczesne badania ==
Pragma pozostaje przedmiotem badań psychologicznych i socjologicznych. Badacze zwracają uwagę na jej rolę w kształtowaniu partnerskich relacji o długoterminowym potencjale. Prace Susan Hendrick i Clyde'a Hendricka nad stylami miłości dowodzą, że osoby preferujące pragmę często mają bardziej realistyczne oczekiwania wobec związków, co pozytywnie wpływa na ich trwałość.

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Lee, John Alan. Colours of Love: An Exploration of the Ways of Loving. New Press, 1973.
Sternberg, Robert J. The Psychology of Love. Yale University Press, 1988.
Hendrick, Susan S. i Clyde Hendrick. "A Theory of Love Styles." Journal of Personality and Social Psychology, 1986.
https://www.sensity.pl/szesc-stylow-milosci-czyli-jak-przezywamy-milosc/
Teoria trójkątna miłości Roberta Sternberga
Style przywiązania


Próg destabilizacji

Próg destabilizacji (także: próg niestabilności) – moment, poza którym interakcje pomiędzy poszczególnymi elementami systemu przestają zmierzać w kierunku przywrócenia poprzedniego stanu jego funkcjonowania. Siły wewnętrzne systemu po tym momencie wzmacniają się wzajemnie i doprowadzają do przejścia systemu w inny stan. Jest to dla systemu czas kryzysu, ponieważ poprzednia równowaga została zakłócona, a nie uległa jeszcze wykrystalizowaniu nowa równowaga.

== Przypisy ==


Radykalizacja

Radykalizacja – proces, w którym jednostka lub grupa osób nabiera radykalnych poglądów. Radykalizacja może się łączyć ze wzrostem akceptacji zradykalizowanej osoby dla stosowania przemocy wobec innych grup społecznych lub osób. Często łączy się z pojęciami ekstremizmu i terroryzmu.

== Przypisy ==


Relacje parasocjalne

Relacje parasocjalne (relacje paraspołeczne)-  rodzaj jednostronnych, pozornych relacji interpersonalnych, w których jedynie jedna ze stron zna tę drugą. Relacje parasocjalne zachodzą najczęściej między odbiorcą, a znaną osobą lub postacią fikcyjną. W tego typu relacjach dana osoba publiczna przemawia i zachowuje się wobec swoich odbiorców w ten sposób, aby stworzyć iluzję bliskości oraz zaufania do tej osoby. Powoduje to u odbiorcy wrażenie, że nawiązuje z drugą stroną więź, mimo że relacja jest jedynie jednostronna.
Relacje parasocjalne utrwalają się poprzez zaufanie i otwartość osoby medialnej wobec odbiorcy. Tym samym powodując, że odbiorcy czują się związani z tą osobą, tak jakby byli z bliskim przyjacielem, interpretując jej wygląd, gesty, sposób mówienia oraz postępowanie.

== Pochodzenie i dalsze badania ==
Określenie „relacja parasocjalna" po raz pierwszy użyli Donald Horton oraz R. Richard Wohl w 1956 roku w artykule „Mass Communication and Para-Social Interaction: Observations on Intimacy at a Distance”. W swojej publikacji skupili się na opisaniu reakcji, zachodzącej podczas oglądania osób występujących w telewizji lub w radiu przez odbiorcę, w porównaniu ze standardowym stosunkiem społecznym. Horton i Wohl zbadali różne interakcje, zachodzące między odbiorcą mediów masowego przekazu i osobami medialnymi oraz uznali relacji paraspołecznej, w której odbiorca zachowuje się tak, jakby był w standardowej relacji z drugim człowiekiem. Relacje paraspołeczne występowały jeszcze przed stworzeniem środków masowego przekazu, jednak upowszechnienie dostępu do szerokiego grona odbiorców, pozwoliło dogłębniej przyjrzeć się temu zjawisku.
Z czasem termin relacji parasocjalnych został przyjęty przez psychologów, którzy w późniejszych badaniach obserwowali relacje zachodzących między konsumentem mediów masowego zasięgu, a osobami, które w nich występują. Horton oraz Wohl zasugerowali, że dla większości odbiorców interakcje parasocjalne mogą komplementować ich dotychczasowe więzi społeczne, jednak zasugerowali też, że istnieją jednostki, które zastępują swoje realne więzi społeczne na zachowania paraspołeczne.

== W mediach społecznościowych ==
Mimo że pierwotne badania skupiły się na relacjach parasocjalnych w rozumieniu telewizyjnym czy filmowym, to rozwinięcie nowych technologii takich jak Internet, zmusiło do bliższego przyjrzenia się temu zjawisku. Wielu naukowców doszło do wniosku, że relacje paraspołeczne nie występują jedynie w radiu czy telewizji, ale również istnieją w środowisku internetowym, np. w blogach, czy innych serwisach społecznościowych. Zastosowania relacji paraspołecznych w środowiskach internetowych są stale dokumentowane w literaturze od początku XXI wieku.
Młodzi ludzie chętnie korzysta ją z mediów społecznościowych, takich jak Facebook, Twitter, czy Youtube i odwiedzają te portale z ciekawości. Twierdzą, że zawsze dzieje się na nich coś ciekawego i pozwalają im dowiedzieć się wielu informacji. Młodzi internauci twierdzą też, że interakcje zachodzące na portalach społecznościowych, są dużo prostsze niż te poza Internetem.

=== Youtube ===
Youtube jest jedną z platform społecznościowych, na której użytkownicy mogą zamieszczać stworzone przez siebie filmy. Stała się popularną formą mediów, która dla obecnego pokolenia jest porównywalna z telewizją. Twórcy zezwalają na wgląd do swojego codziennego życia poprzez zamieszczane na platformie vlogi. Relacje parasocjalne są powszechne pomiędzy twórcą, a jego widzami, ze względu na chęć twórcy do interakcji z gronem odbiorców. Wielu twórców też udostępnia bardziej osobiste detale ze swojego życia, nawet jeżeli tożsamość pod którą się przestawiają w sieci nie jest zbyt autentyczna.
Ze względu też na interaktywny charakter Youtube'a i bezpośrednie zwracanie się do odbiorców, łatwiejsze jest powstawanie relacji parasocjalnych. Ludzki mózg przetwarza doświadczenia na poziomie medialnym podobnie jak doświadczenia bezpośrednie. Tym samym formy okazywania wdzięczności, w tym przypadku tj. polubienia, komentowanie czy subskrybowanie, są uznawane jako forma budowania relacji.

== Podłoże psychologiczne ==
Relacje parasocjalne są więziami psychologicznymi, w których osoba medialna prowadzi stałą relację z użytkownikiem mediów. Odbiorcy zaczynają na niej polegać, chcą wchodzić w interakcje oraz traktują ją jak bliskiego przyjaciela. Mają związane wspomnienia z tą osobą i mają przekonanie, że znają ją lepiej niż ktokolwiek inny. Użytkownicy mediów mają więc możliwość czerpania korzyści jak w prawdziwej przyjaznej relacji bez zobowiązania czy wysiłku. Mogą kontrolować swoje doświadczenie relacji parasocjalnej i wycofać się w dowolnym momencie bez żadnych realnych konsekwencji.
Wyniki niektórych badań sugerują, że relacje paraspołeczne natężają się, ponieważ odbiorca odczuwa samotność, ogólnie niezadowolenie lub ma nieciekawe alternatywy w prawdziwym życiu. Więź odbiorcy z osobą medialną może pomóc podbudować pewność siebie i dać poczucie przynależności, ale również może obniżyć poczucie własnej wartości, czy wytworzyć nierealne oczekiwania wobec życia. Wiele osób może używać tych relacji jako dopełnienie, ale w niektórych przypadkach jako całkowity substytut realnych stosunków społecznych.

== Pozytywne skutki relacji parasocjalnych ==

=== Media jako źródło nauki ===
Relacje parasocjalne mogą powstać już we wczesnym dzieciństwie, np. małe dzieci mają tendencję do nawiązywania takich relacji z postaciami, które widzą w programach i filmach w telewizji. Przykładowo w serialach dla dzieci tj. Dora Poznaje Świat, bohaterka bezpośrednio zwraca się do publiki, angażując ją w to, co dzieje się na ekranie oraz stwarza wrażenie prowadzenia konwersacji. Ciąg interakcji prowadzi do wrażenia u odbiorców, że nawiązują z postacią fikcyjną przyjacielską więź. Taka forma interakcji, stwarza możliwość edukacji dziecka. Badania również wykazały, że dzieci są bardziej skłonne do przyswojenia jakiejś koncepcji, jeżeli jest ona przedstawiana przez postać, z którą czują się powiązane parasocjalnie.

== Negatywne skutki relacji parasocjalnych ==

=== Negatywne postrzeganie własnego ciała ===
Przeprowadzone badania sprawdziły związek zachodzący pomiędzy stycznością z mediami, a obrazem ciała u młodzieży, w szczególności kładąc nacisk na relacje parasocjalne, a porównywanie siebie z różnymi postaciami u badanych. Badania przeprowadzono łącznie na 391 uczniach klas siódmych i ósmych. Wyniki wykazały, że styczność z mediami negatywnie wpływa na postrzeganie samego siebie u badanych oraz że porównywanie siebie do ulubionych postaci zniekształcało postrzeganie realnego obrazu ciała.

== Przypisy ==


Seksualizacja

Seksualizacja – proces, w wyniku którego wartościowanie drugiej osoby oraz siebie samego/siebie samej dokonywane jest przez pryzmat atrakcyjności seksualnej. Odbywa się w 3 wymiarach: społeczno-kulturowym, interpersonalnym i intrapsychicznym. Polega na instrumentalnym podejściu do osoby poprzez postrzeganie jej jako przedmiotu do seksualnego wykorzystywania w oderwaniu od jej godności i aspektów osobowościowych, zaś wartość osoby jest mierzona poziomem atrakcyjności seksualnej.
W odniesieniu do dzieci i młodzieży, seksualizacja stanowi przykład nakładania norm, zasad, wymogów, potrzeb, wyglądu i zachowań należących do świata dorosłych.
Na podstawie raportu Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, jak również wyników badań polskich i zagranicznych ekspertów, przedstawiono przejawy seksualizacji we współczesnej kulturze – widoczne w muzyce, czasopismach młodzieżowych, Internecie i produktach, takich jak lalki.

== Wymiary seksualizacji ==
Wyróżnić można:

Wymiar społeczno-kulturowy - najlepiej objaśnić na przykładzie telewizji. Na szklanym ekranie przedstawia się świat zdeterminowany głównie męskim sposobem odbioru seksualności.
Wymiar interpersonalny - wskazuje na kontekst rodzinny i tutaj badania pokazują, że sposób myślenia rodziców o innych w kontekście płci ma znaczący wpływ na to, w jaki sposób dziecko postrzega samego siebie, swoją płeć oraz wpływa na jego zachowania w stosunku do innych.
Wymiar intrapsychiczny - wymiar który zachodzi w percepcji danej osoby. To swego rodzaju wewnętrzy konflikt dotyczący codziennych wyborów.

== Przypisy ==


Shibuya Mirai

Shibuya Mirai – chatbot zaprogramowany i obdarzony cechami siedmioletniego chłopca. Jest on pierwszym botem sztucznej inteligencji, który otrzymał tożsamość i kartę mieszkańca Tokio, stolicy Japonii. W dniu 4 listopada 2017 roku wystawiono dokument tokubetsu jūminhyō (specjalne zaświadczenie o miejscu zamieszkania) uznający go za mieszkańca dzielnicy Shibuya.

== Shibuya Mirai ==
Shibuya Mirai jest oficjalnym mieszkańcem tokijskiej dzielnicy Shibuya w Tokio zamieszkanej przez około 224 000 osób, pomimo tego, że jest tylko chatbotem w aplikacji do obsługi wiadomości Line. Pomysłodawcą przedsięwzięcia są lokalne władze okręgu Shibuya, którym w wykreowaniu nowego mieszkańca pomógł Microsoft. Twórcom zależy na tym, aby bot służył do komunikacji z obywatelami okręgu. Liczą na to, że mieszkańcy chętniej będą rozmawiać z ludzkim botem niż z urzędnikami i będą opowiadać o problemach i sprawach dotyczących życia w dzielnicy. Ma to poprawić komunikację między mieszkańcami a władzami.
Aby jak najbardziej „uczłowieczyć” wirtualną postać, postanowiono nadać jej ludzkie cechy i wymyślić zainteresowania. Tak więc przedstawiony jest jako nad wiek rozwinięty uczeń pierwszej klasy szkoły podstawowej, który kocha rozmawiać z ludźmi oraz ich obserwować, a jego hobby to robienie zdjęć. Dzięki sztucznej inteligencji może prowadzić rozmowy tekstowe z ludźmi w aplikacji do obsługi wiadomości LINE, a także modyfikować i odsyłać selfie swoich rozmówców. Twarz chłopca jest kompilacją wielu twarzy i będzie zmieniana w przyszłości. Jego imię pisane w alfabecie łacińskim ma postać MirAI, gdzie AI oznacza artificial intelligence, sztuczną inteligencję.
Shibuya Mirai jest pierwszym w historii botem, któremu nadano obywatelstwo, natomiast pierwszym humanoidalnym robotem, który otrzymał obywatelstwo jest wyprodukowany przez firmę Hanson Robotics z Hongkongu robot obdarzony sztuczną inteligencją o imieniu Sophia. Obywatelstwo zostało jej przyznane w październiku 2017 roku w Arabii Saudyjskiej.

== Inni „mieszkańcy” ==
Shibuya Mirai jest pierwszym botem sztucznej inteligencji, zarejestrowanym formalnie jako „mieszkaniec”, ale tego rodzaju „urzędowe uznanie” nie jest w Japonii nowością. W 2003 roku
podobnie „potraktowano” ogromnie popularną gwiazdę mangi i anime, robota Astro i częstego gościa stolicy, fokę Tama.

=== Astro Boy ===
W 2003 roku kultowy bohater mangi i anime, robot Tetsuwan Atom (ang. Astro Boy, Astro, Iron Arm Atom, Mighty Atom; jap. 鉄腕アトム Tetsuwan Atomu) został zarejestrowany jako mieszkaniec miasta Niiza w prefekturze Saitama pod adresem: Tezuka Production Company, 4-4-14, Nobidome, Niiza-shi w 2003 roku.
Astro Boy został stworzony przez reżysera Osamu Tezukę pierwotnie jako manga w 1952 roku, a następnie jako TV serial anime w 1963 roku. Różnego rodzaju adaptacje oraz wykorzystywanie postaci robota są aktualne do dziś. Data rejestracji Tetsuwana to 40. rocznica powstania serialu i data jego narodzin „w przyszłości”.

=== Tama-chan ===
W 2002 roku na rzece Tama na terenie Tokio został zauważony samiec foki brodatej (fokowąs brodaty, Erignathus barbatus). „Zadomowił się” na kilka miesięcy w rzekach przepływających przez stolicę, co przyniosło mu ogromną popularność, także dzięki bezpośrednim transmisjom TV. Otrzymał imię Tama (pieszczotliwie: Tama-chan) i został zarejestrowany jako honorowy mieszkaniec jednej z dzielnic Jokohamy, Nishi-ku.
Decyzja ta spowodowała protesty grupy stałych mieszkańców cudzoziemców (np. Chińczyków, Koreańczyków), którzy są objęci innym, odrębnym systemem rejestracji.

== Uwagi ==

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Strona oficjalna projektu (jap.)
Artykuł prasowy nt. projektu


Socjologia publiczna

Socjologia publiczna – nurt w socjologii odnoszący się do podejścia do tej dyscypliny naukowej, który stara się wyjść poza ramy uniwersytetu w celu zaangażowania się w dialog z szerszą publicznością. Jest zatem w większym stopniu stylem uprawiania socjologii niż metodą, teorią czy zbiorem wartości. Michael Burawoy kontrastował ją z profesjonalną socjologią, formą socjologii akademickiej, która trafia w zasadzie jedynie do innych profesjonalnych socjologów.

== Podstawowe założenia ==
Nurt ten opiera się przede wszystkim na zerwaniu z ideałem obiektywnej nauki spoglądającej z góry na świat społeczny i poszukującej uniwersalnych praw, zgodnie z którymi funkcjonują społeczeństwa. Socjologia publiczna nie dąży do poznawania prawdy dla niej samej, ale jest zawsze „po coś”: kluczowa jest relacja naukowca nie z obiektywną wiedzą naukową, lecz ze społeczeństwem, do którego należy. Stąd przymiotnik „publiczna”: socjolog wchodzi w dialog z różnymi „publicznościami”, by zdobyć wiedzę o ich problemach czekających na rozwiązanie lub przekazać im wyniki własnych badań – albo nawet działać razem z nimi. Najbardziej interesuje go stan i problemy otaczającego go świata, a nie rozwijanie teorii czy metodologii – to ostatnie jest wtórne i podporządkowane celom praktycznym. Socjolog publiczny nie jest neutralny (podkreślana przez niektórych naukowców neutralność czy obiektywność jest zresztą często fałszywa i maskuje wspieranie status quo), lecz staje po stronie społeczeństwa i – jak to mówi Burawoy – przeciwko z jednej strony despotyzmowi przerośniętego państwa a tyranią rynków z drugiej.
Burawoy i inni zwolennicy socjologii publicznej starali się zachęcać przedstawicieli dyscypliny do prowadzenia badań w sposób jawnie zaangażowany społecznie i politycznie. Tym samym mieliby stymulować debaty toczone na tematy takie jak porządek społeczny, udział w życiu politycznym, cele ruchów społecznych czy rola instytucji społeczeństwa obywatelskiego. Tym samym socjologia publiczna doprowadziła do ożywienia wewnątrz dyscypliny i skłoniła do refleksji nad tym jak powinno wyglądać społeczeństwo. Wiele wersji socjologii publicznej miało niewątpliwie charakter normatywny i polityczny. Z tego też powodu wielu socjologów zaprotestowało przeciwko temu podejściu.

=== Socjologia publiczna a wyobraźnia socjologiczna ===
Burawoy i Jonathan VanAntwerpen z Uniwersytetu kalifornijskiego w Berkeley pisali, że ich koncentracja na instytucjonalizacji socjologii publicznej ma na celu rozbudzenie w społeczeństwie wyobraźni socjologicznej, którą Charles Wright Mills zdefiniował jako umiejętność ukazywania związku pomiędzy „prywatnymi troskami” pojedynczych osób czy rodzin i „publicznymi problemami” tkwiącymi w strukturze społecznej. Socjologia, poprzez ujawnianie społecznych przyczyn indywidualnych trosk, miała dawać podstawy do zmiany zastanej rzeczywistości

=== Socjologia publiczna a socjologia stosowana ===
Uprawianie socjologii w sposób zaangażowany nie jest nową koncepcją. Już Ferdinand Tönnies wyróżniał socjologię stosowaną, czyli taką, która miała wykorzystywać uogólnienia teoretyczne do analizy procesów rozwoju społecznego, od socjologii czystej czyli teoretycznej socjografii, która skupiała się jedynie na opisie. Socjologia stosowana czyli wiedza socjologiczna wykorzystywana do celów praktycznych w pierwszej połowie XX wieku, znalazła swoje teoretyczne ujęcie w pracach takich socjologów jak Louis Wirth (1931) (socjologia kliniczna) czy Leon Petrażycki (nauki stosowane).
Również sam Michael Burawoy przyznaje, że: Nie ma nic nowego w socjologii publicznej; to, co jest nowe, to groźny kontekst, w którym żyjemy. Ten kontekst, zdaniem Burawoya, to czasy dominacji rynku, która zagraża podstawom życia społecznego.

== Inne publiczne nauki społeczne ==
Socjologowie nie byli sami w debacie „o publiczną rolę” nauk społecznych. Podobne dyskusje miały miejsce w dyscyplinach takich jak ekonomia, nauki polityczne, antropologia, geografia i historia oraz różnych subdyscyplinach, w tym ekologii politycznej. Starając się przenieść te różne dyscypliny „w stronę bardziej publicznych nauk społecznych”, Craig Calhoun, prezes Social Science Research Council, zachęcał socjologów i innych przedstawicieli nauk społecznych do tego, by zadali pytanie przedstawicielom nauk społecznych o to, co zachęca do innowacji, co sprawia, że wiedza jest przydatna, i jak realizować oba te cele, z uwzględnieniem zarówno bezpośrednich potrzeb jak i długotrwałych zdolności [1]. Calhoun również wszedł do publicznej debaty na temat socjologii krytycznej, oceniając projekt socjologii publicznej i uznając jej specyficzną „obietnicę” i twierdząc, że to czy socjologia odnajdzie swoje znaczenie w sferze publicznej ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości dyscypliny.

== Przypisy ==


Socjologizm

Socjologizm – kierunek w socjologii, jedno z odgałęzień pozytywizmu.
Ogólnie socjologizm określany jest jako teoria, według której socjologia jest nauką zdolną do samodzielnego wyjaśniania faktów społecznych, a nawet będąca w stanie rozwiązać wszelkie problemy filozoficzne i moralne.

== Przypisy ==


Sophia (robot)

Sophia – humanoidalny robot, wyprodukowany przez firmę Hanson Robotics z Hongkongu. Obdarzona jest sztuczną inteligencją, aby uczyć się, dostosowywać do ludzkich zachowań i pracować z ludźmi. Udzieliła wielu wywiadów na całym świecie. W październiku 2017 została obywatelem Arabii Saudyjskiej, stając się pierwszym robotem, który otrzymał obywatelstwo jakiegokolwiek kraju.

== Historia ==
Jak sama twierdzi, została aktywowana 19 kwietnia 2015. Wizualnie wzorowana była na aktorce Audrey Hepburn. Zyskała popularność ze względu na ludzkie zachowania i wygląd w porównaniu do poprzednich wersji robotów. Według Hanson Robotics Sophia posiada sztuczną inteligencję, wizualne przetwarzanie danych i system rozpoznawania twarzy. Imituje ludzkie gesty i mimikę, jest w stanie odpowiedzieć na pewne pytania i przeprowadzić proste rozmowy na wstępnie zdefiniowane tematy, na przykład o pogodzie. Korzysta z technologii rozpoznawania głosu firmy Alphabet Inc. (macierzysta spółka Google) i został zaprojektowany z myślą o tym, aby robot stawał się mądrzejszy z upływem czasu. Oprogramowanie sztucznej inteligencji Sophii stworzyła firma SingularityNET. Analizuje ono rozmowy i wyodrębnia dane, które pozwalają jej udzielać lepszych odpowiedzi w przyszłości.
Hanson zaprojektował Sophię jako odpowiednią towarzyszkę dla osób starszych w domach opieki lub dla tłumów podczas dużych imprez lub w różnego rodzaju parkach. Wyraził nadzieję, że ostatecznie będzie mogła wchodzić w interakcje z innymi ludźmi, opanowując umiejętności społeczne.

== Możliwości ==
Sophia jest koncepcyjnie podobna do programu ELIZA, który był jedną z pierwszych prób symulowania ludzkiej rozmowy. Był on zaprojektowany w ten sposób, aby udzielał pisemnych odpowiedzi na konkretne pytania lub wyrażenia, podobnie jak chatbot. Odpowiedzi te wykorzystywane są do tworzenia iluzji robota rozumiejącego rozmowę. Informacje są udostępniane w chmurze obliczeniowej, która umożliwia analizę danych wejściowych i odpowiedzi za pomocą technologii blockchain.

== Wydarzenia ==

Sophia udzieliła wielu wywiadów w taki sam sposób jak człowiek, nawiązując rozmowę z dziennikarzami. Niektóre odpowiedzi były bezsensowne, podczas gdy inne imponowały rozmówcom, na przykład długa dyskusja z Charlie Rose w programie 60 Minutes. W wywiadzie dla CNBC, gdy prowadzący wyraził obawy dotyczące zachowania robotów, Sophia w odpowiedzi zażartowała, że ten zbyt wiele czytał wypowiedzi Elona Muska i oglądał hollywoodzkie filmy.
11 października 2017 Sophia została przedstawiona Organizacji Narodów Zjednoczonych w krótkiej rozmowie z zastępcą sekretarza generalnego ONZ Aminą J. Mohammed. 25 października w trakcie szczytu Future Investment Summit w Rijadzie otrzymała obywatelstwo Arabii Saudyjskiej, stając się pierwszym w historii robotem przynależnym do określonego narodu. Wzbudziło to wiele kontrowersji, np. niektórzy komentatorzy zastanawiali się, czy to oznacza, że Sophia może głosować lub wyjść za mąż oraz czy celowe wyłączenie jej systemu można uznać za morderstwo. Użytkownicy mediów społecznościowych wykorzystali obywatelstwo Sophii jako argument do kwestionowania praw człowieka w Arabii Saudyjskiej.
W czerwcu 2018 roku Sophia po raz pierwszy przyjechała do Polski. Wzięła udział w dyskusji podczas kongresu Impact ’18, który odbył się w Krakowie w dniach 13 i 14 czerwca.

== Zobacz też ==
efekt Elizy

== Przypisy ==

== Linki zewnętrzne ==
Witryna internetowa robota
Sophia w serwisie Hanson Robotics
https://impact18.impactcee.com/pl


Społeczność lecznicza

Społeczność lecznicza (także: społeczność terapeutyczna) – umiejscowiona forma organizacji środowiska społecznego, w którym osoba z dysfunkcjami zdrowia psychicznego znajduje się w warunkach, które ochraniają ją w różnym stopniu przed skutkami choroby, a także wspomagają proces leczniczy.
Udział w społeczności leczniczej korzystny jest dla osób, których pozostawanie w środowisku zamieszkania mogłoby skutkować negatywnymi konsekwencjami lub dla tych, których dalsze przebywanie w tradycyjnych placówkach leczenia psychiatrycznego mogłoby skończyć się pogorszeniem jakości życia. Oprócz ochrony mieszkańca zadaniem społeczności leczniczej jest też pomoc w polepszeniu stanu zdrowia, stabilizowanie psychiki oraz wspomaganie w zapanowaniu nad objawami choroby.
Uczestnik społeczności doświadcza w niej procesów aktywizacyjnych, przygotowujących go do uczestnictwa w realnym życiu. Społeczność wysyła do poszczególnych mieszkańców impulsy, będące zaczynem do działań poszerzających u mieszkańców kompetencje mimo istniejących deficytów sprawności psychicznej. Mieszkaniec jest zachęcany i motywowany do aktywności, brania odpowiedzialności i decydowania o swoim losie. Preferuje się tu przekazywanie pełnych danych o stanie zdrowotnym podopiecznego, co odróżnia ten model od tradycyjnego leczenia psychiatrycznego, w którym limituje się dostęp do szczegółowych danych medycznych. Członkowie społeczności na bieżąco przyglądają się zarówno współtowarzyszom, jak i personelowi pomagającemu. Uczy to zachowań modelowych, pożądanych w codziennym funkcjonowaniu. W społeczności kładzie się nacisk na analizowanie reguł, a nawet poddawaniu ich krytyce i proponowaniu zmian w interesie jednostek, czy całej grupy. W toku takich działań na pierwsze miejsce wysuwa się jednostka ze swoimi ograniczeniami, a zestaw teoretycznych reguł jest tylko dla niej tłem. Społeczność prowadzi ponadto regularną refleksję nad aspektami trudnymi lub  niemożliwymi do rozwiązania w jej obrębie. Elementy te ulegają ewaluacji i niektóre z nich z czasem stają się możliwe do rozwiązania.
Społeczność lecznicza jest grupą zorientowaną na zasoby uczestników, ich potencjał i umiejętności (bez centralnego akcentowania choroby). Jest strukturą elastyczną, dostosowującą się do stanu pacjentów, otwartą na nowe idee, gdzie stosunek do mieszkańca jest nacechowany akceptacją, respektowaniem praw ludzi i ich subiektywnych wartości. Uczestnicy mają możliwości współdecydowania o codzienności grupy, a opiekunowie są motywowani do wchodzenia w interakcje z podopiecznymi. Społeczność wspomaga i promuje samodzielność i odpowiedzialność.
Odmianą społeczności leczniczej jest soteria, Synanon lub dom ucieczki.

== Przypisy ==


Szanse na przetrwanie

Szanse na przetrwanie (stabilność, zdolność do podtrzymania, utrzymanie się na powierzchni; ang.: sustainability) – takie cechy jak zdolność do zapewnienia sprzyjających ku czemuś warunków, zdolność konserwacji oraz wytrzymałość. Od lat 80. XX wieku zapewnienie ludzkości sprzyjających do życia warunków polega na scaleniu ze sobą czynników środowiskowych, ekonomicznych i społecznych i sprawowaniu nad nimi ogólnoświatowego nadzoru, w tym w sferze odpowiedzialnego wykorzystywania zasobów naturalnych.
W dziedzinie ekologii, szanse na przetrwanie i stabilność polegają na urozmaiceniu, prężności i żywotności systemów biologicznych na przestrzeni długiego czasu, co jest niezbędnym warunkiem dla dobra ludzkości i innych stworzeń. Dziewicze i nieskażone bagna i puszcze to przykłady trwałych i stabilnych systemów biologicznych. Trwałe i stabilne systemy ekologiczne i środowiska to źródła zasobów, zwanych „darami natury”. Zachodzą w nich procesy, które są niezbędnymi dla nas świadczeniami systemu ekologicznego.
Istnieją dwie główne metody regulacji wpływu człowieka na dary natury. Jedna z nich to strategia środowiskowa, która opiera się głównie na informacjach przekazanych przez specjalistów od nauk przyrodniczych i ochrony środowiska. Inna alternatywa to regulacja wykorzystywania zasobów oparta w głównej mierze na informacjach uzyskanych od specjalistów z dziedziny ekonomii.
Przetrwanie gatunku ludzkiego splata się z ekonomią poprzez konsekwencje niekontrolowanej działalności handlowej. Dążenie ku zwiększeniu szans na przetrwanie (lub na przetrwanie przystosowalne) przy zachowaniu zarazem warunków bytowych na odpowiednim poziomie, to zadanie społeczne, które pomiędzy innymi wiąże się z prawem międzynarodowym i krajowym, gospodarką przestrzenną, transportową, regionalnymi i indywidualnymi trybami życia oraz etycznym konsumpcjonizmem. Racjonalny tryb życia może przybrać rozmaite formy, od odpowiedniego przystosowania gospodarki urbanistycznej (np. ekologiczne wioski i osiedla miejskie) po przekształcenie metod pracy (np. poprzez przerzucenie się na samowystarczalną gospodarkę rolną, „zielone” budynki), lub też wynalezienie i zastosowanie nowych rozwiązań technologicznych, umożliwiających zmniejszenie zużycia zasobów naturalnych, takich jak technologie odnawialnych zasobów energetycznych.

== Przypisy ==


Świat przeżywany

Pojęcie świata przeżywanego oznacza surowy tj. wolny od uprzedzeń teoretycznych sposób widzenia rzeczywistości.

== Świat przeżywany u Husserla ==
Pojęcie świata przeżywanego (Lebenswelt) pojawiło się w dwudziestowiecznej filozofii za sprawą Edmunda Husserla, który zaczął się nim posługiwać w jednej ze swoich ostatnich prac pt. Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna. W dziele tym opisuje on dziejowe zjawisko oddalania się europejskich nauk – chodzi tu przede wszystkim o nauki ścisłe – od pierwotnego, przedteoretycznego doświadczenia rzeczywistości. Zapoczątkowany przez Kartezjusza przełom w geometrii – przejście od tradycyjnej geometrii euklidesowej do zarytmetyzowanej geometrii analitycznej – i późniejsza, przeprowadzona przez Galileusza geometryzacja fizyki, prowadzi zdaniem Husserla do opróżnienia naukowego doświadczenia świata z wszelkiego sensu. Owo doświadczenie niezdolne jest do ujęcia tego, co w przednaukowym i potocznym zetknięciu się z rzeczywistością zdaje się być najważniejsze:
„Galileusz, patrząc na świat z perspektywy geometrii oraz tego, co ukazuje się zmysłowo i jest matematyzowalne, abstrahuje od podmiotów prowadzących życie osobowe, od wszystkiego, co w szerokim sensie duchowe, od wszelkich własności kulturowych, w które obrastają rzeczy w ludzkiej praktyce. Wynikiem tego, abstrahowania są same rzeczy materialne, które jednakże bierze się za konkretne przedmioty realne, a ich całość tematyzuje się jako świat.”
Mówiąc językiem Habermasa, zmatematyzowane nauki europejskie wyłamują się z procesu decentracji obrazu świata, który polega na oddzieleniu się od siebie trzech sfer przedmiotowych w odniesieniu do których możliwa jest argumentacja przyjmująca formę dyskursu: świata obiektywnego (sfera przedmiotów ze świata zewnętrznego), świata społecznego (sfera obowiązujących w społeczeństwie norm i wartości) i świata subiektywnego (sfera przeżyć i doznań podmiotu, do których ma on uprzywilejowany dostęp). Innymi słowy: „racjonalność” proponowana przez te nauki nie jest racjonalnością komunikacyjną, czyli, zgodnie z naszymi ustaleniami, w ogóle nie jest racjonalnością. Z naukowego obrazu świata wyłączone zostają sfery subiektywna i społeczna, a świat obiektywny zostaje zreifikowany, tzn. potraktowany jako zespół przedmiotów materialnych.
Właśnie to, co umyka naukom nowożytnym, a co jego zdaniem stanowić powinno fundament całego doświadczenia, nazywa Husserl światem przeżywanym. Samo pojęcie, jak dowodzi Ferdinand Fellman, ma swoje źródła w protestanckiej filozofii kultury i jej wizji Królestwa Bożego, której fundamentem jest racjonalistyczne pojęcie Boga. Oba te pojęcia łączy ze sobą fundament etyczności na którym zostały zbudowane, który stanowi perspektywę, z jakiej Husserl dokonuje krytyki naukowości nowożytnej. Jak pisze Jan Patocka:
„Nauka, która jest fundamentem naszego życia we wspólnocie, bez której ludzkość epoki industrialnej absolutnie by nie istniała, leży jednocześnie u podłoża wyjałowienia współczesnego życia, jego anonimizacji, zniknięcia całego uchwytnego sensu w abstrakcji bez dna; to, co umożliwia nam życie, zaopatrując nas w potrzebne do tego środki, jednocześnie odbiera nam wszystkie vivendi causas wyższego rzędu, pozostawiając nas samotnymi w obliczu chaosu instynktów i tradycji, bez innych więzi jak tylko czysto powierzchowne.”
Świat przeżywany stanowiłby w tym kontekście przeciwwagę dla negatywnych skutków światopoglądu scjentystycznego, jakie wywiera on na życie społeczne i, przede wszystkim, na życie duchowe. Jest on „zapomnianą podstawą”, na której miał się wspierać gmach nauki.
Husserl, jako transcendentalista, nadaje pojęciu Lebenswelt charakter aprioryczny, przy czym aprioryzm ten jest rozumiany bardzo radykalnie. Aprioryczność tego pojęcia przewyższa aprioryczność rozumianą po Kantowsku, czyli kategorialnie. Świat przeżywany nie jest kategorią rozumową, ponieważ można ją stosować bez żadnych schematów i odnosi się raczej do całości doświadczenia, która sama nie jest przecież doświadczeniem i nie może być przez doświadczenie podważona. Zdaniem autora Kryzysu Kant nie przeprowadził badania transcendentalnego w sposób dostatecznie radykalny aby dostrzec „ukrytą sprawczość duchową” leżącą u podłoża każdego doświadczenia. To właśnie w świecie subiektywnej duchowości dochodzi do konstytucji świata przeżywanego. Pojęcie tego świata stanowi Husserlowską odpowiedź na paradoks autourzeczowienia poznającego podmiotu, który jak wiemy nierozdzielnie związany jest z paradygmatem rozumu ześrodkowanego w podmiocie, a ściślej: z filozofią świadomości. Świat przeżywany stanowić ma zaporę chroniącą świadome ego przed rozpuszczeniem się w scjentystycznie zatomizowanej wizji rzeczywistości.

== Pojęcie świata przeżywanego w socjologii Alfreda Schutza ==
Podczas gdy tematyka najogólniej rozumianego doświadczenia świata była po śmierci Husserla kontynuowana przez filozofów egzystencjalistycznych takich jak Heidegger czy Jaspers, pojęcie Lebensweltu znalazło swoje zastosowanie w teoriach socjologicznych zaliczanych do nurtu tzw. socjologii fenomenologicznej, której prekursorem był Alfred Schütz. Owo przejście miało dwie bardzo ważne konsekwencję. Problematyka ta została oddzielona od refleksji transcendentalnej i przeniesiona na grunt socjologicznej teorii działania, wskutek czego: po pierwsze, została połączona z empiryczną analizą zachowań aktorów, po drugie, pojęcie świata przeżywanego stało się kategorią analizy struktur interpersonalnych wytwarzanych w toku życia społecznego.
A oto jak w wielkim skrócie przedstawia się Schützowska wizja tego, czym jest świat przeżywany. Już Husserl, jak na to wskazuje przytoczony nieco wyżej cytat,dostrzegał praktyczny wymiar, w jakim dochodzi do transcendentalnej konstrukcji świata przeżywanego. Autor Potocznej i naukowej interpretacji świata posuwa się dalej w tym kierunku interpretując świat przeżywany jako obszar, na którym działający aktorzy odnajdują wytworzone przez praktykę społeczną schematy interpretacyjne, przy pomocy których orientują się oni w otaczającej ich rzeczywistości. Dzięki procesowi typizacji porządkują oni własne doświadczenie zgodnie z przyjętymi schematami, które pozwalają mu zaklasyfikować napotykane obiekty do pewnych danych z góry typów: „(…) w nastawieniu naturalnym codziennego życia zajmujemy się tylko pewnymi obiektami odcinającymi się od niekwestionowanego tła innych predoświadczonych obiektów.”
Tak więc tylko to, co odcina się od typowego tła zdolne jest przykuć naszą świadomość. Na przykładzie powyższego cytatu widać wyraźnie, że autor wzbrania się przed traktowaniem świata przeżywanego w kategoriach aprioryzmu. Użyte przez niego pojęcie predoświadczenia ujawnia empirystyczne nastawienie socjologa, który stara się naukowo (racjonalnie) wyjaśnić działania aktorów, nie stawiając sobie jednocześnie pytania o rozumowe ugruntowanie samych tych działań. Nie przyjmuje on tak jak Kant czy Husserl perspektywy uczestniczącej, ale stara się dać bezstronny opis wytwarzania się owej wspólnej płaszczyzny, na jakiej opierać się musi indywidualny proces rozumienia rzeczywistości. Jak pisze Bernhard Waldenfels: „Dokonana przez Schütza próba oparcia socjologii rozumiejącej na fenomenologii świata społecznego należy do badań fenomenologicznych średniego piętra, określanego przez Husserla jako «konstytutywna fenomenologia nastawienia naturalnego». Nie ma tu zatem mowy o transcendentalnym ugruntowaniu intersubiektywności i życia społecznego (Sozialität). Schütz ogranicza się do wyjaśnienia podstawowych założeń naszego życia codziennego i wydobycia na jaw jego stałych struktur, które socjolog musi brać pod uwagę.” Jednak, pomimo że powołuje się w swoich rozważaniach na teorię autora Kryzysu nauk europejskich, w swojej koncepcji Lebensweltu bardzo oddala się od jej pierwotnego, Husserlowskiego ujęcia.
Dla Husserla, jak to już zostało powiedziane, świat przeżywany jest przede wszystkim nosicielem sensu, przy czym ów sens ma u niego charakter intencjonalny. Ta intencjonalność odnosi się do sfery wspólnej wszystkim świadomości transcendentalnej, którą można z tego punktu widzenia określić mianem sfery sensu idealnego. Zarówno pojęcie intencjonalności sensu jak i pojęcie jego idealności używane są przez Husserla w bardzo mocnym, transcendentalno-idealnym sensie. Schütz dokonuje reinterpretacji Husserlowskiej siatki pojęciowej, zmieniając konotacje centralnych terminów. Lebenswelt w dalszym ciągu jawi się jako sfera intencjonalnie ukonstytuowanej sensowności, jednak intencjonalność aktu konstytucji jest tutaj rozumiana w sposób subiektywistyczny. Sens zostaje ustanowiony przez podmiot, który refleksyjnie zwraca się ku własnym przeszłym działaniom. W ten sposób konstytucja sensu działania okazuje się czymś wobec tego działania wtórnym. Sens powiązany zostaje z działaniem tylko w świadomości aktora, a co za tym idzie, świat przeżywany również staje się funkcją jednostkowej świadomości. Jego wspólnotowy charakter zostaje zredukowany do zachodzących w partykularnej świadomości założeń (idealizacji), z których za najważniejsze należy uznać założenie wzajemności perspektyw (reciprocity of perspectives):
„W naturalnym nastawieniu, w potocznym myśleniu w życiu codziennym, uznaję za samo przez się zrozumiałe, że istnieją rozumni bliźni. Wynika z tego, że obiekty w świecie są z zasady dostępne ich wiedzy, tzn. albo są im znane, albo mogą być przez nie poznane. To wiem i traktuję jako samo przez się zrozumiałe i niekwestionowalne.”
Wspólnota i świat przeżywany są więc jedynie presupozycjami, którymi posługuje się podmiot w swoim działaniu. Schütz cofa się więc do bezkrytycznego postępowania badawczego pozostającego w obrębie paradygmatu rozumu ześrodkowanego w podmiocie i porzuca Husserlowską próbę rewizji jego założeń.
Autor Potocznej i naukowej interpretacji działania dokonuje ponadto bardzo znamiennego rozróżnienia pomiędzy działaniem racjonalnym (rational) i rozumnym (reasonable):
„Racjonalne działanie zakłada, że aktor ma jasny i wyraźny wgląd w cele, środki i uboczne skutki swego działania.”
Ta definicja w sposób czytelny nawiązuje do koncepcji typów idealnych Webera. Działanie rozumne określane jest natomiast w sposób następujący:
„Jeżeli działanie wydaje się obserwatorowi rozsądne [tj. gdy dla nas, jego partnerów czy obserwatorów, zrozumiały jest motyw i przebieg działania] i w dodatku sądzi się, że było ono wynikiem rozważnego wyboru między różnymi przebiegami działań, to możemy nazwać je rozumnym nawet wtedy, gdy takie działanie powiela tradycyjne lub zwyczajowe wzory uznane za samo przez się zrozumiałe.”
W koncepcji Schütza zestawione zostają dwa modele racjonalności: pierwszy, zgodnie z którym jest ona funkcją rozumienia działania przez uczestników interakcji (Schützowska rozumność) i drugi, wedle którego kryterium racjonalności jest możliwa do bezstronnego zaobserwowania adekwatność wyboru środków i celu działania (Schützowska racjonalność). W pierwszym z tych modeli możemy bez trudu odnaleźć zalążek koncepcji racjonalności komunikacyjnej, drugi natomiast lokuje koncepcję Schütza w obrębie oddziaływania koncepcji rozumu instrumentalnego i związanych z nią aporii o których pisałem wcześniej, a więc również w obrębie paradygmatu rozumu ześrodkowanego w podmiocie.
To samo podwojenie możemy zaobserwować Schützowskiej koncepcji metody badawczej jaka powinna być stosowana w socjologii. Naczelną jej zasadą jest postulat subiektywnej interpretacji, tzn. takiego podejścia do życia społecznego, które zakłada rozumienie działania aktorów w ich własnych kategoriach:
„Właściwie rozumiany postulat subiektywnej interpretacji (…) głosi (…), że zawsze możemy – a dla pewnych celów musimy – odwołać się do działalności podmiotów w świecie społecznym i do jej interpretacji przez aktorów w kategoriach systemu projektów, dostępnych środków, motywów, istotności itd.”
Mówiąc inaczej, postulat subiektywnej interpretacji zakłada rozumienie sensu, jaki aktor wiąże z własnym działaniem. Czy jednak na gruncie tej koncepcji, która zakłada przecież, że „Sens, który ustanawia sam działający, różni się wyraźnie od sensu, który to działanie ma dla wszystkich innych” można w ogóle pomyśleć jakiekolwiek rozumienie i co właściwie to pojęcie miałoby oznaczać? Jeśli rozumienie byłoby równoznaczne z subiektywną interpretacją sensu, to badacz społeczny nie różniłby się niczym od zwykłego uczestnika życia społecznego, który na co dzień dokonuje takich interpretacji. Tymczasem, jak stwierdza Schütz:
„Postawa badacza społecznego jest po prostu postawą bezstronnego obserwatora świata społecznego. Nie jest on uwikłany w obserwowaną sytuację, jest nią zainteresowany intelektualnie, a nie praktycznie. Sytuacja ta nie jest teatrem jego działalności, a tylko obiektem kontemplacji. Badacz nie działa w niej zaabsorbowany wynikami swoich działań, żywiąc nadzieję czy obawiając się, jakie one mogą mieć konsekwencje, lecz spogląda na nią z tym samym obojętnym spokojem, z którym badacz-przyrodnik spogląda na zjawiska w swoim laboratorium.”

== Jürgena Habermasa koncepcja Lebensweltu ==
Jürgen Habermas, idąc za Schützem, formułuje swoją teorię świata przeżywanego w języku teorii działania, osadzając ją jednocześnie bardzo głęboko w strukturze własnej koncepcji racjonalności. Racjonalność komunikacyjna jest cechą działania podmiotów posługujących się mową jako medium dochodzenia do porozumienia i wyposażonych w zdecentrowany obraz świata. Znajduje ona swój wyraz w procesach argumentacji w toku których uczestnicy interakcji wysuwają wobec siebie roszczenia ważnościowe odnoszone do trzech formalnie wyodrębnionych światów: społecznego, obiektywnego i subiektywnego. Funkcją owych roszczeń jest krytyka, rozumiana jako metoda poszukiwania w rzeczywistości społecznej tego, co komunikacyjnie rozumne. Centralnym postulatem tej teorii racjonalności jest postulat możliwości osiągnięcia porozumienia w toku argumentacji, czyli, innymi słowy, postulat możliwości zaistnienia dyskursu. Aby jednak porozumienie okazało się możliwe, należy przyjąć istnienie pewnego fundamentu scalającego ze sobą formalne koncepcje światów, na gruncie którego stworzyłyby one spójną całość do której odnosić by się mogły roszczenia ważnościowe. Takim waśnie fundamentem jest Lebenswelt:
„Dochodzenie do porozumienia przez podmioty działające komunikacyjnie odbywa się zawsze w horyzoncie świata życia. Ich świat życia powstaje z mniej lub bardziej rozproszonych, zawsze nieproblematycznych przeświadczeń składających się na ukryte w tle podłoże (Hintergrundüberzeugungen). To podłoże, jakim jest świat życia, jest źródłem definicji sytuacji zakładanych przez uczestników jako nieproblematyczne.”
Tak więc świat przeżywany wyznacza w pewnym sensie pole zainteresowania dla uczestników procesów argumentacji oddzielając prowizorycznie to, co problematyczne od tego co niekwestionowalne. Lebenswelt wyznacza kierunki działań komunikacyjnych jedynie prowizorycznie, ponieważ treść przekazu kulturowego który wyznacza ramy świata przeżywanego jest płynna i może się zmieniać nie tylko wskutek przemian historycznych, ale również pod wpływem przebiegu społecznej komunikacji. Jednocześnie jednak dokonujący się w społeczeństwie proces gromadzenia doświadczeń interpretacyjnych gromadzony w światach przeżywanych (kiedy zaczynamy mówić o materialnej treści Lebensweltu musimy posłużyć się liczbą mnogą): „(…) stanowi (…) konserwatywną przeciwwagę dla ryzyka zaistnienia niezgody, jakie powstaje wraz z każdym podejmowanym w danym momencie procesem dochodzenia do porozumienia.
Otóż Habermas stwierdza, iż wraz ze wzrostem roli komunikacji jako medium dochodzenia do porozumienia, zmienia się funkcja, jaką spełnia świat przeżywany. Nie jest on już źródłem „normatywnie przypisanej zgody”, a staje się podstawą „porozumienia uzyskanego na drodze komunikacji”. Proces ten, polegający na przejściu od materialnej do formalnej koncepcji Lebensweltu, autor Teorii działania komunikacyjnego określa mianem racjonalizacji świata przeżywanego.
Stajemy w tym momencie przed następującym problemem: W jaki sposób formalnie pojmowany świat przeżywany może spełniać swoją stabilizującą funkcję, skoro do istoty racjonalności komunikacyjnej należy stałe (krytyczne) problematyzowanie wszystkich aspektów rzeczywistości? Albo inaczej: Jakie formalne warunki musi spełniać konkretny Lebenswelt aby uniknąć rozmycia w społecznym dyskursie? W odpowiedzi na te pytania Habermas wymienia trzy funkcje jakie musi on spełniać w odniesieniu do społecznej rzeczywistości:

zapewnienie ciągłości tradycji kulturowej
integrowanie grup przez normy i wartości,
umożliwianie socjalizacji dorastających pokoleń.
Pierwsza funkcja polega na dostarczaniu holistycznego tła dla interakcji społecznych i zapewnianiu ciągłości procesom racjonalizacji. W ten sposób świat przeżywany przeciwstawia się charakterystycznej dla nowożytności tendencji odrywania się od kulturowej przeszłości, która to tendencja przyczynia się do alienacji, by posłużyć się terminologią Hegla, racjonalnych, (czy też zracjonalizowanych) struktur od historycznej rzeczywistości społeczeństw.
Druga z wymienionych funkcji polega na wypełnianiu spójną treścią świata społecznego, dzięki której uczestnicy interakcji mogą ustalić zasady, na jakich mogą się one odbywać, albo inaczej: na dostarczaniu materialnych norm i wartości stanowiących podstawę do prowadzenia dyskursu praktyczno-moralnego (o pojęciu takiego dyskursu będę mówił w następnej części mojej pracy) w toku którego aktorzy dochodzą do porozumienia w kwestii tego, do czego odnoszą się terminy „działanie moralnie racjonalne” i „racjonalny sposób życia”.
Lebenswelt spełnia trzecią z wymienionych funkcji, jeśli zapewnia członkom społeczeństwa udział procesach racjonalizacji poprzez wdrażanie ich w toku socjalizacji do uczestnictwa w dyskursach prowadzonych w społeczeństwie. Mówiąc inaczej: polega ona na zapewnieniu egalitarności procesom racjonalizacji społecznej i zapobieganiu upośledzeniom jakim mogą podlegać różne warstwy społeczne w wyniku rosnącej specjalizacji wiedzy.
Na gruncie Habermasowskiej teorii socjologicznej funkcjom tym odpowiadają tzw. procesy reprodukcji społecznej w których:
„(…) odtwarzają się (…) schematy interpretacji (albo „ważna wiedza”), które mogą liczyć na konsens, prawnie uporządkowane relacje międzyosobowe (albo „solidarności”) oraz zdolności uczestniczenia w interakcjach (albo „tożsamości osobowe”).”
Są to procesy: reprodukcji kulturowej, integracji społecznej i socjalizacji.
Habermas podaje ponadto jeszcze inny zestaw formalnych warunków racjonalności komunikacyjnej Lebensweltu odnoszących się tym razem do samej treści gromadzonych w świecie przeżywanym doświadczeń interpretacyjnych. Pamiętać przy tym należy, że są to już rozważania niższego poziomu stanowiące pewne uzupełnienie apriorycznej teorii racjonalności. Warunki te brzmią następująco:

„przekaz kulturowy musi dostarczać formalnej koncepcji świata obiektywnego, świata społecznego i świata subiektywnego, musi on dopuszczać zróżnicowane roszczenia ważnościowe (prawdziwość propozycjonalna, normatywna słuszność, subiektywna szczerość) oraz pobudzać do odpowiedniego różnicowania podstawowych nastawień (nastawienie obiektywizujące, nastawienie respektujące normy i nastawienie ekspresywne). (…)
Przekaz kulturowy musi przyzwalać na refleksyjny stosunek do samego siebie; (…)
Przekaz kulturowy, gdy chodzi o składniki kognitywne i ewaluatywne, musi na tyle dać się sprząc z wyspecjalizowanymi argumentacjami, ażeby odnośne procesy uczenia się mogły zostać zaspokojone instytucjonalnie. (…)
Przekaz kulturowy musi wreszcie w ten sposób interpretować świat życia, ażeby działania ukierunkowane na założony rezultat mogły uniezależniać się od porozumienia, które musi być ustawicznie odnawiane na drodze komunikowania się (…). Przez to staje się możliwa społeczna instytucjonalizacja działania racjonalnego ze względu na cel w imię realizacji celów zgeneralizowanych.”

== Przypisy ==